شيب
ش - ي - ب
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ak saçlı yaşlılar
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.384 harfباب الشين والباء و و ا ي ء معهما
ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات
شبو:
حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات.
والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات.
شوب:
شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط.
وشب:
الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس.
وبش:
والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.178 harfالشَيْبُ والمَشيبُ واحدٌ. وقال الأصمعي: الشَيْبُ بياضُ الشَعَرِ؛ والمَشيبُ دخولُ الرجُل في حَدِّ الشيبِ من الرجال. قال ابن السكيت في قول عبيد:
والرأسُ قد شابَه المَشيبُ
يعني بَيَّضَهُ المشيبُ، وليس معناهُ خالَطَهُ. وأنشد:
قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ
أي بَيَّضَ مُسْوَدَّهُ. وشيبُ السَوْطِ معروفٌ عربي صحيح. وتقول: باتَتْ فلانةُ بليلةِ شَيباء
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.967 harf(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR231 harf- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR417 harfش ي ب
شيبه الحزن وأشابه وبدا فيه الشيب والمشيب وشاب شيبة ورجل أشيب وقوم شيب.
وشيب شائب.
قال: عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً يخضبن بالحناء شيباً شائباً يقلن كنا مرة شبائبا ومن المجاز: شابت رءوس الإكام.
ورأيت الجبال شيباً: يريد بياض الصقيع والثلج.
وذهب شيبان وملحان: لشهري الشتاء وهما شهرا قماح.
و " باتت بليلة شيباء " إذا غلبها على نفسها الزوج ليلة هدائها كأنها دهيت بأمر شديد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.253 harfالشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ. ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR220 harf* ش ي ب * * الشَّيْبُ * و * المَشِيبُ * واحد وبابه باع و * مَشيباً * أيضا فهو * شَائِبٌ * وقال الأصمعي * الشَّيْبُ * بياض الشعر و * المَشِيبُ * دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و * الأَشْيَبُ * المبيض الرأس وجمعه * شِيبٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.570 harfالشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله:
مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب
لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي:
الشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله: مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي: تصبو وأنى لك التصابي والرأس قد شابه المشيب يعني بيضه المشيب، وليس معناه خالطه. قال ابن بري: هذا البيت زعم الجوهري أنه لعدي وهو لعبيد بن الأبرص. وقول الشاعر قد رابه ولمـثـل ذلـك رابـه وقع المشيب على السواد فشابه
أي بيض مسوده. ويقال: شاب يشيب شيبا ومشيبا وشيبة. وهو أشيب على غير قياس؛ لأن هذا النعت إنما يكون من فعل كفرح، وشرطه الدلالة على العيوب أو الألوان كما قاله شيخنا. والأشيب: المبيض الرأس. وقال شيخنا. رأيت بخط شيخ شيوخنا الشهاب الخفاجي رحمه الله تعالى: الأشيب لا على القياس بل على وزن الوصف من المعايب الخلقية كأعمى وأعرج فعدوه من العيوب، كما قال أبو الحسن بن أبي علي الزوزني: كفى الشيب عيبا أن صاحبه إذا أردت به وصفا له قلت أشيب. وكان قياس الأصل لو قلت شائبا ولكنه في جملة العيب يحسب فشائب خطأ لم يستعمل، انتهى ولا فعلاء له أي أهملوه، ولم يرد في كلام من بعدهم؛ لأن العرب لم تضع له وصفا تابعا لأفعل وهو فعلاء وإن كان غير مقيس ولا على غيره، كما أن لهم فعلاء لا أفعل له: وفي لسان العرب: ويقال: رجل أشيب، ولا يقال: امرأة شيباء، لا ينعت به المرأة، اكتفوا بالشمطاء عن الشيباء، وقد يقال شاب رأسها. شيبه الحزن. وشيب الحزن رأسه. و شيب الحزن برأسه وهو من غرائب اللغة لجمعه بين أداتي التعدية. قال شيخنا: ومثله في المحكم ولسان العرب والمصباح. كأشاب رأسه وأشاب برأسه. وقوم شيب بالكسر كبيض وأبيض، وشيب كسكر، وشيب. قال ابن منظور: ويجوز شيب في الشهر علضى التمام، هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: وعندي أن شيبا إنما هو جمع شائب كما قالوا بازل وبزل أو قالوا: دجاجة بيوض، ودجاج بيض. وقول الرائد: وجدت عشبا وتعاشيب، وكمأة شيب. إنما يعني به البيض الكبار. وليلة الشيباء مر ذكرها في ش و ب. واقتصر الجوهري والزمخشري على ذكرها هنا في ش ي ب وهي أي ليلة شيباء أيضا آخر ليلة من الشهر. يقال: يوم أشيب وشيبان بالفتح: فيه برد وغيم وصراد ويأتي ذكر صراد في محله. من المجاز: ذهب شيبان بالفتح وقد يكسر، وملحان بالكسر وقد يفتح، لشهري الشتاء. وهما شهرا قماح ككتاب وغراب وهما أشد الشهور بردا وهما اللذان يقول من لا يعرفهما: كانون وكانون. قال الكميت: إذا أمست الآفاق غبرا جنوبها بشيبان أو ملحان واليوم أشيب
أي من الثلج. وروى ابن سلمة بكسر الشين والميم، وإنما سميا بذلك لابيضاض الأرض بما عليها من الثلج والصقيع، وهما عند طلوع العقرب والنسر. وفي الأساس: ومن المجاز: شابت رءوس الآكام، ورأيت الجبال شيبا، يريد بياض الثلج والصقيع، انتهى. وفي لسان العرب قوله تعالى: واشتعل الرأس شيبا نصب على التمييز، وقيل على المصدر؛ لأنه حين قال: اشتعل كأنه قال: شاب فقال: شيبا. وشيبان حي من بكر، وهم الشيابنة، وهما شيبانان، أحدهما شيبان بن ثعلبة بن عكابة بن صعب بن علي بن بكر بن وائل. والآخر شيبان بن ذهل بن ثعلبة ابن عكابة، وهما قبيلتان عظيمتان تشتملان على بطون وأفخاذ كما صرحنا به في كتاب أنساب العرب. وإلى الثانية نسب إمام المذهب أحمد بن حنبل رضي الله عنه. والإمام محمد بن الحسن صاحب الإمام أبي حنيفة، رضي الله عنهما. وعبد الله بن الشياب كشداد صحابي حمصي. روى خالد بن معدان عن ابن بلال عنه حديثا. ويقال فيه أيضا ابن أبي الشياب ككتان ورمان كما نقله الصاغاني. والشيب بالكسر: سير في رأس السوط معروف عربي صحيح، وهما شيبان. الشيب: جبل ذكره الكميت فقال: وما فدر عواقل أحرزتها عماية أو تضمنهن شيب والشيب وشابة: جبلان معروفان. قال أبو ذؤيب: كأن ثقال المزن بين تضارع وشابة برك من جذام لبـيج كذا في لسان العرب والمحكم، وتضارع: جبل بنجد كشابة. والبرك بالفتح: الإبل الكثيرة. ولبيج بالموحدة والجيم، هي إبل الحي كلهم إذا أقامت حول البيوت باركة كالمغروز بالأرض. وفي الصحاح: شابة في شعر أبي ذؤيب: اسم جبل بنجد. وفي التهذيب: اسم جبل بناحية الحجاز. وشابة أيضا: قرية بالفيوم، وقد تقدم. والشابي أخرى بالبحيرة. الشيب أيضا: حكاية أصوات مشافر الإبل عند الشرب. قال ذو الرمة ووصف إبلا تشرب في حوض متلثم وأصوات مشافرها شيب شيب تداعين باسم الشيب في متثلم جوانبه من بصرة وسـلام وفي لسان العرب: الشيب: الجبال يسقط عليها الثلج فتشيب به. وقول عدي بن زيد: أرقت لمكفهر بـات فـيه بوارق يرتقين رءوس شيب قال بعضهم: الشيب هنا سحائب بيض، واحدها أشيب. وقيل: هي جبال مبيضة من الثلج أو من الغبار. شيبة بهاء مع الكسر: جبل بالأندلس. وشيبين بالكسر في الأول والثالث : ة قرب القاهرة. وفي المراصد: هي من قرى الحوف بين بلبيس والقاهرة. قلت: وتعد من الضواحي، وهي المعروفة بشيبين القصر. وفاته ذكر شيبين الكوم، وهي شيبين الشرى: قرية من المنوفية. وشيبة بن عثمان بن طلحة بن عبد الدار بن قصي الحجبي محركة نسبة إلى حجابة البيت مفتاح الكعبة مسلم إلى أولاده بإذن النبي صلى الله عليه وسلم. وجبل شيبة: مطل على المروة. وشيبة الحمد: لقب عبد المطلب أحد أجداده صلى الله عليه وسلم. واختلف في سبب تلقيبه، ومحله في كتب السير. قال: بشيبة الحمد أسقى الله بلدتـنـا وقد عدمنا الحيا واجلوذ المطر
وشيبة قش، وشيبة سقارة: قريتان من شرقية بلبيس. والأولى هي شيبة الحولة. وشيب شائب أرادوا به المبالغة على حد قولهم: شعر شاعر، ولا فعل له. وأشاب الرجل: شاب ولده. وتطلق الشيبة على اللحية الشائبة. قال شيخنا: وهذه عرفية مولدة لا تعرفها العرب. وقول ساعدة: شاب الغراب ولا فؤادك تارك ذكر الغضوب ولا عتابك يعتب وأبو شيبة الخدري إلى خدرة: بطن من الأنصار صحابي. وأبو بكر بن أبي شيبة محدث. وأبو بكر ابن الشائب الدمشقي محدث متأخر، روى عن أبي المظفر سبط ابن الجوزي، روينا عن أصحابه. وجبل شيبة بمكة حرسها الله تعالى متصل بجبل ديلمي. والشيبانية: قرية قرب قرقيسياء وتجمع الشيبة شيبا بالكسر عن الفراء. وشيبة بن نصاح: مقرئ مشهور، ويذكر في ن ص ح
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.324 harfشَابَ
1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR524 harfشَابَ
شَابَ ( y ) I ( n. ac. شَيْب 1 , شَيْبَة 1t , مَشِيْب [ 18 ] ),
a. Became white, gray, hoary; became old.
شَيَّبَ
شَيَّبَ II , أَشْيَبَ IV ,
a. Whitened, made gray; aged.
شَيْب
شَيْب [ 1 ] , شَيْبَة [ 1t ] ,
a. White hair, gray hair; hoariness.
أَشْيَب
أَشْيَب [ 14 ],
a. see 21 .
شَائِب
شَائِب [ 21 ] , ( pl. شِيْب [ 2 ] ,
شُيَّب
شُيَّب [ 11 ] ),
a. White-haired, gray, hoary;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.105 harfشَابَ - يَشِيبُ - شَيْب - شَيْباً - شَيْبَة – أَشْيَب – شِيْب - شِيْبَاً
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 05:51
شابَ – يَشْيْبُ + الكائن: يفقد لونه الأصلي ويظهر لون أبيض بدلاً منه وخاصة في الشعر: يتغير لون شعره إلى الأبيض بسبب تقدم العمر أو التعرض للأهوال
شَيْب: اسم فعل " شَابَ - يَشِيبُ ": وهو كلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشِيبُ ": تغير لون الشعر إلى أبيض بسبب تقدم السن
شَيْباً:
Mücavir kökler22 mücavir (30 toplam)
- شعل
1 ortak ayet · Ve tutuştu
- وهن
1 ortak ayet · Gevşemeyin
- شقي
1 ortak ayet · Mutsuz
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- قوي
1 ortak ayet · Kuvvet
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- ولد
1 ortak ayet · “Yavru” demektir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
Geçtiği ayetler(3)
قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا
KırlaşmakVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شيخ, هرم, كبر |
| Zıt Kök | شبب |
| Çekirdek Özet 1 | Siyahlığın veya asıl rengin arasına beyazın karışması, saçın ağarması, dağların karla kaplanması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın biyolojik ve varoluşsal tekamülünde zayıflık ve son dönemece eriş; kıyamet dehşetiyle fıtri nizamın hızla tükenişi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin gençlik ve güç evresinden entropi ve kemal neticesi tükeniş evresine intikali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca kronolojik bir yaşlılık alameti sayılarak, varoluşsal sarsıntı ve biyolojik zayıflık dinamizminin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شي | Belirme, ayrışma, yayılma ve bir durumdan diğerine belirgin bir izle geçme; nitekim شيأ belirip varlık sahasına çıkmayı, شيخ yaşlanıp kemale ermeyi, شيد yükseltip görünür kılmayı, شيع yayılıp dağılmayı ifade eder | ب | Belirmenin ve başkalaşımın saç telleri ve fiziki yapı içinde içkin bir dönüşümle, renk karışımı ve beyazlama şeklinde sabitlenmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Varlığın mevcut dokusunu yıpratan, keskin bir tesirle ayrıştıran ve başkalaştıran etkiyi başlatır |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Ayrışma ve yıpranma etkisinin bilfiil beden ve madde üzerinde tezahür etmesini, açığa çıkmasını sağlar |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Ortaya çıkan ağarma ve başkalaşımın bünyenin içine yerleşip kalıcı bir mahiyet kazanmasını tamamlar |
| شيب | Keskin bir etkiyle bünyenin içine nüfuz eden ve kalıcı dönüşüm bırakan ayrışma hareketi | İnsanın veya nesnenin kendi tabii yapısı içerisinde beyazlığın siyahlığa galebe çalarak kalıcı biçimde yerleşmesini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah saçın arasına beyazın karışması ve zamanla beyazlığın bünyeyi kaplaması; dağ zirvelerinin kırağı ve karla beyazlanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ubeyd b. el-Ebras bir beytinde saçın ağarmasını ve bu durumun kaçınılmazlığını şöyle ifade eder: وَالشَّيْبُ شَيْنٌ لِمَنْ يَشِيبُ / Başka bir rivayette Adî b. Zeyd veya Ubeyd'e atfedilen beyitte: تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي / وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ الْمَشِيبُ ifadesiyle başın ak saçlarla donandığı anlatılır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında şiddetli soğuk ve kar düşen kış aylarına şiban ve milhan denmiş; ayrıca düğün gecesi zifaf yaşayan gelin için zorlu bir süreci anlatan leyle-i şeybâ nitelemesi kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça شيب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde saçın ağarması, yaşlılık ve beyazlaşma anlam alanında köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede aynı fonetik ve semantik dizilime sahip שׂיב kökünden türeyen séb veya sêbāh biçimleri ak saçlılık, yaşlılık ve saça ak düşmesi anlamındadır. Süryanicede šyb / saybūthā kelimesi ihtiyarlık ve saç ağarması manasında doğrudan karşılık bulur. Kökün asıl morfolojik hareketi, شوب köküyle olan yakınlığı üzerinden bir şeyin başka bir şeye karışması, saf siyahlığın içine yabancı veya farklı bir rengin girmesi ekseninde gelişmiştir. Akadca šību kelimesi ihtiyar, tanık ve yaşlı meclisi üyesi anlamlarıyla kurumsal ve biyolojik bir boyuta işaret ederken, Arapçada kök özellikle saçın fıtri olarak beyazlaması ve bu beyazlığın başın tamamına yayılması biçimindeki somut fiziksel görünümde billurlaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شوب ve شيب yakınlığı | Kökün iç Arapça gelişimi, renklerin birbirine karışması ve siyahın içine beyazın nüfuz etmesi ekseninde şekillenmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sêbāh, Süryanice saybūthā, Akadca šību | Ak saçlılık, yaşlılık dönemi ve bu dönemin getirdiği fiziksel görünüm tüm Orta ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökleri | Doğu Çadik ve Berberice kollarında yaşlanma ve renk açılmasıyla ilgili zayıf paralellikler bulunsa da doğrudan süreklilik sınırlıdır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Anlamlı | Saçın ağarması | Siyah saçın arasına ak düşmesi, yaşlanma | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| شبي | Anlamlı | Yükselme, alev alma | Ateşin parlaması veya çocuğun boy atıp büyümesi | شبو köküyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçmez |
| يشب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| يبش | Anlamlı | Kuruma, sertleşme | Islaklığın ve tazeliğin kaybolup nesnenin kuruması | Ses yer değiştirmesi (kalb) ve kuruluk ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| بشي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بيش | Anlamlı | Zehirli bir nebat | Hindistan kökenli zehirli bir bitkinin adı | Arapçalaşmış isim; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Merkez | Saçın ağarması | Biyolojik olarak saçın beyazlaması ve bunun dışa vurduğu zayıflık | Hem doğal yaşlanma sürecini hem de dehşet verici sarsıntı anını yansıtır |
| شيخ | Komşu | Yaşlılık ve kemal | Saç renginden ziyade sosyal statü, tecrübe ve yaş kemalini ifade eder | Yaşın ilerlemesiyle kazanılan olgunluk ve bedensel yavaşlama |
| هرم | Komşu | İleri yaş tükenişi | Bedenin ve aklın fonksiyonlarını yitirecek ölçüde çöküşünü anlatır | Yaşlılığın en uç ve takatsiz sınırıdır |
| كبر | Komşu | Yaşça büyüklük | Hacim, yaş ve derece bakımından zamansal ilerlemeyi bildirir | Genel yaş büyüklüğü olup doğrudan saç rengine odaklanmaz |
| شبب | Zıt | Gençlik ve kuvvet | Tazelik, kanın kaynaması, gücün ve siyahlığın zirvede olması | Bedenin en canlı, dinamik ve hamle dolu evresidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شيب | Saçın ağarması | Saça ak düşmesi, yaşlılık veya dehşet anında rengin açılması | Kesin |
| Latince | Canities, canescere | Beyazlaşma, ak saçlılık | Saçın ağarmasını ve beyazlık durumunu karşılar; dehşet anındaki ani saç ağarması mecazını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Hoariness, gray-hairedness | Saçın kırlaşması, ak saçlılık | Yaşlanmaya bağlı grileşmeyi ve ağarmayı verir; Kur'an'daki alevlenme ve sarsıntı dinamizmini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Ergrauen, Greisenalter | Kırlaşma, ak saçlı yaşlılık | Biyolojik renk değişimini ve ileri yaşı karşılar; kökün ani dehşet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Canitie, grisonnement | Saç beyazlaması | Tıbbi ve biyolojik beyazlaşmayı tam karşılar; kökün varoluşsal boyutunu kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik yaşlılık ve beden zayıflığı | İleri yaşın bedendeki fiziksel ve kaçınılmaz tezahürü olarak saç ağarması | İnsanın zayıflıktan güce, ardından tekrar zayıflık ve ak saçlılığa evrildiği yaratılış merhaleleri bağlamında Rûm 30:54 |
| Dua ve acziyet arzı | Gücün tükenişini, kemiklerin gevşeyişini ve fani bedenin teslimiyetini beyan | Zekeriya aleyhisselamın duasında başın baştan başa ak saçla alevlendiğini bildirdiği Meryem 19:4 |
| Kıyamet dehşetinin şiddeti | Yaşanacak sarsıntının ve korkunun çocukları bir anda ihtiyarlatacak derecede ağır oluşu | Kıyamet gününün azap ve azametinin fıtri düzeni altüst edişini anlatan Müzzemmil 73:17 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılışın sonluluğu ve haşr | İnsanın yaratılış evrelerinde gücün ardından zayıflık ve ak saçlılığın gelmesi, fanilik ve diriliş delili olarak tartışılmıştır | Bedensel acziyetin ilahi kudrete olan mutlak muhtaçlığı göstermesi |
| Fıkıh | Saç boyama ve yaşlılık ehliyeti | Saçtaki akların kına veya boya ile değiştirilmesinin hükmü ve ileri yaşın hukuki tasarruflara etkisi incelenmiştir | Ağaran saçın fıtri vakarının korunması ve tedlis yapılmaması |
| Tefsir | İstiare-i mekniyye ve teşbih | Başın ak saçla tutuşması (iştial) tabirinin belagat açısından nasıl bir yayılma ve sarma ifade ettiği açıklanmıştır | Beyazlığın başta yangın gibi hızla ve geri döndürülemez biçimde yayılması |
| Hadis | Saç ağarmasının vakarı ve kıyamet tasviri | Müslümanın saçına düşen her ak telin nur olacağı ve bazı surelerin Peygamber'in saçını ağarttığı bildirilmiştir | Ağarmanın fani dünyaya karşı uyanış ve ilahi haşyet vesilesi oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fanilik ve hesap şuuru | Varoluşsal uyarıcı | İnsana ömrün tükendiğini ve ilahi huzura dönüşün yaklaştığını hatırlatır | Saçtaki her beyazlık fıtratta yerleşik bir tebliğci gibi ölümü ve hesabı ihtar eder | Kesin |
| İlmi | Biyolojik entropi ve yaşlanma | Hücresel yıpranma | Canlı organizmanın yenilenme kapasitesini yitirerek son evreye girmesini betimler | Melanin pigmentinin ve enerjinin tükenişi, biyolojik sistemlerin yıpranma kanununu doğrular | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim kadrolarının dönüşümü | Nesil değişimi ve tecrübe | İktidar ve idarede gücün zirvesinden çekilme ve bayrak devri vaktini işaret eder | Bedenin zayıflamasıyla idari kudretin genç ve dinamik unsurlara devredilmesi zaruretini gösterir | Muhtemel |
| İktisadi | Emek ve üretim gücünün seyri | Aktif üretkenlikten çekilme | Bireyin ve toplumun fiziki üretim kapasitesinden tasarruf ve birikim evresine intikalidir | İş gücünün zirvesini aşmış toplumların sosyal güvenlik ve tecrübe odaklı yapıya geçişini temellendirir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve faz dönüşümü | Bir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenmesi, düzensizliğin veya son fazın sisteme tamamen hakim olması durumudur; siyah saçın yerini aşama aşama ve geri dönüşsüz biçimde beyazlığın alması, artan entropinin fiziksel izdüşümüdür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşam döngüsü kuramı ve sosyal statü değişimi | Bireyin üretken ve baskın rolden bilgeliğe, ardından bağımlı veya geri çekilmiş role intikalini temsil eder; toplumdaki rol değişiminin biyolojik göstergesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kozmetik bir yaşlanma belirtisi veya kronolojik bir yaş sınırına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca takvimsel yaşı değil; bedenin gücünü yitirip zayıflığa bürünmesini, ölümün habercisi olan varoluşsal teslimiyeti ve kıyamet sarsıntısının fıtratı altüst eden dehşet verici şiddetini kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem Suresi'ndeki duanın yalnızca basit bir ihtiyarlık şikayeti, Müzzemmil Suresi'ndeki kıyamet uyarısının ise alelade bir mecaz zannedilerek varoluşsal sarsıntı boyutunun kaybolması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın mutlak güç ve kudret sahibi olmadığını, yaratılışın evreler halinde acziyetle başlayıp acziyetle bittiğini ve zamanın insan bedeni üzerindeki ezici tasarrufunu en somut fiziki göstergeyle zihinlere nakşettiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ontolojik ve biyolojik merhalelerini açıklayan ayetlerde (Rûm 30:54), peygamberlerin acziyet ve tevazu içinde yaptıkları yakarışlarda (Meryem 19:4) ve kıyamet sahnesinin dehşetini tasvir eden inzar ayetlerinde (Müzzemmil 73:17) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gençliğin ve dünyevi gücün kalıcı olduğu vehmini kırar; ihtiyarlığı sadece bir gerileme değil, yaratılışın kemale ve sona eriş yasası olarak idrak ettirir; kıyametin şiddetinin insan tasavvurunu aşan bir boyutta olduğunu kavratır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSiyah saç tellerinin arasına beyazlığın karışması, başın baştan başa ağarması, dağların karla kaplanması.
- Soyut anlamBir yapının gücünün doruk noktasını geride bırakarak nihai zayıflık ve tükeniş evresine girmesi; ani ve ezici bir etkiyle tabii dengenin altüst oluşu.
- Sistematik karşılıkSistemin kuvvet fazından acziyet fazına geçişi; entropinin geri döndürülemez biçimde hakimiyet kurması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki asli gücü ve siyahlığı, başlangıçtaki gençlik ve kudret potansiyelini, fıtri tükeniş ve yaşlanma katsayısına bağlı zamansal zayıflamayı temsil eder. sisteme dahil olan beyazlaşma ve zaafiyet bileşenini, ise dışarıdan gelen ani ve şiddetli dehşet katsayısını simgeler. çarpanının aşırı büyümesi durumunda (kıyamet dehşeti), zamana bağlı fıtri süreç () beklenmeksizin sistem anında nihai ağarma ve tükeniş fazına intikal eder.