شيب
ش - ي - ب
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ak saçlı yaşlılar
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.384 harfباب الشين والباء و و ا ي ء معهما
ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات
شبو:
حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات.
والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات.
شوب:
شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط.
وشب:
الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس.
وبش:
والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.178 harfالشَيْبُ والمَشيبُ واحدٌ. وقال الأصمعي: الشَيْبُ بياضُ الشَعَرِ؛ والمَشيبُ دخولُ الرجُل في حَدِّ الشيبِ من الرجال. قال ابن السكيت في قول عبيد:
والرأسُ قد شابَه المَشيبُ
يعني بَيَّضَهُ المشيبُ، وليس معناهُ خالَطَهُ. وأنشد:
قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ
أي بَيَّضَ مُسْوَدَّهُ. وشيبُ السَوْطِ معروفٌ عربي صحيح. وتقول: باتَتْ فلانةُ بليلةِ شَيباء
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.967 harf(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR231 harf- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR417 harfش ي ب
شيبه الحزن وأشابه وبدا فيه الشيب والمشيب وشاب شيبة ورجل أشيب وقوم شيب.
وشيب شائب.
قال: عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً يخضبن بالحناء شيباً شائباً يقلن كنا مرة شبائبا ومن المجاز: شابت رءوس الإكام.
ورأيت الجبال شيباً: يريد بياض الصقيع والثلج.
وذهب شيبان وملحان: لشهري الشتاء وهما شهرا قماح.
و " باتت بليلة شيباء " إذا غلبها على نفسها الزوج ليلة هدائها كأنها دهيت بأمر شديد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.253 harfالشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ. ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR220 harf* ش ي ب * * الشَّيْبُ * و * المَشِيبُ * واحد وبابه باع و * مَشيباً * أيضا فهو * شَائِبٌ * وقال الأصمعي * الشَّيْبُ * بياض الشعر و * المَشِيبُ * دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و * الأَشْيَبُ * المبيض الرأس وجمعه * شِيبٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.570 harfالشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله:
مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب
لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.324 harfشَابَ
1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.)
شَابَ 1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.) -A2- And شاب الرَّأْسَ It whitened the head: so expl. by ISk as used in the following saying, (S,) ascribed by J to 'Adee, but it is of 'Abeed Ibn-El-Abras: (IB, TA:) تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِى ↓ وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ المَشِيبُ [Thou inclinest to silly and youthful conduct: but whence cometh to thee the inclining to such conduct when hoariness, or the entering upon the period of hoariness, hath whitened the head?]. (S, * IB, TA.) [See also 2.]
شيّبهُ الحُزْنُ 2 شيّبهُ الحُزْنُ ذ , (Ks, S, A,) and شيّب الحُزْنُ رَأْسَهُ, and بِرَأْسِهِ, (Ks, S, Msb, K,) which last is a strange phrase, as it exhibits together two means by which a verb is rendered trans., [namely, the doubling of the medial radical letter of the verb and the introduction of the prep. بِ,] (TA,) Grief rendered him white-headed, or hoary-headed; (Ks, S, A, Msb, K;) as also ↓ اشابهُ, (A,) and ↓ اشاب رَأْسَهُ and بِرَأْسِهِ. (Ks, S, Msb, K. *)
اشاب 4 اشاب ذ , said of a man, He had children that had become white-headed, or hoary. (S, TA.) -A2- See also the next preceding paragraph, in two places.
شَيْبٌ شَيْبٌ ذ The hair (K, TA) itself: sometimes it is thus called: (TA:) [but app. only when white, or hoary; in which sense it is often used; as in the TA in arts. خضب and صبغ &c.:] or (K, TA, in the CK “ and ”) whiteness of the hair, or hoariness; (A, K, TA;) as also ↓ مَشِيبٌ: (K, TA:) both signify the same [and are thus used as simple substs. and are also inf. ns.]: (S:) or the former has the latter of the two significations given above; (As, S, Mgh, Msb;) and is little and much [whiteness of the hair]: one says, عَلَاهُ الشَّيْبُ [Whiteness of the hair, or hoariness, came upon him]: (TA:) but ↓ مَشِيبٌ signifies a man's entering upon the period of whiteness of the hair, or hoariness: (As, S, Msb:) see an ex. of this latter in the first paragraph. In the phrase in the Kur [xix. 3], وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا, (S,) meaning And whiteness of the hair of the head hath spread therein like as the radiance of fire spreads in firewood, (Jel,) [or the head has become glistening with whiteness of the hair, or hoariness,] شيبا is in the accus. case as a specificative: or, accord. to Akh, as an inf. n., as though it were said وَشَابَ الرَّأْسُ شَيْبًا. (S, TA. *)
شِيبٌ شِيبٌ ذ , of a whip, a genuine Arabic word of wellknown meaning; (S;) The thong (K, TA) at the upper extremity (TA) of a whip: (K, TA:) there are two of such thongs, called شِيبَانِ. (TA.) -A2- Also A word imitative of the sounds made by the lips of camels (S, K) in drinking. (S.) -A3- And pl. of أَشْيَبُ [q. v.]. (S, K, &c.)
شُيُبٌ شُيُبٌ ذ a pl. of which the sing. is doubted: see أَشْيَبُ.
شَيْبَةٌ شَيْبَةٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Msb.) ― -b2- And accord. to El-Khafلjee, A white, or hoary, beard: but MF says that this is a conventional postclassical meaning. (TA.) -A2- [Also, in the present day, applied to A species of artemisia; (Forskهl's Flor. Aegypt. Arab., p. lxxiii., no. 439;) the artemisia arborescens of Linn.: (Delile's Flor. Aegypt. Illustr., no. 799:) ― -b2- and Lichen; (Forskهl ubi suprà;) the lichen prunastri of Linn. (Delile, ib., no. 976 (assumed tropical:) .) And شَيْبَةُ الجَبَلِ Lichen scyphifer. (Forskهl, p. lxxviii., no. 559.)]
شَيْبَانُ شَيْبَانُ ذ : see أَشْيَبُ; near the end of the paragraph: ― -b2- and see also the paragraph here following.
شِيبَانُ شِيبَانُ ذ and مِلْحَانُ, (S, A,) thus in a verse of El-Kumeyt, as related by Ibn-Selemeh, with kesr to the ش and م, (S,) or the former word is written ↓ شَيْبَانُ, and sometimes شِيبَانُ, and the latter is as above, (K,) and sometimes مَلْحَانُ, (TA,) (tropical:) The two months of winter; (A, TA;) [as though meaning the second of the Six Seasons, commencing two months after the autumnal equinox; (see the former of the two tables in p. 1254;)] i. q. شَهْرَا قِمَاحٍ, (S, A, K, TA,) which are the two coldest months; (S, K, TA;) so called because of the earth's being then white with snow and hoar frost; (S, TA;) falling at the period of the [auroral] rising of the Scorpion and the Vulture, (العَقْرَب and النَّسْر, [by which latter is meant النَّسْرُ الوَاقِعُ, i. e. the star a of Lyra,]) said by him who knows not to be the two Kلnoons [i. e. كَانُونُ الأَوَّلُ and كَانُونُ الثَّانِى, corresponding to December and January O.S.]: (TA:) [it appears that they nearly agree with the two Kلnoons; for El-Kazweenee and others say that القَلْبُ (i. e. the heart of the Scorpion, which is the 18th of the Mansions of the Moon,) and النَّسْرُ الوَاقِعُ rise together, and their auroral rising in Central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, accord. to my calculation, (see مَنَازِلُ القَمَرِ in art. نزل,) was on the 25th of November O. S.: see also مِلْحَانُ, and قِمَاحٌ: it is also said that] شِيبَانُ [used alone] is a name of [the month] كانون الاوّل, because of the whiteness of the earth by reason of the hoar-frost and snow. (Mgh.)
شِيَابٌ شِيَابٌ ذ and شِيَابَةٌ [the former erroneously written by Golius شَيَّابٌ]: see شَوْبٌ, in art. شوب.
شَيُوبٌ شَيُوبٌ ذ : see أَشْيَبُ.
شَائِبٌ شَائِبٌ ذ [Being, or becoming, white-haired, or hoary]: see أَشْيَبُ. ― -b2- شَيْبٌ شَائِبٌ is a phrase like لَيْلٌ لَائِلٌ, (S,) or like شِعْرٌ شَاعِرٌ: it means Intense whiteness of the hair. (TA.)
أَشْيَبُ أَشْيَبُ ذ White-haired, white-headed, or horary: (S, A, Mgh, Msb, K:) [it is said to be] anomalous in form; (S, Mgh, Msb;) for an epithet of this measure is only formed [by rule] from a verb of the measure فَعِلَ, aor. يَفْعَلُ; (S, TA;) and it is a condition of the formation of such an epithet that it must denote a defect or the like, or a colour: but أَشْيَبُ signifies white-headed, or hoaryheaded; [so that it does denote a colour;] and ElKhafلjee says that it is reckoned among epithets denoting defects, or blemishes, like أَعْمَى and أَعْرَجُ: (MF, TA:) it is said in the K that it has no فَعْلَآء, i. e., (TA,) the epithet شَيْبَآءُ is not applied to a woman; (Msb, TA;) شَمْطَآءُ being used in its stead; (TA;) though one says شَابَ رَأْسُهَا: (Msb, TA:) [but see Har p. 418, where شَيْبَآءُ is mentioned, applied to a woman, as meaning aged, and white, or hoary, in the head: and see شَيْبَآءُ in art. شوب:] the pl. is شِيبٌ; (S, A, Mgh, Msb, K;) with which is syn. شُيَّبٌ; (TA, as from the K; [but not found by me in the copies of the K to which I have had access;]) and ↓ شُيُبٌ: (K, TA:) this last is said by IM to be allowable in poetry, عَلَى التَّمَامِ [here meaning as though it were a word composed of sound letters]; and this is the assertion of the lexicologists [in general]: ISd thinks it to be pl. of ↓ شَائِبٌ [q. v.], like as بُزُلٌ is of بَازِلٌ; or pl. of ↓ شَيُوبٌ [which app. means very white or hoary in the head], accord. to the dial. of the people of El-Hijلz, who say دَجَاجَةٌ بَيُوضٌ and دَجَاجٌ بُيُضٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] one says, رَأَيْتُ الجِبَالَ شِيبًا (tropical:) I saw the mountains white with snow and hoar frost. (A, TA.) And شِيبٌ [used alone] signifies (assumed tropical:) Mountains upon which snow falls, and which are white, or hoary, therewith: (S, L:) or mountains white with snow or with dust: and, some say, white clouds: sing. أَشْيَبُ. (L, TA.) And, applied to truffles (كَمْأَة), (assumed tropical:) White and large: (TA:) or simply white. (Id. voce تَعَاشِيبُ.) ― -b3- يَوْمٌ أَشْيَبُ (assumed tropical:) A day in which are cold and clouds and صُرَاد [correctly صُرَّاد, meaning thin clouds, or cold and humid clouds, in which is no water]; as also ↓ يَوْمٌ شَيْبَانُ. (K.) ― -b4- لَيْلَةُ الشَّيْبَآءِ, (K,) or لَيْلَةُ شَيْبَآءَ, (TA,) and لَيْلَةٌ شَيْبَآءُ, (TA voce حُرٌّ,) (assumed tropical:) The last night of the [lunar] month: (K, TA:) its first night is called لَيْلَةُ حُرَّةٍ and لَيْلَةٌ حُرَّةٌ. (K voce حُرٌّ.) بَاتَتْ بِلَيْلَةِ شَيْبَآءَ, and بِلَيْلَةِ الشَّيْبَآءِ: see in art. شوب.
مَشِيبٌ مَشِيبٌ ذ : see شَيْبٌ, in two places.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR524 harfشَابَ
شَابَ ( y ) I ( n. ac. شَيْب 1 , شَيْبَة 1t , مَشِيْب [ 18 ] ),
a. Became white, gray, hoary; became old.
شَيَّبَ
شَيَّبَ II , أَشْيَبَ IV ,
a. Whitened, made gray; aged.
شَيْب
شَيْب [ 1 ] , شَيْبَة [ 1t ] ,
a. White hair, gray hair; hoariness.
أَشْيَب
أَشْيَب [ 14 ],
a. see 21 .
شَائِب
شَائِب [ 21 ] , ( pl. شِيْب [ 2 ] ,
شُيَّب
شُيَّب [ 11 ] ),
a. White-haired, gray, hoary;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.105 harfشَابَ - يَشِيبُ - شَيْب - شَيْباً - شَيْبَة – أَشْيَب – شِيْب - شِيْبَاً
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 05:51
شابَ – يَشْيْبُ + الكائن: يفقد لونه الأصلي ويظهر لون أبيض بدلاً منه وخاصة في الشعر: يتغير لون شعره إلى الأبيض بسبب تقدم العمر أو التعرض للأهوال
شَيْب: اسم فعل " شَابَ - يَشِيبُ ": وهو كلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشِيبُ ": تغير لون الشعر إلى أبيض بسبب تقدم السن
شَيْباً:
Mücavir kökler22 mücavir (30 toplam)
- شعل
1 ortak ayet · Ve tutuştu
- وهن
1 ortak ayet · Gevşemeyin
- شقي
1 ortak ayet · Mutsuz
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- ولد
1 ortak ayet · “Yavru” demektir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
Geçtiği ayetler(3)
قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا
KırlaşmakVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شيخ, هرم, كبر |
| Zıt Kök | شبب |
| Çekirdek Özet 1 | Siyahlığın veya asıl rengin arasına beyazın karışması, saçın ağarması, dağların karla kaplanması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın biyolojik ve varoluşsal tekamülünde zayıflık ve son dönemece eriş; kıyamet dehşetiyle fıtri nizamın hızla tükenişi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin gençlik ve güç evresinden entropi ve kemal neticesi tükeniş evresine intikali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca kronolojik bir yaşlılık alameti sayılarak, varoluşsal sarsıntı ve biyolojik zayıflık dinamizminin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شي | Belirme, ayrışma, yayılma ve bir durumdan diğerine belirgin bir izle geçme; nitekim شيأ belirip varlık sahasına çıkmayı, شيخ yaşlanıp kemale ermeyi, شيد yükseltip görünür kılmayı, شيع yayılıp dağılmayı ifade eder | ب | Belirmenin ve başkalaşımın saç telleri ve fiziki yapı içinde içkin bir dönüşümle, renk karışımı ve beyazlama şeklinde sabitlenmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Varlığın mevcut dokusunu yıpratan, keskin bir tesirle ayrıştıran ve başkalaştıran etkiyi başlatır |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Ayrışma ve yıpranma etkisinin bilfiil beden ve madde üzerinde tezahür etmesini, açığa çıkmasını sağlar |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Ortaya çıkan ağarma ve başkalaşımın bünyenin içine yerleşip kalıcı bir mahiyet kazanmasını tamamlar |
| شيب | Keskin bir etkiyle bünyenin içine nüfuz eden ve kalıcı dönüşüm bırakan ayrışma hareketi | İnsanın veya nesnenin kendi tabii yapısı içerisinde beyazlığın siyahlığa galebe çalarak kalıcı biçimde yerleşmesini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah saçın arasına beyazın karışması ve zamanla beyazlığın bünyeyi kaplaması; dağ zirvelerinin kırağı ve karla beyazlanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ubeyd b. el-Ebras bir beytinde saçın ağarmasını ve bu durumun kaçınılmazlığını şöyle ifade eder: وَالشَّيْبُ شَيْنٌ لِمَنْ يَشِيبُ / Başka bir rivayette Adî b. Zeyd veya Ubeyd'e atfedilen beyitte: تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي / وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ الْمَشِيبُ ifadesiyle başın ak saçlarla donandığı anlatılır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında şiddetli soğuk ve kar düşen kış aylarına şiban ve milhan denmiş; ayrıca düğün gecesi zifaf yaşayan gelin için zorlu bir süreci anlatan leyle-i şeybâ nitelemesi kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça شيب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde saçın ağarması, yaşlılık ve beyazlaşma anlam alanında köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede aynı fonetik ve semantik dizilime sahip שׂיב kökünden türeyen séb veya sêbāh biçimleri ak saçlılık, yaşlılık ve saça ak düşmesi anlamındadır. Süryanicede šyb / saybūthā kelimesi ihtiyarlık ve saç ağarması manasında doğrudan karşılık bulur. Kökün asıl morfolojik hareketi, شوب köküyle olan yakınlığı üzerinden bir şeyin başka bir şeye karışması, saf siyahlığın içine yabancı veya farklı bir rengin girmesi ekseninde gelişmiştir. Akadca šību kelimesi ihtiyar, tanık ve yaşlı meclisi üyesi anlamlarıyla kurumsal ve biyolojik bir boyuta işaret ederken, Arapçada kök özellikle saçın fıtri olarak beyazlaması ve bu beyazlığın başın tamamına yayılması biçimindeki somut fiziksel görünümde billurlaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شوب ve شيب yakınlığı | Kökün iç Arapça gelişimi, renklerin birbirine karışması ve siyahın içine beyazın nüfuz etmesi ekseninde şekillenmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sêbāh, Süryanice saybūthā, Akadca šību | Ak saçlılık, yaşlılık dönemi ve bu dönemin getirdiği fiziksel görünüm tüm Orta ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökleri | Doğu Çadik ve Berberice kollarında yaşlanma ve renk açılmasıyla ilgili zayıf paralellikler bulunsa da doğrudan süreklilik sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Anlamlı | Saçın ağarması | Siyah saçın arasına ak düşmesi, yaşlanma | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| شبي | Anlamlı | Yükselme, alev alma | Ateşin parlaması veya çocuğun boy atıp büyümesi | شبو köküyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçmez |
| يشب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| يبش | Anlamlı | Kuruma, sertleşme | Islaklığın ve tazeliğin kaybolup nesnenin kuruması | Ses yer değiştirmesi (kalb) ve kuruluk ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| بشي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بيش | Anlamlı | Zehirli bir nebat | Hindistan kökenli zehirli bir bitkinin adı | Arapçalaşmış isim; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Merkez | Saçın ağarması | Biyolojik olarak saçın beyazlaması ve bunun dışa vurduğu zayıflık | Hem doğal yaşlanma sürecini hem de dehşet verici sarsıntı anını yansıtır |
| شيخ | Komşu | Yaşlılık ve kemal | Saç renginden ziyade sosyal statü, tecrübe ve yaş kemalini ifade eder | Yaşın ilerlemesiyle kazanılan olgunluk ve bedensel yavaşlama |
| هرم | Komşu | İleri yaş tükenişi | Bedenin ve aklın fonksiyonlarını yitirecek ölçüde çöküşünü anlatır | Yaşlılığın en uç ve takatsiz sınırıdır |
| كبر | Komşu | Yaşça büyüklük | Hacim, yaş ve derece bakımından zamansal ilerlemeyi bildirir | Genel yaş büyüklüğü olup doğrudan saç rengine odaklanmaz |
| شبب | Zıt | Gençlik ve kuvvet | Tazelik, kanın kaynaması, gücün ve siyahlığın zirvede olması | Bedenin en canlı, dinamik ve hamle dolu evresidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شيب | Saçın ağarması | Saça ak düşmesi, yaşlılık veya dehşet anında rengin açılması | Kesin |
| Latince | Canities, canescere | Beyazlaşma, ak saçlılık | Saçın ağarmasını ve beyazlık durumunu karşılar; dehşet anındaki ani saç ağarması mecazını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Hoariness, gray-hairedness | Saçın kırlaşması, ak saçlılık | Yaşlanmaya bağlı grileşmeyi ve ağarmayı verir; Kur'an'daki alevlenme ve sarsıntı dinamizmini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Ergrauen, Greisenalter | Kırlaşma, ak saçlı yaşlılık | Biyolojik renk değişimini ve ileri yaşı karşılar; kökün ani dehşet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Canitie, grisonnement | Saç beyazlaması | Tıbbi ve biyolojik beyazlaşmayı tam karşılar; kökün varoluşsal boyutunu kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik yaşlılık ve beden zayıflığı | İleri yaşın bedendeki fiziksel ve kaçınılmaz tezahürü olarak saç ağarması | İnsanın zayıflıktan güce, ardından tekrar zayıflık ve ak saçlılığa evrildiği yaratılış merhaleleri bağlamında Rûm 30:54 |
| Dua ve acziyet arzı | Gücün tükenişini, kemiklerin gevşeyişini ve fani bedenin teslimiyetini beyan | Zekeriya aleyhisselamın duasında başın baştan başa ak saçla alevlendiğini bildirdiği Meryem 19:4 |
| Kıyamet dehşetinin şiddeti | Yaşanacak sarsıntının ve korkunun çocukları bir anda ihtiyarlatacak derecede ağır oluşu | Kıyamet gününün azap ve azametinin fıtri düzeni altüst edişini anlatan Müzzemmil 73:17 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılışın sonluluğu ve haşr | İnsanın yaratılış evrelerinde gücün ardından zayıflık ve ak saçlılığın gelmesi, fanilik ve diriliş delili olarak tartışılmıştır | Bedensel acziyetin ilahi kudrete olan mutlak muhtaçlığı göstermesi |
| Fıkıh | Saç boyama ve yaşlılık ehliyeti | Saçtaki akların kına veya boya ile değiştirilmesinin hükmü ve ileri yaşın hukuki tasarruflara etkisi incelenmiştir | Ağaran saçın fıtri vakarının korunması ve tedlis yapılmaması |
| Tefsir | İstiare-i mekniyye ve teşbih | Başın ak saçla tutuşması (iştial) tabirinin belagat açısından nasıl bir yayılma ve sarma ifade ettiği açıklanmıştır | Beyazlığın başta yangın gibi hızla ve geri döndürülemez biçimde yayılması |
| Hadis | Saç ağarmasının vakarı ve kıyamet tasviri | Müslümanın saçına düşen her ak telin nur olacağı ve bazı surelerin Peygamber'in saçını ağarttığı bildirilmiştir | Ağarmanın fani dünyaya karşı uyanış ve ilahi haşyet vesilesi oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fanilik ve hesap şuuru | Varoluşsal uyarıcı | İnsana ömrün tükendiğini ve ilahi huzura dönüşün yaklaştığını hatırlatır | Saçtaki her beyazlık fıtratta yerleşik bir tebliğci gibi ölümü ve hesabı ihtar eder | Kesin |
| İlmi | Biyolojik entropi ve yaşlanma | Hücresel yıpranma | Canlı organizmanın yenilenme kapasitesini yitirerek son evreye girmesini betimler | Melanin pigmentinin ve enerjinin tükenişi, biyolojik sistemlerin yıpranma kanununu doğrular | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim kadrolarının dönüşümü | Nesil değişimi ve tecrübe | İktidar ve idarede gücün zirvesinden çekilme ve bayrak devri vaktini işaret eder | Bedenin zayıflamasıyla idari kudretin genç ve dinamik unsurlara devredilmesi zaruretini gösterir | Muhtemel |
| İktisadi | Emek ve üretim gücünün seyri | Aktif üretkenlikten çekilme | Bireyin ve toplumun fiziki üretim kapasitesinden tasarruf ve birikim evresine intikalidir | İş gücünün zirvesini aşmış toplumların sosyal güvenlik ve tecrübe odaklı yapıya geçişini temellendirir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve faz dönüşümü | Bir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenmesi, düzensizliğin veya son fazın sisteme tamamen hakim olması durumudur; siyah saçın yerini aşama aşama ve geri dönüşsüz biçimde beyazlığın alması, artan entropinin fiziksel izdüşümüdür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşam döngüsü kuramı ve sosyal statü değişimi | Bireyin üretken ve baskın rolden bilgeliğe, ardından bağımlı veya geri çekilmiş role intikalini temsil eder; toplumdaki rol değişiminin biyolojik göstergesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kozmetik bir yaşlanma belirtisi veya kronolojik bir yaş sınırına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca takvimsel yaşı değil; bedenin gücünü yitirip zayıflığa bürünmesini, ölümün habercisi olan varoluşsal teslimiyeti ve kıyamet sarsıntısının fıtratı altüst eden dehşet verici şiddetini kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem Suresi'ndeki duanın yalnızca basit bir ihtiyarlık şikayeti, Müzzemmil Suresi'ndeki kıyamet uyarısının ise alelade bir mecaz zannedilerek varoluşsal sarsıntı boyutunun kaybolması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın mutlak güç ve kudret sahibi olmadığını, yaratılışın evreler halinde acziyetle başlayıp acziyetle bittiğini ve zamanın insan bedeni üzerindeki ezici tasarrufunu en somut fiziki göstergeyle zihinlere nakşettiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ontolojik ve biyolojik merhalelerini açıklayan ayetlerde (Rûm 30:54), peygamberlerin acziyet ve tevazu içinde yaptıkları yakarışlarda (Meryem 19:4) ve kıyamet sahnesinin dehşetini tasvir eden inzar ayetlerinde (Müzzemmil 73:17) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gençliğin ve dünyevi gücün kalıcı olduğu vehmini kırar; ihtiyarlığı sadece bir gerileme değil, yaratılışın kemale ve sona eriş yasası olarak idrak ettirir; kıyametin şiddetinin insan tasavvurunu aşan bir boyutta olduğunu kavratır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSiyah saç tellerinin arasına beyazlığın karışması, başın baştan başa ağarması, dağların karla kaplanması.
- Soyut anlamBir yapının gücünün doruk noktasını geride bırakarak nihai zayıflık ve tükeniş evresine girmesi; ani ve ezici bir etkiyle tabii dengenin altüst oluşu.
- Sistematik karşılıkSistemin kuvvet fazından acziyet fazına geçişi; entropinin geri döndürülemez biçimde hakimiyet kurması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki asli gücü ve siyahlığı, başlangıçtaki gençlik ve kudret potansiyelini, fıtri tükeniş ve yaşlanma katsayısına bağlı zamansal zayıflamayı temsil eder. sisteme dahil olan beyazlaşma ve zaafiyet bileşenini, ise dışarıdan gelen ani ve şiddetli dehşet katsayısını simgeler. çarpanının aşırı büyümesi durumunda (kıyamet dehşeti), zamana bağlı fıtri süreç () beklenmeksizin sistem anında nihai ağarma ve tükeniş fazına intikal eder.