شمز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-م-ز1 sîga, 8 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ألهأخرذكرشمزبشراشْمَأَزَّتْدونقلبأمن

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

شمز

ش - م - ز

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Sıkıldı

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شمءز · شمأز

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR118 harf
باب الشين والزاي والميم معهما ش م ز مستعمل فقط شمز: التَّشميز: ليست بعربية، شمَّزت الأرض تشميزاً. واشمأزّ، إذا تقبض.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR128 harf
اشْمَأَزَّ الرجل اشْمِئْزازاً: انقبَضَ. وقال أبو زيد: ذُعر من الشيء. وهو المذعور. وقال أبو عبيد: الشُمَأْزيزةُ من اشْمَأْزَزْتُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR873 harf
ش ز م شمز استعمل من وجوهه : شمز . واشْمَأَزّ . شمز : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّمْزُ نُفُورُ النَّفْس من الشَّيء تَكْرَهُه . اشمأز : وقال أبو إسحاق في قَول الله جَلَّ وعَزّ : ( تُرْجَعُونَ وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالاَخِرَةِ وَإِذَا ) ( الزمر : 45 ) الآية . قال : اشْمَأَزَّتْ نَفَرَتْ ، وكان المشركون إذا قيل : لا إلاه إلا الله وحده ،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR77 harf
Madde başı: شمأز- قال الله تعالى: ﴿اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾ [الزمر/45]، أي: نفرت.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR31 harf
ش م ز قلت له كذا فاشمأز منه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR994 harf
الشَّمْزُ: التَّقَبُّض. اشمَأَزَّ اشمِئْزازاً: انقبض واجتمع بعضه إِلى بعض؛ وقال أَبو زيد: ذُعِرَ من الشيء وهو المَذْعور. والشَّمْز: نفور النفس من الشيء تكرهه. وقال الزجاج في قوله تعالى: وإِذا ذُكِرَ الله وحده اشْمَأَزَّتْ قلوبُ الذين لا يؤمنون بالآخرة؛ معناه نَفَرَتْ، وكان المشركون إِذا قيل لا إِله إِلا الله نَفَروا من هذا. وقال ابن الأَعرابي: اشْمَأَزَّت اقْشَعَرَّتْ. وقال قتادة: اشمأَزت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR62 harf
* ش م ز * * اشْمَأَزَّ * الرجل * اشْمئْزازاً * انقبض وقيل ذُعر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR762 harf
الشمز: نفور النفس مما تكره، عن ابن الأعرابي. وتشمز وجهه، أي تمعر. وفي التكملة: تغير وتقبض. والتشمز: التقبض، وقد اشمأز الرجل اشمئزازا: انقبض واجتمع بعضه إلى بعض. قال ابن الأعرابي: اشمأز: اقشعر، وبه فسر قوله تعالى: وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وعليه اقتصر الزجاج. أو اشمأز: ذعر من الشيء، وهو قول أبي زيد. اشمأز الشيء: كرهه. بغير حرف جر، عن كراع، همزته زائدة. وهي الشمأزيزة،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.566 harf
شَمَزَتْ نَفْسِى مِنْهُ 1 شَمَزَتْ نَفْسِى مِنْهُ ذ , aor. شَمُزَ , (TK,) inf. n. شَمْزٌ, (IAar, K,) My soul shrank from it in dislike or hatred. (IAar, K, TK.) [See also 5, and Q. Q. 4.] تشمّز وَجْهُهُ 5 تشمّز وَجْهُهُ ذ His face became changed, or altered, (T, S, K,) by anger, (K,) and contracted. (T, S, K.) See also what next follows. اِشْمَأَزَّ Q. Q. 4 اِشْمَأَزَّ ذ , (S, K,) inf. n.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR4.165 harf
شمز شَمَزَ - يَشْمَزُ - اشْمَأَزَّ - يَشْمئِزُّ شَمَزَ - يَشْمَزُ + كائن + من كائن أو أمر أو شيء: يشعر في نفسه بالكره والنفور تجاه شيء، ويبدى علامات الكره والنفور والاستنكاف تجاه هذا الشيء اشْمَأَزَّ - يَشْمَئِزُّ + الكائن أو القلب + من شيء أو أمر أو كائن: على وزن افْـعـَلَّ (مثل احمرَّ) من " شَمَزَ - يَشْمَزُ ": أصلها " اشْمَزَّ ": تحول
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بشر

    1 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

  2. دون

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  3. وحد

    1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  4. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  5. أخر

    1 ortak ayet · Uhur ense demektir

  6. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  7. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  8. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: اشْمَأَزَّتْ
  1. وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

    SıkıldıAllah, tek başına anıldığı zaman; ahirete inanmayanların kalbleri tiksinir. Ama O’ndan başkaları anıldığı vakit hemen yüzleri güler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشمز
YapıÜçlü
Özel DurumKur'an'da if'illâl babında hemzeli ve mükerrer zâid yapıda kullanımı yaygındır
Bağlamsal Yakın Köklerنفر, قشعر, كره
Zıt Kökشرح
Çekirdek Özet 1İğrenme, nefret veya korkuyla büzüşmek, kasılmak, toplanıp kendi içine çekilmek
Çekirdek Özet 2Tevhid mesajı karşısında kalbin kibir, hoşnutsuzluk ve nefretle kasılıp yüz çevirmesi
Çekirdek Özet 3Hakikate karşı ontolojik kapanma ve içsel direnç sonucu oluşan manevi kasılma refleksi
Kritik Hata RiskiKökün fiiliyatını basit bir mimik veya geçici hoşnutsuzluk sayıp, kalbin tevhide karşı derin ontolojik tiksintisini ve kapanmasını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شمBurunla algılama, havaya kalkma, dikleşme, burun kıvırma, tepeden bakma ve kuşatıp içine alma hareketidir; nitekim شمت, شمخ, شمس ve شمل köklerinde de baş kaldırma, gurur, parlama veya kuşatma eksenleri görülür.زKeskinlik, ayrılma ve ani itilme bildiren zâ harfinin eklenmesiyle çekirdeğin taşıdığı kabarma ve gurur hissi, hoşa gitmeyen bir uyarıcı karşısında birdenbire tiksinerek geri çekilme, büzüşme ve katı bir kasılmaya dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişIsırma, kesme, keskin ve ani tepki verme, sert temas
مSuAkış, yoğunlaşma, bir yere doğru toplanma veya içsel sıvı devinimi
زKesici aletKesip ayırma, birden yön değiştirme, temas noktasından geri sıçrama
شمزKeskin ve sert bir temas karşısında içsel yoğunluğun aniden bölünerek geriye doğru büzüşmesi ve temas alanından şiddetle kaçmasıBir nesne veya kavramla karşılaşıldığında duyulan şiddetli tiksinti neticesinde varlığın kendi içine doğru katılaşıp büzüşmesi, dışarıya karşı ani bir kapanma ve geri çekilme refleksi göstermesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHoşa gitmeyen, tiksindirici bir şey karşısında derinin veya bedenin büzüşmesi, derinin kasılıp buruşması ve canlının ürkerek bir araya toplanmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde doğrudan kökün yalın biçiminden ziyade korku ve nefretle geri sıçrama, derinin ürperip toplanması bağlamında kullanıldığı bilinmekle birlikte belirli bir müstakil beyit tespit edilememiştir; Veri bulunamadı.
Erken Arapça kullanımHadis-i şerifte idarecilerin tutumundan kalplerin kasılıp nefret duyması anlamında geçer: فَسَيَلِيكُمْ أُمَرَاءُ تَقْشَعِرُّ مِنْهُمُ الْجُلُودُ وَتَشْمَئِزُّ مِنْهُمُ الْقُلُوبُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça شمز kökü, Sami dillerinde genel olarak iğrenme, nefret duyma, büzülme ve geri çekilme bildiren köklerle morfo-fonetik bir yakınlık arz eder. Kökün Kur'an'daki ve fasih dildeki yaygın kullanımı, bünyesine zâid bir hemze alarak kurulan اشمأز yapısıdır. Bu yapı, ses taklidi (onomatopoeic) ve refleksel beden hareketine dayalı bir ifade tarzını yansıtır. İbranice ve Süryanicede doğrudan ş-m-z kökü birebir birincil sözcük olarak sınırlı olsa da, tiksinme ve ürperti bildiren köklerle (örneğin İbranice ş-m-m kökündeki dehşete düşme, kasılma ve donup kalma anlamı) kavramsal bir çekirdek akrabalığı kurar. Arapçada zâ harfinin kattığı keskin kopuş ve ayrılma hissi, bu kökü doğrudan doğruya nefretle irkilip toplanma manasında kristalleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشمز ve zâid hemzeli اشمأز formuHoşlanılmayan bir etki karşısında derinin ve iç organların büzülüp toplanması, nefretle geri kaçışKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice š-m-m ve š-q-ṣ semantik dairesiTiksinme, iğrenme ve dehşetle donakalma hareketleriyle semantik paralellikMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik bağlamda düzenli ve bağımsız başka bir aile dışı temas doğrulanmamıştırVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شمزAnlamlıBüzüşmek, tiksinmekHoşa gitmeyen bir şey karşısında nefretle toplanıp büzülmekHedef köktür; Kur'an'da geçer
شزمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مشزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
مزشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
زشمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
زمشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شمزMerkezİğrenme ve kasılmaTiksinti ve kibirle birleşen ani içsel büzüşme ve toplanmaHoşlanılmayan bir gerçek karşısında kalbin nefretle kasılmasıdır
نفرKomşuKaçma ve uzaklaşmaUyarıcıdan fiziksel veya zihinsel olarak ürküp kaçış hareketiشمز içe doğru büzüşmeyi, نفر ise dışa doğru kaçıp savrulmayı öne çıkarır
قشعرKomşuÜrperme ve titremeKorku veya soğuktan derinin diken diken olması ve titremesiقشعر bedensel tüylerin kalkması ve ürpertidir; شمز nefret kaynaklı kalbî büzülmedir
كرهKomşuHoşnutsuzlukBir şeyi arzu etmeme, ona karşı isteksizlik ve ağırlık duymaكره genel hoşnutsuzluk halidir; شمز onun bedensel ve kalbî kasılmaya dönüşmüş tepe noktasıdır
شرحZıtGenişleme ve açılmaGöğsün veya varlığın ferahlayarak hakikate kucak açmasıشرح hakikati sevinçle içine alıp yayılmayı, شمز ise nefretle kasılıp kapanmayı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaشمزانقباض ونفورNefret ve tiksintiyle kasılıp kendi içine çekilme haliKesin
LatinceHorrere, aversariÜrpermek, iğrenerek geri durmakFiziksel ürperti ve tiksintiyle yüz çevirmeyi karşılar; Kur'an'daki kalbî kibir boyutunu tam kapsamazGüçlü
İngilizceTo recoil, to shrink with disgustİğrenerek geri çekilmek, büzüşmekTiksintiyle geriye doğru irkilmeyi iyi verir; kalbin manevi mühürlülüğünü dolaylı taşırGüçlü
AlmancaZurückschrecken, sich zusammenziehen vor AbscheuTiksintiyle irkilmek, büzülmekHoşnutsuzluk sebebiyle büzüşüp geri çekilme fiziksel hareketini karşılarGüçlü
FransızcaSe crisper, avoir un mouvement de répulsionKasılmak, itilme/tiksinti hareketi göstermekBedenin veya duygunun kasılarak karşı tepki vermesini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اشْمَأَزَّتْ (Mazi fiil)Kalbin tek olan Allah anıldığında kibir, nefret ve tiksintiyle kasılıp kapanmasıMüşriklerin ve ahirete inanmayanların tevhid karşısındaki ontolojik alerjisi ve içsel reddi bağlamında geçer; Zümer 39:45.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman, küfür ve nifak psikolojisiAhirete inanmayan kalbin tevhidi duyunca gösterdiği direncin kibre ve şirke delil oluşuKalbin haktan tiksinerek kendini imana kapatması ve küfrün ontolojik nefreti
FıkıhVeri bulunamadıKök doğrudan fıkhî bir hüküm veya teknik terim teşkil etmezVeri bulunamadı
TefsirZümer 39:45 ayetinin tahliliMüşriklerin putları anıldığında sevinip Allah tek anıldığında kalplerinin nefretle büzüşmesi tezadıKalbin hakikate karşı fiziksel bir organ gibi daralıp büzüşmesi mecazı
HadisFitne ve zalim idareciler rivayetleriKötü yöneticilerin zulmü karşısında müminlerin kalplerinin onlardan tiksinip kasılmasıKalbin zulme ve şerre karşı fıtrî olarak büzülüp nefret duyması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid inancıKalbî inzimam ve retHakikate karşı kapanmaKalbin mutlak tevhid karşısında ortak koştuğu sahte unsurlar olmaksızın daralması haliKesin
İlmiBilişsel uyumsuzlukBilişsel bağnazlık ve dirençYeni veriyi reddetmeZihnin yerleşik dogmaları sarsan yalın hakikat karşısında kasılarak idraki kapatmasıGüçlü
SiyasiOtorite ve adalet algısıKamu vicdanının kasılmasıMeşruiyet kaybına tepkiHaksız güç ve zulüm karşısında toplumun veya bireyin içsel nefretle itaatten çekilmesiMuhtemel
İktisadiFiyat ve piyasa baskısıPiyasada arz ve talebin büzüşmesiDarlık ve tıkanmaKlasik metinlerde yer alan اشمئزاز السعر ifadesindeki gibi piyasanın kilitlenip daralmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSpazm, büzülme ve elastik direnç (contractility)Bir sistemin veya biyolojik dokunun maruz kaldığı ani etki karşısında hacmini küçülterek dış teması kesmesi ve sertleşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerRejeksiyon mekanizması ve duygusal tiksinti (aversion)Bireyin veya grubun benlik algısını tehdit eden saf bir ilke karşısında benliğini koruma refleksiyle içe büzüşüp yabancılaşmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin yalnızca basit bir kaş çatma, anlık yüz ekşitme veya geçici bir moral bozukluğu olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKalbin ta derinliklerinde meydana gelen, şirkin ve kibrin doğurduğu, varlığı tevhid nuruna karşı sımsıkı kapatan köklü bir inkar refleksi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEylemin yalnızca ahlaki bir kabalık sanılması; oysa bunun ahiretsizlik ve şirkin kalpte oluşturduğu yapısal bir maraz olduğunun anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Şirk psikolojisinin ve ahiret inancından yoksunluğun kalpte meydana getirdiği en somut psiko-somatik reaksiyonu tek bir kelimeyle resmettiği için hayati önemdedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid ile şirk arasındaki ayrışmayı, kalplerin hakikate karşı takındığı tutumu ve ahirete iman etmeyenlerin iç dünyasını anlatan Zümer suresi bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın sadece zihinsel bir kanaat uyuşmazlığı olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın hakikate karşı kalbî ve bedensel bir nefret, tiksinti ve kasılma hali olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesne veya etki karşısında derinin, kasların veya etin iğrenti ve korkuyla toplanıp büzüşmesi, kasılması.
  • Soyut anlamKalbin mutlak hakikat karşısında kibre kapılarak nefretle büzülmesi, ontolojik olarak kendini tevhidi kabul etmeye kapatması.
  • Sistematik karşılıkBir alıcının belirli bir sinyal karşısında empedansını sonsuza çıkararak sistemi bütünüyle dış iletişime kapatması hali.
  • LaTeX modeliR(s)=lim⁡s→1(1−Vc(s)V0)⋅Θ(H)
  • LaTeX açıklamasıFormülde s uyarının teklik (tevhid) derecesini, Vc kalbin iç hacmini veya kabullenme genişliğini, V0 fıtrî başlangıç hacmini temsil eder. s→1 durumunda (Allah tek olarak anıldığında), kalbin hacmi büzülerek minimuma iner (Vc→0). Θ(H) ise ahirete inanmama ve kibir katsayısının devrede olduğunu gösteren basamak fonksiyonudur; bu durum gerçekleştiğinde direnç ve kasılma tepkisi R(s) maksimum değere ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش