عون
ع - و - ن
KÖK- 11 geçiş
- 10 ayet
- 9 sîga
- 10 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yardım istenilen
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.341 harfباب العين والنون وواي معهما
ع ن و، ع ن ي، ع و ن، ع ي ن، ن ع و، ن ع ي ، و ع ن، ن و ع، ن ي ع مستعملات
عنو:
العاني: الأسير، أقرّ بالعُنُوِّ والعَناء وهما مصدران قال:
ابني أمية إني عنكمـا عـانـي وما العنا غير أني مرعش فاني
قوله: عانٍ، أي: ماسور، أي ليس عُنُوّي إلاّ أنّي مرعش. ويقال للأسير: عنا يعنو وعَنِيَ يَعْنَى إذا نشب في الإسار. قال:
ولا يُفكّ طَوالَ الدّهر عانيها
وتقول: أَعْنُوه، أي:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR859 harfالعَوانُ: النَصَفُ في سنِّها من كلِّ شيء، والجمع عونُ. وفي المثل: لا تُعَلَّمُ العَوانُ الخِمْرَة. وتقول منه: عَوَّنَتِ المرأة تَعْويناً، وعانَتْ تَعونُ عَوْناً. والعَوانُ من الحروب: التي قوتِل فيها مرةً بعد مرّة، كأنَّهم جعلوا الأولى بِكْراً. وبقرةٌ عوانٌ: لا فارِضٌ مُسِنَّةٌ ولا بكرٌ صغيرةٌ، بين ذلك. والعَوْنُ: الظهيرة على الأمر، والجمع الأعْوانُ. والمَعونةُ: الإعانةُ. يقال: ما عندك معونةٌ، ولا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok25.391 harfباب العين والنون
عون ، عنا ، نعو ، عين ، وعن ، ينع ، نعي ، نوع ، ونع .
عون : يقال امرأة متعاوِنة إذا اعتدل خَلْقُها فلم يبدُ حجمها ، وبرذون متعاون ومتدارِك ومتلاحك إذا لحِقت قوّته وسِنّه .
وقال الليث : كل شيء أعانك فهو عَوْن لك ؛ كالصوم عَوْنٌ على العبادة والجميع الأعوان . قال : وتقول : أعنته إعانة ، واستعنته ، واستعنت به ، وعاونته . وقد تعاونّا أي أعان بعضنا بعضاً . والمَعُونة : مَفْعُلة في قياس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR718 harf- العون: المعاونة والمظاهرة، يقال: فلان عوني، أي: معيني، وقد أعنته. قال تعالى: ﴿فأعينوني بقوة﴾ [الكهف/95]، ﴿وأعانه عليه قوم آخرون﴾ [الفرقان /4]. التعاون: التظاهر. قال تعالى: ﴿وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان﴾ [المائدة/2]. والاستعانة: طلب العون. قال: ﴿استعينوا بالصبر والصلاة﴾ [البقرة/45]، والعوان: المتوسط بين السنين، وجعل كناية عن المسنة من النساء اعتبارا بنحو قول الشاعر:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR855 harfع و ن
الصوم عون على العفة.
وهؤلاء عونك وأعوانك وهذه عونك واستعنته واستعنت به.
وعاونته على كذا وتعاونوا عليه.
ولا تبخلوا بمعونكم وما عونكم.
والكريم معوان وهم معاوين في الخطوب.
ولا بدّ للناس من معاون.
وتقول: إذا قلّت المعونة كثرت المؤنة.
وقال بعض العرب: أجرّ لي سراويلي فإني لم أستعن أي أسبغها لي فإنل لم أستحدّ قاله: لمن أراد قتله.
" العوان لا تعلّم الخمرة ".
ع و ن الصوم عون على العفة. وهؤلاء عونك وأعوانك وهذه عونك واستعنته واستعنت به. وعاونته على كذا وتعاونوا عليه. ولا تبخلوا بمعونكم وما عونكم. والكريم معوان وهم معاوين في الخطوب. ولا بدّ للناس من معاون. وتقول: إذا قلّت المعونة كثرت المؤنة. وقال بعض العرب: أجرّ لي سراويلي فإني لم أستعن أي أسبغها لي فإنل لم أستحدّ قاله: لمن أراد قتله. " العوان لا تعلّم الخمرة ". ونساء وحروب عون وقد عوّنت. ومن المستعار: امرأة متعاونة: سمينة في اعتدال ساقها ليست بخدلةٍ ولا حمشة. وقال ابن مقبل: فباكرتها حين استعانت حقوفها بشهباء ساريها من القرّ أنكب ذكر خزامى واستعانة حقوفها بالشهباء وهي الليلة ذات الضّريب أنها تلبدت بنداها وأنكب: مائل المنكب. وحرب عوان. قال: حرباً عواناً لاقحاً عن حولل خطرت وكانت قبلها لم تخطر وتقول: فلان لا يحبّ إلا العانية ولا يصحب إلا الحانيّه أي الخمر المنسوبة إلى عانة وأصحاب الحانات.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.373 harfالعَوْنُ: الظَّهير على الأَمر، الواحد والاثنان والجمع والمؤنث فيه سواء، وقد حكي في تكسيره أَعْوان، والعرب تقول إذا جاءَتْ السَّنة: جاء معها أَعْوانها؛ يَعْنون بالسنة الجَدْبَ، وبالأَعوان الجراد والذِّئاب والأَمراض، والعَوِينُ اسم للجمع. أَبو عمرو: العَوينُ الأَعْوانُ. قال الفراء: ومثله طَسيسٌ جمع طَسٍّ. وتقول: أَعَنْتُه إعانة واسْتَعَنْتُه واستَعَنْتُ به فأَعانَني، وإنِما أُعِلَّ اسْتَعانَ وإِن
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.314 harf: ( *!العَونُ : الظَّهِيرُ ) على الأمْرِ ، ( للواحِدِ ) والاثْنَيْن ( والجَمْعِ ) ، والمُذَكَّرِ ( والمُؤَنَّثِ ، ويُكَسَّرُ *!أَعْواناً ) والعَرَبُ تقولُ : إذا جاءَتِ السَّنة : جاءَ معها أَعْوانُها ، يَعْنُونَ بالسَّنةِ الجَدْبَ ، *!وبالأَعْوانِ الجَرادَ والذباب والأَمْراضَ .
وقالَ اللَّيْثُ : كلُّ شيءٍ *!أَعانَكَ فهو *!عَوْنٌ لَكَ ، كالصَّوْمِ عَوْنٌ على العِبادَةِ ، والجَمْعُ *!أَعْوانٌ .
(
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.617 harfعَانَتْ
1 عَانَتْ ذ , (S, K,) aor. تَعُونُ, inf. n. عَوْنٌ, (S, TA, [but see what follows,]) said of a woman, She was, or became, such as is termed عَوَان [q. v.]; as also ↓ عَوَّنَتْ, inf. n. تَعْوِينٌ: (S, K:) and in like manner, عانت, aor. as above, inf. n. عُؤُونٌ, [or عَوْنٌ, (Ham p. 630,)] is said of a cow, accord. to AZ. (TA.)
2 عَوَّنَ see 1: -A2- and see also 10. -A3- تَعْوِينٌ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.352 harfعَان
عَان ( w ) U ( n. ac. عَوْن 1 ),
a. Was middleraged; was, became a matron.
عَوَّنَ
عَوَّنَ II
a. [ acc. & 'Ala ], Helped, aided against.
b. see I & X.
عَاْوَنَ
عَاْوَنَ III , أَعْوَنَ IV ,
a. see II (a) .
تَعَاْوَنَ
تَعَاْوَنَ VI ,
a. Helped, aided each other.
اِعْتَوَنَ
اِعْتَوَنَ VIII ,
a. see VI .
اِسْتَعْوَنَ
اِسْتَعْوَنَ X
a. [ acc. or Bi ], Asked help of.
عَوْن
عَوْن [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR67.836 harfعون
عَانَ - يَعِيْنُ - عَيْن - عَيْناً - عُيُوْن - مَعِيْن
عَانَ - يَعِيْنُ + الكائن (الماء أو السائل): يخرج من مكمنه من فتحة صغيرة ويسيل
عَيْن: اسم فعل " من عَانَ - يَعِينُ ": خروج السائل من مكمنه من فتحة صغيرة: وهي كذلك اسم آلة منه: المكان أو الفتحة أو الشق أو العضو الذي يخرج السائل منه، من مكمنه، في الجسد والأرض
عُيُوْن: جمع " عَيْن"
Sîgalar(9)
- اسْتَعِينُواYardım isteyin(اسْتَفْعِلُوا)×2
- الْمُسْتَعَانُYardım istenilen(الْمُسْتَفْعَلُ)×2
- تَعَاوَنُواYardımlaşmayın(تَفَاعَلُوا)×1
- عَوَانٌOrta yaşlı(فَعَالٌ)×1
- فَأَعِينُونِيHemen bana yardım edin(فَأَفْعِلُونِي)×1
- نَسْتَعِينُYardım isteriz(نَسْتَفْعِلُ)×1
- وَأَعَانَهُVe ona yardım etti(وَأَفْعَلَهُ)×1
- وَاسْتَعِينُواVe yardım isteyin(وَاسْتَفْعِلُوا)×1
- وَتَعَاوَنُواVe yardımlaşın(وَتَفَاعَلُوا)×1
Mücavir kökler67 mücavir (84 toplam)
- صبر
4 ortak ayet · Granit taş demektir
- وصف
2 ortak ayet · Vasıflandırırlar
- ردم
1 ortak ayet · Tıkaç veya tıkaç deliği demektir
- شنأ
1 ortak ayet · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…
- سول
1 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir
- قلد
1 ortak ayet · Anahtardır
- صيد
1 ortak ayet · Av
- عقب
2 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- زور
1 ortak ayet · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…
- قمص
1 ortak ayet · Gömlek demektir
- صلو
2 ortak ayet · Namaz
- بقر
1 ortak ayet · Sığır
Geçtiği ayetler(10)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
Yardım isteyinEy iman edenler, sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphesiz ki Allah, sabredenlerle beraberdir.
قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
Yardım isteyinMusa kavmine dedi ki: Allah’tan yardım isteyin ve sabredin. Yeryüzü muhakkak ki Allah’ındır. Kullarından dilediğini ona mirasçı kılar ve akıbet müttakilerindir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عون |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصر, ظهر, رفد, سند |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir işi başarmak, yükü taşımak veya dengeyi sağlamak için bir güce diğer bir gücü ekleyerek arka çıkma, takviye etme ve olgunluk |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sınırlılığını bilerek hedefe ulaşmak için sabır, namaz ve ilahî kudretten destek istemesi; kulluk ve ortak sorumluluklarda meşru dayanışma |
| Çekirdek Özet 3 | Asıl failin çabasına eklenen destekleyici güç mekanizması; tek başına yetersiz kalan iradenin takviyesiyle işin ikmali |
| Kritik Hata Riski | Kökü pasif bir çaresizlikle başkasından her şeyi beklemek veya kulun sorumluluğunu kaldıran mekanik bir kurtarıcılık olarak anlamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عو | Boşluk, dönme, eğrilik, yönelme ve bir merkez etrafında dolanarak ihtiyaç duyulan tarafa meyletme; nitekim عود kökünde dönüp yönelme, عوذ kökünde bir yere sığınarak tutunma, عوج kökünde meyletme ve bükülme, عول kökünde ise yükü başkasına dayama anlamı belirgindir | ن | ن harfinin getirdiği süreklilik, tecessüm ve üretkenlik etkisiyle kök, bir merkeze ya da faile yönelen gücün süreklilik kazanarak ona dayanak, arka ve takviye olması anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İhtiyacın, eksikliğin ve yönelinecek hedefin farkında olma, gözetleme ve kaynak arayışı |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine raptetme, bitiştirme, bir kuvveti diğerine bağlayarak yükü sabitleme |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Eklenen bağın hareket kazanması, işi tamamlayıcı canlı bir süreklilik ve üretken kuvvet üretmesi |
| عون | İhtiyaç duyulan hedefe ve kaynağa (ع) harici bir kuvveti çengel gibi ekleyip bitiştirerek (و) işi sürdürülebilir, dayanıklı ve tamamlanmış bir neticeye (ن) ulaştırma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yükü kaldıramayana veya bir işte yetersiz kalana arkadan destek verip gücünü katlama (ez-zahîr ale'l-emr); ayrıca bir şeyin gençlik zayıflığı ile ihtiyarlık düşkünlüğü arasındaki tam olgun, kuvvetli hali (el-avân) ve yaban eşeği sürüsü (el-âne) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kök, hem savaşta arkasını kollayan müttefik ve destekçi hem de gençlik ile yaşlılık arasındaki olgun kadın ve at tasvirlerinde geçmektedir. el-A‘şâ bir beytinde orta yaşlı ve taze kadınları karşılaştırırken نَواعِمُ بين أبكارٍ وعُوانِ ifadesini kullanır |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve kıtlık yılı geldiğinde yanında açlık, hastalık ve kurt gibi felaketleri getirmesi durumunda Arapların جاءَتِ السَّنةُ وجاءَ معها أَعْوانُها demeleri; ayrıca bir işin yükünü paylaşan yardımcı için el-mu‘în ve el-avân kelimelerinin kullanımı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa ve el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça kök عون, Batı ve Güney Sami dillerinde genel olarak "yardım etme, arka çıkma, sıkıntı anında takviye sağlama ve olgunlaşma/güçlenme" semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda doğrudan ‘-w-n ses denkliğinde türeyen yapılar bulunmakla birlikte, Sami dillerinde yükü hafifletme, birine güç katma ve sığınak olma fonksiyonları sıklıkla birincil ve ikincil kökler üzerinden paylaşılır; Süryanicede ‘w-n / ‘ūnā biçimi duraklama, konaklama ve menzil anlamını taşırken, Arapçada kök özellikle fiziksel olarak bir bedene veya iradeye güç ekleme (mu‘âvene) ve iki aşırı uç arasındaki dengeli olgunluk (avân) yönünde özelleşmiştir. Ge‘ez ve Güney Arapça yazıtlarda da ortaklığa ve dayanışmaya dair izler görülür. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki ilksel somut çekirdeği, zayıf düşen bir nesneyi alttan veya arkadan bir payanda ile destekleyerek ayakta tutma hareketidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عون / اِسْتَعَانَ / مَعُونَة | İki uç arasında denge ve kuvveti temsil eden عوان biçiminden türeyerek bir işe yetecek kuvveti sağlama, arkalık ve destek verme yönünde gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice paralel formlar | İbranice ve Aramicede konaklama, barınma ve zahir olma semantik alanlarıyla kesişen, destekleyici mevcudiyet bildiren akraba kökler | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik taban | Zayıf bir gövdeyi sağlam bir nesneye bağlama ve ek kuvvetle ayakta tutma eylemi | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عون | Anlamlı | Yardım etme, arka çıkma, orta yaş ve olgunluk | Bir kuvvete ek güç katarak onu hedefine ulaştırma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عنو | Anlamlı | Boyun eğme, zilletle teslim olma, ortaya çıkma | Bir gücün karşısında baş eğip tevazu gösterme veya bir şeyin yüzeye çıkması | Anlam ilişkisi zıt kutuptadır; Kur'an'da geçer (عنا) |
| وعن | Anlamlı | Sert ve taşlık yer, şiddetli basma | Yerin sertliği veya ayak basılan zeminin katılığını anlatır | Kur'an'da geçmez |
| ونع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı diziliş |
| نعو | Anlamlı | Ölüm haberi verme, yüksek sesle duyurma | نعي köküyle paralel olarak bir vefatı veya olayı topluma haykırarak ilan etme | Kur'an'da geçmez |
| نوع | Anlamlı | Sallanma, çeşitlilik, kımıldama | Bir dalın meyve ağırlığıyla eğilmesi veya şeylerin sınıflara ayrılması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عون | Merkez | Yardım, destek, arkalık | Mevcut bir irade ve çabaya eklenerek o işi tamamlayan harici takviye | Asıl yükü yüklenenin çabası esastır; destekleyici güç onun yanındadır |
| نصر | Komşu | Kurtarma, galip getirme | Düşmana, baskıya veya zulme karşı üstün gelme ve savunma odaklı yardım | Çatışma, hasım ve mücadele ortamında zafere ulaştırmayı ifade eder |
| ظهر | Komşu | Arka çıkma, sırt verme | Birinin arkasında durarak ona fiziksel veya manevi koruma sağlama | Görünür bir arka olma, sırt sırta vererek mukavemet kazandırma vurguludur |
| رفد | Komşu | Hibe, bağış, ekleme | Eksik kalan bir nesneyi bağışla veya payanda ile doldurup takviye etme | Maddi hibe, destek ve boşluğu kapatıcı takviye boyutu öne çıkar |
| سند | Komşu | Dayanma, yaslanma | Yıkılmakta olan veya ayakta duramayan bir şeyin bir dayanağa yaslanması | Bütünüyle ağırlığı dayanağa verme ve yükü aktarma durumu baskındır |
| خذل | Zıt | Yardımsız bırakma, terk etme | Destek beklenen veya hakkı olan anda arka çıkmayıp yüzüstü bırakma | Gücü geri çekerek hedefi düşman veya zorluk karşısında yalnız koymaktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عون | Bir güce eklenerek işi tamamlayan destek | Asıl failin hareketine harici kuvvet katarak dengeli olgunluğa ulaştırma | Kesin |
| Latince | Auxilium, Adiuvo | Yardım, destek kuvveti, takviye | Auxilium özellikle askeri ve kurumsal takviye birliklerini ifade eder; eksik gücü tamamlama yönüyle kökle örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Aid, Assistance, Reinforcement | Yardım, arkalık, ikmal desteği | Assistance mevcut bir sürece katkı sunmayı, reinforcement ise kuvvete ek güç katarak yapıyı sağlamlaştırmayı belirtir | Güçlü |
| Almanca | Beistand, Hilfe, Unterstützung | Arka çıkma, payanda olma, yardım | Beistand kelimesi tam olarak "yanında durma ve arkasında olma" anlamıyla kökün zahîr boyutunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Assistance, Soutien, Renfort | Destek, payanda, takviye | Soutien alttan ve arkadan tutma fikrini, renfort ise gücün çoğaltılmasını taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Dictionnaire Académie Française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اِسْتَعِينُوا / نَسْتَعِينُ | İbadet ve hedeflerde Allah'tan güç ve takviye isteme | Kulun sınırlarını itiraf ederek namaz, sabır ve kullukta yegâne dayanaktan yardım dilemesi; Fâtiha 1:5, Bakara 2:45, A‘râf 7:128 |
| الْمُسْتَعَانُ | Ağır imtihanlarda güvenilip sığınılan yegâne makam | İftira, felaket ve haksızlık karşısında sabredilerek sığınılan ilahî merci; Yûsuf 12:18, Enbiyâ 21:112 |
| تَعَاوَنُوا / لَا تَعَاوَنُوا | Toplumsal dayanışma, ortaklaşma ve ittifak | İyilik ve takva zemininde yardımlaşma; günah ve düşmanlık zemininde dayanışmayı yasaklama; Mâide 5:2 |
| عَوَانٌ | Yaşça orta, dinç ve olgunluk evresinde olma | Aşırı genç veya çökmüş değil, iş görmeye en uygun ve dengeli bünye; Bakara 2:68 |
| أَعَانَ / أَعِينُونِي | Beşerî güçlerin birleşimi ve ortak emek takviyesi | Maddi bir set veya eseri inşa etmek için iş gücü isteme veya iddialarda arka çıkma; Kehf 18:95, Furkân 25:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstiane ve Tevhid-i Ef‘âl | Yalnızca Allah'tan yardım isteme ilkesi ile zahirî sebeplerden yararlanma arasındaki ayrım; kulun fiilindeki kesb ve ilahî tevfik | Hakiki müessirin sadece Allah olduğu, kulun çabasına eklenen tevfîkin mutlak kaynağının O olduğu vurgusu |
| Fıkıh | İâne, Teavün ve Suça İştirak | Meşru akitlerde ve maslahatlarda yardımlaşmanın hükmü; günah, haksızlık veya haram fiillere yardım etmenin cezai sorumluluğu | Suça destek olmanın vebal doğurması, meşru işlerde ise dayanışmanın farz-ı kifaye veya mendup olması |
| Tefsir | İbadet-İstiane Birlikteliği | Fâtiha suresinde ibadetin istianeden önce zikredilmesinin hikmeti; sabır ve namazın istiane vasıtası kılınması | İbadetin kulun borcu, istianenin ise bu borcu ifa edebilmek için gereken gücün Allah'tan talep edilmesi boyutu |
| Hadis | Kulun Kardeşine Yardımı | Allah'ın kuluna yardımı, kulun kardeşine yardım ettiği sürece devam eder rivayeti; zalime ve mazluma yardım ilkesi | Bireysel yardım hareketinin ilahî desteği çeken bir vesileye dönüşmesi; zalime yardımın zulmünü engellemek oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet akdi | Tevfîk ve sığınak | İnsanın kendi kudretine güvenmeyip ilahî desteğe yönelmesi | Bütün amel ve yükümlülüklerin ancak Allah'ın güç vermesiyle tamamlanabileceği idraki | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve aktarımı | Metodolojik iş birliği ve tedrisat | Zihinlerin ve araştırmaların birleşerek hakikati inşa etmesi | Tek bir ferdin kuşatamayacağı ilmi birikimin ortak gayretle aşılması | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve savunma | İttifak, asabiyet ve nizam takviyesi | Meşru nizamın korunması ve zulmün defedilmesi | Zulüm ve tecavüz odaklarına karşı kamusal ve toplumsal güçlerin bir araya getirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve emek birliği | İmece, infak ve iş bölümü | Kaynak ve iş gücü açığını kapatarak üretimi sürdürülebilir kılma | Zülkarneyn kıssasındaki gibi sermaye veya kudret ile iş gücünün birleşerek katma değer üretmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel kuvvet bileşimi ve rezonans (fizik/mekanik) | Bir kütleyi hareket ettirmeye tek başına yetmeyen bir kuvvet vektörüne (), aynı doğrultuda eklenen ikinci bir kuvvet vektörünün () dahil olarak eşik değerini aşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ve kolektif eylem teorisi (sosyoloji) | Bireylerin tek başlarına gerçekleştiremeyecekleri kamusal faydaları güven, yardımlaşma ve iş birliği ağları kurarak başarması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece muhtaçlara sadaka vermek veya pasif biçimde gökten mucizevi bir kurtuluş beklemek seviyesine indirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir iradenin fiiliyata geçerek gayret sarf etmesi, ardından sınırına vardığı noktada meşru güçlerle ve Allah'ın tevfîkiyle takviye edilerek neticeye ulaşması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çabasız ve amelsiz bir tevekkül yanılgısı doğurur; bireyi ortak sorumluluktan ve toplumsal iş birliği üretme mükellefiyetinden soyutlar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu temellendirir: İnsan ne her şeye kadir mutlak bir varlık ne de bütünüyle çaresiz bir kurbandır; gücü sınırlıdır ve bu eksiklik ancak ilahî ve beşerî meşru destekle kemale erer |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kulluğun özünü özetleyen Fâtiha suresinde; sabır ve namazın bir metot olarak teklif edildiği Bakara ayetlerinde; Zülkarneyn kıssasındaki imar ve inşa bağlamında; toplumsal ahlak nizamını kuran Mâide suresi emirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yalnızca dua edip hiçbir fiil ortaya koymadan bekleyen pasif anlayışı yıkar; zira ayetlerde yardım daima bir çabanın, davanın veya hedefin (sabır, namaz, kuvvet, takva) refakatçisi olarak istenmektedir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYetersiz kalan bir gövdeye veya kuvvete arkadan payanda verip güç katmak; iki aşırı uç arasındaki diri ve dengeli olgunluk hali.
- Soyut anlamBir hedefe yönelmiş iradenin eksikliğini gidermek üzere meşru bir kaynağa yaslanması, gücün güce eklenerek kemale ermesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın sınırlı imkânını ilahî inayet veya toplumsal dayanışma ile birleştirerek varoluşsal ve ahlaki dengeyi sağlayan kuvvet takviye mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde gerçekleşen nihai sonucu veya başarıyı, dönüştürücü süreci, asıl failin ortaya koyduğu birincil çabayı, ona eklenen takviye kuvveti (ilahî tevfîk veya beşerî yardımı), hedefe ulaşmak için aşılması gereken asgari direnç eşiğini ve ise toplam kuvvetin bu eşiğe ulaşıp ulaşmadığını belirleyen gösterge fonksiyonunu temsil eder. Tek başına yetersiz kaldığında, eklenen desteğiyle eşik aşılarak fiil tamamlanır.