شيب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ي-ب3 sîga, 22 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دعوبعدرأسشَيْبًاشِيبًاوقيشيبشعلعظموهنوَشَيْبَةًقدرجعليومضعفخلق

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 22

▶ Ağı aç (3B)

شيب

ش - ي - ب

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ak saçlı yaşlılar

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.384 harf
باب الشين والباء و و ا ي ء معهما ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات شبو: حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات. والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات. شوب: شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط. وشب: الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس. وبش: والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.178 harf
الشَيْبُ والمَشيبُ واحدٌ. وقال الأصمعي: الشَيْبُ بياضُ الشَعَرِ؛ والمَشيبُ دخولُ الرجُل في حَدِّ الشيبِ من الرجال. قال ابن السكيت في قول عبيد: والرأسُ قد شابَه المَشيبُ يعني بَيَّضَهُ المشيبُ، وليس معناهُ خالَطَهُ. وأنشد: قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ أي بَيَّضَ مُسْوَدَّهُ. وشيبُ السَوْطِ معروفٌ عربي صحيح. وتقول: باتَتْ فلانةُ بليلةِ شَيباء
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.967 harf
(باب الشين والياء وما يثلثهما) (شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد: إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ *** قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1]) (شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR231 harf
- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR417 harf
ش ي ب شيبه الحزن وأشابه وبدا فيه الشيب والمشيب وشاب شيبة ورجل أشيب وقوم شيب‏.‏ وشيب شائب‏.‏ قال‏:‏ عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً يخضبن بالحناء شيباً شائباً يقلن كنا مرة شبائبا ومن المجاز‏:‏ شابت رءوس الإكام‏.‏ ورأيت الجبال شيباً‏:‏ يريد بياض الصقيع والثلج‏.‏ وذهب شيبان وملحان‏:‏ لشهري الشتاء وهما شهرا قماح‏.‏ و ‏"‏ باتت بليلة شيباء ‏"‏ إذا غلبها على نفسها الزوج ليلة هدائها كأنها دهيت بأمر شديد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.253 harf
الشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ. ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR220 harf
* ش ي ب * * الشَّيْبُ * و * المَشِيبُ * واحد وبابه باع و * مَشيباً * أيضا فهو * شَائِبٌ * وقال الأصمعي * الشَّيْبُ * بياض الشعر و * المَشِيبُ * دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و * الأَشْيَبُ * المبيض الرأس وجمعه * شِيبٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.570 harf
الشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله: مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي:
Maddenin bağlantısı

الشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله: مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي: تصبو وأنى لك التصابي والرأس قد شابه المشيب يعني بيضه المشيب، وليس معناه خالطه. قال ابن بري: هذا البيت زعم الجوهري أنه لعدي وهو لعبيد بن الأبرص. وقول الشاعر قد رابه ولمـثـل ذلـك رابـه وقع المشيب على السواد فشابه

أي بيض مسوده. ويقال: شاب يشيب شيبا ومشيبا وشيبة. وهو أشيب على غير قياس؛ لأن هذا النعت إنما يكون من فعل كفرح، وشرطه الدلالة على العيوب أو الألوان كما قاله شيخنا. والأشيب: المبيض الرأس. وقال شيخنا. رأيت بخط شيخ شيوخنا الشهاب الخفاجي رحمه الله تعالى: الأشيب لا على القياس بل على وزن الوصف من المعايب الخلقية كأعمى وأعرج فعدوه من العيوب، كما قال أبو الحسن بن أبي علي الزوزني: كفى الشيب عيبا أن صاحبه إذا أردت به وصفا له قلت أشيب. وكان قياس الأصل لو قلت شائبا ولكنه في جملة العيب يحسب فشائب خطأ لم يستعمل، انتهى ولا فعلاء له أي أهملوه، ولم يرد في كلام من بعدهم؛ لأن العرب لم تضع له وصفا تابعا لأفعل وهو فعلاء وإن كان غير مقيس ولا على غيره، كما أن لهم فعلاء لا أفعل له: وفي لسان العرب: ويقال: رجل أشيب، ولا يقال: امرأة شيباء، لا ينعت به المرأة، اكتفوا بالشمطاء عن الشيباء، وقد يقال شاب رأسها. شيبه الحزن. وشيب الحزن رأسه. و شيب الحزن برأسه وهو من غرائب اللغة لجمعه بين أداتي التعدية. قال شيخنا: ومثله في المحكم ولسان العرب والمصباح. كأشاب رأسه وأشاب برأسه. وقوم شيب بالكسر كبيض وأبيض، وشيب كسكر، وشيب. قال ابن منظور: ويجوز شيب في الشهر علضى التمام، هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: وعندي أن شيبا إنما هو جمع شائب كما قالوا بازل وبزل أو قالوا: دجاجة بيوض، ودجاج بيض. وقول الرائد: وجدت عشبا وتعاشيب، وكمأة شيب. إنما يعني به البيض الكبار. وليلة الشيباء مر ذكرها في ش و ب. واقتصر الجوهري والزمخشري على ذكرها هنا في ش ي ب وهي أي ليلة شيباء أيضا آخر ليلة من الشهر. يقال: يوم أشيب وشيبان بالفتح: فيه برد وغيم وصراد ويأتي ذكر صراد في محله. من المجاز: ذهب شيبان بالفتح وقد يكسر، وملحان بالكسر وقد يفتح، لشهري الشتاء. وهما شهرا قماح ككتاب وغراب وهما أشد الشهور بردا وهما اللذان يقول من لا يعرفهما: كانون وكانون. قال الكميت: إذا أمست الآفاق غبرا جنوبها بشيبان أو ملحان واليوم أشيب

أي من الثلج. وروى ابن سلمة بكسر الشين والميم، وإنما سميا بذلك لابيضاض الأرض بما عليها من الثلج والصقيع، وهما عند طلوع العقرب والنسر. وفي الأساس: ومن المجاز: شابت رءوس الآكام، ورأيت الجبال شيبا، يريد بياض الثلج والصقيع، انتهى. وفي لسان العرب قوله تعالى: واشتعل الرأس شيبا نصب على التمييز، وقيل على المصدر؛ لأنه حين قال: اشتعل كأنه قال: شاب فقال: شيبا. وشيبان حي من بكر، وهم الشيابنة، وهما شيبانان، أحدهما شيبان بن ثعلبة بن عكابة بن صعب بن علي بن بكر بن وائل. والآخر شيبان بن ذهل بن ثعلبة ابن عكابة، وهما قبيلتان عظيمتان تشتملان على بطون وأفخاذ كما صرحنا به في كتاب أنساب العرب. وإلى الثانية نسب إمام المذهب أحمد بن حنبل رضي الله عنه. والإمام محمد بن الحسن صاحب الإمام أبي حنيفة، رضي الله عنهما. وعبد الله بن الشياب كشداد صحابي حمصي. روى خالد بن معدان عن ابن بلال عنه حديثا. ويقال فيه أيضا ابن أبي الشياب ككتان ورمان كما نقله الصاغاني. والشيب بالكسر: سير في رأس السوط معروف عربي صحيح، وهما شيبان. الشيب: جبل ذكره الكميت فقال: وما فدر عواقل أحرزتها عماية أو تضمنهن شيب والشيب وشابة: جبلان معروفان. قال أبو ذؤيب: كأن ثقال المزن بين تضارع وشابة برك من جذام لبـيج كذا في لسان العرب والمحكم، وتضارع: جبل بنجد كشابة. والبرك بالفتح: الإبل الكثيرة. ولبيج بالموحدة والجيم، هي إبل الحي كلهم إذا أقامت حول البيوت باركة كالمغروز بالأرض. وفي الصحاح: شابة في شعر أبي ذؤيب: اسم جبل بنجد. وفي التهذيب: اسم جبل بناحية الحجاز. وشابة أيضا: قرية بالفيوم، وقد تقدم. والشابي أخرى بالبحيرة. الشيب أيضا: حكاية أصوات مشافر الإبل عند الشرب. قال ذو الرمة ووصف إبلا تشرب في حوض متلثم وأصوات مشافرها شيب شيب تداعين باسم الشيب في متثلم جوانبه من بصرة وسـلام وفي لسان العرب: الشيب: الجبال يسقط عليها الثلج فتشيب به. وقول عدي بن زيد: أرقت لمكفهر بـات فـيه بوارق يرتقين رءوس شيب قال بعضهم: الشيب هنا سحائب بيض، واحدها أشيب. وقيل: هي جبال مبيضة من الثلج أو من الغبار. شيبة بهاء مع الكسر: جبل بالأندلس. وشيبين بالكسر في الأول والثالث : ة قرب القاهرة. وفي المراصد: هي من قرى الحوف بين بلبيس والقاهرة. قلت: وتعد من الضواحي، وهي المعروفة بشيبين القصر. وفاته ذكر شيبين الكوم، وهي شيبين الشرى: قرية من المنوفية. وشيبة بن عثمان بن طلحة بن عبد الدار بن قصي الحجبي محركة نسبة إلى حجابة البيت مفتاح الكعبة مسلم إلى أولاده بإذن النبي صلى الله عليه وسلم. وجبل شيبة: مطل على المروة. وشيبة الحمد: لقب عبد المطلب أحد أجداده صلى الله عليه وسلم. واختلف في سبب تلقيبه، ومحله في كتب السير. قال: بشيبة الحمد أسقى الله بلدتـنـا وقد عدمنا الحيا واجلوذ المطر

وشيبة قش، وشيبة سقارة: قريتان من شرقية بلبيس. والأولى هي شيبة الحولة. وشيب شائب أرادوا به المبالغة على حد قولهم: شعر شاعر، ولا فعل له. وأشاب الرجل: شاب ولده. وتطلق الشيبة على اللحية الشائبة. قال شيخنا: وهذه عرفية مولدة لا تعرفها العرب. وقول ساعدة: شاب الغراب ولا فؤادك تارك ذكر الغضوب ولا عتابك يعتب وأبو شيبة الخدري إلى خدرة: بطن من الأنصار صحابي. وأبو بكر بن أبي شيبة محدث. وأبو بكر ابن الشائب الدمشقي محدث متأخر، روى عن أبي المظفر سبط ابن الجوزي، روينا عن أصحابه. وجبل شيبة بمكة حرسها الله تعالى متصل بجبل ديلمي. والشيبانية: قرية قرب قرقيسياء وتجمع الشيبة شيبا بالكسر عن الفراء. وشيبة بن نصاح: مقرئ مشهور، ويذكر في ن ص ح

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.324 harf
شَابَ 1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR524 harf
شَابَ شَابَ ( y ) I ( n. ac. شَيْب 1 , شَيْبَة 1t , مَشِيْب [ 18 ] ), a. Became white, gray, hoary; became old. شَيَّبَ شَيَّبَ II , أَشْيَبَ IV , a. Whitened, made gray; aged. شَيْب شَيْب [ 1 ] , شَيْبَة [ 1t ] , a. White hair, gray hair; hoariness. أَشْيَب أَشْيَب [ 14 ], a. see 21 . شَائِب شَائِب [ 21 ] , ( pl. شِيْب [ 2 ] , شُيَّب شُيَّب [ 11 ] ), a. White-haired, gray, hoary;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.105 harf
شَابَ - يَشِيبُ - شَيْب - شَيْباً - شَيْبَة – أَشْيَب – شِيْب - شِيْبَاً الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 05:51 شابَ – يَشْيْبُ + الكائن: يفقد لونه الأصلي ويظهر لون أبيض بدلاً منه وخاصة في الشعر: يتغير لون شعره إلى الأبيض بسبب تقدم العمر أو التعرض للأهوال شَيْب: اسم فعل " شَابَ - يَشِيبُ ": وهو كلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشِيبُ ": تغير لون الشعر إلى أبيض بسبب تقدم السن شَيْباً:
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler22 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شعل

    1 ortak ayet · Ve tutuştu

  2. وهن

    1 ortak ayet · Gevşemeyin

  3. شقي

    1 ortak ayet · Mutsuz

  4. جعل

    2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  5. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  6. قوي

    1 ortak ayet · Kuvvet

  7. ضعف

    1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir

  8. ولد

    1 ortak ayet · “Yavru” demektir

  9. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  10. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  11. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  12. خلق

    1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

    KırlaşmakVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشيب
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerشيخ, هرم, كبر
Zıt Kökشبب
Çekirdek Özet 1Siyahlığın veya asıl rengin arasına beyazın karışması, saçın ağarması, dağların karla kaplanması
Çekirdek Özet 2İnsanın biyolojik ve varoluşsal tekamülünde zayıflık ve son dönemece eriş; kıyamet dehşetiyle fıtri nizamın hızla tükenişi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin gençlik ve güç evresinden entropi ve kemal neticesi tükeniş evresine intikali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca kronolojik bir yaşlılık alameti sayılarak, varoluşsal sarsıntı ve biyolojik zayıflık dinamizminin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شيBelirme, ayrışma, yayılma ve bir durumdan diğerine belirgin bir izle geçme; nitekim شيأ belirip varlık sahasına çıkmayı, شيخ yaşlanıp kemale ermeyi, شيد yükseltip görünür kılmayı, شيع yayılıp dağılmayı ifade ederبBelirmenin ve başkalaşımın saç telleri ve fiziki yapı içinde içkin bir dönüşümle, renk karışımı ve beyazlama şeklinde sabitlenmesini sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikVarlığın mevcut dokusunu yıpratan, keskin bir tesirle ayrıştıran ve başkalaştıran etkiyi başlatır
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaAyrışma ve yıpranma etkisinin bilfiil beden ve madde üzerinde tezahür etmesini, açığa çıkmasını sağlar
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaOrtaya çıkan ağarma ve başkalaşımın bünyenin içine yerleşip kalıcı bir mahiyet kazanmasını tamamlar
شيبKeskin bir etkiyle bünyenin içine nüfuz eden ve kalıcı dönüşüm bırakan ayrışma hareketiİnsanın veya nesnenin kendi tabii yapısı içerisinde beyazlığın siyahlığa galebe çalarak kalıcı biçimde yerleşmesini resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSiyah saçın arasına beyazın karışması ve zamanla beyazlığın bünyeyi kaplaması; dağ zirvelerinin kırağı ve karla beyazlanması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Ubeyd b. el-Ebras bir beytinde saçın ağarmasını ve bu durumun kaçınılmazlığını şöyle ifade eder: وَالشَّيْبُ شَيْنٌ لِمَنْ يَشِيبُ / Başka bir rivayette Adî b. Zeyd veya Ubeyd'e atfedilen beyitte: تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي / وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ الْمَشِيبُ ifadesiyle başın ak saçlarla donandığı anlatılır
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi kullanımında şiddetli soğuk ve kar düşen kış aylarına şiban ve milhan denmiş; ayrıca düğün gecesi zifaf yaşayan gelin için zorlu bir süreci anlatan leyle-i şeybâ nitelemesi kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça شيب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde saçın ağarması, yaşlılık ve beyazlaşma anlam alanında köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede aynı fonetik ve semantik dizilime sahip שׂיב kökünden türeyen séb veya sêbāh biçimleri ak saçlılık, yaşlılık ve saça ak düşmesi anlamındadır. Süryanicede šyb / saybūthā kelimesi ihtiyarlık ve saç ağarması manasında doğrudan karşılık bulur. Kökün asıl morfolojik hareketi, شوب köküyle olan yakınlığı üzerinden bir şeyin başka bir şeye karışması, saf siyahlığın içine yabancı veya farklı bir rengin girmesi ekseninde gelişmiştir. Akadca šību kelimesi ihtiyar, tanık ve yaşlı meclisi üyesi anlamlarıyla kurumsal ve biyolojik bir boyuta işaret ederken, Arapçada kök özellikle saçın fıtri olarak beyazlaması ve bu beyazlığın başın tamamına yayılması biçimindeki somut fiziksel görünümde billurlaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشوب ve شيب yakınlığıKökün iç Arapça gelişimi, renklerin birbirine karışması ve siyahın içine beyazın nüfuz etmesi ekseninde şekillenmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice sêbāh, Süryanice saybūthā, Akadca šībuAk saçlılık, yaşlılık dönemi ve bu dönemin getirdiği fiziksel görünüm tüm Orta ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çatı kökleriDoğu Çadik ve Berberice kollarında yaşlanma ve renk açılmasıyla ilgili zayıf paralellikler bulunsa da doğrudan süreklilik sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شيبAnlamlıSaçın ağarmasıSiyah saçın arasına ak düşmesi, yaşlanmaHedef köktür; Kur'an'da geçer
شبيAnlamlıYükselme, alev almaAteşin parlaması veya çocuğun boy atıp büyümesiشبو köküyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçmez
يشبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam kaydı yer almazKur'an'da geçmez
يبشAnlamlıKuruma, sertleşmeIslaklığın ve tazeliğin kaybolup nesnenin kurumasıSes yer değiştirmesi (kalb) ve kuruluk ilişkisi; Kur'an'da geçer
بشيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بيشAnlamlıZehirli bir nebatHindistan kökenli zehirli bir bitkinin adıArapçalaşmış isim; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شيبMerkezSaçın ağarmasıBiyolojik olarak saçın beyazlaması ve bunun dışa vurduğu zayıflıkHem doğal yaşlanma sürecini hem de dehşet verici sarsıntı anını yansıtır
شيخKomşuYaşlılık ve kemalSaç renginden ziyade sosyal statü, tecrübe ve yaş kemalini ifade ederYaşın ilerlemesiyle kazanılan olgunluk ve bedensel yavaşlama
هرمKomşuİleri yaş tükenişiBedenin ve aklın fonksiyonlarını yitirecek ölçüde çöküşünü anlatırYaşlılığın en uç ve takatsiz sınırıdır
كبرKomşuYaşça büyüklükHacim, yaş ve derece bakımından zamansal ilerlemeyi bildirirGenel yaş büyüklüğü olup doğrudan saç rengine odaklanmaz
شببZıtGençlik ve kuvvetTazelik, kanın kaynaması, gücün ve siyahlığın zirvede olmasıBedenin en canlı, dinamik ve hamle dolu evresidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشيبSaçın ağarmasıSaça ak düşmesi, yaşlılık veya dehşet anında rengin açılmasıKesin
LatinceCanities, canescereBeyazlaşma, ak saçlılıkSaçın ağarmasını ve beyazlık durumunu karşılar; dehşet anındaki ani saç ağarması mecazını tam içermezGüçlü
İngilizceHoariness, gray-hairednessSaçın kırlaşması, ak saçlılıkYaşlanmaya bağlı grileşmeyi ve ağarmayı verir; Kur'an'daki alevlenme ve sarsıntı dinamizmini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaErgrauen, GreisenalterKırlaşma, ak saçlı yaşlılıkBiyolojik renk değişimini ve ileri yaşı karşılar; kökün ani dehşet boyutunu eksik bırakırGüçlü
FransızcaCanitie, grisonnementSaç beyazlamasıTıbbi ve biyolojik beyazlaşmayı tam karşılar; kökün varoluşsal boyutunu kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Biyolojik yaşlılık ve beden zayıflığıİleri yaşın bedendeki fiziksel ve kaçınılmaz tezahürü olarak saç ağarmasıİnsanın zayıflıktan güce, ardından tekrar zayıflık ve ak saçlılığa evrildiği yaratılış merhaleleri bağlamında Rûm 30:54
Dua ve acziyet arzıGücün tükenişini, kemiklerin gevşeyişini ve fani bedenin teslimiyetini beyanZekeriya aleyhisselamın duasında başın baştan başa ak saçla alevlendiğini bildirdiği Meryem 19:4
Kıyamet dehşetinin şiddetiYaşanacak sarsıntının ve korkunun çocukları bir anda ihtiyarlatacak derecede ağır oluşuKıyamet gününün azap ve azametinin fıtri düzeni altüst edişini anlatan Müzzemmil 73:17

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılışın sonluluğu ve haşrİnsanın yaratılış evrelerinde gücün ardından zayıflık ve ak saçlılığın gelmesi, fanilik ve diriliş delili olarak tartışılmıştırBedensel acziyetin ilahi kudrete olan mutlak muhtaçlığı göstermesi
FıkıhSaç boyama ve yaşlılık ehliyetiSaçtaki akların kına veya boya ile değiştirilmesinin hükmü ve ileri yaşın hukuki tasarruflara etkisi incelenmiştirAğaran saçın fıtri vakarının korunması ve tedlis yapılmaması
Tefsirİstiare-i mekniyye ve teşbihBaşın ak saçla tutuşması (iştial) tabirinin belagat açısından nasıl bir yayılma ve sarma ifade ettiği açıklanmıştırBeyazlığın başta yangın gibi hızla ve geri döndürülemez biçimde yayılması
HadisSaç ağarmasının vakarı ve kıyamet tasviriMüslümanın saçına düşen her ak telin nur olacağı ve bazı surelerin Peygamber'in saçını ağarttığı bildirilmiştirAğarmanın fani dünyaya karşı uyanış ve ilahi haşyet vesilesi oluşu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFanilik ve hesap şuuruVaroluşsal uyarıcıİnsana ömrün tükendiğini ve ilahi huzura dönüşün yaklaştığını hatırlatırSaçtaki her beyazlık fıtratta yerleşik bir tebliğci gibi ölümü ve hesabı ihtar ederKesin
İlmiBiyolojik entropi ve yaşlanmaHücresel yıpranmaCanlı organizmanın yenilenme kapasitesini yitirerek son evreye girmesini betimlerMelanin pigmentinin ve enerjinin tükenişi, biyolojik sistemlerin yıpranma kanununu doğrularGüçlü
SiyasiYönetim kadrolarının dönüşümüNesil değişimi ve tecrübeİktidar ve idarede gücün zirvesinden çekilme ve bayrak devri vaktini işaret ederBedenin zayıflamasıyla idari kudretin genç ve dinamik unsurlara devredilmesi zaruretini gösterirMuhtemel
İktisadiEmek ve üretim gücünün seyriAktif üretkenlikten çekilmeBireyin ve toplumun fiziki üretim kapasitesinden tasarruf ve birikim evresine intikalidirİş gücünün zirvesini aşmış toplumların sosyal güvenlik ve tecrübe odaklı yapıya geçişini temellendirirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik entropi ve faz dönüşümüBir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenmesi, düzensizliğin veya son fazın sisteme tamamen hakim olması durumudur; siyah saçın yerini aşama aşama ve geri dönüşsüz biçimde beyazlığın alması, artan entropinin fiziksel izdüşümüdürGüçlü
Beşeri bilimlerYaşam döngüsü kuramı ve sosyal statü değişimiBireyin üretken ve baskın rolden bilgeliğe, ardından bağımlı veya geri çekilmiş role intikalini temsil eder; toplumdaki rol değişiminin biyolojik göstergesidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kozmetik bir yaşlanma belirtisi veya kronolojik bir yaş sınırına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca takvimsel yaşı değil; bedenin gücünü yitirip zayıflığa bürünmesini, ölümün habercisi olan varoluşsal teslimiyeti ve kıyamet sarsıntısının fıtratı altüst eden dehşet verici şiddetini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeryem Suresi'ndeki duanın yalnızca basit bir ihtiyarlık şikayeti, Müzzemmil Suresi'ndeki kıyamet uyarısının ise alelade bir mecaz zannedilerek varoluşsal sarsıntı boyutunun kaybolması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın mutlak güç ve kudret sahibi olmadığını, yaratılışın evreler halinde acziyetle başlayıp acziyetle bittiğini ve zamanın insan bedeni üzerindeki ezici tasarrufunu en somut fiziki göstergeyle zihinlere nakşettiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın ontolojik ve biyolojik merhalelerini açıklayan ayetlerde (Rûm 30:54), peygamberlerin acziyet ve tevazu içinde yaptıkları yakarışlarda (Meryem 19:4) ve kıyamet sahnesinin dehşetini tasvir eden inzar ayetlerinde (Müzzemmil 73:17) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Gençliğin ve dünyevi gücün kalıcı olduğu vehmini kırar; ihtiyarlığı sadece bir gerileme değil, yaratılışın kemale ve sona eriş yasası olarak idrak ettirir; kıyametin şiddetinin insan tasavvurunu aşan bir boyutta olduğunu kavratır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSiyah saç tellerinin arasına beyazlığın karışması, başın baştan başa ağarması, dağların karla kaplanması.
  • Soyut anlamBir yapının gücünün doruk noktasını geride bırakarak nihai zayıflık ve tükeniş evresine girmesi; ani ve ezici bir etkiyle tabii dengenin altüst oluşu.
  • Sistematik karşılıkSistemin kuvvet fazından acziyet fazına geçişi; entropinin geri döndürülemez biçimde hakimiyet kurması.
  • LaTeX modeliS(t)=S0⋅e−λt+W(t)⋅Φ
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içindeki asli gücü ve siyahlığı, S0 başlangıçtaki gençlik ve kudret potansiyelini, e−λt fıtri tükeniş ve yaşlanma katsayısına bağlı zamansal zayıflamayı temsil eder. W(t) sisteme dahil olan beyazlaşma ve zaafiyet bileşenini, Φ ise dışarıdan gelen ani ve şiddetli dehşet katsayısını simgeler. Φ çarpanının aşırı büyümesi durumunda (kıyamet dehşeti), zamana bağlı fıtri süreç (t) beklenmeksizin sistem anında nihai ağarma ve tükeniş fazına intikal eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش