عنب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ن-ب7 sîga, 64 mücavir kök, 11 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قضبثمرفجرزيتوَالْأَعْنَابِوَالْأَعْنَابَعنبنخلأَعْنَابٍجننوَأَعْنَابًازرعصنونبت

KökSîga 7Ayet 11Sure 10Mücavir 64

▶ Ağı aç (3B)

عنب

ع - ن - ب

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 7 sîga
  • 11 sözlük

E’nab, Üzüm asması demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

E’nab, Üzüm asması demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR961 harf
باب العين والنّون والباء معهما ع ن ب، ع ب ن، ن ع ب، ن ب ع مستعملات عنب: رجل عانب: ذو عِنَب كثير، كما يقال: لابن وتامر، أي: كثير اللّبن والتّمر، الواحدة: عِنَبَةٌ ويجمع أَعْناباً. والعُنّاب: ثَمَرٌ، والعُنَابُ الجبلُ الصغير الأسودُ. وظبيٌ عَنَبانٌ: نشيط، ولم أسمع للعَنَبانِ فِعلاً. قال: يشتدّ شدّ العَنَبانِ البارحِ والعِنَبَةُ: قُرْحة تُعْرفُ بهذا الاسم. والعُنابُ: المطر، ويجمع أَعْنِبة. عبن:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR441 harf
الحبة من العِنَب عِنَبة، وهو بناء نادر، فإن أردت جمعه في أدنى العدد جمعته بالتاء فقلت عِنَبات، وفي الكثير عِنَبٌ وأعْناب. والعِنَباءُ بالمد: لغة في العنب، والعِنَبَةُ: بَثْرةٌ تخرج بالإنسان. والعُنَّابُ بالضم: معروف؛ الواحدة عُنَّابة. والعُناب بالتخفيف: العظيم الأنف. قال: وأخرَقَ مَهْبوتِ التراقي مُصَعَّد البَ لاعيمِ رِخْو المنكـبـين عُـنـابِ والعُنابُ: وادٍ. والعُناب: العَفَل. والعَنَبان
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.226 harf
باب العين والنون والباء عنب ، عبن ، نبع ، نعب : مستعملة . عنب : العِنَبُ معروف ، والواحدة عِنَبَة . وقال الليث : رجل عَانِبٌ : ذو عنب ، كما يقولون : تَامِرٌ ، ولابِنٌ ، أي ذو تَمْرٍ وَلَبن . قال : والعُنَّابُ من الثَّمر يقال له : السَّنجِلان بلسان الفرس . وقال ابن شُميل : العِنَبة : بَثْرَة تشتدّ فتَرِم وتمتلىءُ ماءً وتُوجِعُ ، تأخذ الإنسان في عينه وحَلْقه . يقال : في عينه عِنَبة . وقال الفرّاء :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR24.772 harf
(باب العين والنون وما يثلثهما([1])) (عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه. فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال
Maddenin bağlantısı

(باب العين والنون وما يثلثهما([1])) (عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه. فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال عَنِيَ. قال الفرّاء: رجل عانٍ بأمري، أي مَعْنِيّ به. وأنشد: عانٍ بِقصْوَاها طويلُ الشُّغْلِ *** له جَفيرانِ وأيُّ نَبْلِ([3]) ومن الباب: عَناني هذا الأمر يَعنينِي عِنايةً، وأنا معنِيٌّ [به] واعتنيت به وبأمره. والأصل الثاني قولهم: عَنَا يَعنو، إذا خضَع. والأسيرُ عانٍ. قال أبو عمرو: أَعْنِ هذا الأسير([4]) ، أي دَعْه حتَّى ييبَس القِدّ عليه. قال زهير: ولولا أن ينالَ أبا طَرِيفٍ *** إسارٌ من مَليكٍ أو عَنَاءُ([5]) قال الخليل: العُنُوّ والعَناء: مصدرٌ للعاني. يقال عانٍ أقرَّ بالعُنُوّ، وهو الأسير. والعاني: الخاضع المتذلّل. قال الله تعالى:﴿وَعَنَتِ الوُجُوهُ لِلْحَيِّ القَيُّومِ﴾ [طه 111] . وهي تَعنُو عُنوّاً. ويقال للأسير: عنا يعنو. قال: * ولا يقال طَوَالَ الدَّهرِ عانيها * وربّما قالوا: أَعْنُوه، أي ألقوه في الإسار. وكانت تلبية أهلِ اليمن في الجاهلية هذا: جاءت إليك عانيه *** عبادُك اليمانِيَهْ كيما تحجّ الثَانيهْ *** على قِلاصٍ ناجِيَه ويقولون: العاني: العبد. والعانية: الأمَة. قال أبو عمرو: وأعنيته* إذا جعلتَه مملوكاً. وهو عانٍ بَيِّن العَناء. والعَنوة: القَهر. يقال أخذناها عَنْوة، أي قهراً بالسيف. ويقال: جئت إليك عانياً، أي خاضعاً. ويقولون([6]) : العَنوة: الطاعة. قال: * هلَ أنتَ مُطيعِي أيُّها القلبُ عَنوةً * والعناء معروف، وهو من هذا. قال الشيبانيُّ: رُبَّتْ عَنْوةٍ لك من هذا الأمر، أي عناء. قال القطاميّ: وَنأتْ بحاجتنا ورُبَّتَ عَنوةٍ *** لك من مواعدها التي لم تَصدُقِ([7]) قالوا: وتقول العرب: عَنَوْتُ عند فلانٍ عُنُوّاً، إذا كنتَ أسيراً عنده. ويقولون في الدعاء على الأسير: لا فَكَّ الله عُنْوَته! بالضم، أي إساره. ومن هذا الباب، وهو عندنا قياسٌ صحيح: العَنِيَّة، وذلك أنها تُعنِّي كأنّها تُذِلّ وتَقْهَر وتشتدُّ على من طُلِيَ بها. والعَنِيَّة: أبوال الإبل تَخْثُر، وذلك إذا وُضعت في الشَّمس. ويقولون: بَل العَنِيّة بولٌ يُعْقَد بالبَعْر. قال أوس: كأنّ كُحَيلاً مُعْقَداً أو عَنيَّةً *** على رَجْع ذفراها من اللِّيث واكفُ([8]) قال أبو عبيد من أمثال العرب: "عَنِيَّةٌ تَشِفي الجَرَب([9]) "، يضرب مثلاً لمن يُتداوَى بعقله ورأيه([10]) ، كما تُداوَى الإبل الجَرْبَى بالعنيَّة. قال بعضهم: عَنَّيت البعير، أي طليتُه بالعَنِيّة. وأنشد: على كلِّ حرباء رعيل كأنّه *** حَمُولةُ طالٍ بالعَنيَّة ممهلِ([11]) والأصل الثالث: عُنْيان الكِتاب، وعُنوانه، وعُنْيانه. وتفسيره عندنا أنّه البارز منه إذا خُتم. ومن هذا الباب مَعنى الشَّيء. ولم يزد الخليل على أنْ قال: معنى كلِّ شيء: مِحْنَتُه وحاله التي يَصِير إليها أمره([12]) . قال ابنُ الأعرابيّ: يقال ما أعرِف معناه ومَعناته. والذي يدلُّ عليه قياسُ اللُّغة أنَّ المعنى هو القَصْد الذي يَبرُز ويَظهر في الشَّيْء إذا بُحث عنه. يقال: هذا مَعنَى الكلامِ ومعنى الشِّعر، أي الذي يبرز من مكنون ما تضمَّنه اللَّفظ. والدَّليل على القياس قول العرب: لم تَعْنِ هذه الأرضُ شيئاً ولم تَعْنُ أيضاً، وذلك إذا لم تُنبت، فكأنَّها إذ كانت كذا فإنّها لم تُفِد شيئاً ولم تُبْرِز خيراً. ومما يصحِّحه قولُ القائل([13]) : ولم يَبقَ بالخلصاء مِمّا عَنَتْ به *** من البَقْل إلاَّ يُبْسُها وهَجيرُها ومما يصحِّحه أيضاً قولهم: عَنَتِ القِرْبةُ تَعنُو، وذلك إذا سال ماؤها. قال المتنخِّل: * تعنو بِمَخْرُوتٍ([14]) * قال الخليل: عنوانُ الكتابِ يقال منه: عَنَّيْت الكتاب، وعنَّنْته، وعَنْوَنته. قال: وهو فيما ذَكَروا مشتقٌّ من المعنَى. قال غيره: مَن جعل العنوان من المعنى قال: عَنَّيت بالياء في الأصل. وعُنوانٌ تقديرهُ فُعْوَال. وقولك عَنْونْت فهو فَعْولْت. قال الشَّيباني: يقال ما عَنَا من فلانٍ خيرٌ، وما يعنو من عملك هذا خيرٌ عَنْواً. (عنب) العين والنون والباب أُصَيلٌ يدلُّ على ثمرٍ معروف، وكلمةٍ غير ذلك. فالثَّمر العِنَب، واحدته عِنَبة. ويقولون: ليس في كلامهم فِعَلة إلاّ عِنَبة. وربمَّا قالوا للعِنَب العِنَباء. قال: * العِنَباء المتَنَقّى والتِّينْ ([15]) * وربَّما جمعوا العنب على الأعناب. ويقال رجل عانِبٌ، أي كثير العنب، كما يقال تامرٌ ولابنٌ. والكلمة الأخرى: العَنَبان، على وزن فَعَلان: الوَعِل الطَّويل القرون. قال: * يشدُّ شدّ العَنَبانِ البارِحِ * ويقال للظَّبْي النَّشيط: العَنَبان، ولا يُبنَى منه فِعْل. (عنت) العين والنون والتاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَشَقّة وما أشبَهَ ذلك، ولا يدلُّ على صحّة ولا سهولة. قال الخليل: العَنَت: المشقّة تدخلُ على اللسان. تقول عَنِتَ فلان، أي لِقيَ عَنَتاً، يعني مشقّة. وأعْنَتَه فلانٌ إعناتاً، إذا أدخل عليه عَنَتاً. وتَعَنَّته تَعَنُّتاً، إذا سأله عن شيء أراد به اللَّبْسَ عليه والمشقّة. قال ابن دريد([16]) : العَنَت: العَسْف والحمل على المكروه. أعْنَتَه يُعْنته إعناتاً. ويُحمَل على هذا ويقاسُ عليه([17]) ، فيقال للآثِم: عَنِت عَنَتاً، إذا اكتسب مأثماً. قال الفَرّاء في قولـه تعالى: ﴿ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ العَنَتَ مِنْكُمْ﴾ [النساء 25]، أي يرخّص لكم في تزويج الإماء إذا خافَ أحدُكم أن يَفجُر. قال الزّجَّاج: العَنَت في اللغة: المَشَقّة الشديدة. يقال أكَمَةٌ عَنوتٌ، أي شاقّة. قال المبرِّد: العَنَت هاهنا: الهلاك: وقال غيره: معناه ذلك لمن خاف أن تحمله الشَّهْوَةُ على الزِّنَى، فيلقى الإثمَ العظيمَ في الآخرة. (عنج) العين والنون والجيم أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَذْبِ شيء بشيء يمتدّ، كحبلٍ وما أشبهه. قال الخليل: العِنَاح: سَيْر أو خيط يُشدُّ في أسفل الدّلو، ثمَّ يشَدُّ في عُروتها. وكلُّ شيء لـه ذلك فهو عِنَاج. فإذا انقطع الحبلُ أمسك العِناجُ الدَّلوَ أن تقع في البئر. قال: [وكلُّ] شيء تجذبه إليك فقد عَنَجتَه. قال: قومٌ إذا عقَدوا عَقداً لجارهم *** شدوا العِنَاج وشدُّوا فوقه الكَرَبا([18]) وقال آخر: وبعضُ القولِ ليس له عِناجٌ *** كسَيلِ الماء ليس لـه إتاءُ([19]) الإتاء: المادّة. وجمع العِناج عُنُج، وثلاثةُ أعنِجة. والرجل يَعْنُِج إليه رأسَ بعيره، أي يجذِبُه بخِطامه. ويقال: إنّ العِناج إنّما يكون في عُرَى الدَّلو، ولا يكون في أسفلها. وأنشد: لها عِناجانِ وسِتُّ آذانْ([20]) *** واسعةُ الفَرْغ أديمان اثنانْ قال ابنُ الأعرابيّ: عَنَجْت الدّلو وأعْنَجْتُها. قال أبو زيد: العَنْج: جذبُك رأسَها وأنت راكبُها. يعني النّاقة. قال أبو عُبيدة: من أمثالهم في الذي لا يَقبل الرّياضة: "عَوْدٌ يُعَلّم العَنْج". وأما الذي ذكرناه من قوله: * وبعض القول ليس له عِناجٌ * فقال أبو عمرو بن العلاء: العِناج في القول: أن يكون [له] حصاةٌ فيتكلّم بعلمٍ ونَظر، وإذا لم يكن لـه عِناج خرجَ منه ما لا يريد صاحبُه. ومعنى

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.973 harf
العِنَبُ: معروف، واحدتُه عِنَبة؛ ويُجْمَعُ العِنبُ أَيضاً على أَعناب. وهو العِنَباءُ، بالمدّ، أَيضاً؛ قال: تُطْعِمْنَ أَحياناً، وحِـيناً تَسْقِـينْ العِنَباءَ الـمُتَنَقَّى والتِّينْ، كأَنها من ثَمَر البساتِـينْ، لا عَيْبَ، إِلاَّ أَنـَّهنَّ يُلْهِـينْ عن لَذَّةِ الدنيا وعن بعضِ الدِّينْ ولا نظير له إِلاَّ السِّـيَراءُ، وهو ضَرْبٌ من البرود، هذا قول كراع. قال الجوهري: الـحَبَّةُ من العِنَبِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR68 harf
* ع ن ب * * العِنَباء * بكسر العين وفتح النون والمد لغة في * العِنَب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.752 harf
العنب هو ثمر الكرم: م كالعنباء بالمد، نقل عن الفهري في شرح الفصيح. يقال: هذا عنب وعنباء بالمد وأنشد الفراء: كأنها من شجر البساتين العنباء المتنقى والتـين قاله شيخنا. قلت: والأبياتث في التهذيب، ولسان العرب: تطعمن أحيانا وحينا تسـقـين كأنها من ثمر الـبـسـاتـين لا عيب إلا أنـهـن يلـهـين عن لذة الدنيا وعن بعض الدين العنباء المتنـقـى والـتـين ولا نظير له
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.641 harf
عنّب 2 عنّب ذ , (O, K,) inf. n. تَعْنِيبٌ, (K,) said of a grape-vine, [meaning It produced grapes,] (O, K,) is from العِنَبُ. (O.) عِنَبٌ عِنَبٌ ذ and ↓ عِنَبَآء both signify the same, (S, O, K,) the latter said by Kr to be the only word of its measure except سِيَرَآء, but Kh mentions also حِوَلَآء, and Ibn-Kuteybeh adds to these خِيَلَآء, (TA,) [whence it seems to be, accord. to analogy,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR380 harf
عَنَبَ عَنَبَ عَنَّبَ II a. Produced grapes. عِنَب عِنَب 7 , ( pl. أَعْنَاْب 38 ), a. Grape. عِنَبَة عِنَبَة 7t , ( pl. reg. ), a. Grape. b. Pimple, pustule. عِنَبِيّ عِنَبِيّ 7yi , a. Relating to grapes; made of grapes. أَعْنَبُ أَعْنَبُ 14 , a. Bignosed. عَنَّاْب عَنَّاْب 28 , a. Seller of grapes. عُنَّاْب عُنَّاْب 29 , عُنَّاْبَة 29t , a. Jujube; jujube-tree.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.430 harf
عنب عَنَبَ - يَعْنِبُ - عِنَب - أَعْنَاب عَنَبَ - يَعْنِبُ + الكائن أو النبت: ينشط ويخف فيبرز ويطلع وينتؤ خارجاً من مكمنه: وخاصة لنمو الثمر وخروجه على شكل عناقيد أو فقاعات كروية صغيرة عِنَب: اسم جنس الفاكهة المعروفة التي تكون بشكل عناقيد أَعْنَاب : جمع " عِنَب " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة " وهي: عَدَسَ -
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler64 mücavir (82 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نخل

    9 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  2. جنن

    7 ortak ayet · Bahçe demektir

  3. ثمر

    4 ortak ayet · Meyve demektir

  4. زرع

    3 ortak ayet · Ekin demektir

  5. زيت

    2 ortak ayet · Zeytindir

  6. فكر

    2 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  7. صنو

    1 ortak ayet · Kökteşler

  8. قضب

    1 ortak ayet · Sarmaşık demektir

  9. قنو

    1 ortak ayet · Hurma salkımı demektir

  10. ينع

    1 ortak ayet · Ve onun olgunlaşması

  11. فجر

    2 ortak ayet · Fecr Yarık demektir

  12. نبت

    2 ortak ayet · Bitki

Geçtiği ayetler(11)

  1. … وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ …

    ÜzümlerO’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

  2. وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ …

    ÜzümlerYeryüzünde birbirine komşu toprak parçaları, üzüm bağları, ekinler ve çatallı çatalsız hurma ağaçları vardır. Hepsi de aynı su ile sulanır. Ama lezzetçe onları birbirinden ayrı kılmışızdır. Şüphesiz ki bunlarda; akleden bir kavim için ayetler vardır.

  3. وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَحَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا

    ÜzümlerOnlara iki adamı örnek ver ki; birisine iki üzüm bağı verip çevresini hurmalıklarla çevirmiş ve aralarında ekinler bitirmiştik.

Sîga sayfası: وَأَعْنَابًا
Sîga sayfası: وَالْأَعْنَابَ
Sîga sayfası: وَالْأَعْنَابِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعنب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنخل, شجر, ثمر, زيت
Zıt Kökجدب
Çekirdek Özet 1Salkım halinde tanelenen, sulu, tatlı ve asma üzerinde yetişen meyve; bağ ve asma
Çekirdek Özet 2İlahi lütuf, su ile canlanan bereketli bahçeler ve insan için rızık/nimet delili
Çekirdek Özet 3Emeğin, bakımın ve suyun birleşimiyle oluşan yüksek verimli, çok amaçlı zirai zenginlik
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca mayalanıp şaraba dönüştürülen bir nesneye indirgeyerek Kur'an'daki bütüncül gıda, bağ ve rızık fonksiyonunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عنOrtaya çıkma, yönelme, bir tarafa meyledip tutunma veya boyun bükme; عنق, عنت, عند köklerinde olduğu gibi bir uzantı, engel veya belirgin bağ kurma haliبÇekirdeğin yönelme ve tutunma hareketine içe alma, toplanma ve bünyesinde öz/su biriktirme karakteri katarak salkımlaşıp tane tutan asma meyvesini ifade etmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGözAçığa çıkma, dışarıdan belirgin şekilde fark edilme, pınarın kaynaması gibi özün dışa vurumu
نFiliz, yılan, balıkCanlılığın sürmesi, uzama, filizlenip sarılma, süreklilik ve bereketli çoğalma
بEv, çadırİçeride barındırma, muhafaza etme, bir sınır içinde özü veya suyu toplama
عنبGözden filizlenip bir kapta toplanmaAsmanın filizlenerek dallanması, uzayıp tutunması ve her bir tanenin kendi zarı içinde zengin bir su ve öz barındırması hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAsma ağacı ve bu ağacın salkımlı, etli ve sulu tanelerden oluşan meyvesi; ayrıca bu meyvenin oluşturduğu bağ ve bahçe alanı
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde seçkin meyveler, şarap üretimi ve lüks tüketim bağlamında incir ve diğer meyvelerle anılmıştır. Ebû Züeyb el-Hüzelî veya erken kabile şairlerinin aktardığı beyitlerde temizlenip seçilmiş üzüm şu mısrada zikredilir: العِنَباء المتَنَقّى والتِّينْ
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde bol üzüme ve bağa sahip kimseler için عانِب tabiri kullanılmış; ayrıca dağ keçisinin çevik sıçrayışı için العَنَبان benzetmesi yapılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça عنب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde üzüm, asma ve meyve salkımı bağlamında geniş bir ortak mirasa dayanır. İbranicede salkım ve üzüm tanesini karşılayan ענב (ʿēnāb), Ugarit dilinde ʿnb, Süryanicede ʿenbtā veya ʿenbā ve Ge'ez dilinde ʿanab biçimleri aynı morfo-semantik kökenden gelmektedir. Bütün bu Sami dillerinde kök, hem tekil üzüm tanesini hem de salkımlı bağ ürününü ifade etmek üzere erken tarım çağlarından itibaren yerleşik hale gelmiştir. Kökün Akadca katmanında doğrudan aynı biçim yerine inbu (meyve, ürün) sözcüğü ile fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik tartışılsada, kökün Batı Sami kolunda bağcılık kültürünün temel adı olarak özelleştiği açıktır.

Güven Kesin

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعنب kökünden türeyen isimleşmiş yapıArapçada fiil çekimi yerine doğrudan isim (عِنَب, أَعْنَاب) ve sıfat/nisbet kalıplarıyla yaşamış, meyve ve bağ kültürünün adı olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ענב, Süryanice ʿenbā, Ugaritçe ʿnbOrtak Sami mirası olarak salkımlı asma meyvesi ve bağ ürünü anlamını kesintisiz korumuşturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arabistan ve Habeş (Ge'ez) dilleriBölgesel vaha ve teras tarımının bir parçası olarak tarımsal terminolojide korunmuşturGüçlü

Kaynak David Cohen, Koehler-Baumgartner, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عنبAnlamlıÜzüm, asma, bağSalkımlı, taneli ve sulu meyve; bağ alanıHedef kök; Kur'an'da geçer
عبنAnlamlıİrilik, kabalık, gövdelilikİri yapılı, cüsseli insan veya deve için kullanılırKur'an'da geçmez; fiziksel hacim ve dolgunluk ortaklığı
نعبAnlamlıSes çıkarma, hızlı hareketKarganın ötüşü veya hızlı yürüyüşKur'an'da geçmez; fonetik permütasyon
نبعAnlamlıKaynama, fışkırmaSuyun topraktan veya kaynaktan fışkırmasıKur'an'da geçer; suyun dışa vurumu yönüyle hedef kökün sululuğuyla tematik bağ kurar
بعنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir
بنعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عنبMerkezAsma ve salkımlı meyveDoğrudan asma, üzüm tanesi ve bağ bütünlüğünü temsil ederSalkım yapısı, sululuğu ve doğrudan tüketimiyle öne çıkar
نخلKomşuHurma ağacı ve bahçesiKur'an'da daima عنب ile eşleşen, çöl/vaha dengesinde dik duruşlu diğer temel besin ağacıdırÜzüm asma ve sarılıcı iken hurma gövdeli ve diktir
شجرKomşuGenel ağaç ve bitki örtüsüGövdesi ve dalı olan bitkilerin genel adıdırعنب özel bir meyve ve bitki türünü adlandırır
ثمرKomşuMeyve ve ürünHer türlü bitkisel verimin ve hasadın üst kavramıdırعنب, semerenin en seçkin ve somut örneklerinden biridir
زيتKomşuZeytin ve zeytinyağıSıvı ve gıda bereketi yönüyle üzüm bağlarıyla birlikte anılan Akdeniz havzası ürünüdürZeytinde yağlılık, üzümde tatlı su ve şeker baskındır
جدبZıtKuraklık ve kıtlıkYağmurun kesilmesi, bitkilerin kuruması ve bağların yok olması halidirعنب kökünün temsil ettiği bereket, su ve asma yeşilliğinin karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعنبÜzüm, bağHem tekil meyve tanesini hem de bağ bütününü karşılarKesin
LatinceUva, VitisÜzüm, asmaUva taneyi ve salkımı, vitis ise asma bitkisini karşılarKesin
İngilizceGrape, VineÜzüm, asmaGrape meyveyi, vine sarılıcı asma bitkisini ifade ederKesin
AlmancaWeintraube, RebeÜzüm salkımı, asmaWeintraube meyve salkımını, Rebe asmayı belirtirKesin
FransızcaRaisin, VigneÜzüm, asmaRaisin meyveye, vigne ise bitki ve bağ yapısına odaklanırKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْنَابٍ / وَأَعْنَابٍDünya hayatındaki ilahi nimet ve ayet (delil)Yağmur ile yeryüzünün canlanması, hurma ve diğer ürünlerle birlikte insanın beslenmesine sunulan bağlar bağlamı (En'âm 6:99, Ra'd 13:4, Nahl 16:11, Mü'minûn 23:19, Yâsîn 36:34)
وَالْأَعْنَابَRızık ve içecek kaynağıİnsanların meyvelerinden içecek ve güzel rızık edindikleri nimet boyutu (Nahl 16:67)
أَعْنَابٍMülkiyet, imtihan ve kibir meseliİki bahçe sahibinin gururlanmasına ve dünya malının faniliğine konu olan bağlar (Bakara 2:266, Kehf 18:32)
وَعِنَبٍ / وَعِنَبًاOlağanüstü talep ve yaratılış mucizesiİnkarcıların peygamberden mucize olarak talep ettiği zenginlik veya topraktan bitirilen gıda çeşitliliği (İsrâ 17:91, Abese 80:28)
وَأَعْنَابًاAhiret mükafatı ve cennet nimetiTakva sahiplerine vadedilen bahçeler ve salkımlı nimetler (Nebe' 78:32)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNimet, tevhîd ve kudret deliliBirbirine komşu topraklarda aynı su ile sulanan bağların farklı tat ve renkte meyve vermesinin Allah'ın irade ve kudretine delil kılınmasıKozmik düzen ve hikmet delili
FıkıhZekat, şıra ve içki hükümleriÜzümün zekata tabi zirai ürünlerden sayılması, yaş ve kuru üzüm mübadelesi (müzâbene yasağı) ve mayalanma süreçlerinin hukuki statüsüİktisadi mal ve helal/haram sınırları
TefsirMeseller ve zıtlıklar analiziKehf ve Bakara surelerindeki bağ meselleri üzerinden nankörlük ile şükür, dünya hayatının geçiciliği ile ahiret sermayesi karşılaştırmasıTemsili ve ahlaki anlatım
HadisBereket ve adlandırma edebiHadislerde bağ ve üzüm için kullanılan ifadeler, özellikle kerem isminin müminin kalbine hasredilip asmaya doğrudan bu ismin verilmemesi edebiTerminolojik edep ve bereket

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şükür alanıİlahi ikram ve delilİnsanı yaratıcının sanatını ve cömertliğini tefekküre yöneltmeBir asma kütüğünden sarkan zengin salkımlar, şükrü gerektiren açık bir ilahi lütufturKesin
İlmiZirai biyoloji ve ekolojiYüksek verimli kültür bitkisiSu, toprak ve güneş enerjisini zengin besin değerine dönüştürmeKurak veya yarı kurak alanlarda derin kök sistemiyle su tasarrufu sağlayan gelişmiş ekolojik üretimGüçlü
SiyasiMülkiyet ve güç dengesiZenginlik ve nüfuz sembolüToprak mülkiyeti üzerinden toplumsal statü ve kibir üretme potansiyeliKehf suresindeki bağ sahibi örneğinde olduğu gibi, siyasi ve sosyal üstünlük iddiasına dönüşebilmeGüçlü
İktisadiZirai katma değerTicari emtia ve temel gıdaTaze tüketim, kurutma, pekmez ve şıra ile çok yönlü ekonomik getiri sağlamaEmek-yoğun yapısıyla istihdam oluşturan ve uzun süreli saklanabilen stratejik tarımsal servetKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFraktal kümelenme ve ağ (network) yapısıTek bir ana gövdeden dallara, dallardan salkım saplarına ve saplardan bağımsız küresel tanelere uzanan hiyerarşik dağılım, fizikte ve matematikte dallanan ağ modellerine karşılık gelirGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif dayanışma ve toplumsal örgütlenmeSalkımdaki her bir tanenin ortak bir merkezden beslenerek yan yana var olması, bireylerin ortak bir amaç ve kurum etrafında kenetlenip toplumsal zenginliği oluşturması modelini yansıtırMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiÜzüm kavramını yalnızca alkol/şarap üretimi tartışmalarına hapsederek ya da onu sıradan bir lüks sofra meyvesi düzeyine indirgeyerek okumak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da عنب, suyun hayat vericiliğinin, toprağın çeşitlilik kabiliyetinin, insan emeğiyle kurulan dengeli ekosistemin ve hem dünyada hem cennette sunulan bütüncül bir rızık modelinin adıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki kozmolojik tefekkür çağrısı kaybolur; iki bahçe sahibinin temsil ettiği servet ahlakı ve mülkiyet imtihanı sadece bireysel bir hikaye zannedilir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin indiği coğrafyada vaha ve teras tarımının zirvesini temsil eden üzüm, ilahi cömertliğin, tasarımın ve insan emeğinin en berrak somut göstergesidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış delillerinin sergilendiği kozmik ayetlerde (En'âm, Ra'd, Nahl), mülkiyet ve ahlak mesellerinde (Bakara, Kehf) ve ahiret tasvirlerinde (Nebe') belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Meyvelerin ve doğanın sadece biyolojik bir tesadüf olduğu fikrini çürütür; aynı su ile sulanan bitkilerin farklı tat ve biçimler almasındaki iradeyi göstererek mekanist bakışı tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAsma ağacı, bu ağacın salkımlı, tatlı ve sulu tanelerden oluşan meyvesi ve bu meyvelerin yetiştirildiği bağ bahçesi.
  • Soyut anlamOrtak bir kaynaktan beslenerek çoğalan, bir araya gelerek değer üreten, dışı korunaklı içi bereket dolu çok boyutlu nimet ve verimlilik.
  • Sistematik karşılıkSu girdisi, toprak potansiyeli ve insan emeğinin optimal bileşimiyle ortaya çıkan, hem şükrü hem de iktisadi adaleti test eden yüksek verimli rızık sistemi.
  • LaTeX modeliR=∑i=1n(W⋅Si⋅L)→τB(A)
  • LaTeX açıklamasıModelde W su girdisini, Si toprak ve çevre değişkenlerini, L insani emek ve bakımı temsil eder. Bunların belirli bir zaman periyodu (τ) içindeki bileşimi, salkımlı ve taneli asma meyvesi kümesini B(A) meydana getirir; sonuçta ortaya çıkan toplam ürün R, hem biyolojik rızkı hem de ilahi lütfu simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع