طرد
ط - ر - د
KÖK- 5 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Kısa mızraktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kısa mızraktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR730 harfباب الطاء والدال والراء معهما
ط رد مستعمل فقط
طرد:
طَرَدْتُهُ أَطْرُدُه طَرْداً، أي: نَحَّيتْه. الطَّرَد: مطاردةُ الصَّيد، أي: علاج أخذه.
والطَّريدةُ: صَيْدٌ أقبلتْ عليه الكلاب والقوم يَطْرُدونه ليأخُذوه. والطَّريدة: قصبة يُوضَع فيها سِكِّينٌ يُبْرَى بها القِداح.
والمُطارَدةُ: مُطاردةُ الفُرسان وطِرادُهم، وهو حَملةٌ بَعضِهم على بعضٍ في الحرب وغيرها.
والمِطْرَدُ: رُمْحٌ قَصِيرٌ يُطْعَنُ به حُمرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.231 harfالطَرْدُ: الإبعادُ، وكذلك الطَرَدُ بالتحريك. تقول: طَرَدْتُهُ فذهب، ولا يقال منه انْفَعَلَ ولا افْتَعَلَ، إلاَّ في لغة رديئة. والرجلُ مطرودٌ وطريد. ومرَّ فلان يَطْرُدُهُمْ، أي يشلُّهم ويكسَؤُهم. وطَرَدْتُ الإبل طَرْداً وطَرَداً، أي ضممتُها من نواحيها. وأَطْرَدْتُها، أي أمرت بطردها. وفلانٌ أطْرَدَهُ السلطانُ، أي أمر بإخراجه عن بلده. قال ابن السكيت: أَطْرَدْتُهُ، إذا صيَّرته طريداً. وطَرَدْتُهُ،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.994 harfط د ر
طرد ، دطر
استعمل من وجوهه : طرد ، دطر .
دطر : أما دَطر : فإن ابن المظفَّر أهمَلَه ، ووجدتُ لأبي عمرو الشَّيباني فيه حَرْفاً .
رواه أبو عمرو عن ثعلب ، عن عمرو عن أبيه في باب السَّفينة قال : الدَّوْطيرَة كَوثلُ السّفينة .
طرد : أبو عبيد : طَرَدتُ الرجلَ أطرُده طَرْداً : إذا نحَّيْتَه . قال : وأطردتُ الرجلَ إذا نَفَيْتَه وجعلتَه طَرِيداً .
وقال ابن شميل : أطردْتُ الرجلَ جعلتَه طَرِيداً لا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.042 harf(باب الطاء والراء وما يثلثهما)
(طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان:
بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه.
(طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR431 harf- الطرد: هو الإزعاج والإبعاد على سبيل الاستخفاف، يقال: طردته، قال تعالى: ﴿ويا قوم من ينصرني من الله إن طردتهم﴾ [هود/30]، ﴿ولا تطرد الذين﴾ [الأنعام/52]، ﴿وما أنا بطارد المؤمنين﴾ [الشعراء/114]، ﴿فتطردهم فتكون من الظالمين﴾ [الأنعام/52]، ويقال: أطرده السلطان، وطرده: إذا أخرجه عن بلده، وأمر أن يطرد من مكان حله. وسمي ما يثار من الصيد: طردا وطريدة. ومطاردة الأقران: مدافعة بعضهم بعضا، والمطرد: ما يطرد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.570 harfط ر د
طرده طرداً وطراً وطرده وأطرده: أبعده ونحاه وهو شريد طريد ومشرد مطرد.
وطرد العدو طريدة وطرائد وهي النعم يغير عليها فيطردها.
ومن المجاز: خرج يطرد حمر الوحش أي يصيدها.
وبيده مطرد: رمح قصير يطعنها به وبأيديهم المطارد والرايات.
قال الراعي: ولولا الفرار كل يوم وقيعة لنالتك زرق من مطاردنا الحمر وقال أبياتاً في الطرد أي في الصيد.
وهذه من طرديات فلان.
والريح تطرد الحصى
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.598 harfالطَّرْدُ: الشَّلُّ؛ طَرَدَه يَطْرُدُه طَرْداً وطَرَداً وطَرَّده؛ قال:
فأُقْسِمُ لولا أَنَّ حُدْباً تَتابَعَتْ
عليَّ، ولم أَبْرَحْ بِدَيْنٍ مُطَرَّدا
حُدْباً: يعني دَواهِيَ، وكذلك اطَّرَدَه؛ قال طريح:
أَمْسَتْ تُصَفِّقُها الجَنُوب، وأَصْبَحَتْ
زَرْقاءَ تَطَّرِدُ القَذَى بِحِباب
والطَّرِيدُ: المَطْرُودُ من الناس، وفي المحكم المَطْرُود، والأُنثى طَريدٌ وطَريدة؛ وجمعهما مَعاً طَرائِدُ. وناقة طَريدٌ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR433 harf* ط ر د * * طَرَدَهُ * أبعده من باب نصر و * طَرَداً * أيضا بفتحتين ويقال * طَرَدَهُ * فذهب ولا يقال فيه انفعل ولا افتعل إلا في لغة رديئة وهو * مَطْرودٌ * و * طَرِيدٌ * و * أطْرَدَهُ * السلطان بالألف أمر بإخراجه من بلده قال بن السكيت * أطْرَد * الرجل غيره صيَّره * طَرِيداً * و * طَرَدَهُ * نفاه عنه وقال له اذهب عنا و * اطَّرَدَ * الشيء * اطِّراداً * تبع بعضه بعضا وجرى تقول * اطَّرَد * الأمر أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.733 harfالطرد بفتح فسكون ويحرك: الإبعاد والتنحية، طرده يطرده طردا وطردا، والرجل طريد ومطرود، فاطرد. قال الجوهري: لا يقال من هذا: انفعل ولا افتعل إلا في لغة رديئة. ومثله في المصباح. وقال سيبويه: طردته فذهب، لا مضارع له من لفظه، واقتصر في الأساس على انفعل. والطرد، والطرد: ضم الإبل من نواحيها طردت الإبل طردا، أي ضممتهأ من نواحيها، وأطردتها: أمرت بطردها، أي ضمها. وفي حديث قتادة: في الرجل يتوضأ بالماء الرمد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.445 harfطَرَدَهُ
1 طَرَدَهُ ذ , aor. طَرُدَ , (S, A, Mgh, &c.,) inf. n. طَرْدٌ (S, A, L, Mgh, Msb, K) and طَرَدٌ, (S, A, L, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He drove away him, or it; as also ↓ طرّدهُ and ↓ اِطَّرَدَهُ: (L:) he drove him away, expelled him, or banished him, (ISk, S, L, K,) and said to him, Depart thou, or go thou away, from us: (ISk, S, L:) he removed him, or it; put, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.964 harfطَرَدَ
طَرَدَ U ( n. ac. طَرْد 1 ),
a. Drove away; expelled; banished, exiled.
b. Drove together ( flock ).
c. Hunted, pursued, tracked.
طَرَّدَ
طَرَّدَ II ,
a. see I (a) .
b. Raised, extended, smacked ( whip ).
طَاْرَدَ
طَاْرَدَ III ,
a. Attacked, charged.
b. Circumvented, snared ( game ).
أَطْرَدَ
أَطْرَدَ IV ,
a. Expelled, banished, exiled.
b. Betted, wagered with.
تَطَاْرَدَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.835 harfطرد
طَرَدَ - يَطْرُدُ - طَارِد
طَرَدَ - يَطْرُدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدفعه عنه ويبعده بعيداً: يجعل كائناً ملاصقاً وملازماً له، يجعله ينفصل عنه ويذهب بعيداً عنه، ويستقل بمفرده ويفقد اتصاله ولصوقه به
طَارِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَرَدَ - يَطْرُدُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع والتنحية والإبعاد والطرد"، وهي:
دَحَرَ -
Mücavir kökler21 mücavir (30 toplam)
- عشو
1 ortak ayet · Akşam yemeği demektir
- غدو
1 ortak ayet · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
- جهل
1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
- وجه
1 ortak ayet · Yüz demektir
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- قوم
2 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أجر
1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- أمن
2 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- سأل
1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- رود
1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- لقي
1 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
Geçtiği ayetler(4)
وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ
KovanEy kavmim: buna karşılık olarak sizden hiç bir mal istemiyorum. Benim ücretim yalnız Allah’a aittir. İnananları da kovacak değilim. Çünkü onlar, Rabblarına kavuşacaklardır. Ne var ki ben; sizi, cahil bir kavim olarak görüyorum.
وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ
KovanVe ben, inananları kovacak değilim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نفي, دحر, طرح, دفع |
| Zıt Kök | أوى |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı arkasından sürerek, sıkıştırarak veya küçümseyerek bulunduğu alandan uzaklaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıf ve yoksul inananları toplumsal baskı veya kibir saikiyle hakikat meclisinden ve himayeden dışlamayı reddetme |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate yönelen bireyin aidiyet hakkının meşruiyeti; statüye dayalı dışlama ve ayrımcılığın ilahi adalette kesin yasaklığı |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sıradan bir mekânsal kovma sayıp arkasındaki tahkir, arkadan itme, dışlama ve kibri görmezden gelmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طر | Kesmek, fırlatmak, uçtan ayırmak, bir yüzeyden veya sınırdan öteye sürmek. Çekirdek anlam طرح kökünde uzağa fırlatma, طرف kökünde kenara ve sınıra itme, طرق kökünde darbe vurup yolu açma, طري kökünde ise tazelikle kabuğu yarıp çıkma hareketinde belirgindir. | د | د harfinin getirdiği itme, hareket ettirme ve sevk etme etkisiyle çekirdekteki kenara itme eylemi, hedefi arkasından takip ederek kesintisiz bir sürüşle bulunduğu mekândan dışarı atmak ve uzaklaştırmak anlamına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Hedefin etrafını çevirme, alanını sınırlama veya kuşatılmış bir mekândan zorla çıkarma iradesini imler. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bir irade, yönelim ve doğrudan hedefe dönük kararlılıkla başlatılmasını temsil eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Mekânsal bir sınırdan dışarı geçişi, itilerek sınır dışına çıkarılmayı ve yer değiştirmeyi belirtir. |
| طرد | Çevrili alandan kapı dışına sürme hareketi | Çevrelenmiş veya sınırları belirlenmiş bir alandaki varlığı, iradi bir baskıyla kapının dışına, ait olduğu yerin uzağına itip sürme hareketinin tamamıdır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Avı veya hayvan sürüsünü arkasından takip edip sürerek yerinden etmek; avı yakalamak veya kaçırmak için peşine düşmek. Buradan türeyerek kısa süvari mızrağına ve av mızrağına مطرد denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Er-Râî en-Nümeyrî şiirinde süvarilerin savaşta taşıdığı kısa av ve hücum mızraklarını zikrederken kökü şu şekilde kullanmıştır: ولولا الفرار كل يوم وقيعة / لنالتك زرق من مطاردنا الحمر |
| Erken Arapça kullanım | Su arkının kesintisiz ve düzgün akması için اطرد الماء denilmiş; kabileden kovulan, himayesiz bırakılıp sürülen kişiye de شريد طريد adı verilmiştir. Rüzgârın çakılları toplayıp sürmesi de rüzgârın taşları kovması olarak adlandırılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça طرد kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen, sürme, peşine düşme, izleme ve uzaklaştırma anlam alanını temsil eden bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) bu fonetik diziliş doğrudan birincil bir kovma kökü olarak yaygın biçimde korunmamış, bu anlam alanı daha çok İbranice ve Süryanice rādap (peşine düşmek, kovalamak, takip etmek) veya tārad (arka arkaya gelmek, damlamak, rahatsız etmek) kökleri üzerinden işletilmiştir. İbranicedeki tārad kökünde görülen art arda gelme, aralıksız düşme veya rahatsız edici biçimde sürme nosyonu, Arapçada hem eylemin peşi sıra takip edilerek yürütülmesi (avı kovalama) hem de mantıki/fiziki düzenlilik ve peş peşe akış (iṭṭirād) formlarında yaşamaktadır. Arapçada kök, göçebe avcılık ve çöl çatışmalarında avı veya düşmanı at sırtında mızrakla geriden sıkıştırma eylemiyle somutlaşmış, oradan da kabile dışına sürme ve toplumsal olarak tahkir ederek uzaklaştırma yönünde zenginleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hayvanı geriden sevk etme, avın peşine düşme, sürme mızrağı | Eylemin aslı bir nesneyi veya canlıyı arkadan iterek veya kovalayarak yerinden uzaklaştırmaktır. Müteakip düzenlilik anlamı da buradan doğmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tārad (aralıksız sürmek, rahatsız edip ardı ardına gelmek) | Sürekli peş peşe gelme ve rahatsız ederek uzaklaştırma semantiğinde ortak bir Afro-Asyatik/Sami izlek bulunmaktadır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında genetik akrabalığı kesinleşmiş dilsel bir veri tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طرد | Anlamlı | Uzaklaştırmak, kovmak, peş peşe düzenle sürmek | Bir şeyi arkasından sevk ederek bulunduğu yerden uzaklaştırmak; ardışık düzenlilik. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| طدر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| رطد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| ردط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| دطر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| درط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طرد | Merkez | Kovma ve uzaklaştırma | Arkasından takip ederek, tahkir ederek ve himayeden çıkararak uzaklaştırmak. | Kişiyi hak ettiği veya bulunduğu meclisten aşağılayarak sürmektir. |
| نفي | Komşu | Sürgün etme, ayıklama | Bulunulan yerden büsbütün uzaklaştırıp başka yere sürmek veya varlığını reddetmek. | طرد kökünde kovalama ve küçümseme vurgusu varken نفي kökünde yerinden tamamen tecrit etme esastır. |
| دحر | Komşu | Horlayarak defetme | Karşı tarafı zelil kılıp başından savarak zorla uzaklaştırmak. | دحر aşağılanmanın şiddetine odaklanır; طرد ise fiziki sürüş ve dışlamaya odaklanır. |
| طرح | Komşu | Fırlatıp atma | Bir nesneyi veya şahsı bir kenara değersizce fırlatıp bırakmak. | طرح tek hamlelik bir atma eylemidir; طرد ise arkasından sürerek uzaklaştırmadır. |
| دفع | Komşu | İtme, savma | Önüne gelen engeli veya kişiyi göğsünden iterek savuşturmak. | دفع önden karşılayıp savmaktır; طرد ise arkasından sürüp dışarı atmaktır. |
| أوى | Zıt | Barındırma, sığındırma | Dışarıda kalmış veya korunmasız birini himaye edip meclisine ve evine kabul etmek. | Dışarı sürmenin aksine kendi alanına katma ve koruma altına alma eylemidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طرد | İb'ād, nefy, sevk | Bir varlığı gerisinden takip ve tahkir ederek yerinden uzaklaştırma. | Kesin |
| Latince | Expellere, fugare | Dışarı sürmek, kaçırmak | Expellere zorla dışarı atmayı karşılarken, kökteki düzenli akış ve mızrakla sevk nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Expel, banish, drive away | Kovmak, sürmek, defetmek | Drive away arkadan sürerek uzaklaştırma boyutunu iyi karşılar; ancak terimsel istihfaf (aşağılama) tonu bağlama göre değişir. | Güçlü |
| Almanca | Vertreiben, verjagen, ausstoßen | Kovalamak, sürmek, dışlamak | Verjagen kökün avı kovalama ve hayvanı sürme gibi somut kökenine oldukça yakındır. | Güçlü |
| Fransızca | Expulser, chasser, repousser | Kovmak, avlamak/sürmek | Chasser hem avlamak hem de defetmek anlamına gelerek kökün çift yönlü tarihsel anlamını taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Müzari fiil (تَطْرُدْ, فَتَطْرُدَهُمْ) | Toplumsal zayıfları meclisten uzaklaştırma yasağı | Sabah akşam Rablerine dua eden yoksul müminlerin müşriklerin talebiyle dışlanmasının menedildiği bağlam (En'âm 6:52). |
| İsmi fail (بِطَارِدِ) | Peygamberlerin zayıf inananları kovmayı reddetmesi | İleri gelenlerin zayıf halkı ayak takımı görmesi üzerine peygamberin onları kovmayacağını bildirmesi (Hûd 11:29, Şuarâ 26:114). |
| Mazi fiil (طَرَدْتُهُمْ) | Zayıf müminleri kovmanın ilahi azap ve vebal doğurması | Nûh aleyhisselamın, müminleri kovması halinde Allah'ın gazabından kendisini kimsenin kurtaramayacağını hatırlattığı bağlam (Hûd 11:30). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ve müminlerin konumu | Büyük günah işleyenin veya toplumsal bakımdan alt tabakadan sayılanların dairesinin dışına itilip itilemeyeceği meselesi. | Hakiki müminin hiçbir dünyevi gerekçeyle cemaat ve rahmet dışı bırakılamayacağı ilkesi. |
| Fıkıh | Sürgün (nefy), kamu düzeninden men | Suçlunun toplumdan tecrit edilmesi veya ta'zir cezası olarak bölgeden uzaklaştırılması (ṭard/nefy). | Hukuki bir yaptırım olarak suçlunun belirli bir bölgeden çıkarılması ve gözetim altında tutulması. |
| Tefsir | Peygamberi meclislerin kapsayıcılığı | Kureyş veya kavim önderlerinin zayıf müminlerle bir arada bulunmayı reddetme kibri ve peygamberlerin tavrı. | İnananların haysiyetinin korunması, kibre dayalı elitist dışlamanın zulüm sayılması. |
| Hadis | Şefaat, havz-ı kevser ve lanet | Bazı kimselerin havz başından kovulması ve meleklerin suḥkan suḥkan demesi rivayetleri. | Hakikatten sapanların ahirette ilahi ikram ve meclisten fiziken ve manen defedilmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cemaat ve inanç bağı | Aforoz ve dışlamayı men | Kapsayıcılık | İman eden kimsenin dünyevi yetersizlikler bahane edilerek dinden veya meclisten uzaklaştırılamaması. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | İttirad (kuralın düzenli işlemesi) | Tutarlılık | Bir kuralın veya illetin istisnasız, aksamadan ve peş peşe her tikelde geçerli olması durumu. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve elit baskısı | Toplumsal dışlama (marjinalleştirme) | Eşitlik hakkı | İktidar sahiplerinin ve aristokrasinin, alt sınıfların kamusal alandan kovulması talebinin reddi. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar hakkı | Pazar veya üretimden tecrit | Erişim adaleti | Fakirlerin ve zayıfların ekonomik alanlardan veya ortak paylaşımdan dışlanmasının yasaklanması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Merkezkaç kuvveti ve itme dinamiği (Repulsion) | Kapalı bir sisteme etki eden dışsal bir kuvvetin, kütleyi merkezden veya yörüngeden dışarı doğru fırlatması ve aralıksız uzaklaştırması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal dışlanma ve marjinalleştirme (Social exclusion) | Egemen sınıfın veya hâkim grubun, normlara veya sınıfsal çıkarlara uymayan bireyleri kamusal karar ve himaye ağlarının dışına itmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir şahsı odadan veya şehirden basitçe uzaklaştırmak gibi nötr bir kovma eylemine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | طرد kökü salt fiziki bir uzaklaştırma değil; arkasında sınıfsal kibir, aşağılama, yoksulları değersiz görme ve hakikati elitist tekele alma teşebbüsü barındıran ideolojik bir dışlamadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberlerin muhataplarıyla yaşadığı sınıfsal ve ahlaki gerilimi görememek; tebliğ ortamının sosyolojik boyutunu ıskalayarak ayetleri sadece bir nezaket veya protokol uyarısı düzeyine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın getirdiği tevhid davetinin sınıfsal, kabilesel ve ekonomik ayrımcılığa karşı tavizsiz duruşunu; zayıfların hakkının ilahi güvence altında olduğunu gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Nûh'un kavminin ileri gelenlerine karşı tevhid ve adalet mücadelesini anlatan kıssalarda ve Mekke müşriklerinin Hz. Peygamber'den yoksul müminleri yanından uzaklaştırmasını istedikleri ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin veya dini meclislerin dünyevi güç, soy, zenginlik veya mevki sahiplerinin tekeline bırakılabileceği, maslahat gereği zayıfların feda edilebileceği yanılgısını kökten düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlıyı arkasından mızrakla veya sürerek takip edip bulunduğu alandan, otlaktan veya sürüden zorla ve aşağılayarak uzaklaştırmak.
- Soyut anlamZayıf veya korunmasız bireyleri kibir, sınıfsal önyargı veya dünyevi statü kaygısıyla himaye, meclis ve aidiyet dairesinin dışına sürmek, ötekileştirmek.
- Sistematik karşılıkSosyal tecrit ve dışlamanın ilahi adalet ilkeleriyle mutlak surette engellenmesi; hakkın gücünün, gücün tahakkümüne karşı korunması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada fert veya unsuru, sınıfsal veya dünyevi statüye dayalı dışlayıcı baskıyı, dışarı sürme kuvvetini, meşru aidiyet kümesini, ferdin hakikate yöneliş veya iman değerini, ise ilahi adalet akısını temsil eder. Model, dünyevi baskı sebebiyle ferdin meclis dışına atılmak istenmesini, ancak ferdin hakikate yönelmesi durumunda sistemin adalet akısının bu dışlamayı kesin olarak iptal edip dengeye ulaştırmasını simgeler.