طلح
ط - ل - ح
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Muz demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Muz demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.135 harfباب الحاء والطاء والطاء واللام معهما
ط ل ح، ط ح ل، ل ط ح، ح ل ط مستعملات
طلح:
شَجَرُ أمِّ َغْيلان، شَوْكُه أَحْجَنُ، من أعظم العِظاه شَوْكاً، وأصلبِه عُوداً واجوده صَمْغاً، الواحدة طَلْحة. والطَّلْح في القرآن المَوْز.
والطَّلاح نقيض الصَّلاح، والفعل طَلَحَ يَطْلُعُ طَلاحاً.
وذو طَلَح: مَوضِع: قال:
ورأيْتُ المرءَ عَمْراً بِطَلَحْ
قال بعضهم: رأيته يَنْعُمُ بنعمة، وهو غلط، إنما عمرو وهذا بموضعٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR760 harfالطَلْحُ: شجرٌ عظامٌ من شجرِ العِظاهِ، وكذلك الطِلاحُ، الواحدة طَلْحَةٌ. يقال إبل طِلاحِيَّةٌ للتي ترعى الطِلاحَ، وطُلاحِيَّةٌ أيضاً بالضم على غير قياس. والطَلْحُ: لغة في الطَلْع. وطَلَحَ البعير: أعْيا، فهو طَليح. وأطْلَحْتُهُ أنا وطَلَّحْتُهُ: حَسَرته. وناقة طليحُ أسفارٍ، إذا جَهَدَها السيرُ وهَزَلها. وإبل طُلَّحٌ وطَلائح. والطِلحُ بالكسر: المُعْيِي من الإبل وغيرها، يستوي فيه الذكر والأنثى؛
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.533 harfح ط ل
حطل ، حلط ، طلح ، طحل ، لطح ، لحط : مستعملات .
حطل : أهمل الليث حطل ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الحِطْلُ . الذِّئْبُ والجميع أحطَالٌ .
لحط : أهمل الليث لحط ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : اللَّحْطُ : الرَّشُّ ، لَحَط بابَ دَارِه إذا رَشَّه بالماء . قال : واللَّحْطُ : الزّبْنُ .
طلح : قال الليث : الطَّلْحُ : شجر أم غَيْلاَن ، له شوك أَحْجَنُ ، وهو من أعظم العِضاه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.388 harf(باب الطاء واللام وما يثلثهما)
(طلم) الطاء واللام والميم أصلٌ صحيحٌ، وهو ضَربُ الشَّيءِ بِبَسْط الشيء المبسوط. مثال ذلك الطَّلْم، وهو ضَربُكَ خُبْزَة المَلَّة بيدك تنفُضُ ما عَليها من الرَّماد. وما أقرَبَ ما بين الطّلْم واللَّطْم. والدَّليلُ على ذلك قول حسّان:
* تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ([1]) *
فإنَّ ناساً يرونه كذا، وآخرونَ يرونه: "تلطِّمُهنَّ". وذلك دليلٌ على أن المعنى واحد. ويقال إنَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR263 harf- الطلح شجر، الواحدة طلحة. قال تعالى: ﴿وطلح منضود﴾ [الواقعة/29]، وإبل طلاحي: منسوب إليه، وطلحة: مشتكية من أكله. والطلح والطليح: المهزول المجهود، ومنه: ناقة طليح أسفار (يقال: ناقة طليح أسفار: إذا جهدها السير وهزلها. المجمل 2/585)، والطلاح منه، وقد يقابل به الصلاح.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR446 harfط ل ح
هذه طلحة من الطلح والطلاح وهي شجر أم غيلان.
وطلحت الإبل: اشتكت من أكل الطلح.
وإبل طلحة وطلاحى.
ثم قيل: طلح البعير فهو طلح وطلح فهو طليح كقولهم: هزل فهو هزيل وإن كان الهزال من تعب أو مرض.
وطلحه السفر وطلحه وأطلحه.
وإبل طلاح.
وناقة طليح أسفار.
ومن المجاز: طلح على غريمه: ألح عليه حتى أتعبه.
وفلان طلح مال: للازم له ولرعايته كما يلزم الطلح وهو القراد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.913 harfالطِّلاحُ: نقيض الصَّلاح.
والطالِحُ: خلاف الصالح.
طَلَحَ يَطْلُح طَلاحاً: فسد. الأَزهري: قال بعضهم رجل طالح أَي فاسد لا خير فيه.
ابن السكيت: الطَّلْحُ مصدر طَلِحَ البعيرُ يَطْلَحُ طَلْحاً إِذا أَعيا وكَلَّ؛ ابن سيده: والطَّلْحُ والطَّلاحة الإِعياء والسقوط من السفر؛ وقد طَلَح طَلْحاً وطُلِحَ؛ وبعير طَلْحٌ وطَلِيح وطِلْحٌ وطالِحٌ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
عَرَضْنا فقلنا: إِيه سِلمٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR170 harf* ط ل ح * * الطَّلْحُ * بوزن الطلع شجر عظام من شجر العضاه الواحدة * طَلْحةٌ * و * الطَّلْحُ * أيضا لغة في الطلع قلت جمهور المفسرين على أن المُراد من الطلح في القرآن الموز
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.003 harfالطلح بفتح فسكون: شجر عظام ، حجازية، جناتها كجناة السمرة، ولها شوك أحجن، ومنابتها بطون الأودية، وهي أعظم العضاه شوكا وأصلبها عودا وأجودها صمغا. وقال الأزهري: قال الليث: الطلح: شجر أم غيلان، ووصفه بهذه الصفة، وقال: قال ابن شميل: الطلح: شجرة طويلة، لها ظل يستظل بها الناس والإبل، وورقها قليل، ولها أغصان طوال عظام، ولها شوك كثير من سلاء النخل، ولها ساق عظيمة لا تلتقي عليه يد الرجل، وهي أم غيلان،
الطلح بفتح فسكون: شجر عظام ، حجازية، جناتها كجناة السمرة، ولها شوك أحجن، ومنابتها بطون الأودية، وهي أعظم العضاه شوكا وأصلبها عودا وأجودها صمغا. وقال الأزهري: قال الليث: الطلح: شجر أم غيلان، ووصفه بهذه الصفة، وقال: قال ابن شميل: الطلح: شجرة طويلة، لها ظل يستظل بها الناس والإبل، وورقها قليل، ولها أغصان طوال عظام، ولها شوك كثير من سلاء النخل، ولها ساق عظيمة لا تلتقي عليه يد الرجل، وهي أم غيلان، تنبت في الجبل، الواحدة طلحة. وقال أبو حنيفة: الطلح: أعظم العضاه، وأكثره ورقا، وأشده خضرة، وله شوك ضخام طوال، وشوكه من أقل الشوك أذى، وليس لشوكته حرارة في الرجل، وله برمة طيبةث الريح، وليس في العضاه أكثر صمغا منه ولا أضخم، ولا ينبت إلا في أرض غليظة شديدة خصبة. واحدتها طلحة. وبها سمي الرجل، كالطلاح، ككتاب ، قال: إنـي زعـيم يا نــوي قة إن نجوت من الزواح أن تهبطـين بـلاد قـو م يرتعون من الطـلاح
ويقال: إن الطلاح: جمع طلحة. قال ابن سيده: جمعها عند سيبويه طلوح، كصخرة وصخور، وطلاح، شبهوه بقصعة وقصاع، ويجمع الطلح على أطلاح. وإبل طلاحية ، بالكسر ويضم ، على غير قياس، كما في الصحاح إذا كانت ترعاها أي الطلاح. ووجدت في هامش الصحاح ما نصه: طلاحية، لغة في طلاحية، ولا ينبغي أن تكون نسبة إلى طلاح جمعا كما قال، لأن الجمع إذا نسب إليه رد إلى الواحد إلا أن يسمى به شيء فاعلمه. إبل طلحة، كفرحة، وطلاحى مثل حباجى -كما في الصحاح- إذا كانت تشتكي بطونها منها ، أي من أكل الطلاح. وقد طلحت، بالكسر طلحا. وأنكر أبو سعيد: إبل طلاحى، إذا أكلت الطلح. قال: والطلاحى: وهي الكالة المعيية. قال: ولا يمرض الطلح الإبل، لأن رعي الطلح ناجع فيها. وأرض طلحة ، كفرحة: كثيرتها ، على النسب: وتأنيث الضمير هنا وفيما سبق باعتبار أنها شجرة، أو اسم جنس جمعي، ويجوز فيه الوجهان؛ قاله شيخنا. في المحكم: الطلح: لغة في الطلح بالعين. ذكره ابن السكيت في الإبدال، وهو في الصحاح. وقوله تعالى: وطلح منضود فسر بأنه الطلع، فسر بأنه الموز . قال: وهذا غير معروف في اللغة. وفي التهذيب: قال أبو إسحاق في قوله تعالى: وطلح منضود : جاء في التفسير أنه شجر الموز، وجاز أن يكون عني به شجر أم غيلان، لأن له نورا طيب الرائحة جدا، فخوطبوا به، ووعدوا بما يحبون مثله إلا أن فضله على ما في الدنيا كفضل سائر ما في الجنة على سائر ما في الدنيا. وقال مجاهد: أعجبهم طلح وج وحسنه فقيل لهم: وطلح منضود. الطلح: الخالي الجوف من الطعام ، والذي في المحكم: الطلح والطلاحة: الإعياء والسقوط من السفر. وقد طلح كفرح وعني . الطلح: ما بقي في الحوض من الماء الكدر . والطلحية، للورقة من القرطاس، مولدة . عن ابن السكيت: طلح البعير كمنع يطلح طلحا وطلاحة ، بالفتح، إذا أعيا وكل، ومثله في المحكم. وفي التهذيب عن أبي زيد قال: إذا أضره الكلال والإعياء قيل: طلح يطلح طلحا. طلح زيد بعيره: أتعبه وأجهده، كأطلحه وطلحه تطليحا فيهما . وفي التهذيب عن شمر يقال: سار على الناقة حتى طلحها وطلحها. وهو ، أي البعير، طلح ، بالفتح، وطلح ، بالكسر، وطليح ، كأمير، وطلح ككتف -الأخيرة في اللسان- وناقة طلحة ، بالكسر، وطليحة -قال شيخنا: المعروف تجردهما من الهاء لأنهما بمعنى المفعول كطحن وقتيل- وطلح ، بالكسر وطالح ، الأخيرة عن ابن الأعرابي. وحكي عنه أيضا: إنه لطليح سفر، وطلح سفر، ورجيع سفر، ورذية سفر، بمعنى واحد. وقال الليث: بعير طليح وناقة طليح. في التهذيب: يقال: ناقة طليح أسفار: إذا جهدها السير وهزلها. و إبل طلح، كركع، وطلائح وطلحى، الأخيرة على غير قياس لأنها بمعنى فاعلة ولكنها شبهت بمريضة، وقد يقتاس ذلك للرجل. وجمع الطلح أطلاح وطلاح . من كلام العرب: راكب الناقة طليحان، أي هو والناقة ، حذف المعطوف لأمرين: أحدهما تقدم ذكر الناقة، والشيء إذا تقدم دل على ما هو مثله. ومثله من حذف المعطوف قوله عز وجل: فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه أي فضرب فانفجرت. فحذف فضرب وهو معطوف على قوله: فقلنا. وكذلك قول التغلبي: إذا ما الماء خالطها سخينا
أي فشربناها سخينا. فإن قلت: فهلا كان التقدير على حذف المعطوف عليه، أي الناقة وراكب الناقة طليحان? قيل: لبعد ذلك من وجهين: أحدهما أن الحذف اتساع، والاتساع بابه آخر الكلام وأوسطه، لا صدره وأوله، ألا ترى أن من اتسع بزيادة كان حشوا أو آخرا لا يجيزها أولا؛ والآخر أنه لو كان تقديره: الناقة وراكب الناقة طليحان لكان قد حذف حرف العطف، وبقي المعطوف به، وهذا شاذ، إنما حكى منه أبو عثمان: أكلت خبزا سمكا تمرا؛ والآخر أن يكون الكلام محمولا على حذف المضاف، أي راكب الناقة أحد طليحين، فحذف المضاف، وأقام المضاف إليه مقامه؛ كذا في اللسان. وأما شيخنا فإنه قال: هذه من مسائل النحو لا دخل لها في اللغة. وسكت على ذلك. من المجاز قولهم: يلزم لزوم الطلح، بالكسر ، وهو القراد، كالطليح ، كأمير. وعبارة الصحاح: وربما قيل للقراد: طلح وطليح. قيل: هو المهزول ، كذا في مختصر العين للزبيدي. قال الطرماح: وقد لوى أنفه بمشفـرهـا طلح قراشيم شاحب جسده وقيل: الطلح: العظيم من القردان. وفي قصيدة كعب بن زهير: وجلدها من أطوم لا يؤيسـه طلح بضاحية المتنين مهزول أي لا يؤثر القراد في جلدها لملاسته قول الحطيئة: إذا نام طلح أشعث الرأس خلفها هداه لها أنفاسها وزفـيرهـا قيل: الطلح هنا: القراد. وقيل: الراعي المعيي . يقول: إن هذه الإبل تتنفس من البطنة تنفسا شديدا، فيقول: إذا نام راعيها عنها وندت تنفست فوقع عليها وإن بعدت. وعبارة الجوهري: والطلح، بالكسر: المعيي من الإبل وغيرها، يستوي في الذكر والأنثى، والجمع أطلاح. قال الحطيئة، وذكر إبلا وراعيها: إذا نام طلح... إلخ من المجاز: هو طلح مال ، بالكسر، أي إزاؤه ، وهو اللازم له ولرعايته كما يلزم الطلح، وهو القراد، كذا في الأساس. من ذلك أيضا: هو طلح نساء ، إذا كان يتبعهن كثيرا. الطلح، بالفتح، كذا في الصحاح، والصواب بالتحريك كما للمصنف : النعمة عن أبي عمرو، وأنشد للأعشى: كم رأينا من ملوك هلكوا ورأينا الملك عمرا بطلح قاعدا يجبى إليه خرجـه كل ما بين عمان فالملح
قال ابن بري: يريد بعمرو هذا عمرو بن هند. يقال: طلح : ع ، وهو المراد هنا، حكاه الأزهري عن ابن السكيت. وقال غيره: أتى الأعشى عمرا، وكان مسكنه بموضع يقال له ذو طلح، وكان عمرو ملكا ناعما، فاجتزأ الشاعر بذكر طلح دليلا على النعمة، وعلى طرح ذي منه. من المجاز: طلح فلان: فسد. وهوطالح بين الطلاح: ضد الصلاح . وقال بعضهم: رجل طالح: أي فاسد لا خير فيه. والطليحتان طليحة بن خويلد بن نوفل بن نضلة الأسدي الفقعسي كان يعد بألف فارس ثم تنبا ثم أسلم وحسن إسلامه، وأخوه ، على التغليب. روى الأزهري بسنده عن موسى بن طلحة أنه سمى النبي صلى الله عليه وسلم أباه طلحة ابن عبيد الله بن مسافع بن عياض ابن صخر بن عامر بن كعب بن سعد بن تيم التيمي يوم أحد طلحة الخير . جزم به كثير من أهل السير، وقيل: إن هذا في غزوة بدر، كما نقله السهيلي في الروض؛ ويوم غزوة ذات العشيرة ، مصغرا : طلحة الفياض؛ ويوم حنين: طلحة الجود . قال شيخنا ظاهر المصنف أن هذه الألقاب، كلها لطلحة رضي الله عنه، وأن مسماها واحد. وفي التواريخ أنها ألقاب لطلحات آخرين، كما سيأتي. وطلحة بن عبيد الله بن عثمان بن عمرو بن كعب بن سعد ابن تيم: صحابي تيمي ، كنيته أبو محمد، من العشرة. قال شيخنا ظاهره أنه غير الأول، وصوبوا أنه هو لا غيره. انتهى. قلت: والصواب أنه غير الأول، كما عرفت من أنسابهم. وحكى الأزهري عن ابن الأعرابي قال: كان يقال لطلحة ابن عبيد الله: طلحة الخير، وكان من أجواد العرب، وممن قال له النبي صلى الله عليه وسلم يوم أحد إنه قد أوجب طلحة بن عبيد الله بن خلف الخزاعي، كنيته أبو حرب، ولقبه طلحة الطلحات . ورأيت في بعض حواشي نسخ الصحاح بخط من يوثق به: الصواب طلحة بن عبد الله. قال ابن بري: ذكر ابن الأعرابي في طلحة هذا أنه إنما سمي طلحة الطلحات لأن أمه صفية بنت الحارث بن طلحة ابن أبي طلحة -زاد الأزهري- بن عبد مناف . قال: وأخوها أيضا طلحة بن الحارث. فقد تكنفه هؤلاء الطلحات، كما ترى. ومثله في شرح أبيات الإيضاح. وفي تاريخ ولاة خراسان لأبي الحسين علي بن أحمد السلامي: سمي به لأن أمه طلحة بنت أبي طلحة. وفي الرياض النضرة أن أمه صفية بنت عبد الله بن عباد بن مالك بن ربيعة الحضرمي، أخت العلاء بن الحضرمي، أسلمت. وقال ابن الأثير: قيل: إنه جمع بين مائة عربي وعربية بالمهر والعطاء الواسعين، فولد لكل منهم ولد، فسمي طلحة، فأضيف إليهم. وفي شواهد الرضي: لأنه فاق في الجود خمسة أجواد، اسم كل واحد منهم طلحة، وهم طلحة الخير، وطلحة الفياض، وطلحة الجود، وطلحة الدراهم، وطلحة الندى. وقيل: كان في أجداده جماعة اسم كل طلحة؛ كذا في شرح المفصل لابن الحاجب. وفي كتاب الغرز لإبراهيم الوطواط: الطلحات ستة: وهم طلحة بن عبيد الله التيمي: وهو طلحة الفياض. وطلحة بن عمر بن عبد الله بن معمر التيمي: وهو طلحة الجود، وطلحة بن عبد الرحمن بن عوف: وهو طلحة الندى، وطلحة بن الحسن بن علي ابن أبي طالب: وهو طلحة الخير، وطلحة بن عبد الرحمن بن أبي بكر: ويسمى طلحة الدراهم، وطلحة بن عبد الله بن خلف الخزاعي: وهو سادسهم المشهور بطلحة الطلحات. قلت: ومثله كلام ابن بري. وقبر طلحة الندى بالمدينة، وقبر طلحة الطلحات بسجستان. وفيه يقول ابن قيس الرقيات:
رحم الله أعظما دفنوهـا بسجستان طلحة الطلحات والنحاة كثيرا ما ينشدونه في البدل وغيره. كان واليا على سجستان من قبل سالم بن زياد بن أمية والي خراسان. وفي المستقصى: قال سحبان وائل البليغ المشهور في طلحة الطلحات: يا طلح، أكرح من مشـى حسبا وأعطاهم لـتـالـد منك العطاء فأعطـنـي وعلي مدحك في المشاهد فحكمه، فقال: فرسك الورد، وقصرك بزرنج، وغلامك الخباز، وعشرة آلاف درهم. فقال طلحة أف لك، لم تسألني على قدري، وإنما سألتني على قدرك وقدر قبيلتك باهلة. والله لو سألتني كل فرس وقصر وغلام لي لأعطيتكه. ثم أمر له بما سأل، وقال: والله ما رأيت مسألة محكم ألأم منها. وطلح ، بفتح فسكون: ع بين المدينة ، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام بين بدر القرية المعروفة. وطلح الغباري ، بفتح الغين المعجمة : ع لبني سنبس ، بكسر السين المهملة، لقبيلة من بني طيء. وذو طلح -محركة- ومطلح، كمسكن، موضعن ، أما ذو طلح فهو الموضع الذي ذكره الحطيئة فقال وهو يخاطب عمر بن الخطاب رضي الله تعالى عنه: ماذا تقول لأفراخ بذي طـلـح حمر الحواصل لا ماء ولا شجر ألقيت كاسبهم في قعر مظلـمة فاغفر عليك سلام الله يا عمـر طليح كزبير: ع بالحجاز ومطلوح: ة لبجيلة . وذو طلوح بالضم: لقب رجل من بني وديعة بن تيم الله. و ذو طلوح : ع بين اليمامة ومكة. من المجاز: طلح عليه أي على غريمه تطليحا ، إذا ألح عليه حتى أنصبه؛ كذا في الأساس. ومما يستدرك عليه: من التهذيب: قال الأزهري: المطلح في الكلام: البهات. والمطلح في المال: الظالم. والطلح: التعبون. والطلح الرعاة. وأبو طلحة زيد بن سهل، صحابي مشهور، وهو القائل: أنا أبو طلحة واسمي زيد وكل يوم في سلاحي صيد وأم طلحة: كنية القملة. وطلحة الدوم: موضع. قال المجاشعي: حي ديار الحي بين الشهبين وطلحة الدوم وقد تعفين ووادي الطلح: من متنزهات الأندلس، وفي شرقي إشبيلية، ملتف الأشجار، كثير ترنم الأطيار. وبنو طلحة: قبيلة من سجلماسة، ومنهم طوائف بفاس، استدركه شيخنا. والمسمون بطلحة من الصحابة غير الذي ذكروا ثلاثة عشر رجلا، مذكورون في التجريد للذهبي. وطلح، محركة: موضع دون الطائف لبني محرز.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.638 harfطَلِحَتِ الاـِبِلُ
1 طَلِحَتِ الاـِبِلُ ذ , (S, A,) [aor. طَلَحَ ,] inf. n. طَلَحٌ, (TA,) The camels had a complaint (S, A) of their bellies (S) from eating of the trees called طَلْح. (S, A. [But see اـِبِلٌ.]) ― -b2- And طَلِحَ, aor. طَلَحَ , (K,) inf. n. as above, (TK,) He (a man, TK,) was, or became, empty, or void of food, in his belly; as also طُلِحَ, like عُنِىَ. (K.) -A2- طَلَحَ, (S, M, A,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR652 harfطَلَحَ
طَلَحَ A ( n. ac. طَلْح 1 , طَلَاْحَة 22t ),
a. Was weary, tired, exhausted.
طَلِحَ
طَلِحَ A ( n. ac. طَلَح 4 ),
a. Was hungry, famished, empty, faint.
طَلَّحَ
طَلَّحَ II ,
a. Fatigued, wearied, exhausted.
b. [ 'Ala ], Importuned.
أَطْلَحَ
أَطْلَحَ IV ,
a. see II (a) .
طَلْح
طَلْح 1 ,
a. Acacia.
b. see 2 (a) .
طَلْحِيَّة
طَلْحِيَّة 1yit , ( pl. طَلَاْحِيّ 22yi ),
a. Sheet
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok25.349 harfطلح
طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ) - طَلْح
طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ) + النبت : ينمو على شكل شجر الطلح وهو الموز
طَلْح: نوع من أنواع الشجر: الموز
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة " وهي:
عَدَسَ - يَعْدِسُ، عَنَبَ - يَعْنِبُ، تَانَ - يَتِينُ، قَثَأَ - يَقْثَأُ، طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ)،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- نضد
1 ortak ayet · Salkım demektir
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طلح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سدر, نخل, تين |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Kat kat dizili, salkımlı ve gölgeli ağaç dokusu ile yolculuk sebebiyle gücünü yitirip zayıflama hali |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline sunulan külfetsiz, meyveleri gövdeden uca kat kat istiflenmiş tükenmez nimet formu |
| Çekirdek Özet 3 | Dünyadaki zahmetli, dikenli ve yorucu varoluşun ahirette zahmetsiz, tam ve kusursuz bir intizama evrilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca modern manadaki muz meyvesine hapsederek kadim çöl tasavvurundaki gölgelik, katmanlı dallanma ve yorgunluğu gideren huzur boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طل | Yüzeye yayılma, hafif serpinti halinde dökülme, belirecek şekilde yükselme veya açığa çıkma; nitekim طلب kökünde arama amacıyla yüzeye yönelme, طلع kökünde doğup yükselme, طلق kökünde bağdan kurtularak serbestçe yayılma, طلل kökünde ise çisenti ve silik izlerin yüzeyde kalması anlamı esastır. | ح | Boğaz harfinin getirdiği sürtünme ve sınır etkisi, hafif yayılma hareketini dalları birbirine kenetlenen sık gölgeli ve korunaklı bir ağaç dokusuna ya da meşakkatle tükenip incelen binek bedenine dönüştürerek somutlaştırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bünyesinde katman katman gölge veya meyve salkımı toplayan kuşatıcı form. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dalların veya meyve gövdesinin yukarı doğru boy atması, uzanma ve yönelim. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dikenlerle veya lifli tabakalarla dış etkilere karşı sınır çekme, korunma. |
| طلح | Kuşatıcı ve korunaklı bir yapının dikey olarak boy atıp katmanlar halinde salkım ve koruyucu gölge meydana getirmesi; fiziksel olarak sınırlarına dayanıp yorulma hali. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ikliminde yetişen, iri gölgeli, zamklı ve sert odunlu akasya ağacı (seyl / ummü gaylân); aynı zamanda meyveleri aşağıdan yukarıya katmerli biçimde kümelenen muz ağacı; bedeni yolculuk meşakkatiyle zayıflamış, tükenmiş binek devesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde meşakkatli çöl seferleri neticesinde eti çekilmiş, zayıflayıp bir deri bir kemik kalmış deve طِلْح veya طَلِيح olarak adlandırılır. Nitekim sözlüklerde nakledilen beyitte zayıflıktan rengi solmuş binek için şöyle denir: فقد لَوَى أنْفَه بمِشْفَـرهـا / طِلْحُ قَراشيمَ شاحِبٌ جَسَدُهْ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde hem bedevîlerin sığındığı geniş gölgeli iri akasya ağaçlarını hem de Yemen ve Hicaz havzasında bilinen lifli, kat kat salkım veren ağaçları nitelemek üzere kullanılmıştır. Erken tefsir rivayetlerinde İbn Abbas ve Ali b. Ebî Tâlib bu lafzı meyveleri üst üste dizilmiş muz veya dikensizleştirilmiş katmerli ağaç olarak izah etmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, es-Sıhâh, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça طلح kökü, Sami dil ailesinde hem kurak ve yarı kurak iklimlerin karakteristik sert, lifli ve reçineli ağaç florasıyla hem de fiziksel sürtünme sonucu zayıflama, yıpranma semantiğiyle ilişkilidir. Kökün Ge'ez (Eski Etiyopya) dilindeki akasya türü dikenli çöl ağaçlarını karşılayan leksikal katmanla morfolojik yakınlığı bulunur. Güney Arapçası ve Doğu Afrika ticaret havzasında tropikal ve yarı tropikal bitki örtüsünün (özellikle salkımlı ve katmanlı meyve türlerinin) isimlendirilmesinde kökün katmerlenme ve liflilik nüansı belirleyici olmuştur. İç Arapça gelişimde kök iki ana koldan ilerlemiştir: Biri gövdesinde salkımlar kümelenen veya yapraklarıyla geniş gölge sağlayan ağaç dokusu, diğeri ise uzun seferlerin yıpratıcılığıyla incelen, tükenen beden hali (طَلاح / طَلِيح). Kur'an'daki kullanım, çöl insanının zihnindeki dikenli ve yorucu tabiat şartlarının ahiret yurdunda dikensiz, külfetsiz ve kat kat dizilmiş bir berekete dönüştürülmesini hedefler.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Payne Smith, David Cohen, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İri gölgeli akasya ağacı, muz ve aşırı zayıflamış binek | Ağacın kat kat dallanıp yapraklanması ile devenin etinin eriyip kemiklerinin katman katman belirginleşmesi arasında şekilsel benzerlik kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Ge'ez dilindeki sert lifli ağaç adları | Çöl florasına özgü dayanıklı, salkımlı veya dikenli ağaç türlerini adlandırmada ortak morfolojik taban mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada tropikal lifli bitki adlandırmaları | Kızıldeniz ticaret hattı boyunca salkımlı meyvelerin ve lifli ağaçların adlandırılmasında paylaşılan ortak bölgesel söz varlığıdır. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طلح | Anlamlı | Katmanlı ağaç, muz, yorgunluk | Salkımları üst üste dizili ağaç veya yolculuk meşakkatiyle tükenmiş binek; hedef köktür. | Kur'an'da geçer. |
| طحل | Anlamlı | Bulanıklık, kül rengi, dalak | Su veya sıvının berraklığını yitirip tortulu ve kül rengine dönmesi; dalak organı (طِحَال). | Kur'an'da geçmez. |
| لطح | Anlamlı | Hafifçe vurmak, yere çalmak | Bir nesnenin yüzeyine hafif darbe indirmek veya bir şeyi yere serip yapıştırmak. | Kur'an'da geçmez. |
| لحط | Anlamlı | Sıkıştırmak, daraltmak | Birine sertçe bakmak, borçluyu sıkıştırmak veya dar bir alana hapsetmek. | Kur'an'da geçmez. |
| حطل | Anlamlı | Tökezlemek, yavaş yürümek | Yorgunluk veya bedensel aksaklık sebebiyle adımlarını ağır ve aksak atmak. | Kur'an'da geçmez. |
| حلط | Anlamlı | Öfkelenmek, acele etmek | Öfkeyle dolup taşmak veya yemin etmekte haddi aşacak derecede aceleci davranmak. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طلح | Merkez | Katmanlı meyve/ağaç ve tükeniş | Meyveleri veya katmanları dipten uca üst üste dizilmiş, gölgeli ağaç formu. | Ahirette külfetsizce istiflenmiş zengin meyve salkımı. |
| سدر | Komşu | Cennet ağacı ve gölgelik | سدر aslen dikenli yabani nebk ağacı iken dikensiz kılınmasıyla öne çıkar; طلح ise meyvelerinin kat kat dizilişiyle ayrılır. | Vâkıa suresinde art arda zikredilen cennet florası. |
| نخل | Komşu | Meyveli ve bereketli ağaç | نخل dikey gövdeli ve doğrudan hurma veren ağacı anlatırken طلح salkımları katmerleşmiş yapıyı bildirir. | Klasik tarımsal besin ve hurma formu. |
| تين | Komşu | Dolgun ve tohumlu meyve | تين inciri, yani içi bütünüyle tatlı ve tek parça dolgunluğu simgelerken طلح sıra sıra dizilmiş salkım nizamını anlatır. | Meyvenin morfolojik bütünlüğü. |
| صلح | Zıt | Düzgünlük, uyum ve kemal | صلح varlığın ifsat ve noksanlıktan arınıp en uygun hale gelmesi iken طلح (طَلاح) tükeniş, bozulma ve yetersizliktir. | Varlığın fonksiyonunu kaybetmesi ve tükenmesi hali. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طلح | Katmanlı salkımlı ağaç, muz, yorgun binek | Hem üst üste dizilmiş meyve ve gölge ağacını hem de meşakkatle zayıflamış canlıyı kapsar. | Kesin |
| Latince | Musa, Acacia | Muz bitkisi, akasya | Acacia sert ve gölgeli çöl ağacını, Musa ise salkımlı tropikal meyveyi karşılar; zayıflık anlamını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Banana tree, layered cluster, acacia | Muz ağacı, katmanlı salkım, akasya | Meyvenin dizili salkım formunu ve ağaç cinsini verir; kökün tükenmişlik ve çöl bağlamındaki yorgunluk boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Bananenstaude, Akazie, geschichtete Frucht | Muz salkımı, akasya, katmanlı meyve | Botanik ve şekilsel dizilişi açıklar; Arapçadaki meşakkat ve tükeniş nüansını aktarmaz. | Güçlü |
| Fransızca | Bananier, acacia, régime de fruits étagé | Muz ağacı, akasya, kat kat dizili salkım | Katmanlı meyve dizilişini ve bitki türünü karşılar; kökteki zıt kutuplu bozulma/tükenme anlamını taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ | Kat kat dizilmiş meyveleri bulunan ağaç (muz veya dikensiz akasya) | Cennet ehlinin (Ashâb-ı Yemîn) nail olacağı nimetler meyanında, meyveleri gövdesinden tepesine kadar aralıksız istiflenmiş, gölgesi kesintisiz ağaç bağlamı; Vâkıa 56:29. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret nimetlerinin mahiyeti | Cennetteki ağaç ve meyvelerin dünyadakilerle yalnızca isim ortaklığı taşıyıp hakikatlerinin aşkın ve kusursuz oluşu meselesi. | Dünyadaki zahmet ve eksiklikten arınmış kusursuz nimet tasavvuru. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkhî hüküm veya ıstılah alanı içinde doğrudan yer almamaktadır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Cennet florasının tasviri | Ayetteki ifadenin çöl Arabının bildiği iri gölgeli akasya mı yoksa Yemen üzerinden bilinen muz mu olduğu yönündeki lafzî tercihler. | Meyvelerin dipten tepeye kümelenip dizilmesi (menzûd) vasfı. |
| Hadis | Cennet tasvirleri ve nafile ameller | Cennet ağaçlarının gölgesinin genişliği ve Ashâb-ı Yemîn için hazırlanan zahmetsiz nimetlerin anlatıldığı rivayetler. | Zahmetsiz, dikensiz ve yorulmadan erişilen ilahi ikram. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret mükafatı ve esenlik | Zahmetsiz ve kesintisiz rızık | İnsanın dünyadaki ibadet ve kulluk yorgunluğunun ahirette katman katman mükâfatla telafi edilmesi. | Dünyada tüketilen enerjinin ahirette tükenmez nimetle karşılanması. | Kesin |
| İlmi | Botanik ve morfolojik nizam | Katmanlı diziliş ve geometrik istif | Meyvelerin ve dalların maksimum verim ve koruma sağlayacak şekilde nizam içinde kümelenmesi. | Tabiatta entropiye karşı kurulan biyolojik düzen ve istif nizamı. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve refah temsili | Toplumsal rahatlık ve zahmetsiz erişim | İdarenin tebaasına külfetsiz, barışçıl ve güvenli bir maişet ortamı temin etme ideali. | İktidarın baskı ve meşakkati kaldırıp topluma huzurlu sığınak sunması. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve stok verimliliği | Azami yoğunlukta istiflenmiş ürün | Birim alandan en yüksek hasılanın alınması, ürünlerin düzenli ve erişilebilir biçimde pazara sunulması. | Kaynakların dağınıklıktan kurtarılıp düzenli salkımlar halinde optimize edilmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kompakt paketleme ve katmanlı matris dizilimi | Fizik ve matematikte bir hacmin en yüksek yoğunlukta ve boşluksuz biçimde kürelerle doldurulması (küre paketleme problemi) veya elemanların düzenli katmanlar halinde ardışık dizilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve telafi mekanizması | Psikolojide aşırı çaba ve yıpranma sonucu oluşan tükenmişliğin (طَلِيح) güvenli ve dingin bir çevrede tam bir doyum ve dinginlikle telafi edilmesi. | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca market reyonlarında görülen sarı muz meyvesiyle sınırlandırıp Arap dilinin zenginliğindeki gölge, katmanlı ağaç ve sığınak boyutunu silmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da yer alan tek kullanımı, sadece bir meyve türünü değil; zahmetsizliği, gövdeden uca kat kat dizili nizamı ve dünyevi yorgunlukların bütünüyle bertaraf edildiği dinginlik halini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatap aldığı ilk çöl toplumunun zihnindeki gölgelik ihtiyacını ve meşakkatsiz rızık özlemini kavrayamamak; vahyin sunduğu cennet tasvirini kuru bir meyve listesine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nüzul ortamındaki maddi mahrumiyet ve çöl meşakkati ile vaat edilen uhrevi mükâfat arasındaki zıtlığı ve teselliyi en somut bitkisel imge üzerinden gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinin, özellikle Vâkıa suresinde Ashâb-ı Yemîn zümresine vaat edilen somut, estetik ve dingin ahiret nimetlerinin anlatıldığı ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret tasvirlerinin hayattan kopuk soyut kavramlar olduğunu sanan veya tersine bu tasvirleri kaba dünyevi hazlara indirgeyen yaklaşımları tashih ederek, dünyevi yorgunluğu gideren estetik bir telafi nizamı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDalları ve meyveleri katman katman birbirine eklenen, gövdesinden tepesine kadar aralıksız salkım bağlayan iri gölgeli ağaç (akasya veya muz); aynı zamanda meşakkatli yolculuk neticesinde eriyip zayıflamış binek.
- Soyut anlamDünyevi meşakkat, darlık ve tükenişin ilahi tanzim ve mükâfat alanında kusursuz bir katmanlaşma, zahmetsiz erişim ve estetik bolluğa dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkFiziksel dağınıklık ve yorgunluğun, düzenli geometrik istif ve sürekli doyum sağlayan bir refah sistemine intikal etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tükenmişlik ve meşakkat halinden sonra ulaşılan dingin nimet durumunu; meyvelerin veya gölge katmanlarının diziliş sırasını; katmanların süreklilik sınırını; her bir katmandaki kümelenmiş meyve veya salkım yoğunluğunu; ise zahmetsizce erişilen doyum potansiyelini temsil eder. Model, kökün ifade ettiği kat kat dizilmiş nizamın kümülatif doyumunu simgeler.