شفق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ف-ق5 sîga, 61 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يديرببظلموَأَشْفَقْنَشفقبِالشَّفَقِخشيروضأَأَشْفَقْتُمْسوعحصيمُشْفِقُونَمري

KökSîga 5Ayet 11Sure 9Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

شفق

ش - ف - ق

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır. “İşfak” karanlığa düşmek, yolu seçememek, ne yapacağını bilememek anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır. “İşfak” karanlığa düşmek, yolu seçememek, ne yapacağını bilememek anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.006 harf
بالقاف والشين والفاء معهما ق ش ف، ف ش ق، ش ف ق، ق ف ش مستعملات قشف: القَشَفُ: القذر على الجلد، ورجل مُتَقِشِّفٌ: لا يتعاهد الغسل والنظافة، فهو قَشِفٌ، ويخفف أيضاً فيسكن الشين. وقَشُفَ قَشافةً وقَشِفَ قَشَفاً فيمن ثعل أي لا يبالي ما تلطخ بجسده. فشق: الفَشَقُ: المباغتة، ويقال: هو انتشار الحرص. والفَشْق: ضرب من الأكل في شدة. شفق: الشَّفَقُ: الرديء من الأشياء وقلما يجمع. وأَشْفَقْتُ أي جئت به
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR707 harf
الشَفَقُ: بقيّة ضوء الشمس وحُمْرَتِها في أول الليل إلى قريبٍ من العَتَمة. وقال الخليل: الشَفَقُ: الحمرةُ من غُروب الشمس إلى وقت العِشاء الآخِرة، فإذا ذهب قيل: غاب الشفق. وقال الفراء: سمعتُ بعض العرب يقول: عليه ثوبٌ كأنّه الشَفَقُ، وكان أحمرَ. والشَفَقَةُ: الاسمُ من الإشْفاقِ، وكذلك الشَفَقُ. قال الشاعر: تَهْوى حَياتي وأَهْوى مَوْتَها شَفَقاً والموتُ أكرمُ نَزَّالٍ على الحُرَمِ وأشفقت عليه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.277 harf
ق ش ف قفش ، شفق ، شقف ، فشق ، قشف . قشف : قال الليث : القَشفُ : قَذَرُ الجلْدِ ، رجل مُتَقَشِّفٌ لا يتعاهَدُ الغسلَ والنظافةَ فهو قَشفٌ . وقال غيره : القَشفُ : رثاثةُ الهيئة وسوءُ الحالِ وحفوف البشرة وضيق العيشِ ، وإن كان مع ذلك يُطهِّرُ نفسه بالماء ، والاغتسال . أبو عبيد عن الأصمعي : أصابهم من العيْش ضَفَفٌ وخَفَفٌ وقَشَفٌ وشظف كل هذا من شِدَّة الْعَيْشِ . سلمة عن الفراء : عامٌ أقْشَف أقْشَر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.913 harf
(باب الشين والفاء وما يثلثهما) (شفق) الشين والفاء والقاف أصلٌ واحد، يدلُّ على رِقَّةٍ في الشيء، ثم يشتقُّ منه. فمن ذلك قولهم: أشفقت من الأمر، إذا رَقَقْت وحاذَرت. وربَّما قالوا: شَفِقت: وقال أكثر أهل اللغة: لا يقال إلا أشفقت وأنا مُشْفِق. فأمَّا قول القائل: * كما شَفِقَتْ على الزّادِ العِيالُ([1]) * فمعناه بَخِلَت به. ومن الباب الشَّفَق من الثياب، قال الخليل: الشَّفَق: الرديء من الأشياء. ومنه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR444 harf
- الشفق: اختلاط ضوء النهار بسواد الليل عند غروب الشمس. قال تعالى: ﴿فلا أقسم بالشفق﴾ [الانشقاق/16]، والإشفاق: عناية مختلطة بخوف؛ لأن المشفق يحب المشفق عليه ويخاف ما يلحقه، قال تعالى: ﴿وهم من الساعة مشفقون﴾ [الأنبياء/49]، فإذا عدي (بمن) فمعنى الخوف فيه أظهر، وإذا عدي ب (في) فمعنى العناية فيه أظهر. قال تعالى: ﴿إنا كنا قبل في أهلنا مشفقين﴾ [الطور/26]، ﴿مشفقون منها﴾ [الشورى/18]، ﴿مشفقين مما كسبوا﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR348 harf
ش ف ق غاب الشفق‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ثوب شفق‏:‏ سخيف رديء النسج وشفقه النساج‏.‏ وأشفقت العطـاء أو تحتـه‏.‏ ولي عليه شفقة وشفق‏:‏ رحمة ورقة وخوف من حلول المكروه به مع نصح وأشفقت عليه أن يناله مكروه وأنا مشفق عليه وشفيق وشفق‏.‏ قال‏:‏ قل للأميـر أميـر آل محمـد قول امريء شفق عليك محامي وأنا مشفق من هذا الأمر‏:‏ خائف منه خوفاً يرق القلب ويبلغ منه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.777 harf
الشّفَق والشَّفَقة: الاسم من الإشْفاق. والشَّفَق: الخِيفة. شَفِقَ شَفَقاً، فهو شَفِقٌ، والجمع شَفِقُون؛ قال الشاعر إسحق بن خلف، وقيل هو لابن المُعَلَّى: تَهْوى حَياتي، وأَهْوَى مَوْتَها شَفَقاً، والمَوْتُ أكْرَمُ نزّالٍ على الحُرَمِ وأشْفَقْت عليه وأَنا مُشْفِق وشَفِيق، وإذا قلت: أَشْفَقْت منه، فإنما تعنى حذِرْته، وأَصلهما واحد، ولا يقال شَفَقْت. قال ابن دريد: شَفَقْت وأَشْفَقَت بمعنى، وأَنكره
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR434 harf
* ش ف ق * * الشَّفَقُ * بقية ضوء الشمس وحُمرتها في أول الليل إلى قريب من العتمة وقال الخليل الشفق الحمرة من غروب الشمس إلى وقت العشاء الأخير فإذا ذهب قيل غاب الشفق وقال الفراء سمعت بعض العرب يقول عليه ثوب كأنه الشفق وكان أحمر و * الشَّفَقَةُ * الاسم من * الاشْفَاقُ * و * أشْفَقَ * عليه فهو * مُشْفِقٌ * و * شَفِيقٌ * و * أشْفَقَ * منه حذِره وأصلهما واحد ولا يقال شَفَق وقال بن دريد * شَفَقَ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.901 harf
الشفق، محركة: الحمرة التي في الأفق من الغروب إلى العشاء الآخرة. ونص الخليل التي بين غروب الشمس إلى وقت صلاة العشاء الأخيرة. فإذا ذهب قيل: غاب الشفق وقال ابن دريد الشفق: الندأة التي ترى في السماء عند غيوب الشمس وهي الحمرة وقال غيره الشفق: بقية ضوء الشمس وحمرتها في أول الليل، ترى في المغرب إلى صلاة العشاء أو إلى قريبها أو إلى قريب من العتمة وقال الراغب: الشفق اختلاط ضوء النهار بسواد الليل عند غروب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.693 harf
١ 1 شَفِقَ ذ and شَفَقَ : see 4, in five places. ― -b2- شَفِقَ عَلَيْهِ signifies He was niggardly of it: (TA:) [thus] the saying [of a poet] كَمَا شَفِقَتْ عَلَى الزَّادِ العِيَالُ means [Like as the household] are niggardly of the provision: (IDrd, M, O:) because he who is niggardly of a thing is عَلَيْهِ ↓ مُشْفِقٌ [i. e. fearful, or cautious, on account of it]. (M.) تَشْفِيقٌ 2 تَشْفِيقٌ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR727 harf
شَفِقَ شَفِقَ A ( n. ac. شَفَق 4 ) a. [ 'Ala ], Felt pity, compassion for; was anxious, solicitous, concerned about. شَفَّقَ شَفَّقَ II a. [ acc. & 'Ala ], Touched, filled with pity, compassion, solicitude, towards. b. see IV (c) , ( d ). أَشْفَقَ أَشْفَقَ IV , a. see I . b. [ Min ], Was cautious of, feared, shunned. c. Made small, scanty. d. Wove badly. شَفَق شَفَق 4 , ( pl.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.951 harf
شفق شَفِقَ - يَشْفَقُ - شَفَق - الشَفَق - أََشْفَقَ - يُشْفِقُ - مُشْفِق - مُشْفِقُوْن شَفِقَ - يَشْفَقُ + الكائن + من شيء أو أمر: يشعر في نفسه بخوف ورهبة من شيء أو من أمر، فيجعله يتردد في فعلٍ يتعلق بهذا الشيء أو الأمر شَفَق: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " شَفِقَ - يَشْفَقُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " شَفِقَ - يَشْفَقُ ": الشعور بالرهبة أو
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler61 mücavir (81 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خشي

    3 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  2. روض

    1 ortak ayet · Yeşillik, çimeni bol yer

  3. غدر

    1 ortak ayet · Es geçer

  4. سوع

    2 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  5. ربب

    5 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  6. ظلم

    3 ortak ayet · Zalimler

  7. حصي

    1 ortak ayet · Hasiy, Çakıl taşı demektir

  8. يدي

    2 ortak ayet · El ve kol demektir

  9. أبي

    1 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  10. عمل

    3 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  11. صغر

    1 ortak ayet · Küçük

  12. مري

    1 ortak ayet · مري Eskimiş elbise

Geçtiği ayetler(11)

  1. يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ

    KaygılananlarO, onların önlerindekilerini de bilir, arkalarındakini de bilir. Onlar, Allah’ın hoşnud olduğu kimseden başkasına şefaat edemezler ve O’nun korkusundan titrerler.

  2. الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ

    KaygılananlarOnlar ki görmedikleri halde, Rabblarından korkarlar ve kıyamet saatından titrerler.

  3. إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ

    KaygılananlarMuhakkak ki Rabblarından korktukları için titreyenler,

  4. يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا وَالَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ أَلَا إِنَّ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

    KaygılananlarBuna inanmayanlar onun çabucak gelmesini isterler. İman edenler ise, ondan korku ile titrerler ve onun hak olduğunu bilirler. İyi bilin ki; kıyamet günü hakkında tartışanlar derin bir sapıklık içindedirler.

  5. وَالَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذَابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ

    KaygılananlarVe onlar ki; Rabblarının azabından korkarlar.

Sîga sayfası: أَأَشْفَقْتُمْ
Sîga sayfası: وَأَشْفَقْنَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشفق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخوف, حذر, وجل, رحم
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Bir şeyde incelik, zayıflık ve doku seyrekleşmesi; gün ışığının incelip zayıfladığı alacakaranlık
Çekirdek Özet 2Sevgi, koruma ve sorumluluk kaynaklı incelmiş kaygı; sakınma ile titizliği birleştiren ürperti hali
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki sorumluluğun doğurduğu teyakkuz, duyarlılık ve kırılganlık bilinci
Kritik Hata RiskiKökün anlamını yalnızca felç edici veya pasif bir korkuya indirgeyerek sevgi, şefkat ve özen bileşenini yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شفBir şeyin incelmesi, saydamlaşması, arkasını gösterecek kadar zarifleşmesi ve hafiflemesi; nitekim شفف kökünde tül gibi ince kumaş, شفع kökünde tekliği hafifletip çifte bağlama, شفه kökünde dudağın ince kenarı ve شفي kökünde hastalığın incelip yok olması anlamları esastırقBoğazın gerisinden çıkan sert ve tutucu temas, incelik ve saydamlık hareketini sınırlandırarak gökteki renk tabakasına, zihindeki hassas ürpertiye ve somut nesnelerdeki gevşek dokuya odaklamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişKeskinlik, ayrışma, parçalama ve sınır boyunca beliren incelme hattı
فAğızAçıklık, kenar, nefesin ve ışığın boşluğa yayılması
قUfuktaki güneş, iğne deliğiIşığın toplandığı son sınır, batan güneşin ufuk çizgisi ve daralan çerçeve
شفقBatan güneşin ardından ufuk hattında ışığın incelerek açılmasıUfuk sınırında ışığın zayıflayıp dağılması; kalpte yoğun bir duyarlık ve kırılganlık eşliğinde beliren ince ürperti hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşın dokusunun gevşeyip incelmesi, zayıf ve döküntü hale gelmesi; güneş battıktan sonra gökyüzünde beliren ince kızıllık ve aydınlık tabakası
Cahiliye şiiri kullanımıÇöl hayatında ve erken şiirde ailenin azalan yiyecek üzerine titremesi veya kıtlıkta duyulan ince kaygı anlamında kullanılmıştır. Nitekim sözlüklerde nakledilen beyitte ailenin azalan azık üzerine titizlenip esirgemesi şu mısra ile aktarılır: كَمَا شَفِقَتْ عَلَى الزَّادِ العِيَالُ
Erken Arapça kullanımİshak b. Halef’e (veya İbnü’l-Muallâ’ya) nispet edilen erken dönem beytinde, bir kimsenin kızı veya ailesi üzerine duyduğu şefkat ve koruma endişesi şu şekilde ifade edilmiştir: تَهْوَى حَيَاتِي وَأَهْوَى مَوْتَهَا شَفَقاً / وَالمَوْتُ أَكْرَمُ نَزَّالٍ عَلَى الحُرَمِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça شفق kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında çoğunlukla «alacakaranlık», «saydamlık», «parlama» veya «kaygı duyma» semantik matrisinde varlık gösterir. Kökün asli morfolojik omurgası olan iki harfli شف tabanı, Proto-Semitik düzeyde «ince olmak», «süzülmek», «arkası görünmek» ve «parıldamak» hareketini temsil eder. İbranicede yer alan שָׁפַף (şafaf) biçimi eğilme, bükülme ve incelme nüanslarıyla paralellik gösterirken; Süryanicede ܫܦܩ (şpaq) veya ܫܦܐ (şpā) kökleri süzülme, berraklaşma ve dinme anlamlarını taşır. Arapçada kök, bir yandan akşam vaktinde güneşin batışıyla göğü saran ince kızıllığı (الشفق) karşılarken, diğer yandan bu incelik ve zayıflıktan hareketle nefsin bir zarar karşısında titremesini, incelmesini ve sakınmasını (الإشفاق) sistemleştirmiştir. Bu durum, fiziksel incelik ve zayıflıktan içsel-psikolojik bir duyarlılığa geçişi gösteren düzenli bir anlambilimsel evrimdir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشفف ve شفق ekseniFiziksel olarak dokunun incelmesi ve seyrelmesi (ثوب شفق), gökteki ışığın incelip kızarması ve kalbin titreyip rikkat kazanması biçiminde genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice paralel çekirdeklerİnce olma, süzülme ve berraklaşma çizgisi korunmuş; Arapçada bu taban hem atmosferik ışık kırılmasına hem ahlaki kaygıya bağlanmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperIşık, süzülme ve zayıflama kavramları etrafında fonetik yakınlıklar bulunmakla birlikte doğrulanmış dış ödünçleme tespit edilmemiştirMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شفقAnlamlıİncelik, kızıllık ve kaygıKumaşın incelmesi, akşam göğündeki kızıllık ve koruma güdüsüyle titremeHedef kök; Kur'an'da geçer
شقفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
فشقAnlamlıDağılma ve yayılmaBir şeyin sınırını aşarak saçılması, gevşemesi ve yayılmasıMüsta‘mel; Kur'an'da geçmez
فقشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
قشفAnlamlıSertlik, kuruluk ve bakımsızlıkDerinin kirlenmesi, sertleşmesi, incelik ve zarafetin zıddı bir kabalık haliMüsta‘mel; شفق kökündeki zarafetin zıddı; Kur'an'da geçmez
قفş / قفشAnlamlıToplanma, büzülme ve kapmaHızlıca yeme, örümceğin yuvasına büzülmesi ve ayaklarını toplamasıMüsta‘mel; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شفقMerkezİnce kaygı ve şefkatli sakınmaKorku ile sevgiyi, zaaf bilinci ile titiz koruma arzusunu birleştiren hassas teyakkuzİnceleme, zayıflık ve rikkat kökünden gelir; nesneye yöneldiğinde koruyucu ihtimam, tehlikeye yöneldiğinde sakınmadır
خوفKomşuGenel korku ve kaygıBir tehdit veya tehlike beklentisinden doğan genel kaçınma ve sarsıntı haliشفق kökündeki sevgi, ihtimam ve kalbin incelmesi unsurlarını zorunlu olarak barındırmaz
حذرKomşuTedbirli sakınmaZarar verecek somut bir nesne veya duruma karşı uyanık olup tedbir almaشفق daha deruni bir zafiyet ve rikkat taşırken, bu kök akli ve stratejik korunmaya odaklanır
وجلKomşuAni ürperti ve dehşetKalbin ansızın sarsılması, heyecan ve şiddetli çarpıntı ile korkmasıشفق kökündeki süreklilik arz eden ince ihtimam yerine anlık çarpılmayı öne çıkarır
أمنZıtGüven ve sükûnetKorku, tehdit ve kaygının bütünüyle kalkması, iç huzur ve emniyet haliشفق kökündeki hassas teyakkuzun, kırılganlık ve korunma arayışının karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaشفقİnce kaygı, şefkatli titreme, akşam aydınlığıFiziksel ışık incelmesi ile kalpteki rikkat ve sakınmayı aynı kökte birleştirirKesin
LatinceSollicitudo, crepusculumKaygı, özenli teyakkuz; alacakaranlıkGöksel anlamı crepusculum karşılar; ahlaki boyuttaki kaygı ve titizliği ise sollicitudo verirGüçlü
İngilizceTwilight; solicitude, trepidationAlacakaranlık; kaygılı özen, ürpertiTwilight ışık boyutunu, solicitude ise sevgi veya sorumlulukla karışık endişeli titizliği karşılarGüçlü
AlmancaDämmerung; Besorgnis, FürsorgeAlacakaranlık; kaygılı ihtimam, titizlikDämmerung gökyüzü olayını, Besorgnis ve Fürsorge ise sorumluluktan doğan kaygıyı ifade ederGüçlü
FransızcaCrépuscule; sollicitude, appréhensionAlacakaranlık; koruyucu kaygı, çekinceCrépuscule atmosferik anlamı; sollicitude ise şefkat ve koruma temelli endişeyi taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِالشَّفَقِUfuktaki akşam aydınlığı ve gün batımıKozmik nizama, vaktin dönüşümüne ve insanın aşama aşama yaşayacağı hallere yemin bağlamı (İnşikâk 84:16)
مُشْفِقُونَ / مُشْفِقِينَ (مِنْ ile)Kıyamet ve hesaptan duyulan derin çekinmeKıyametin dehşetini ve sorumluluğu idrak eden müminlerin ve meleklerin teyakkuz hali (Enbiyâ 21:28, Enbiyâ 21:49, Şûrâ 42:18, Meâric 70:27)
مُشْفِقِينَ (فِي ile)Aile ortamında duyulan koruyucu endişe ve sorumlulukCennet ehlinin dünyadaki ailevi ve ahlaki hassasiyetlerini, titizlenmelerini hatırlaması (Tûr 52:26)
مُشْفِقِينَ (مِمَّا ile)Kötü amellerin akıbetinden duyulan dehşet ve çaresizlikKıyamet günü zalimlerin dünyada kazandıkları suçların üzerlerine yıkılmasından korkmaları (Kehf 18:49, Şûrâ 42:22)
أَأَشْفَقْتُمْYoksullaşma veya yük altında kalma endişesiSadaka verme emri karşısında müminlerin içine düşen iktisadi ve nefsi kaygı bağlamı (Mücâdele 58:13)
وَأَشْفَقْنَEmanetin ağırlığından ve acziyetten çekinmeGöklerin, yerin ve dağların emaneti yüklenmekten kaçınarak zafiyetlerini itiraf etmeleri (Ahzâb 33:72)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHavf-recâ dengesi ve meleklerin ismetiMüminin ahiret karşısındaki konumu; meleklerin Allah korkusunun dehşet verici bir panik değil, saygı ve celal karşısında ince bir ihtimam oluşuKulu amele sevk eden, yeise düşürmeyen bilinçli ve saygılı ürperti
FıkıhNamaz vakitlerinin belirlenmesiAkşam ve yatsı namazı vakitlerini ayıran şafağın kızıllık mı yoksa beyazlık mı olduğu ihtilafıUfuktaki aydınlığın fiziksel sınırına ve vaktin başlangıç/bitiş çizgisine odaklanma
Tefsirالإشفاق lafzının harf-i cerlerle değişen anlamlarıKelimenin مِنْ ile kullanıldığında korkuyu, فِي veya عَلَى ile kullanıldığında şefkat ve ihtimamı ifade etmesi inceliğiBağlama göre korku ile rikkat arasında yön değiştiren çift boyutlu semantik
HadisMüminler arası ilişkiler ve ahlaki hassasiyetMüminin kardeşine karşı beslediği koruyucu şefkat ve emanet bilinci; fitne zamanlarında duyulan endişeZararı engellemeye odaklanan hassas merhamet ve uyanıklık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret ve hesap bilinciHavf ile şefkatin birleştiği takvaAmelleri kusurlu görme ve sürekli teyakkuzda olmaİbadeti kibre dönüştürmeyen, kulun kendini aciz ve muhtaç hissetmesini sağlayan duyarlılıkKesin
İlmiBilgiye ve delile yaklaşımEpistemik ihtiyat ve metodolojik titizlikHata yapmaktan sakınma ve kesinleşmemiş veriden çekinmeÂlimin araştırmasında yanılma payını gözeterek ince eleyip sık dokumasıGüçlü
SiyasiYönetim ve kamu emanetiSorumluluk kaygısı ve halkı gözetmeGücün kötüye kullanılmasını önleme ve adaleti titizlikle korumaYöneticinin tebaasının hakları çiğnenir endişesiyle titremesi ve emaneti hafif görmemesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve harcama dengesiİsraftan ve darlıktan sakınan basiretKaynakları koruma ve infak ederken iktisadi dengeyi gözetmeFakirleşme korkusuyla cimrileşmek ile sorumsuz saçıp savurmak arasındaki hassas koruma dengesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi ve kritik eşik duyarlılığı (termodinamik ve optik)Bir sistemin bir durumdan diğerine geçtiği kararsız sınır hattı; ışığın kırılarak zayıfladığı alacakaranlık sınırı gibi, dengenin en küçük etkiyle değişebileceği hassas sınır durumuGüçlü
Beşeri bilimlerKırılganlık farkındalığı ve ihtiyatlı özen (hukuk ve ahlak felsefesi)Bireyin veya kurumun sorumluluk taşıdığı özneye zarar gelmemesi için geliştirdiği önleyici dikkat; risk altındaki değerin korunması için duyulan koruyucu kaygıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca gün batımındaki kızıllığa veya salt acıma duygusuna (şefkat) hapsederek, kelimenin Kur'an'daki ana ekseni olan hesaptan ve sorumluluktan kaynaklanan titiz kaygıyı göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamالإشفاق hali; sevilen, değer verilen veya korunması gereken bir emanet uğruna kalbin zafiyet hissederek titremesi, tehlikeyi önceden sezip teyakkuza geçmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki مشفقون nitelemesini çaresiz bir dehşet veya cehennem azabının pasif korkusu sanmak; böylece müminlerin ve meleklerin bu halinin bilinçli bir sorumluluk, rikkat ve koruyucu özen olduğunu kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve takva psikolojisini, kaba bir korkudan (ceza korkusu) ayırıp sevgi, sorumluluk ve incelikle örülü bir iç teyakkuza dönüştürdüğünü gösterir. Maddi incelik ile manevi rikkat arasındaki geçişi kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanetin göklere ve yere teklif edildiği kozmik bağlamda (Ahzâb 33:72), ahiret tasvirlerinde cennet ehlinin dünyadaki ruh halini anlatan ayetlerde (Tûr 52:26) ve meleklerin Allah karşısındaki tazim dolu sakınmalarında (Enbiyâ 21:28).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı ceza tehdidiyle felç olmuş bir ruh hali sanan indirgemeciliği düzeltir; hakiki imanın, koruma arzusu ve incelikle titreyen dinamik bir duyarlılık olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDokunun zayıflayıp incelmesi; güneşin batışıyla göğün kenarında kalan ince ışık ve kızıllık tabakası.
  • Soyut anlamBir emanetin, kişinin veya değerin zarar görmesinden endişe ederek sevgi ve rikkatle titreme hali; sorumlu sakınma.
  • Sistematik karşılıkSistemin kritik eşikte bulunması nedeniyle ortaya çıkan duyarlılık; zaaf bilinciyle birleşen koruyucu teyakkuz mekanizması.
  • LaTeX modeliS=f(V,R)⋅θ(E−T)
  • LaTeX açıklaması

Modelde S kökün temsil ettiği işfak ve teyakkuz düzeyidir. V korunan veya değer verilen emanetin büyüklüğünü, R kalpteki rikkat, şefkat ve incelik katsayısını simgeler. θ kritik eşik fonksiyonu olup, algılanan tehlike veya sorumluluk yükü olan E değeri sistemin emniyet eşiği olan T değerini aştığında devreye giren koruyucu kaygıyı ve sınır hassasiyetini ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش