عري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ر-ي3 sîga, 13 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شهدسوأدركعرينبذشركبِالْعَرَاءِسقمتَعْرَىنعمذممبعضربب

KökSîga 3Ayet 4Sure 4Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

عري

ع - ر - ي

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Alanda

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عرو/ي · عرى

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harf
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
Maddenin bağlantısı

باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال أعرابيّ إذا طلع السّماك فعند ذلك يعروك ما عداك من البرد الذي يغشاك. وعَرِيَ فلانٌ عِرْوَةً وعِرْيَةً شديدة وعُرْيا فهو عُريانٌ والمرأة عُريانة، ورجل عارٍ وامرأة عارية. والعُريان من الخيل: فرس مقلّص طويل القوائم. والعُريان من الرّمل ما ليس عليه شجر. وفرسٌ عُرْيٌ: ليس على ظهره شيءٌ، وأفراس أَعْراء، ولا يقال: رجلٌ عُرْيٌ، واعْرَوْرَيْتُ الفَرَسَ: ركبته عُرْياً، ولم يجئ افعوعل مجاوز غير هذا. والعَراء: الأرضُ الفضاءُ التي لا يُسْتَتَرُ فيها بشيء، ويجمع: أَعْراء، وثلاثة أَعْرِيَةٍ والعرب تُذكّره فتقول: انتهينا إلى عَراءٍ من الأرضِ واسعٍ باردٍ، ولا يُجْعَلُ نعتاً للأرض. وأعراءُ الأرض: ما ظهر من مُتُونها. قال: وبلدٍ عاريةٍ أَعْراؤُهُ وقال: أو مُجْنَ عنه عُرِيَتْ أَعْراؤُهُ واعْرَوْرَى السّرابُ ظهورَ الآكامِ إذا ماج عنها فأعراها. ماج عنها: ذهب عنها، ويقال: بل إذا علا ظهوررها. والعَراءُ: كلّ شيء أَعْرَيْتَهُ من سُتْرته، تقول: استُرْهُ من العَراء، ويُقال: لا يُعَرَّى فلانٌ من هذا الأمر أي: لا يُخَلَّصُ، ولا يُعَرَّى من الموت أحدٌ، أي: لا يُخَلَّص. قال: وأحْداثُ دهرٍ ما يُعَرَّى بَلاؤُها والعَرِىّ: الريح الباردة. يقال: ريحٌ عَرِيَّةٌ، ومساءٌ عَرِيٌّ، وليلةٌ عريّة ذات ريح باردة قال ذو الرّمة: وهل أحبطَنَّ القومَ وهْي عريَّةٌ أصول ألاءٍ في ثَرَى عمدٍ جَعْدِ والعُرْوةُ: عروةُ الدلو وعروة المزادة وعروة الكوز والجمع: عُرَى. والنّخلة العريّة: التي عُزِلَتْ عن المساومة لحرمة أو لِهِبَةٍ إذا أينع ثمر النَّخل، ويجمع: عَرايا. وفي الحديث: أنّ رسول الله صلّى الله عليه وآله رخّص في العَرايا. وعرّيت الشيء: اتخذت له عروة كالدّلو ونحوه. وجارية حسنة المُعَرَّى، أي: حسنة عند تجريدها من ثيابها والجميع: المعاري. والمعاري مبادئ رؤوس العظام حيث تعرّى العظام عن اللحم. ويُقال: المعاري: اليدان والرجلان والوجه لأنّه بادٍ أبداً. قال أبو كبير الهُذَليّ يصف قوماً ضربوا على أيديهم وأرجلهم حتى سقطوا: متكوّرين على المَعاري بينهم ضربٌ كتَعاط المزَاد الأنجل والعُرْوَةُ من النّبات: ما تبقَى له خُضْرةٌ في الشتاء تتعلّقُ بها الإبلُ حتى تُدْرِكَ الرّبيعَ. وهي العُلْقَة. قال: خَلَعَ الملوكَ وآب تحتَ لـوائِهِ شَجَرُ العُرَى وعُراعِرُ الأقوام ويقال: العُرْوة: الشّجر الملتفّ الذي تَشْتُو فيه الإبلْ فتأكل منه، وتبرك في أَذْرائه. عور: عير: عارتِ العَيْنُ تَعار عَوَاراً، وعَوِرَتْ أيضاً، واعْوَرَّتْ. يعني ذهاب البصر منها. قال: ورُبّة سائلٍ عنّي حفـيٍّ أعارت عينه أم لم تعارا والعُوَّارُ: ضربٌ من الخطاطيف، أسود طويل الجناحين. والعُوَّارُ: الرّجُلُ الجبانُ السّريعُ الفِرار، وجمعُه عواوير. قال: غيرُ ميلٍ ولا عواويرَ في الهَيْ جا ولا عُـزَّلٍ ولا أكْـفـالِ والعرب تُسمّي الغُرابَ أعور، وتصيح به فتقول: عوير عوير. قال: يطير عُوَيْر أن أنوّه باسمه عُوَيْر........... وسمّي أعور لحدّة بصره، كما يكنّى الأَعْمَى بالبصير، ويقال: بل سمّي أعور لأنّ حدقته سوداء. قال: وصحاحُ العيونِ يُدْعَوْنَ عُورا ويقال: انظر إلى عينه العَوْراء، ولا يقال: العمياء، لأنّ العَوَرَ لا يكون إلاّ في إحدى العينين، يقال: اعورّت عينُه، ويخفف فيقال: عُوِرَتْ، ويقال عُرْت عينه، وأعْوَرَ الله عَيْنَ فلان. والنعت: أَعْوَرُ وعَوْراءُ، والعَوْراء: الكلمة تَهْوِي في غيرِ عقلٍ ولا رُشْدٍ. قال: ولا تنطق العَوْراء في القومِ سادراً فإنّ لها فاعلمْ من الـلـه واعـيا ويقال: العَوْراء: الكلمةُ القبيحةُ الّتي يمتعضُ منها الرجال ويَغضبون. قال كعب بن سعد الغنويّ: وعَوْراءَ قد قيلت فلم ألتفِتْ لها وما الكَلِمُ العُوْراُن لي بقَتولِ ودجلة العَوْراء بالعراق بمَيْسان. والعُوارُ: خَرْقٌ أو شَقٌّ يكون في الثَّوب. والعَوْرَة: سوأةُ الإنسان، وكلّ أمرٍ يُسْتَحْيَ منه فهو عَوْرة. قال: في أناسٍ حافظي عَوْراتِهم وثلاثُ ساعاتٍ في الليلِ والنَّهارِ هنَّ عَوْراتٌ، أمَرَ الله الوِلْدانَ والخَدَم أن لا يدخلوا إلا بتسليم: ساعة قبلَ صلاةِ الفَجْر، وساعة عندَ نِصْفِ النَّهار، وساعة بعدَ صلاةِ العشاء الآخرة. والعَوْرةُ في الثّغور والحروب والمساكن: خَلَلٌ يُتخوَّفُ منه القَتْل. وقوله عزّ وجلّ: "إنّ بُيُوتَنا عَوْرَة". أي: ليستْ بحريزة، ويقرأ عَوِرَة بمعناه. ومن قرأ: عَوِرة. ذكّر وأنّث. ومن قرأ: عَوْرة قال في التّذكير والتّأنيث والجمع عَوْرة كالمصدر. كقولك: رجل صومٌ وامرأة صوم ونسوةٌ صَوْمٌ ورجالٌ صوم، وكذلك قياس العَوْرة. والعَوَرُ: تركُ الحقّ. قال العجاج: وَعَوَّرَ الرَّحمنُ مَنْ وَلَّى العَوَر ويقال: تردُ على فلانٍ عائرة عين من المال وعائرة عينين، أي: ترد علي إبلٌ كثيرة كأنّها من كثرتها تملأ العينين، حتى تكاد تَعُورها. وسلكت مفازة فما رأيت فيها عائِرَ عَيْنٍ، أي: أحداً يَطْرِفُ العينَ فَيَعُوُرها. وعَوَّرَ عينَ الرَّكِيَّة أَفْسَدها حتى نضبَ الماءُ. وعُوَيْر: اسم موضعٍ بالبادية. وسَهْمٌ عائِرٌ: لا يُدرَى من أينَ أتَى. والعَيْرُ: الحمار الأهليّ والوحشيّ. والجمع أعيار، والمعيوراء ممدوداً: جماعة من العَيْر، وثلاث كلمات جِئْنَ ممدوداتٍ: المعيوراء والمعلوجاء والمشيوخاء على مَفْعُولاء، ويقولون: مَشْيَخَة، أي: مَفْعَلَة ولم يجمعوا مثل هذا. والعَيْر: العظم الباقي في وسط الكتف، والجميع: العِيَرة. وعَيْرُ النّعل: وسطه. قال: فصادف سَهمُه أحجارَ قُفٍّ كسرْنَ العَيْرَ منه والغِرارا والعَيْرَ: جبلٌ بالمدينة. والعَيْرُ: اسم موضعٍ كان خِصباً فغيَّره الدّهر فأَفْقره، وكانتِ العربُ تَستوحِشُهُ. قال: ووادٍ كجوفٍ العَيْرِ قَفْرٍ مَضِـلّةٍ قطعت بسامٍ ساهمِ الوجْهِ حسّان ولو رأيت في صخرة نتوءاً، حرفاً ناتئاً خلقةً كان ذلك عَيْراً له. والعِيارُ: فِعْلُ الفرسِ العائرِ، أو الكلبِ العائرِ عارَ يَعِيرُ عِياراً وهو ذهابه كأنّه مُنْفَلِتٌ من صاحبه. وقصيدة عائرة: سائرة. ويقال: ما قالت العرب بيتاً أَعْيَرَ من قول شاعر هذا البيت: ومن يلقَ خيراً يحمَدِ الناسُ أمرَه ومن يغوِ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما والعارُ: كلّ شيء لزم به سُبّة أو عَيْب. تقول: وهو عارٌ وشَنارٌ. والفعل: التّعيير، والله يُغَيِّر ولا يُعَيِّر. والعارِيَّةُ: ما استعرت من شيء، سمّيت به لأنّها عارٌ على من طلبها، يقال: هم يتعاورون من جيرانِهم الماعُونَ والأمتعة. ويقال: العارِيَّة من المعاوَرَة والمناوَلَة. يتعاورون: يأخُذونَ ويُعطُون. قال ذو الرّمة: وسِقْطٍ كعَيْنِ الدّيكِ عاورتُ صحبتي أباها وهيّأنا لموقِـعـهـا وَكْـرا والعيار: ما عايرت به المكاييل. والعيار صحيح وافر تام. عايَرْتُه. أي: سوّيته عليه فهو المِعْيار والعيار. وعيّرتُ الدّنانيرَ تعييراً، إذا ألقيت ديناراً فتُوازِنُ به ديناراً ديناراً. والعِيار والمِعيار لا يقال إلا في الكَيْل والوَزْن. وتعاوَرَ القوم فلاناً فاعتوروه ضرباً، أي: تعاونوا فكلّما كفّ واحد ضرب الآخر، وهو عامّ في كلّ شيء. وتعاورتِ الرّياحُ رسماً حتى عفّته، أي: تواظبت عليه. قال: دِمنةٌ قفْرةٌ تعاورَها الصّـي فُ بريحَيْن من صَباً وشمالِ والعائر: غَمَصَةٌ تَمُضُّ العينَ كأنّما فيها قذى وهو العُوَّار. قالت الخنساء قذًى بعينك أم بالعينِ عُوَّار وهي عائرة، أي: ذات عُوَّار، ولا يقال في هذا المعنَى: عارتْ، إنّما هو كقولك: دارِعٌ ورامح، ولا يقال: دَرَعَ، ولا رَمَحَ. ويقال: العائرة: بَثْرَة في جَفْن العين الأسفل. ويقال: عارت عينه من حزن أو غيره، قال كثيّر: بعينٍ مُعَنّاةٍ بعـزّةَ لـم يَزَلْ بها منذُ ما لم تلقَ عزّةَ عائرُ رعو: رعي: ارْعَوَى فلانٌ عن الجهْلِ ارعِواءً حسناً، ورَعْوَى حسنة وهو نزوعه عن الجهل وحسن رجوعه. قال: إذا ارعَوى عاد إلى جَهْلِـهِ كذي الضَّنَى عادَ إلى نكسه ورعَى يرعَى رَعْياً. والرّعيُ: الكَلأ. والرّاعي يَرْعاها رعايةً إذا ساسَها وسَرَحَها. وكلُّ من وليَ من قومٍ أمراً فهو راعِيهم. والقوم رَعيّتُهُ. والرّاعي: السّائسُ، والمَرْعيُّ: المَسُوس. والجميع: الرِّعاء مهموز على فِعالٍ رواية عن العرب قد أجمَعَتْ عليه دونَ ما سواه. ويجوز على قياس أمثاله: راعٍ ورُعاة مثل داعٍ ودُعاة. قال: فليس فِعْلٌ مثلَ فِعْلي ولا ال مَرعيُّ في الأقْوامِ كالرّاعي والإبل ترعَى وتَرتَعِي. وراعيتُ أُراعي، معناه: نظرت إلى ما يصير إليه أمري. وفي معناه: يجوز: رعيت النجوم، قالت الخنساء: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها وتارة أَتَغشَّى فَضْلَ أَطْمـاري رعيت النّجومَ، أي: رَقَبْتُها، وفلان يَرْعَى فلاناً إذا تعاهد أمرَه. قال القَطاميّ: ونحنُ رَعِيّةٌ وهُمُ رُعـاةٌ ولولا رَعْيُهُم شَنُع الشَّنارُ والرّعيان: الرّعاة. والمَرْعَى: الرّعي أي: المصدر، والموضِع. واسْتَرعيتُه: ولّيتُه أمراً يَرْعاه. وإبل راعية، وتُجمَعُ رَواعي. والإرعاء: الإبقاء على أخيك. وأَرْعَى فلانٌ إلى فلانٍ، أي: استمع، وروي عن الحسن: راعنا بالتنوين وبغير التنوين ويُفَسَّرُ في باب رعن. ورجل تِرْعِيَّة: لم تزل صنعته وصنعة آبائه الرِّعاية. قال: يسوقها تِرْعِيَّةٌ جافٍ فضل وأَرْعيتُ فلاناً، أي: أعطيتُه رِعْيةً يرعاها. وعر: الوعْرُ: المكانُ الصُّلْب وَعُرَ يَوْعُر ووَعَرَ يَعِرُ وَعْراً ووُعوراً والجمع: وُعُورٌ. وتوعّر المكانُ. وفلانٌ وَعْرُ المعروف: قليلُه. قال الفرزدق: وَفَتْ ثمّ أدّتْ لا قليلاً ولا وَعْرا أي: وَلَدَتْ فأنجبتْ، وأكثرت، يعني: أمّ تميم. واستوعر القومُ طريقَهم. وأوعروا، أي: وقعوا في الوَعْر. روع:

الرَّوْعُ: الفزع. راعني هذا الأمرُ يَرُوعني، وارتَعْت له، وروَّعَني فتروَّعْت منه. وكذلك كلُّ شيء يَروعُك منه جمالٌ أو كثرةٌ. تقول راعني فهو رائعٌ. وفرس رائع: كريم يروعك حسنُه، وفرسٌ رائع بيّن الرَّوْعة. قال: رائعةُ تحمل شيخاً رائعاً مجرَّباً قد شهِدَ الوقائعا والأرْوَعُ من الرّجال: من له جسم وجهارة وفضلٌ وسُودَد، وهو بيّنُ الرَّوَع. والقياس في اشتقاق الفعل منه: رَوِعَ يَرْوَعُ رَوَعاً. ورُوعُ القلب: ذِهْنُه وخَلَدُه. يُقال: رجع إليه رُوعُه ورُواعُهُ إذا ذهب قلبه ثم ثاب إليه. ورع: الوَرَعُ: شدّةُ التَحَرَّجِ. ورّعْهُ: اكفُفْهُ كفّاً. ورجلٌ وَرِعٌ متورَعٌ. إذا كان متحرجاً. والوَرَعُ: الجبان، ورُعَ يَوْرُعُ وَراعةً. ومن التّحرّج: وَرِعَ يَرِعُ رِعَةً. وسمّي الجبانُ وَرَعاً لإحجامه ونكوصه، ومنه يقال: وَدَّعْتُ الإبلَ عن الحوض، إذا رَدَدْتُها فارتدّتْ. وفي الحديث: ورّعوا اللّص ولا تُراعوه. أي: ردّوه بتعرّضٍ له، أو بثنية، ولا تنتظروا ما يكون من أمره. قال: وقال الذي يرجو العُلالَة وَرِّعُـوا عن الماءِ لا يُطْرَقْ وهُنّ طوارِقُهْ يعر: اليَعْرُ واليَعْرَةُ: الشّاة تُشَدُّ عندَ زُبْيَة الذّئب. واليُعارُ: صوت من أصوات الشّاء شديد. يَعَرَتْ تَيْعَرُ يُعاراً. قال: تيوساً بالشَّظيّ لها يُعار واليَعور: الشّاة التي تبولُ على حالِبها وتُفْسِدُ اللَّبنَ. ريع: الرَّيْع:فضل كلّ شيء على أصله، نحو الدّقيق وهو فضلُهُ على كَيْلِ البُرّ، ورَيْعُ البَذْرِ: فضل ما يَخْرُجُ من النُّزْلِ على أصلِ البَذْر. والرَّيْع: رَيْع الدّرع، أي: فضل كُمَتِها على أطرافِ الأنامل. قال قيس بن الخطيم: مُضَاعَفَةً يَغْشَى الأناملَ رَيْعُها كأن قَتِيرَيْها عيونُ الجنـادبِ وراع يَرِيعُ رَيْعاً، أي: رجع في كلّ شيء. والإبل إذا تفرّقت فصاح بها الرّاعي راعت إليه، أي: رجعت، قال: تَرِيعُ إلى صوتِ المُهيبِ وتتّقي ورَيْعانُ كلِّ شيء أوّلُه وأفضلُه. ورَيْعانُ الشَّباب صدرُه. ورَيْعانُ المطر أوّلُهُ. والرِّيعُ: هو السّبيل سُلِكَ أو لم يُسْلَكْ، قال: كظهْرِ التُّرس ليس بهنّ رِيعُ

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR809 harf
العَرْيَّةُ: النخلة يُعْريَها صاحبها رجلاً مُحتاجاً فيجعل له ثمرها عاماً فيَعْروها أي يأتيها، قال شاعر الأنصار: وليست بسَنْهـاءَ ولا رُجَّـبِـيَّةٍولكن عرايا في السنين الجَوائِحِ يقول: إنّا نُعْريها الناسَ المحاويج. واسْتَعْرى الناسُ في كل وجه، وهو من العَرِيَّةِ، أي أكلوا الرُطَبَ. وعَرِيَ من ثيابه يَعْرى عُرْياً، فهو عارٍ وعُرْيانٌ، والمرأةُ عُرْيانةٌ. وأعْرَيْتُهُ أنا وعَرَّيْتُهُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok38.223 harf
Madde başı: عرىباب العين والراء عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع . عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR16.777 harf
Madde başı: عرو/ي(باب العين والراء وما يثلثهما) (عرم) العين والراء والميم أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على شِدّة وحِدّة. يقال: عَرُم الإنسان يعرُم عَرامَةً، وهو عارم. قال: إني امرؤٌ يذُبُّ عن مَحارمي *** بَسْطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ وفيه عُرامٌ، إذا كان فيه ذلك. وعُرَام الجَيْش: شِرّته وحَدُّه وكثرتُه. قال: وليلةِ هُوْلٍ قد سَريتْ وفتيةٍ *** هَديتُ وجمعٍ ذي عُرامٍ مُلادِسِ([4]) ولذلك يقال جيشٌ عَرَمْرَمٌ. وقد قلنا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.347 harf
Madde başı: عرى- يقال: عري من ثوبه يعرى (انظر: الأفعال 1/251)، فهو عار وعريان. قال تعالى: ﴿إن لك ألا تجوع فيها ولا تعرى﴾ [طه/118]، وهو عرو من الذنب. أي: عار، وأخذه عرواء أي: رعدة تعرض من العري، ومعاري الإنسان: الأعضاء التي من شأنها أن تعرى كالوجه واليد والرجل، وفلان حسن المعرى، كقولك: حسن المحسر والمجرد، والعراء: مكان لا سترة به، قال: ﴿فنبذناه بالعراء وهو سقيم﴾ [الصافات/145]، والعرا مقصور: الناحية (انظر: المجمل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.117 harf
ع ر ي امرأة حسنة المعرّى والعرية كالمجرّد والجردة وما أحسن معاريها وهي وجهها ويداها ورجلاها‏.‏ وركبت الفرس عرياً وركبنا الخيل أعراءً‏.‏ وتقول‏:‏ رأيت عرياً تحت عريانٍ‏.‏ قال المخبّل السعديّ‏:‏ وساقطة كور الخمار حييّة على ظهر عريٍ زلّ عنها جلالها كور الخمار تمييز غريب وقالوا من العري‏:‏ اعروراه‏.‏ منيف كسحل الهاجريّ تضمّه إكام ويعروري النجاد القوابلا وقال رؤبة‏:‏ إذا الأمور اعرورت الشدائدا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.725 harf
: ( ي *!العُرْيُ ، بالضَّمِّ : خِلافُ اللُّبْسِ . ( *!عَرِيَ ) الرَّجُلُ من ثِيابِهِ ، ( كرَضِيَ ، *!عُرْياً *!وعُرْيَةً ، بضمِّهِما ؛ ) وفي الصِّحاحِ : *!عُرِّياً ، بضمَ فكسْرٍ مع تَشْديدٍ ، وبكسْرِ العَيْن أيضاً هكذا ضُبِطَ في النسخِ ؛ ( *!وتعرَّى ، ) هو مُطاوِعُ *!أعْرَاه *!وعَرَّاهُ . ( *!وأعْراهُ الثَّوْبَ وأعْراهُ ( منه ، وعَرَّاهُ *!تَعْرِيةً فهو *!عُرْيانٌ ، ج *!عُرْيانُونَ . ( و )
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.308 harf
Madde başı: عرىعَرِىَ 1 عَرِىَ ذ (S, MA, Mgh, Msb, K) مِنْ ثِيَابِهِ, (S, MA, Mgh, Msb,) aor. يَعْرَى, (S, Msb,) inf. n. عُرْىٌ (Mgh, Msb, K, and so in some copies of the S, accord. to other copies of which it is عُرِىٌّ, and also with kesr to the ع, as stated in the TA, [العُرٰى commencing the art. in the CK is a mistake for العُرْىُ,]) and عُرْيَةٌ, (Msb, K,) He (a man, Msb, TA) was, or became, naked, nude,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.523 harf
عَرَى عَرَى a. see عرو I ( a ). عَرِيَ عَرِيَ A ( n. ac. عُرْي 3 , عُرْيَة 3t ), a. Was naked, nude, bare, stripped. b. [ Min ], Was free, exempt from; was devoid of, bare of. عَرَّيَ عَرَّيَ II a. [ acc. or Min ], Stripped, divested, denuded of. b. Freed, delivered from. عَاْرَيَ عَاْرَيَ III , a. Rode a horse bare-backed. أَعْرَيَ أَعْرَيَ IV , a. see II (a) . b. Travelled,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR37.685 harf
عري عَرِيَ - يَعْرَى - عَراء عَرِيَ - يَعْرَى + الكائن: يصبح بدون غطاء واقي من عوامل الضرر، من كساء أو مأوى أو منزل عَرَاء - العراء: اسم فعل مبالغة على وزن " فـَعال من " عَرِيَ - يَعْرَى ": عدم الحماية والوقاية من عوامل الضرر، لعدم وجود كساء أو مأوى أو منزل واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ظهور الكائن بكامل حقيقته بعد الكشف والتعرية وزوال
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler13 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نبذ

    2 ortak ayet · Nebiz köpük demektir

  2. سقم

    1 ortak ayet · Sekm: Kusmuk, mide bulantısı, hastalıktır

  3. جوع

    1 ortak ayet · Ceyee suyun toplandığı çukurdur

  4. ذمم

    1 ortak ayet · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir

  5. درك

    1 ortak ayet · Ona yetişir

  6. برأ

    1 ortak ayet · Berr kara parçası demektir

  7. بعض

    1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  8. شهد

    1 ortak ayet · Petekteki baldır

  9. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  10. شرك

    1 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  11. سوأ

    1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

Geçtiği ayetler(4)

Sîga sayfası: بِالْعَرَاءِ
  1. فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ

    AlandaRahatsız bir halde iken Biz, onu açıklık bir yere attık.

  2. لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ مَذْمُومٌ

    AlandaRabbının katında ona bir nimet erişmiş olmasaydı; mutlaka o, kınanmış olarak çıplak bir yere atılacaktı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعري
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs
Bağlamsal Yakın Köklerجرد, كشف, ظهر
Zıt Kökستر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerindeki örtü, elbise, eyer veya bitki gibi koruyucu tabakanın kalkmasıyla yalın, açıkta ve korumasız kalması
Çekirdek Özet 2İnsanın örtüsüzleşmesi, arazinin ağaçsız ve siyersiz çıplak bir alan olması veya varlığın dış tesire doğrudan maruz kalması
Çekirdek Özet 3Koruma kalkanını yitiren varlığın ontolojik, ahlaki veya fiziksel düzeyde dış etkilere karşı savunmasız duruma gelmesi
Kritik Hata RiskiAnlamı yalnızca fiziki giysi çıplaklığına indirgeyip mekânsal korumasızlığı ve dış müdahaleye açık maruziyeti gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عرAçığa çıkma, kabarma, belirginleşme, örtüden sıyrılarak yüzeye vurma; nitekim عرض enine sergilenmeyi, عرف tanınacak biçimde belirmeyi, عرش yükselip açığa çıkmayı, عرر ise lekenin veya kusurun örtüyü delip yüzeye çıkmasını ifade eder.يSon sese eklenen illet harfi, sert kabarma veya yüzeye vurma eylemini bir nesnenin üzerindeki örtünün dökülmesi, çekilip alınması ve nesnenin çırılçıplak, savunmasız biçimde açıkta kalması yönünde yumuşatıp akışkanlaştırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakGizlenmiş olanın görülür hale gelmesi, örtünün kalkmasıyla doğrudan göze çarpma ve kaynak açıklığı.
رinsan başı; baş, ilk, üstVarlığın tepe noktası, en üst tabakası, nesneyi çevreleyen dış yüzey.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaDışarıdan uzanıp soyan, ayıran, üzerindekini çekip alan veya doğrudan temas eden el hareketi.
عريÜstteki koruyucu katmanın veya kabuğun el/kuvvet vasıtasıyla soyulup çekilmesiyle içtekinin doğrudan göze görünür, aşikâr ve korumasız kalması hareketi.Bütünsel devinim; koruyucu dış kalkanın tasfiyesiyle varlığın tüm açıklığıyla nazara sunulması ve dış temaslara açık hale gelmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedenin giysisiz kalması, binek hayvanının sırtında eyer veya çul bulunmaması ve yeryüzünde ağaç, bina ya da tepe gibi hiçbir gölgelik bulunmayan düz, çıplak arazi parçası.
Cahiliye şiiri kullanımıEl-Muhabbel es-Sa‘dî bir beytinde örtüsü başından kaymış kadını eyersiz, çıplak bir binek üzerindeki haliyle tasvir eder: وَسَاقِطَةٍ كَوْرَ الْخِمَارِ حَيِيَّةٍ / عَلَى ظَهْرِ عُرْيٍ زَلَّ عَنْهَا جِلاَلُهَا
Erken Arapça kullanımÇölde sığınılacak ağaç ve gölgesi olmayan düzlüklere el-ʿarâʾ denmesi; ayrıca soğuk havanın ya da sıtma nöbetinin sığınaksız bedeni doğrudan bürümesi hakkında kullanılan عراه البرد وعرته الحمى deyimi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisânü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kök, asıl olarak örtüsüz kalma, soyulma, kabuğun veya örtünün dökülmesi semantik alanını temsil eder. İbranicede yer alan ʿārah (soymak, boşaltmak, çıplak bırakmak) fiili ve türevi olan ʿeryāh (çıplaklık, açıklık), Arapça عري kökü ile hem fonetik hem de anlamsal açıdan tam bir denklik gösterir. Benzer şekilde Süryanice ve Batı Aramicede ʿərāyā biçimi soyunmuş, örtüsüz kalmış ve açıkta bırakılmış durumları niteler. Doğu Sami kolunda Akadca erû (çıplak olmak, soyulmak) formu aynı arkaik köke uzanır. Arapçada bu ilksel anlam korunmuş, bedenin giysisizliğinden (uryân) sıyrılarak eyersiz ata (ʿury), bitkisiz ve siyersiz araziye (ʿarâʾ) ve dış etkenlerin doğrudan hücumuna uğrama durumuna (iʿtirâ) doğru genişletilmiştir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel izi, bir koruma zarının bertaraf edilmesi suretiyle içteki özün dış çevreye aracısız maruz kalmasıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعري ile عرو köklerinin geçişkenliğiBedenin çıplak kalması ile açıkta kalan varlığa soğuk, humma veya bir nüzulün isabet etmesi anlamları birbirini tamamlar.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿārah / ʿeryāh, Süryanice ʿərāyā, Akadca erûOrtak Proto-Sami miras; örtünün, kabuğun veya koruyucu giysinin kalkmasıyla çıplak ve savunmasız kalma durumu.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عريAnlamlıÇıplak ve açıkta kalmakÖrtüden soyunmak, açık araziye çıkmak, dış etkiye doğrudan maruz kalmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
عيرAnlamlıYük taşımak, hareket etmek, kervanHızlı hareket eden binekler, kervan veya yaban eşeği sürüsü.Kur'an'da geçer; yer değiştirme ve görünürlük bağı.
رعيAnlamlıOtlatmak, gözetmek, korumakCanlıyı beslemek, ihtiyacını takip etmek ve himaye altında tutmak.Kur'an'da geçer; örtüsüzü koruma ile karşıt/tamamlayıcı kutup.
ريعAnlamlıYükselmek, çoğalmak, yüksek yerArazide göze çarpan yüksek tepe, yol veya bereketli artış.Kur'an'da geçer; gizlenmenin zıddı olarak yükselip belirme.
يعرAnlamlıMelemek, ses çıkarmakKoyun veya keçinin tiz sesle bağırması, sesin dışarı vurması.Kur'an'da geçmez.
يرعAnlamlıKamış, korkak kimseİçi boş sazlık veya korumasız, yüreksiz, zayıf kişi.Kur'an'da geçmez; korumasızlık ve zayıflık çağrışımı.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عريMerkezÖrtüsüzlük ve maruziyetKoruyucu kalkanın yokluğu sebebiyle hem görünür hem de dış etkiye karşı savunmasız kalma.Bedenin, mekânın veya durumun hiçbir koruyucu tabakasının bulunmaması.
جردKomşuSoyulma ve sıyrılmaNesnenin yüzeyindeki kabuğun veya fazlalığın kazınarak düzlenmesi.عري korunmasız maruziyeti vurgularken, جرد yüzeyin pürüzsüzce sıyrılmasını öne çıkarır.
كشفKomşuÜzerindekini kaldırmaGizli olan bir gerçeğin, kederin veya örtünün aralanarak görünür kılınması.كشف örtünün kaldırılma anına ve idrake odaklanır; عري ise süreklilik arz eden çıplaklık ve sığınaksızlık halidir.
ظهرKomşuBelirme ve açığa çıkmaBir şeyin arka plandan ön plana çıkarak aşikâr ve galip hale gelmesi.ظهر güç ve görünürlük kazanmayı içerirken, عري açıklıkla beraber zayıflık ve maruziyet taşır.
سترZıtÖrtme ve gizlemeBir engelle perde çekerek dış gözlerden ve etkilerden muhafaza altına alma.عري kalkanın kalkması iken, ستر koruyucu ve saklayıcı bir kalkan oluşturmaktır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعريÇıplak ve açıkta kalmaÖrtünün, elbisenin, siperin kalkmasıyla yalın ve savunmasız kalma durumu.Kesin
Latincenudare, nudus, apricusÇıplak bırakmak, açık alanNudus bedensel çıplaklığı karşılarken apricus güneş ve hava etkisine açık, gölgesiz alanı verir.Güçlü
İngilizcebare, denude, exposeÇıplak, soymak, açıkta bırakmakBare yüzeyin örtüsüzlüğünü, expose ise dış etkilere savunmasızca maruz bırakılmayı karşılar.Kesin
Almancaentblößen, nackt, aussetzenAçığa çıkarmak, çıplak, maruz bırakmakNackt fiziksel giysisizliği, aussetzen ise korumasız bir alana terk edilip tehlikeye açık kalmayı ifade eder.Güçlü
Fransızcadénuder, nu, exposerSoymak, çıplak, açıkta bırakmakDénuder örtüyü sıyırmayı, exposer dış şartların etkisine korumasız terk etmeyi bildirir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَعْرَىBedenin örtüsüz kalması, fıtrî tesettürün yitirilmesiCennette insanın açlık, susuzluk ve güneşten korunması gibi giysisiz kalmaktan da korunduğu vaadi (Tâhâ 20:118).
بِالْعَرَاءِBitkisiz, ağaçsız, sığınaksız, tamamen açık ve çıplak araziYûnus aleyhisselamın balığın karnından sonra hiçbir siperi ve gölgesi olmayan yalın sahile bırakılması (Sâffât 37:145, Kalem 68:49).
اعْتَرَاكَBir gücün doğrudan isabet etmesi, çarpması, sarmasıHûd kavminin, putlarının peygambere zarar verip aklını başından aldığını iddia ettikleri çarpılma isnadı (Hûd 11:54).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi koruma ve peygamberlik masumiyetiPutların veya cinlerin bir insana zarar verip aklını örtüsüzce bürümesi (iʿtirâ) iddiasının reddi ve tevhid savunusu.Varlığın doğrudan doğaüstü şer güçlerin kontrolsüz saldırısına açık olmadığı vurgusu.
FıkıhSetr-i avret ve ibadet sıhhatiNamazda ve sosyal hayatta bedenin açılması (ʿuryân hali), avret sınırlarının ihlali ve çıplak binek kullanımı hükümleri.Hukuki korunma, mahremiyetin muhafazası ve çıplaklığın izale edilmesi gereken bir kusur sayılması.
TefsirÂdem'in cennet hali ve Yûnus'un sahile atılışıÂdem'in cennette örtüsüz kalmaması ile Yûnus peygamberin sığınaksız sahilde (el-ʿarâʾ) kabak fidanıyla örtülmesi arasındaki zıtlık.İnsanın hem ontolojik hem de mekânsal olarak çıplak ve savunmasız bırakılmaması gereği.
HadisZühd, sefer ve binek uygulamalarıHz. Peygamber’in Medine’de bir tehlike anında eyersiz bir ata çıplak olarak (ʿury) binip teftişe çıkması rivayetleri.Gösterişten ve teferruattan arınmış saf eylem, sürat ve yalınlık hali.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve takva libasıKoruyucu ilahi zırhın kaybıSavunmasızlıkİnsanın günah veya isyan sebebiyle manevi muhafazasını yitirip şeytani telkinlere doğrudan maruz kalması.Kesin
İlmiMetodoloji ve olgusal analizYalınlaştırma / SoyutlamaFenomeni tecrit etmeBir meselenin dış yanılsamalardan, ideolojik örtülerden arındırılarak saf ve çıplak hakikatiyle ele alınması.Güçlü
SiyasiGüvenlik ve sınır kalkanlarıSavunma hattının düşmesiJeopolitik açıklıkBir ülkenin tahkimatını, sınır güvenliğini veya diplomasisini yitirerek dış tehditlere karşı siyersiz kalması.Güçlü
İktisadiFinansal güvence ve rezervTeminatsız maruziyetÇıplak risk pozisyonuBir iktisadi aktörün karşılıksız, sigortasız veya korumasız kalarak piyasa krizlerinin doğrudan vuruşuna açık hale gelmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAçık sistem ve yalıtımsız iletkenFizik ve termodinamikte bir sistemin çevreyle olan yalıtım katmanını (izolasyonunu) kaybetmesi sonucu kütle ve enerji transferine bütünüyle maruz kalması; açık devre.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal kırılganlık ve maruz kalmışlık (exposure)Sosyolojide bireyin veya topluluğun kurumsal, hukuki ve akrabalık kalkanlarından mahrum kalarak doğrudan tahribata açık, kırılgan ve savunmasız vaziyette bırakılması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca tekstil ürününden yoksunluk (bedensel çıplaklık ve cinsel mahremiyet ihlali) seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; mekânın siperden mahrum oluşunu (el-ʿarâʾ), insanın temel varoluşsal himayesini ve bir tesirin engelsizce varlığa çarpmasını kapsayan genel bir korumasızlık durumudur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûnus aleyhisselamın atıldığı sahilin veya cennetteki açlık/susuzlukla denk tutulan örtünmenin salt fiziksel kumaş yokluğu sanılması; ayetlerdeki varoluşsal yalnızlık ve dış tesire açıklık boyutunun kaybolması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın emniyet, örtü ve himaye altında bulunması ile bu kalkanları kaybedip doğrudan tehlikeye maruz kalması arasındaki zıtlığı anlamanın anahtarını sunar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın cennetteki fıtrî ve kâmil durumunu tasvir eden Tâhâ suresinde; peygamberlerin çaresizlik, imtihan ve arınma süreçlerini aktaran Sâffât, Kalem ve Hûd surelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çıplaklığı sadece ahlaki bir cürüm veya kıyafetsizlik olarak gören sığ yaklaşımı yıkar; onu mekânsal, fiziksel ve psikolojik savunmasızlığın bütünü olarak konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, bedenin ya da arazinin üzerindeki koruyucu örtünün, giysinin veya bitki örtüsünün kalkmasıyla açıkta ve yalın kalması.
  • Soyut anlamVarlığın kendisini çevreleyen koruma mekanizmalarından, zırhtan ve sığınaktan yoksun kalarak dış etkilere doğrudan ve savunmasızca maruz olması.
  • Sistematik karşılıkİzolasyonun ve bağışıklık kalkanının çöküşü neticesinde sistemin dışsal şoklara aracısız muhatap olduğu açık/savunmasız durum.
  • LaTeX modeliE(x)=x∖K  ⟹  dxdt=Φ(D)
  • LaTeX açıklamasıModelde x incelenen varlığı, K bu varlığı çevreleyen koruyucu örtü, sığınak veya kalkanı temsil eder. E(x) varlığın koruyucu katmandan arındırılmış çıplak ve açıkta kalma durumunu (x∖K) gösterir. Bu durum gerçekleştiğinde varlığın zamana bağlı değişimi (dxdt), dış tesirlerin ve akınların (Φ(D)) doğrudan fonksiyonuna dönüşür; yani varlık dış etkenlere karşı sıfır dirençle doğrudan maruziyete uğrar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع