عدس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-د-س1 sîga, 35 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عصيمصرضربعدسوَعَدَسِهَابصلنبتبقلذللقثأسكنبوأبدل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

عدس

ع - د - س

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve onun mercimeği

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.111 harf
باب العين والسين والدال معهما ع س د - ع د س - س ع د - د ع س - س د ع - د س ع عسد: العَسْدٌ لغةٌ في العَزْدِ، كالأسد والأزد. والعِسْوَدَّةُ: دُوَيَّبة بيضاء كأنّها شحمة يقال لها: بنت نقا، تكون في الرّمل يُشبَّه بها بنان الجواري، ويجمع على عِسْوَدّات وعَساوِد. قال زائدة: هي على خلق العظاء إلاّ أنها أكثر شحماً من العظاء وإلى السواد أقرب. عدس: العَدَس: حبوب. الواحدة عَدَسة. والعَدَسُ: بثرة من جنس
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR481 harf
عَدَسَ في الأرض، أي ذهب، يقال: عَدَسَتْ به المنيّةُ. قال الكميت: أُكَلِّفُها هَوْلَ الظَلامِ ولـم أزَلْأخا الليلِ مَعْدوساً عَلَيَّ وعادِسا أي يُسارُ إليّ بالليل. وعَدَسْ: لغة في حَدَسْ. والعَدْسُ: شدّة الوطءِ، والكدحُ أيضاً. وجاء في وصف الضبُع: عَدوسُ السُرى، أي قويّة على السير. والعَدَسَةُ: بثرةٌ تخرج بالإنسان، وربَّما قَتَلَتْ. وعَدَسْ: زجرٌ للبغل. قال يزيد بن مُفَرِّغٍ: عَدَسْ ما
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.168 harf
باب العين والسين مع الدال عسد ، عدس ، سعد ، سدع ، دسع ، دعس : مستعملات . عسد : قال ابن المظفّر : العَسْد لغة في العَزْد ، كالأسْد والأزْد . قلت : يقال : عَسَد فلان جاريته وعَزَدها عَصَدها إذا جامعها . وقال الليث : العِسْوَدّة : دويبة بيضاء كأنها شحمة يقال لها : بِنْت النَقَا تكون في الرمل يشبَّه بها بنات العَذَارَى ، وتجمع عساود وعِسْوَدَّات وقال ابن شميل : العِسْوَدّ بتشديد الدال : العَضْرَفُوط
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.255 harf
(باب العين والدال وما يثلثهما) (عدر) العين والدال والراء ليس بشيء. وقد ذُكرت فيه كلمة. قالوا: العدْر([1]) : المطر الكثير. (عدس) العين والدال والسين ليس فيه من اللّغة شيء، لكنّهم يسمُّون الحبَّ المعروفَ عَدَساً. ويقولون: عَدَسْ، زجرٌ للبغال. قال: عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ *** نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ([2]) وقوله: *إذا حَمَلْتُ بِزَّتي على عَدَس([3]) * فإنّه يريد البغلة، سمَّاها "عَدَسْ"
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR237 harf
- العدس: الحب المعروف. قال تعالى: ﴿وعدسها وبصلها﴾ [البقرة/61]، والعدسة: بثرة على هيئته، وعدس: زجر للبغل ونحوه، ومنه: عدس في الأرض (يقال: عدس في الأرض: ذهب فيها. انظر: المجمل 3/651)، وهي عدوس (يقال: امرأة عدوس السرى: إذا كانت قوية عليها).
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.544 harf
العَدْسُ، بسكون الدال: شدة الوطء على الأَرض والكَدْح أَيضاً. وعَدَس الرجلُ يَعْدِسُ عَدْساً وعَدَساناً وعُدُوساً وعَدَسَ وحَدَسَ يَحْدِسُ: ذهب في الأَرض؛ يقال: عَدَسَتْ به الـمَنِيَّةُ؛ قال الكميت: أُكَلِّفُها هَوْلَ الظلامِ، ولم أَزَلْ أَخا اللَّيلِ مَعْدُوساً إِليَّ وعادِسا أَي يسار إِليَّ بالليل. ورجل عَدُوسُ الليل: قوي على السُّرَى، وكذلك الأُنثى بغير هاء، يكون في الناس والإِبل؛ وقول جرير:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR31 harf
* ع د س * * العَدَسُ * حب معروف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.309 harf
عدس يعدس عدسا، من حد ضرب: خدم، عن أبي عمرو، ونقله ابن القطع أيضا. وعدس في الأرض يعدس عدسا، بالفتح، وعدسانا، محركة، وعداسا، ككتاب، وهذان عن ابن عباد، وعدوسا، كعقود: ذهب، يقال: عدست به المنية، قال الكميت: أكلفها هول الظلام ولـم أزل أخا الليل معدوسا إلي وعادسا أي يسار إلي بالليل. وعدس المال عدسا: رعاه، عن ابن عباد. والعدس، بالفتح: الحدس، وزنا ومعنى، وهو الذهاب
Maddenin bağlantısı

عدس يعدس عدسا، من حد ضرب: خدم، عن أبي عمرو، ونقله ابن القطع أيضا. وعدس في الأرض يعدس عدسا، بالفتح، وعدسانا، محركة، وعداسا، ككتاب، وهذان عن ابن عباد، وعدوسا، كعقود: ذهب، يقال: عدست به المنية، قال الكميت: أكلفها هول الظلام ولـم أزل أخا الليل معدوسا إلي وعادسا

أي يسار إلي بالليل. وعدس المال عدسا: رعاه، عن ابن عباد. والعدس، بالفتح: الحدس، وزنا ومعنى، وهو الذهاب في الأرض كما تقدم. والعدس والحدس: شدة الوطء على الأرض. والعدس والحدس: الكدح. ومن أسماء العرب عدس وحدس، كزفر، قال الجوهري: وعدس مثل قثم: اسم رجل، وهو زرارة بن عدس، أو صوابه عدس، بضمتين، اسم رجل، كما قاله ابن بري، وقال: رواه ابن الديناري عن شيوخه. أو عدس ابن زيد بن عبد الله بن دارم من تميم، بضمتين خاصة، ومن سواه كزفر،قال ابن بري: وكذلك ينبغي في زرارة بن عدس، فإنه من ولد زيد أيضا. قلت: وهذه الضابطة التي نقلها ابن بري قد صرح بها ابن حبيب في كتاب مختلف القبائل أيضا هكذا. وعدس المذكور من تميم من ذريته صحابة وأشراف. قال الحافظ لكن في الصحابة وكيع بن عدس، بضمتين، نعم قال أحمد بن حنبل: إن الصواب أنه بالحاء المهملة. وكلام المصنف، رحمه الله، هنا غير محرر، فإنه خلط كلام الجوهري مع كلام ابن بري وإيراده، ولو اقتصر على ذكر الضابطة المشهورة لأصاب، فتأمل. والعدوس، كصبور: الجريئة القوية، على السير، عن ابن عباد. ورجل عدوس السرى: قوي عليه، والذي نصوا عليه: رجل عدوس الليل، أي قوي على السرى. هكذا نص عبارتهم، وكذلك الأنثى بغير هاء، يكون في الناس والإبل، وقال جرير: لقد ولدت غسان ثالثة الشوىعدوس السرى لا يقبل الكرم جيدها يعني ضبعا. وثالثة الشوى: يعني أنها عرجاء، فكأنها على ثلاث قوائم، كأنه قال: مثلوثة الشوى. والعدس، محركة: حب، م، معروف، ويقال له: العلس والبلس، والعدسة، بهاء: واحدته، وإنما خالف هنا قاعدته ليفرع عليه ما يأتي بعده من المعنى، وقد تفعل ذلك أحيانا من باب التفنن. قال الليث: العدسة: بثرة صغيرة شبيهة بالعدسة تخرج بالبدن مفرقة كالطاعون فتقتل غالبا، وقلما يسلم منها، وقد عدس، كعني، فهو معدوس: خرج به ذلك. وفي حديث أبي رافع: أن أبا لهب رماه الله بالعدسة، وهي من جنس الطاعون، كما صرح به غير واحد، وكانت قريش تتقي العدسة وتخاف عدواها، وعدس وحدس: زجر للبغال خاصة، عن أبن دريد، والعامة تقول: عد، قال بيهس بن صريم الجرمي: ألا ليت شعري هل أقولن لبغلتي عدس بعدما طال السفار وكلت وقد يعرب في ضرورة الشعر. وعدس: اسم للبغل أيضا، يسمونه بتسمية الزجر وسببه، لا أنه اسم له، لأن أصل عدس في الزجر، فلما كثر في كلامهم وفهم أنه زجر سمي به، كما قيل للحمار: سأسأ وهو زجر له فسمي به، وله نظائر غيره، قال يزيد بن مفرغ يخاطب بغلته: عدس ما لعباد عـلـيك إمـارة نجوت وهذا تحملين طـلـيق فإن تطرقي باب الأمير فإننـي لكل كريم ماجـد لـطـروق سأشكر ما أوليت من حسن نعمة ومثلي بشكر المنعمين خلـيق

وعباد هذا: هو عباد بن زياد بن أبي سفيان، وكان قد ولاه معاوية سجستان، وأصحب معه يزيد المذكور، فحبسه خوفا من هجائه، فافتكه معاوية، والقصة طويلة فانظرها في حواشي ابن بري. وقال الخليل: عدس: اسم رجل كان عنيفا بالبغال أيام سليمان، صلوات الله وسلامه عليه، كانت إذا قيل لها: عدس انزعجت، وهذا غير معروف في اللغة. أو هو بالحاء، رواه الأزهري عن ابن أرقم، و قد تقدم في موضعه. وعدست به: قلت له: عدس الدابة: زجرها لتنهض، عدوسا. وعبد الله وعبد الرحمن ابنا عديس بن عمرو بن عبيد البلوي، كزبير: صحابيان، نزل عبد الله مصر، ويقال: إنه بايع تحت الشجرة، وكان أمير الجيش القادمين من مصر لحصار عثمان، رضي الله عنه، روى عنه جماعة في دمشق. عداس، كشداد: اسم، ومنهم عداس: مولى شيبة بن ربيعة، من أهل نينوى، الموصلي، له ذكر في الصحابة، وإليه نسب البستان في الطائف، وقد دخلته. وذكره السهيللي في الروض، وقال: هو غلام عتبة بن ربيعة وشيبة بن ربيعة، وفيه أن عداسا حين سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يذكر يونس بن متى عليه السلام قال: والله لقد خرجت منها، يعني نينوى وما فيها عشرة يعرفون ما متى، فمن أين عرفت متى وأنت أمي، وفي أمة أمية? فقال صلى الله عليه وسلم: هو أخي، كان نبيا وأنا نبي. وعدسة، بالتحريك: من أسماء النساء. وبنو عدسة: في طيء، وفي كلب أيضا بنو عدسة. ومما يستدرك عليه: عدس الرجل عدسا، إذا قوي على الشر، نقله ابن القطاع. وعديسة ابنة أهبان بن صيفي، لها ذكر في الترمذي. ومحمد بن عديس الكوفي، عن يونس بن أرقم، وأبو عدس أبي ابن عرين الكلبي، شاعر، مختلف في داله. وأبو الحسين محمد بن عبد الله بن عبدك الجرجاني العدسي، عن القاسم بن أبي حكيم. وأبو بكر محمد بن يوسف العدسي، جرجاني أيضا، تفقه وحدث عن أبي القاسم البقالي. وعدس بن عاصم بن قطن، ذكر ابن قانع أن له وفادة. وعدس بن هوذة البكائي، ذكره الدارقطني في الصحابة. وأبو الحجاج يسف بن عبد العزيز بن عبد الرحمن بن عديس، كزبير، حدث عن أبي الوليد الوقشي. وأبو حفص عمر بن محمد بن عديس: إمام لغوي.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.515 harf
عَدَسَ فِى الأَرْضِ 1 عَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ , (AA, S, O, K,) aor. عَدِسَ , inf. n. عَدْسٌ (AA, O, K) and عَدَسَانٌ and عِدَاسٌ (Ibn-'Abbلd, O, K) and عُدُوسٌ, (O, K,) He went away [or journeyed] into, or in, or through, the country, or land. (AA, S, O, K.) One says, عَدَسَتْ بِهِ المَنِيَّةُ (S, O) i. e. [Death] took him away. (O.) And El-Kumeyt says, أُكَلِّفُهَا هَوْلَ الظَّلَامِ وَلَمْ أَزَلْ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR547 harf
عَدَسَ عَدَسَ I ( n. ac. عَدْس 1 ), a. Served. b. Pastured, fed, tended ( cattle ). c. Stamped on, trampled, trod. d. ( n. ac. عَدْس 1 , عِدَاْس 23 , عُدُوْس 27 , عَدَسَاْن 36 ) [ Fī ], Journeyed. e. . [ pass. ], Suffered from red pimples. عَدَس عَدَس 4 , a. Lentils. عَدَسَة عَدَسَة 4t , a. A lentil. b. Lentil-shaped glass, lens. c. Red spot, pimple, pustule. d. [ coll. ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.248 harf
عدس عَدَسَ - يَعْدِسُ - عـَدْس عَدَس - يَعْدِسُ + الكائن (النبت): ينبت على شكل عدس عَدْس: على وزن " فَعْل" من " عَدَسَ - يَعْدِسُ ": اسم نوع معروف من حب البقل، وثمرته قرن مفلطح صغير واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة " عَدَسَ - يَعْدِسُ، عَنَبَ - يَعْنِبُ، تَانَ - يَتِينُ، قَثَأَ - يَقْثَأُ، طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بصل

    1 ortak ayet · Soğan demektir

  2. بقل

    1 ortak ayet · Bakla

  3. فوم

    1 ortak ayet · Ve onun sarmısağı

  4. قثأ

    1 ortak ayet · Ve onun salatalığı

  5. مصر

    1 ortak ayet · Büyük şehir demektir

  6. هبط

    1 ortak ayet · İnin

  7. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  8. غضب

    1 ortak ayet · Kızgınlık

  9. ذلل

    1 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  10. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

  11. عصي

    1 ortak ayet · İsyan eder

  12. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ …

    Ve onun mercimeğiHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعدس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفوم, بصل, قثاء, زرع, نبت
Zıt Kökمنن
Çekirdek Özet 1Yere sert basma, zemini sıkı kavrayarak adım atma ve bu kökten türeyen basık yuvarlak daneli bakliyat (mercimek)
Çekirdek Özet 2Zahmetle üretilen, toprağa bağımlı kılan ve aşkın lütuf karşısında alttakini tercih etmeyi temsil eden yerel gıda
Çekirdek Özet 3Yüksek ufuklu ve özgürlükçü bir davanın yerine bedensel ve gündelik tüketim konforunun ikame edilmesi tehlikesi
Kritik Hata RiskiAyetteki talebi masum bir damak tadı veya beslenme çeşitliliği sayıp arkasındaki konforist gerilemeyi gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عدBir şeyin sınırlarını belirleme, tek tek sayma, ileri doğru aşma veya belirli bir mecrada akıp gitme (örnek kökler: عدد, عدل, عدن, عدو)سHareketin ve baskının zeminle doğrudan temas ederek sürtünmeli, ezici ve basık bir iz bırakacak şekilde somutlaşması; sert basış ve basık yuvarlak taneli bitki

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görmeBir nesnenin yüzeyde belirginleşmesi, yere ve göze çarpan somut varlığı
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir zeminden diğerine geçiş, adım atma ve temas hareketi
سDiken, destek; tutunma, dayanma, sürtünmeZemine saplanma, tutunarak baskı yapma, sürtünme ve ezilme hali
عدسZemine tutunup bastırarak ilerleme ve basık iz bırakmaAyak tabanının veya yük hayvanının yere kuvvetle basması, bu baskı ve sürtünme izine benzeyen basık, yuvarlak taneli tohum

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYere sertçe ve hızla basarak yürümek (şiddetü’l-vat’i ‘ale’l-ard); binek hayvanını (özellikle katırı) sürmek için çıkarılan ses ve toprakta yetişen basık taneli bilinen mercimek bitkisi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem şairlerinden el-Kümeyt b. Zeyd bir beytinde gece yürüyüşüne katlanma ve sert adım atma anlamında bu kökü zikreder: أُكَلِّفُها هَوْلَ الظلامِ، ولم أَزَلْ / أَخا اللَّيلِ مَعْدُوساً إِليَّ وعادِسا
Erken Arapça kullanımİbnü’l-Müferriğ’in binek katırına hitaben söylediği ve darb-ı mesel haline gelen beytinde geçer: عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ / نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça عدس kökü, genel Sami dil ailesinde özellikle tarımsal bir ürün olan mercimeği ifade eden ortak ve kadim bir leksikal tabana dayanır. İbranicede ‘adaşîm (עֲדָשִׁים), Süryanicede ‘aşşe (‘adşe / ܥܕܫܐ) ve Akadcada adişu biçimlerinde görülen sözcük, Yakındoğu’nun neolitik tarım devriminden itibaren temel besin kaynaklarından biri olan basık, yuvarlak taneli mercimeği (Lens culinaris) temsil eder. Fonetik açıdan kökün ilk harfi olan boğaz sesi ayn ve diş-damak ünsüzleri dâl ile sîn, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde yüksek bir ses örtüşmesi gösterir. Anlamsal çekirdekte bir yandan sert kabuklu, basık ve yuvarlak bir tohum tasviri korunurken, Arapçada kök aynı zamanda binek hayvanını sürme (seslenme) ve ayakları yere sertçe vurarak yürüme gibi somut eylemlerle genişlemiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBasık yuvarlak tohum ve yere sert basarak yol almaMaddi mercimek tanesi ile sertçe adım atma ve binek sürme eylemi arasındaki morfolojik bütünlükGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ‘adaşîm, Süryanice ‘aşşe, Akadca adişuBütün kadim Sami kollarında mercimek bakliyatının ortak adı olarak süreklilik gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli bir izomorph bağı tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عدسAnlamlıSert basma ve mercimekYere kuvvetle basmak, katır sürmek ve basık taneli bakliyatHedef kök; Kur'an'da geçer
عسدAnlamlıBükmek ve germekİpi veya yayı sertçe büküp germek, sertleştirmekKur'an'da geçmez; gerilim ve sertlik ilişkisi
دعسAnlamlıÇiğnemek ve ezmekAyak altında şiddetle ezmek, yolu çokça yürüyerek çiğnemekKur'an'da geçmez; sert basma ile anlamdaşlık
دسعAnlamlıDışarı fırlatmak, kusmakBoğazdan veya içten bir şeyi zorla dışarı atmak, devenin geviş çıkarmasıKur'an'da geçmez; içten gelen tazyik hareketi
سعدAnlamlıUğurlu ve kutlu olmak, yardımBaht açıklığı, mutluluk, iyilik ve ilahi destekKur'an'da geçer; zahmetin zıddı kutluluk hali
سدعAnlamlıBoyun eğdirmek, yöneltmekBirini istemediği bir işe yöneltmek veya bir şeyi yere vurmakKur'an'da geçmez; zemine yönelme payı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عدسMerkezToprak mahsulü bakliyatYerde yetişen, emekle toplanan ve basık taneli basit taneli bakliyatKur'an'da alttakini üsttekine değişme bağlamındaki bitki
فومKomşuToprak mahsulü gıdaHububat veya sarımsak cinsi temel tahıl ürünüMercimekle birlikte talep edilen toprak gıdası
بصلKomşuKatmanlı sebzeToprak altında yetişen, katmanlı ve keskin kokulu soğanMercimek gibi düşük profilli tarımsal arzu nesnesi
قثاءKomşuBostan ürünüToprak üstünde yayılan, sulu ve lifli acur cinsi sebzeTarlada emek ve su isteyen gündelik besin
زرعKomşuEkin ve tarım faaliyetiToprağa tohum atıp mahsul yetiştirme genel eylemiBakliyat ve sebzelerin üretildiği genel ziraat süreci
مننZıtZahmetsiz ilahi lütufEmeksiz, doğrudan ihsan edilen yüksek ve temiz rızıkTarlaya ve ziraata bağımlı kılan mercimeğin zıddı olan kudret helvası

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعدسMercimek; sert basışBasık yuvarlak taneli bakliyat ve zemine sert temasKesin
LatinceLensMercimek; mercekBasık disk biçimli tohum; fizikteki optik mercek kavramının da kökenidirKesin
İngilizceLentilMercimekBaklagillerden elde edilen küçük disk şeklinde tohum; eylem yönünü taşımazKesin
AlmancaLinseMercimek; mercekHem botanik türünü hem de çift dışbükey optik camı karşılarKesin
FransızcaLentilleMercimek; mercekBitkisel ürünü ve disk biçimli mercekleri adlandırırKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَعَدَسِهَاTopraktan biten bilinen mercimek tanesiİsrailoğullarının ilahi lütuf olan bıldırcın eti ve kudret helvasına karşı tarlada zahmetle biten alt derece gıdaları tercih etmesi bağlamı (Bakara 2:61)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi nimet ve şükür bahsiZahmetsiz ihsanı bırakıp yeryüzü meşakkatiyle üretilen gıdayı tercih etmenin ahlaki ve ontolojik alçalma boyutuNimetin kadrini bilmeyip aşağı olanı üstün olana tercih etme (istibdâl)
FıkıhZiraat, zekât ve gıda hükümleriBakliyat türlerinin zekâta tabi hububat ve bakliyat kapsamına girip girmediği tartışmasıDüşük maliyetli ve temel depolanabilir gıda maddesi
TefsirBakara Suresi 61. ayetin tefsiriİsrailoğullarının çöl özgürlüğü ve aşkın rızık yerine Mısır'daki yerleşik kölelik konforuna ve sebze bahçelerine dönme arzusuDeğersiz olanı (el-ednâ) hayırlı ve yüce olana (el-hayr) değişme psikolojisi
HadisRivayetlerdeki adese ve tıbbi anlatımlarRivayetlerde mercimeğin kalp inceliği ve tevazu sağladığına dair nakillerin sıhhat tenkidi ile Ebu Leheb'in ölümüne sebep olan ölümcül veba çıbanı (adese) kullanımıÖlümcül kabarcık çıbanı veya alçakgönüllülük sembolü sade gıda

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve tevekkülNimet hiyerarşisinde aşağı kaymaİmtihan ve şükürZahmetsiz ilahi lütfu terk edip bedensel iştah için toprağa köleleşme riskiKesin
İlmiBotanik ve ziraatBaklagiller familyasından tohumTemel protein ve gıda kaynağıİnsanlık tarihinin en eski kültür bitkilerinden biri olarak dayanıklı besinGüçlü
SiyasiBağımsızlık ve egemenlikBağımlılık ve esaret konforuToplumsal motivasyon kırılmasıÖzgürlük mücadelesinin getirdiği zorlukları terk edip yerleşik ve esir bir düzenin mutfağını istemekGüçlü
İktisadiÜretim ve tüketim modeliYerel tarımsal emek ürünüDüşük maliyetli geçimlik ekonomiKatma değeri düşük, doğrudan toprağa bağlı ve yoğun emek isteyen geçim maddesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometrik disk formu ve optik odaklanmaMercimeğin iki yüzü dışbükey basık yuvarlak morfolojisi, optik fizikte ışığı kırarak tek noktada toplayan mercek (lens) sisteminin doğrudan yapısal eşdeğeridirGüçlü
Beşeri bilimlerTercih gerilemesi ve konfor tuzağıSosyoloji ve psikolojide bireylerin veya kitlelerin riskli bir özgürleşme yerine, güvenceli ve asgari bir biyolojik tatmin düzeyine razı olarak geriye düşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ve ayetteki mercimek kelimesini yalnızca sıradan bir botanik terim veya masum bir yemek tarifi listesi olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir toplumun yüksek ideallerini, özgürlük davasını ve aşkın rızkı bırakıp gündelik mide konforu için geriye dönme temayülünün sembolik ifadesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette kınanan tutumun besin çeşidi değil, o besin üzerinden açığa çıkan köle ruhluluk ve değerleri aşağıya yuvarlama hastalığı olduğunu kavramamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Bir kavmin zihniyet çöküşünü, en alt düzeydeki tarımsal ürün talebi üzerinden somutlaştırarak insan doğasındaki konforist sapmayı gösterdiği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının çölde yaşadığı ruhsal kırılmaları, nimet nankörlüğünü ve Mısır'daki esarete geri dönme arzusunu tasvir eden ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın sebze veya bakliyat tüketimini kınadığı zannını bertaraf eder; eleştirilenin gıda türü değil, hayırlı olanı bayağı olana feda etme ahlakı olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYere sertçe ve sürtünerek basmak, zemine temas eden basık yuvarlak taneli mercimek bitkisi.
  • Soyut anlamZahmetli ve alt seviyedeki bir tatmin uğruna yüksek ideallerden ve ilahi ihsandan feragat etme hali.
  • Sistematik karşılıkİnsanın aşkın hürriyet ve geniş ufuk yerine, toprağa ve yerleşik alışkanlıklara bağımlı kılan asgari konfora razı olması.
  • LaTeX modeliT(H→L)  ⟺  V(L)>V(H)buradaH≻L
  • LaTeX açıklamasıModelde H yüksek ve aşkın nimeti, L ise toprağa bağlı alt düzey faydayı temsil eder. Normal aksiyom H'nin L'ye üstünlüğü (H≻L) iken, bireyin veya toplumun algıladığı sübjektif değer fonksiyonunda V(L)>V(H) yanılsaması oluştuğunda, üst olandan alt olana doğru bir gerileme ve dönüşüm (T(H→L)) kaçınılmaz hale gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع