طلح
ط - ل - ح
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Muz demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Muz demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.135 harfباب الحاء والطاء والطاء واللام معهما
ط ل ح، ط ح ل، ل ط ح، ح ل ط مستعملات
طلح:
شَجَرُ أمِّ َغْيلان، شَوْكُه أَحْجَنُ، من أعظم العِظاه شَوْكاً، وأصلبِه عُوداً واجوده صَمْغاً، الواحدة طَلْحة. والطَّلْح في القرآن المَوْز.
والطَّلاح نقيض الصَّلاح، والفعل طَلَحَ يَطْلُعُ طَلاحاً.
وذو طَلَح: مَوضِع: قال:
ورأيْتُ المرءَ عَمْراً بِطَلَحْ
قال بعضهم: رأيته يَنْعُمُ بنعمة، وهو غلط، إنما عمرو وهذا بموضعٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR760 harfالطَلْحُ: شجرٌ عظامٌ من شجرِ العِظاهِ، وكذلك الطِلاحُ، الواحدة طَلْحَةٌ. يقال إبل طِلاحِيَّةٌ للتي ترعى الطِلاحَ، وطُلاحِيَّةٌ أيضاً بالضم على غير قياس. والطَلْحُ: لغة في الطَلْع. وطَلَحَ البعير: أعْيا، فهو طَليح. وأطْلَحْتُهُ أنا وطَلَّحْتُهُ: حَسَرته. وناقة طليحُ أسفارٍ، إذا جَهَدَها السيرُ وهَزَلها. وإبل طُلَّحٌ وطَلائح. والطِلحُ بالكسر: المُعْيِي من الإبل وغيرها، يستوي فيه الذكر والأنثى؛
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.533 harfح ط ل
حطل ، حلط ، طلح ، طحل ، لطح ، لحط : مستعملات .
حطل : أهمل الليث حطل ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الحِطْلُ . الذِّئْبُ والجميع أحطَالٌ .
لحط : أهمل الليث لحط ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : اللَّحْطُ : الرَّشُّ ، لَحَط بابَ دَارِه إذا رَشَّه بالماء . قال : واللَّحْطُ : الزّبْنُ .
طلح : قال الليث : الطَّلْحُ : شجر أم غَيْلاَن ، له شوك أَحْجَنُ ، وهو من أعظم العِضاه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.388 harf(باب الطاء واللام وما يثلثهما)
(طلم) الطاء واللام والميم أصلٌ صحيحٌ، وهو ضَربُ الشَّيءِ بِبَسْط الشيء المبسوط. مثال ذلك الطَّلْم، وهو ضَربُكَ خُبْزَة المَلَّة بيدك تنفُضُ ما عَليها من الرَّماد. وما أقرَبَ ما بين الطّلْم واللَّطْم. والدَّليلُ على ذلك قول حسّان:
* تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ([1]) *
فإنَّ ناساً يرونه كذا، وآخرونَ يرونه: "تلطِّمُهنَّ". وذلك دليلٌ على أن المعنى واحد. ويقال إنَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR263 harf- الطلح شجر، الواحدة طلحة. قال تعالى: ﴿وطلح منضود﴾ [الواقعة/29]، وإبل طلاحي: منسوب إليه، وطلحة: مشتكية من أكله. والطلح والطليح: المهزول المجهود، ومنه: ناقة طليح أسفار (يقال: ناقة طليح أسفار: إذا جهدها السير وهزلها. المجمل 2/585)، والطلاح منه، وقد يقابل به الصلاح.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR446 harfط ل ح
هذه طلحة من الطلح والطلاح وهي شجر أم غيلان.
وطلحت الإبل: اشتكت من أكل الطلح.
وإبل طلحة وطلاحى.
ثم قيل: طلح البعير فهو طلح وطلح فهو طليح كقولهم: هزل فهو هزيل وإن كان الهزال من تعب أو مرض.
وطلحه السفر وطلحه وأطلحه.
وإبل طلاح.
وناقة طليح أسفار.
ومن المجاز: طلح على غريمه: ألح عليه حتى أتعبه.
وفلان طلح مال: للازم له ولرعايته كما يلزم الطلح وهو القراد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.913 harfالطِّلاحُ: نقيض الصَّلاح.
والطالِحُ: خلاف الصالح.
طَلَحَ يَطْلُح طَلاحاً: فسد. الأَزهري: قال بعضهم رجل طالح أَي فاسد لا خير فيه.
ابن السكيت: الطَّلْحُ مصدر طَلِحَ البعيرُ يَطْلَحُ طَلْحاً إِذا أَعيا وكَلَّ؛ ابن سيده: والطَّلْحُ والطَّلاحة الإِعياء والسقوط من السفر؛ وقد طَلَح طَلْحاً وطُلِحَ؛ وبعير طَلْحٌ وطَلِيح وطِلْحٌ وطالِحٌ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
عَرَضْنا فقلنا: إِيه سِلمٌ
الطِّلاحُ: نقيض الصَّلاح. والطالِحُ: خلاف الصالح. طَلَحَ يَطْلُح طَلاحاً: فسد. الأَزهري: قال بعضهم رجل طالح أَي فاسد لا خير فيه. ابن السكيت: الطَّلْحُ مصدر طَلِحَ البعيرُ يَطْلَحُ طَلْحاً إِذا أَعيا وكَلَّ؛ ابن سيده: والطَّلْحُ والطَّلاحة الإِعياء والسقوط من السفر؛ وقد طَلَح طَلْحاً وطُلِحَ؛ وبعير طَلْحٌ وطَلِيح وطِلْحٌ وطالِحٌ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: عَرَضْنا فقلنا: إِيه سِلمٌ فِسَلَّمَتْ، كما انْكَلَّ بالبَرْقِ الغَمامُ اللَّوائِحُ وقالت لنا أَبصارُهُنَّ تَفَرُّساً: فَتًى غيرُ زُمَّيْلٍ، وأَدْماءُ طالِحُ يقول: لما سلَّمْنا عليهن بدت ثغورهن كبرق في جانب غمام، ورضيننا فقلن: فَتًى غيرُ زُمَّيْلٍ، وجمع طِلْحٍ أَطْلاحٌ وطِلاحٌ، وجمع طَلِيح طَلائِحُ وطَلْحَى، الأَخيرة على غير قياس لأَنها بمعنى فاعلة، ولكنها شبهت بمريضة، وقد يُقْتَاسُ ذلك للرجل. الأَزهري عن أَبي زيد قال: إِذا أَضمره الكَلالُ والإِعياءُ قيل: طَلَحَ يَطْلَحُ طَلْحاً، قال وقال شمر: يقال سار على الناقة حتى طَلَحَها وطَلَّحَها. وحكي عن ابن الأَعرابي: إِنه لَطَلِيحُ سفر وطِلْحُ سفر ورجيعُ سفر ورَذِيَّةُ سفر بمعنى واحد. قال وقال الليث: بعير طَلِيح وناقة طَلِيح. الأَزهري: أَطلحته أَنا وطَلَّحته حَسَرْتُه؛ ويقال: ناقة طَلِيحُ أَسفار إِذا جَهَدَها السيرُ وهَزَلها؛ وإِبل طُلَّحٌ وطَلائحُ. ومن كلام العرب: راكبُ الناقة طَلِيحانِ أَي والناقةُ، لكنه حذف المعطوف لأَمرين: أَحدهما تقدّم ذكر الناقة، والشيء إِذا تقدم دل على ما هو مثله؛ ومثلُه من حذف المعطوف قولُ الله عز وجل: فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه أَي فضرب فانفجرت، فحذف فضرب، وهو معطوف على قوله فقلنا؛ وكذلك قول التَّغْلَبي: إِذا ما الماءُ خالَطَها سَخِينا أَي فَشَرِبْناها سَخِيناً، فإِن قلت: فهلا كان التقدير على حذف المعطوف عليه أَي الناقةُ وراكبُ الناقةِ طَليحانِ، قيل لبُعْدِ ذلك من وجهين: أَحدهما أَن الحذف اتساع، والاتساع بابه آخِرُ الكلام وأَوسطُه، لا صدره وأَوّله، أَلا ترى أَن من اتسع بزيادة كان حشواً أَو آخراً لا يجيز زيادتها أَوّلاً؛ والآخر أَنه لو كان تقديره «الناقة وراكب الناقة طليحان» كان قد حذف حرف العطف وبَقَاء المعطوفِ به، وهذا شاذ، إِنما حكى منه أَبو عثمان: أَكلت خبزاً سمكاً تمراً؛ والآخر أَن يكون الكلام محمولاً على حذف المضاف أَي راكب الناقة أحد طَليحين، فحذف المضاف وأَقام المضاف إِليه مقامه. الأَزهري: المُطَّلِحُ في الكلام البَهَّاتُ. والمُطَّلِحُ في المال: الظالِمُ. والطِّلْحُ: القُرادُ، وقيل: هو المهزول؛ قال الطِّرِمَّاحُ: وقد لَوَى أَنْفَه، بِمشْفَرِها، طِلْحٌ قَراشِيمُ، شَاحِبٌ جَسَدُهْ ويروى: قراشين؛ وقيل: الطِّلْح العظيم من القِردان. الجوهري: وربما قيل للقُراد طِلْح وطَلِيح؛ وفي قصيد كعب: وجِلْدُها من أَطُومٍ لا يُؤَيِّسُه طِلْحٌ، بضاحِيَةِ المَتْنَيْنِ، مَهزُولُ أَي لا يؤثر القُرادُ في جلدها لمَلاسَته؛ وقول الحطيئة: إِذا نامَ طِلْحٌ أَشْعَثُ الرأْسِ خَلْفَها، هَداه لها أَنفاسُها وزَفِيرُها قيل: الطِّلحُ هنا القُرادُ؛ وقيل: الراعي المُعْيي؛ يقول: إِن هذه الإِبل تتنفس من البِطْنَة تَنَفُّساً شديداً فيقول: إِذا نام راعيها عنها ونَدَّت تنفست فوقع عليها وإِن بعدت. الأَزهري: والطُّلُح التََّعِبون. والطُّلُح: الرُّعاةُ. الجوهري: والطِّلْحُ، بالكسر، المُعْيِي من الإِبل وغيرها يَسْتَوي فيه الذكر والأُنثى، والجمع أَطلاح؛ وأَنشد بيت الحطيئة، وقال: قال الحطيئة يذكر إِبلاً وراعيها «إِذا نام طِلحٌ أَشعثُ الرأْسِ» وفي حديث إِسلام عمر: فما بَرِحَ يقاتلُهم حتى طَلَح أَي أَعيا؛ ومنه حديث سَطِيح على جمل طَلِيح أَي مُعْيٍ. والطَّلَحُ، بالفتح: النِّعْمةُ (* قوله «والطلح، بالفتح: النعمة» عبارة المختار والقاموس والطلح، بالتحريك: النعمة.)؛ قال الأَعشى: كم رأَينا من أُناسٍ هَلَكوا، ورأَينا المَلْكَ عَمْراً بِطَلَحْ قاعداً يُجْبَى إِليه خَرْجُه، كلُّ ما بينَ عُمَانٍ فالمَلَحْ قال ابن بري: يريد بعمرو هذا عمرو بن هند؛ حكى الأَزهري عن ابن السكيت أَيضاً قال: قيل طَلَحٌ بي بيت الأَعشى موضع. قال وقال غيره: أَتى الأَعشى عمراً وكان مسكنه بموضع يقال له ذو طَلَحٍ، وكان عمرو ملكاً فاجتزأَ الشاعر بذكر طَلَحٍ دليلاً على النعمة، وعلى طَرْح ذي منه، قال: وذو طَلَح هو الموضع الذي ذكره الحطيئة، فقال وهو يخاطب عمر بن الخطاب، رضي الله عنه:ماذا تقول لأَفْراخٍ بذي طَلَحٍ، حُمْرِ الحواصِلِ، لا ماءٌ ولا شجرْ؟ أَلْقَيْتَ كاسِبَهم في قَعْرِ مُظْلِمةٍ، فاغْفِرْ، عليك سلامُ الله، يا عُمَرُ والطَّلْحُ، ما بقي في الحوض من الماءِ الكَدِرِ. والطَّلْحُ: شجرة حجازية جَناتها كجَناةِ السَّمْرَةِ، ولها شَوْك أَحْجَنُ ومنابتها بطون الأَودية؛ وهي أَعظم العِضاه شوكاً وأَصْلَبُها عُوداً وأَجودها صَمْغاً؛ الأَزهري: قال الليث: الطَّلْحُ شجرُ أُمِّ غَيْلانَ ووصفه بهذه الصفة، وقال: قال ابن شميل: الطَّلْحُ شجرة طويلة لها ظل يستظل بها الناس والإِبل، وورقها قليل ولها أَغصان طِوالٌ عِظامٌ تنادي السماء من طولها، ولها شوك كثير من سُلاَّء النخل، ولها ساق غظيمة لا تلتقي عليه يدا الرجل، تأْكل الإبل منها أَكلاً كثيراً، وهي أُم غَيْلانَ تنبت في الجبل، الواحدة طَلْحَة؛ وأَنشد: يا أُمَّ غَيْلانَ لَقِيتِ شَرَّا، لقد فَجَعْتِ أَمِناً مُغْبَرَّا، يَزُورُ بيتَ اللهِ فِيمَنْ مَرَّا، لاقَيْتِ نَجَّاراً يَجُرُّ جَرَّا، بالفأْسِ لا يُبْقِي على ما اخْضَرَّا يقال: إِنه ليجرّ بفأْسه جرّاً إِذا كان يقطع كل شيء مَرَّ به، وإِن كان واضعها على عُنُقِه؛ وقال: يا أُمَّ غَيْلانَ، خُذِي شَرَّ القومْ، ونَبِّهِيهِ وامْنَعِي منه النَّوْم وقال أَبو حنيفة: الطَّلْح أَعظم العِضاه وأَكثره ورقاً وأَشدَّه خُضْرة، وله شوك ضِخامٌ طِوالٌ وشوكه من أَقل الشوك أَذًى، وليس لشوكته حرارة في الرِّجْل، وله بَرَمَةٌ طيبة الريح، ليس في العِضاه أَكثر صمغاً منه ولا أَضْخَمُ، ولا يَنْبُتُ الطَّلْحُ إِلا بأَرض غليظة شديدة خِصبَة، واحدته طَلْحَة، وبها سمي الرجل؛ قال ابن سيد: وجَمْعُها، عند سيبويه، طلُوح كصَخْرة وصُخُور، وطِلاحٌ؛ قال: شبهوه بقصْعَة وقِصاع يعني أشن الجمع الذي هو على فِعال إِنما هو للمصنوعات كالجِرار والصِّحافِ، والاسم الدال على الجمع أَعني الذي ليس بينه وبين واحده إِلا هاء التأْنيث إِنما هو للمخلوقات نحو النخل والتمر، وإِن كان كل واحد من الحَيِّزَيْنِ داخلاً على الآخر؛ قال: إِني زَعِيمٌ يا نُوَيْـ ـقةُ، إِن نَجَوْتِ من الزَّوَاحْ أَن تَهْبِطِينَ بلادَ قَوْ مٍ، يَرْتَعُونَ من الطِّلاحْ وأَن ههنا يجوز أَن تكون أَن الناصبة للاسم مخففة منها غير أَنه أَولاها الفعل بلا فصل. وجمعُ الطَّلح أَطْلاحٌ. وأَرض طَلِحَة: كثيرة الطَّلْح على النسب. وإِبل طِلاحِيَّة وطُلاحِيَّة: ترعة الطَّلْح. وطَلاحَى وطَلِحَة: تشتكي بطونَها من أَكل الطَّلْح؛ وقد طَّلِحَت طَلَحاً (* قوله «وقد طلحت طلحاً» كفرح فرحاً وزاد في القاموس كعنى أَيضاً.)؛ قال الأَزهري: ورجل نِياطِيٌّ ونُباطِيّ: منسوب إِلى النَّبَط؛ وأَنشد: كيف تَرَى وَقْعَ طِلاحِيَّاتِها بالغَضَوِيَّاتِ، على عِلاَّتِها؟ ويروى بالحَمَضِيَّاتِ؛ وأَنكر أَبو سعيد: إِبل طَلاحَى إِذا أَكلت الطَّلْح؛ قال: والطَّلاحَى هي الكالَّةُ المُعْيِيَةُ؛ قال: ولا يُمْرِضُ الطَّلْحُ الإِبلَ لأَن رَعْيَ الطَّلْح ناجعٌ فيها، قال: والأَراكُ لا تَمْرَضُ عنه الإِبلُ؛ ابن سيده: والطَّلْحُ لغة في الطَّلْع، وقوله تعالى: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ فُسِّرَ بأَنه الطَّلْعُ وفُسِّرَ بأَنه المَوْزُ، قال: وهذا غير معروف في اللغة. الأَزهري: قال أَبو اسحق في قوله تعالى: وطَلْحٍ منضود؛ جاء في التفسير أَنه شجر الموز، قال: والطَّلْحُ شجر أُمِّ غَيْلان أَيضاً، قال: وجائز أَن يكون عنى به ذلك الشجر لأَن له نَوْراً طيب الرائحة جدّاً، فَخُوطِبُوا به ووُعِدُوا بما يحبون مثله، إِلا أَن فضله على ما في الدنيا كفضل سائر ما في الجنة على سائر ما في الدنيا، وقال مجاهد: أَعْجَبَهم طَلْحُ وَجٍّ وحُسْنُه، فقيل لهم: وطَلْحٍ مَنْضُودٍ. والطِّلاحُ: نبت. وطَلْحَةُ الطَّلَحات: طَلْحَةُ ابن عبيد الله بن خلف الخُزاعي؛ ورأَيت في بعض حواشي نسخ الصحاح بخط من يوثق به: الصواب طلحة بن عبد الله بن بري، رحمه الله؛ ذكر ابن الأَعرابي في طَلْحةَ هذا أَنه إِنما سمِّي طَلْحة الطلحات بسبب أُمه، وهي صَفِيَّة بنت الحرث بن طلحة بن أَبي طلحة؛ زاد الأَزهري: ابن عبد مناف، قال: وأَخوها أَيضاً طلحة بن الحرث فقد تكَنَّفَه هؤلاء الطلحات كما ترى وقبره بسِجِسْتانَ؛ وفيه يقول ابن قَيس الرُّقَيَّاتِ: رَحِمَ اللهُ أَعْظُماً دَفَنُوها بسِجِسْتانَ: طَلْحَةَ الطَّلَحاتِ ابن الأَثير قال: وفي بعض الحديث ذكر طلحة الطَّلحات، قال: هو رجل من خُزاعة اسمه طلحة ابن عبيد الله بن خلف، قال: وهو غير طلحة بن عبيد الله التَّيْمِيّ الصحابيّ، قيل: إِنه جمع بين مائة عربي وعربية بالمَهْر والعطاء الواسعين فولد لكل واحد منهم ولد فسمي طلحة فأُضيف إِليهم. قال ابن بري: ومن الطَّلَحات طلة بن عبيد الله بن عوف الزُّهْرِيّ وقبره بالمدينة، ومنهم طلحة بن عمر بن عبيد الله بن مَعْمَرٍ التَّيْمِيُّ، ويقال له طلحة الجُودِ، ومنهم طلحة بن عبد الله بن عبد الرحمن بن أَبي بكر الصدّيق، رضي الله تعالى عنه، ويقال له طلحة الدراهم؛ ومدح سَحْبانُ وائلٍ الباهليُّ طلحةَ الطَّلَحاتِ، فقال: يا طَلْحُ، أَكرمَ من مَشَى حَسَباً، وأَعْطاهُمْ لِتالِدْ منكَ العَطاءُ، فأَعْطِنِي، وعليَّ مَدْحُك في المَشاهِدْ فقال له طلحة: احْتَكِمْ، فقال: بِرْذَوْنَكَ الوَرْدَ وغُلامَكَ الخَبَّازَ وقَصْرَك الذي بمكان (* قوله «وقصرك الذي بمكان إلخ» عبارة شرح القاموس: وقصرك الذي بزرنج، إِلى أَن قال: وإِنما سألتني على قدرك وقدر قبيلتك باهلة. والله لو سألتني كل فرس وقصر وغلام لي لأَعطيتكه. ثم أمر له بما سأل، وقال: والله ما رأيت مسألة محتكم ألأم منها.) كذا وعشرة آلاف درهم؛ فقال طلحة: أفٍّ لك سأَلتني على قدرك لم تسأَلني على قدري، لو سأَلتني كل عبد وكل دابة وكل قصر لي لأَعطيتك، وأَما طلحة بن عبيد الله بن عثمان من الصحابة فتَيْمِيٌّ؛ حكى الأَزهري عن ابن الأَعرابي قال: كان يقال لطلحة بن عبيد الله: طلحة الخير، وكان من أَجواد العرب وممن قال له النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحُد: إِنه قد أَوجَبَ. روى الأَزهري بسنده عن موسى بن طلحة عن أَبيه قال: سماني النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحد: طلحة الخَيْر، ويوم غزوة ذات العُشَيْرةِ: طلحة الفَيَّاض، ويوم حُنَيْن: طلحة الجودِ. والطُّلَيْحَتانِ: طُلَيْحَة بن خُوَيْلِدٍ الأَسَدِيُّ وأَخُوه. وطَلْحٌ وذو طَلَحٍ وذو طُلُوح: أَسماء مواضع.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR170 harf* ط ل ح * * الطَّلْحُ * بوزن الطلع شجر عظام من شجر العضاه الواحدة * طَلْحةٌ * و * الطَّلْحُ * أيضا لغة في الطلع قلت جمهور المفسرين على أن المُراد من الطلح في القرآن الموز
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.003 harfالطلح بفتح فسكون: شجر عظام ، حجازية، جناتها كجناة السمرة، ولها شوك أحجن، ومنابتها بطون الأودية، وهي أعظم العضاه شوكا وأصلبها عودا وأجودها صمغا. وقال الأزهري: قال الليث: الطلح: شجر أم غيلان، ووصفه بهذه الصفة، وقال: قال ابن شميل: الطلح: شجرة طويلة، لها ظل يستظل بها الناس والإبل، وورقها قليل، ولها أغصان طوال عظام، ولها شوك كثير من سلاء النخل، ولها ساق عظيمة لا تلتقي عليه يد الرجل، وهي أم غيلان،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.638 harfطَلِحَتِ الاـِبِلُ
1 طَلِحَتِ الاـِبِلُ ذ , (S, A,) [aor. طَلَحَ ,] inf. n. طَلَحٌ, (TA,) The camels had a complaint (S, A) of their bellies (S) from eating of the trees called طَلْح. (S, A. [But see اـِبِلٌ.]) ― -b2- And طَلِحَ, aor. طَلَحَ , (K,) inf. n. as above, (TK,) He (a man, TK,) was, or became, empty, or void of food, in his belly; as also طُلِحَ, like عُنِىَ. (K.) -A2- طَلَحَ, (S, M, A,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR652 harfطَلَحَ
طَلَحَ A ( n. ac. طَلْح 1 , طَلَاْحَة 22t ),
a. Was weary, tired, exhausted.
طَلِحَ
طَلِحَ A ( n. ac. طَلَح 4 ),
a. Was hungry, famished, empty, faint.
طَلَّحَ
طَلَّحَ II ,
a. Fatigued, wearied, exhausted.
b. [ 'Ala ], Importuned.
أَطْلَحَ
أَطْلَحَ IV ,
a. see II (a) .
طَلْح
طَلْح 1 ,
a. Acacia.
b. see 2 (a) .
طَلْحِيَّة
طَلْحِيَّة 1yit , ( pl. طَلَاْحِيّ 22yi ),
a. Sheet
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.349 harfطلح
طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ) - طَلْح
طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ) + النبت : ينمو على شكل شجر الطلح وهو الموز
طَلْح: نوع من أنواع الشجر: الموز
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة " وهي:
عَدَسَ - يَعْدِسُ، عَنَبَ - يَعْنِبُ، تَانَ - يَتِينُ، قَثَأَ - يَقْثَأُ، طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ)،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- نضد
1 ortak ayet · Salkım demektir
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طلح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سدر, نخل, تين |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Kat kat dizili, salkımlı ve gölgeli ağaç dokusu ile yolculuk sebebiyle gücünü yitirip zayıflama hali |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline sunulan külfetsiz, meyveleri gövdeden uca kat kat istiflenmiş tükenmez nimet formu |
| Çekirdek Özet 3 | Dünyadaki zahmetli, dikenli ve yorucu varoluşun ahirette zahmetsiz, tam ve kusursuz bir intizama evrilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca modern manadaki muz meyvesine hapsederek kadim çöl tasavvurundaki gölgelik, katmanlı dallanma ve yorgunluğu gideren huzur boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طل | Yüzeye yayılma, hafif serpinti halinde dökülme, belirecek şekilde yükselme veya açığa çıkma; nitekim طلب kökünde arama amacıyla yüzeye yönelme, طلع kökünde doğup yükselme, طلق kökünde bağdan kurtularak serbestçe yayılma, طلل kökünde ise çisenti ve silik izlerin yüzeyde kalması anlamı esastır. | ح | Boğaz harfinin getirdiği sürtünme ve sınır etkisi, hafif yayılma hareketini dalları birbirine kenetlenen sık gölgeli ve korunaklı bir ağaç dokusuna ya da meşakkatle tükenip incelen binek bedenine dönüştürerek somutlaştırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bünyesinde katman katman gölge veya meyve salkımı toplayan kuşatıcı form. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dalların veya meyve gövdesinin yukarı doğru boy atması, uzanma ve yönelim. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dikenlerle veya lifli tabakalarla dış etkilere karşı sınır çekme, korunma. |
| طلح | Kuşatıcı ve korunaklı bir yapının dikey olarak boy atıp katmanlar halinde salkım ve koruyucu gölge meydana getirmesi; fiziksel olarak sınırlarına dayanıp yorulma hali. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ikliminde yetişen, iri gölgeli, zamklı ve sert odunlu akasya ağacı (seyl / ummü gaylân); aynı zamanda meyveleri aşağıdan yukarıya katmerli biçimde kümelenen muz ağacı; bedeni yolculuk meşakkatiyle zayıflamış, tükenmiş binek devesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde meşakkatli çöl seferleri neticesinde eti çekilmiş, zayıflayıp bir deri bir kemik kalmış deve طِلْح veya طَلِيح olarak adlandırılır. Nitekim sözlüklerde nakledilen beyitte zayıflıktan rengi solmuş binek için şöyle denir: فقد لَوَى أنْفَه بمِشْفَـرهـا / طِلْحُ قَراشيمَ شاحِبٌ جَسَدُهْ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde hem bedevîlerin sığındığı geniş gölgeli iri akasya ağaçlarını hem de Yemen ve Hicaz havzasında bilinen lifli, kat kat salkım veren ağaçları nitelemek üzere kullanılmıştır. Erken tefsir rivayetlerinde İbn Abbas ve Ali b. Ebî Tâlib bu lafzı meyveleri üst üste dizilmiş muz veya dikensizleştirilmiş katmerli ağaç olarak izah etmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, es-Sıhâh, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça طلح kökü, Sami dil ailesinde hem kurak ve yarı kurak iklimlerin karakteristik sert, lifli ve reçineli ağaç florasıyla hem de fiziksel sürtünme sonucu zayıflama, yıpranma semantiğiyle ilişkilidir. Kökün Ge'ez (Eski Etiyopya) dilindeki akasya türü dikenli çöl ağaçlarını karşılayan leksikal katmanla morfolojik yakınlığı bulunur. Güney Arapçası ve Doğu Afrika ticaret havzasında tropikal ve yarı tropikal bitki örtüsünün (özellikle salkımlı ve katmanlı meyve türlerinin) isimlendirilmesinde kökün katmerlenme ve liflilik nüansı belirleyici olmuştur. İç Arapça gelişimde kök iki ana koldan ilerlemiştir: Biri gövdesinde salkımlar kümelenen veya yapraklarıyla geniş gölge sağlayan ağaç dokusu, diğeri ise uzun seferlerin yıpratıcılığıyla incelen, tükenen beden hali (طَلاح / طَلِيح). Kur'an'daki kullanım, çöl insanının zihnindeki dikenli ve yorucu tabiat şartlarının ahiret yurdunda dikensiz, külfetsiz ve kat kat dizilmiş bir berekete dönüştürülmesini hedefler.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Payne Smith, David Cohen, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İri gölgeli akasya ağacı, muz ve aşırı zayıflamış binek | Ağacın kat kat dallanıp yapraklanması ile devenin etinin eriyip kemiklerinin katman katman belirginleşmesi arasında şekilsel benzerlik kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Ge'ez dilindeki sert lifli ağaç adları | Çöl florasına özgü dayanıklı, salkımlı veya dikenli ağaç türlerini adlandırmada ortak morfolojik taban mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada tropikal lifli bitki adlandırmaları | Kızıldeniz ticaret hattı boyunca salkımlı meyvelerin ve lifli ağaçların adlandırılmasında paylaşılan ortak bölgesel söz varlığıdır. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طلح | Anlamlı | Katmanlı ağaç, muz, yorgunluk | Salkımları üst üste dizili ağaç veya yolculuk meşakkatiyle tükenmiş binek; hedef köktür. | Kur'an'da geçer. |
| طحل | Anlamlı | Bulanıklık, kül rengi, dalak | Su veya sıvının berraklığını yitirip tortulu ve kül rengine dönmesi; dalak organı (طِحَال). | Kur'an'da geçmez. |
| لطح | Anlamlı | Hafifçe vurmak, yere çalmak | Bir nesnenin yüzeyine hafif darbe indirmek veya bir şeyi yere serip yapıştırmak. | Kur'an'da geçmez. |
| لحط | Anlamlı | Sıkıştırmak, daraltmak | Birine sertçe bakmak, borçluyu sıkıştırmak veya dar bir alana hapsetmek. | Kur'an'da geçmez. |
| حطل | Anlamlı | Tökezlemek, yavaş yürümek | Yorgunluk veya bedensel aksaklık sebebiyle adımlarını ağır ve aksak atmak. | Kur'an'da geçmez. |
| حلط | Anlamlı | Öfkelenmek, acele etmek | Öfkeyle dolup taşmak veya yemin etmekte haddi aşacak derecede aceleci davranmak. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طلح | Merkez | Katmanlı meyve/ağaç ve tükeniş | Meyveleri veya katmanları dipten uca üst üste dizilmiş, gölgeli ağaç formu. | Ahirette külfetsizce istiflenmiş zengin meyve salkımı. |
| سدر | Komşu | Cennet ağacı ve gölgelik | سدر aslen dikenli yabani nebk ağacı iken dikensiz kılınmasıyla öne çıkar; طلح ise meyvelerinin kat kat dizilişiyle ayrılır. | Vâkıa suresinde art arda zikredilen cennet florası. |
| نخل | Komşu | Meyveli ve bereketli ağaç | نخل dikey gövdeli ve doğrudan hurma veren ağacı anlatırken طلح salkımları katmerleşmiş yapıyı bildirir. | Klasik tarımsal besin ve hurma formu. |
| تين | Komşu | Dolgun ve tohumlu meyve | تين inciri, yani içi bütünüyle tatlı ve tek parça dolgunluğu simgelerken طلح sıra sıra dizilmiş salkım nizamını anlatır. | Meyvenin morfolojik bütünlüğü. |
| صلح | Zıt | Düzgünlük, uyum ve kemal | صلح varlığın ifsat ve noksanlıktan arınıp en uygun hale gelmesi iken طلح (طَلاح) tükeniş, bozulma ve yetersizliktir. | Varlığın fonksiyonunu kaybetmesi ve tükenmesi hali. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طلح | Katmanlı salkımlı ağaç, muz, yorgun binek | Hem üst üste dizilmiş meyve ve gölge ağacını hem de meşakkatle zayıflamış canlıyı kapsar. | Kesin |
| Latince | Musa, Acacia | Muz bitkisi, akasya | Acacia sert ve gölgeli çöl ağacını, Musa ise salkımlı tropikal meyveyi karşılar; zayıflık anlamını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Banana tree, layered cluster, acacia | Muz ağacı, katmanlı salkım, akasya | Meyvenin dizili salkım formunu ve ağaç cinsini verir; kökün tükenmişlik ve çöl bağlamındaki yorgunluk boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Bananenstaude, Akazie, geschichtete Frucht | Muz salkımı, akasya, katmanlı meyve | Botanik ve şekilsel dizilişi açıklar; Arapçadaki meşakkat ve tükeniş nüansını aktarmaz. | Güçlü |
| Fransızca | Bananier, acacia, régime de fruits étagé | Muz ağacı, akasya, kat kat dizili salkım | Katmanlı meyve dizilişini ve bitki türünü karşılar; kökteki zıt kutuplu bozulma/tükenme anlamını taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ | Kat kat dizilmiş meyveleri bulunan ağaç (muz veya dikensiz akasya) | Cennet ehlinin (Ashâb-ı Yemîn) nail olacağı nimetler meyanında, meyveleri gövdesinden tepesine kadar aralıksız istiflenmiş, gölgesi kesintisiz ağaç bağlamı; Vâkıa 56:29. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret nimetlerinin mahiyeti | Cennetteki ağaç ve meyvelerin dünyadakilerle yalnızca isim ortaklığı taşıyıp hakikatlerinin aşkın ve kusursuz oluşu meselesi. | Dünyadaki zahmet ve eksiklikten arınmış kusursuz nimet tasavvuru. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkhî hüküm veya ıstılah alanı içinde doğrudan yer almamaktadır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Cennet florasının tasviri | Ayetteki ifadenin çöl Arabının bildiği iri gölgeli akasya mı yoksa Yemen üzerinden bilinen muz mu olduğu yönündeki lafzî tercihler. | Meyvelerin dipten tepeye kümelenip dizilmesi (menzûd) vasfı. |
| Hadis | Cennet tasvirleri ve nafile ameller | Cennet ağaçlarının gölgesinin genişliği ve Ashâb-ı Yemîn için hazırlanan zahmetsiz nimetlerin anlatıldığı rivayetler. | Zahmetsiz, dikensiz ve yorulmadan erişilen ilahi ikram. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret mükafatı ve esenlik | Zahmetsiz ve kesintisiz rızık | İnsanın dünyadaki ibadet ve kulluk yorgunluğunun ahirette katman katman mükâfatla telafi edilmesi. | Dünyada tüketilen enerjinin ahirette tükenmez nimetle karşılanması. | Kesin |
| İlmi | Botanik ve morfolojik nizam | Katmanlı diziliş ve geometrik istif | Meyvelerin ve dalların maksimum verim ve koruma sağlayacak şekilde nizam içinde kümelenmesi. | Tabiatta entropiye karşı kurulan biyolojik düzen ve istif nizamı. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve refah temsili | Toplumsal rahatlık ve zahmetsiz erişim | İdarenin tebaasına külfetsiz, barışçıl ve güvenli bir maişet ortamı temin etme ideali. | İktidarın baskı ve meşakkati kaldırıp topluma huzurlu sığınak sunması. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve stok verimliliği | Azami yoğunlukta istiflenmiş ürün | Birim alandan en yüksek hasılanın alınması, ürünlerin düzenli ve erişilebilir biçimde pazara sunulması. | Kaynakların dağınıklıktan kurtarılıp düzenli salkımlar halinde optimize edilmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kompakt paketleme ve katmanlı matris dizilimi | Fizik ve matematikte bir hacmin en yüksek yoğunlukta ve boşluksuz biçimde kürelerle doldurulması (küre paketleme problemi) veya elemanların düzenli katmanlar halinde ardışık dizilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve telafi mekanizması | Psikolojide aşırı çaba ve yıpranma sonucu oluşan tükenmişliğin (طَلِيح) güvenli ve dingin bir çevrede tam bir doyum ve dinginlikle telafi edilmesi. | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca market reyonlarında görülen sarı muz meyvesiyle sınırlandırıp Arap dilinin zenginliğindeki gölge, katmanlı ağaç ve sığınak boyutunu silmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da yer alan tek kullanımı, sadece bir meyve türünü değil; zahmetsizliği, gövdeden uca kat kat dizili nizamı ve dünyevi yorgunlukların bütünüyle bertaraf edildiği dinginlik halini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatap aldığı ilk çöl toplumunun zihnindeki gölgelik ihtiyacını ve meşakkatsiz rızık özlemini kavrayamamak; vahyin sunduğu cennet tasvirini kuru bir meyve listesine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nüzul ortamındaki maddi mahrumiyet ve çöl meşakkati ile vaat edilen uhrevi mükâfat arasındaki zıtlığı ve teselliyi en somut bitkisel imge üzerinden gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinin, özellikle Vâkıa suresinde Ashâb-ı Yemîn zümresine vaat edilen somut, estetik ve dingin ahiret nimetlerinin anlatıldığı ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret tasvirlerinin hayattan kopuk soyut kavramlar olduğunu sanan veya tersine bu tasvirleri kaba dünyevi hazlara indirgeyen yaklaşımları tashih ederek, dünyevi yorgunluğu gideren estetik bir telafi nizamı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDalları ve meyveleri katman katman birbirine eklenen, gövdesinden tepesine kadar aralıksız salkım bağlayan iri gölgeli ağaç (akasya veya muz); aynı zamanda meşakkatli yolculuk neticesinde eriyip zayıflamış binek.
- Soyut anlamDünyevi meşakkat, darlık ve tükenişin ilahi tanzim ve mükâfat alanında kusursuz bir katmanlaşma, zahmetsiz erişim ve estetik bolluğa dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkFiziksel dağınıklık ve yorgunluğun, düzenli geometrik istif ve sürekli doyum sağlayan bir refah sistemine intikal etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tükenmişlik ve meşakkat halinden sonra ulaşılan dingin nimet durumunu; meyvelerin veya gölge katmanlarının diziliş sırasını; katmanların süreklilik sınırını; her bir katmandaki kümelenmiş meyve veya salkım yoğunluğunu; ise zahmetsizce erişilen doyum potansiyelini temsil eder. Model, kökün ifade ettiği kat kat dizilmiş nizamın kümülatif doyumunu simgeler.