غلق
غ - ل - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve kapattı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR518 harfباب الغين والقاف واللام معهما
غ ل ق يستعمل فقط
غلق:
احتد فلانٌ فنشب في حدته فَغَلِقَ أي: غَضِبَ.
وغَلِقَ الرهنُ في يد المرتهن إذا لم يفتك.
وغَلِقَ ظهرُ البعير لكثرة الدبرِ غَلَقاً لا يبرأ.
ونخلةٌ مُنْغَلقِةٌ، قد غَلِقَتْ أي: دودت أصولُ سعفها، وانقطع حملها.
والمِغلاق: الرمتاجُ. والغَلاقُ والغَلَقُ. وما يُفتحُ به ويُغْلَقُ والمِغْلَقُ: السهم السابع في مضعف الميسر، سمي به لأنه يستَغلِقُ ما يبقى من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.046 harfأغلَقت الباب فهو مُغْلَقٌ، والاسم الغَلْقُ، ومنه قول الشاعر:
وَباب إذا مالَ للغَلْقِ يَصْرِفُ
ويقال: هذا من غَلَقْتُ الباب غَلْقاً، وهي لغة رديئة متروكة. قال أبو الأسود الدؤلي:
ولا أقولُ لِقِدْرِ القومِ قد غَلِيَتْ ولا أقول لباب الدار مَغْلوقُ
وغَلَّقتُ الأبواب، شدد للكثرة، وربَّما قالوا:أغْلَقْتُ الأبواب. قال الفرزدق:
ما زلتُ أفتحُ أبواباً وأُغْلِقهـاحتَّى أتيتُ أبا عمرو بن عمَّارِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.292 harfباب الغين والقاف واللام
غلق
استعمل من وجوهه : غلق .
غلق : قال الليثُ : ( احتدَّ فلان ، فَغَلَقَ في حِدّتِهِ ، أي : نَشِبَ . قالَ : وَغَلِقَ الرَّهْنُ فِي يَدِ الْمُرْتَهِنِ ، إذا لم يُفَكّ .
وقال شمر : يقالُ لكلّ شيء نَشِبَ في شيء ، فلَزِمَهُ : قدْ غَلِقَ في الْباطِلِ ، وَغَلِقَ في الْبَيْعِ ، وَغَلِقَ بيعُهُ ، وَاسْتَغْلَقَ .
وَاسْتَغْلَقَ عَلَى الرَّجُلِ كَلاَمَهُ ، إذا أُرْتِجَ عَليهِ ، فلم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.119 harf(باب الغين واللام وما يثلثهما)
(غلم) الغين واللام والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَداثةٍ وهَيْجِ شهوة. من ذلك الغُلام، هو الطارُّ الشَّاربِ([1]) . وهو بيِّنُ الغُلومِيّة والغُلُومة، والجمع غِلْمةٌ وغِلْمان. ومن بابه: اغتَلَم الفَحلُ غُلمةً: هاج من شَهوة الضِّراب. والغيْلَم: الجارية الحَدَثة. والغَيْلَم: الشابُّ. والغَيْلَم: ذكر السَّلاحِف. وليس بعيداً أن يكون قياسُه قياسَ الباب.
(غلو/ي) الغين
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR571 harf- الغلق والمغلاق: ما يغلق به، وقيل: ما يفتح به لكن إذا اعتبر بالإغلاق يقال له: مغلق ومغلاق، وإذا اعتبر بالفتح يقال له: مفتح ومفتاح، وأغلقت الباب، وغلقته على التكثير، وذلك إذا أغلقت أبوابا كثيرة، أو أغلقت بابا واحدا مرارا، أو أحكمت إغلاق باب، وعلى هذا: ﴿وغلقت الأبواب﴾ [يوسف/ 23]. وللتشبيه به قيل: غلق الرهن غلوقا (غلق الرهن: ترك فكاكه. انظر: الأفعال 2/19)، وغلق ظهره دبرا (قال ابن فارس: يقال: غلق
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR693 harfغ ل ق
باب فتح وباب غلقٌ.
ومن المجاز: غلق الرهن في يد المرتهن إذا لم يقدر على افتكاكه وغلق فؤاده في يد فلانة.
واحتد فلان فنشب في حدّته وغلق إذا اشتدّت به فلم تنشرح عنه.
وإياك والغلق والضجر والقلق.
وإن بعيرك لغلق الظهر إذا لم يبرأ لكثرة الدبر وقد غلق ظهره.
واستغلق عليه الكلام وأغلق عليه وأغلق إذا ضيق وأكره ومنه: " لا طلاق في إغلاق " وكانت الأعاريب يقولون: إن قريشاَ لقنة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.714 harfغَلَقَ الباب وأَغْلَقه وغَلَّقه؛ الأُولى عن ابن دريد عزاها إلى أَبي زيد وهي نادرة، فهو مُغْلَق، وفي التنزيل: وغَلَّقَت الأبواب؛ قال سيبويه: غَلَّقت الأبواب للتكثير، وقد يقال أَغْلَقت يراد بها التكثير، قال: وهو عربيّ جيد. وباب غُلُق: مُغْلَقٌ، وهو فُعُل بمعنى مَفْعول مثل قارُورَة، وباب فُتُح أَي واسع ضخم وجِذْع قُطُل، والاسم الغَلْقُ؛ ومنه قول الشاعر:
وباب إذا ما مالَ للغَلْقِ يَصْرِف
ويقال: هذا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR405 harf* غ ل ق * * أَغْلَقَ * الباب فهو * مُغْلَقٌ * والاسم * الغَلْقُ * و * غَلَقَهُ * لغة رديئة متروكة و * غَلَّقَ * الأبوبا شُدد للكثرة وربما قالوا * أغْلَقَ * الأبواب و * الغَلَقُ * بفتحتين * المِغْلاقُ * وهو ما يُغلق به الباب و * غَلِقَ * الرهن من باب طرِب استحقه المُرتهن وذلك إذا لم يُفتك في الوقت المشروط وفي الحديث ﴿لا يُغلق الرهن﴾ و * اسْتَغْلَقَ * عليه الكلام أي ارتتج عليه وكلام * غَلِقٌ * أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.212 harfالغلقة بالفتح، وهو الأكثر، كذا سمعه أبو حنيفة، عن البكري ويكسر كذا سمعه عن أعرابي من ربيعة. ويقال: غلقى كسكرى عن غير أبي حنيفة: شجيرة تشبه العظلم مرة جدا، لا يأكلها شيء، تجفف، ثم تدق، وتضرب بالماء، وتنقع فيها الجلود، فلا تبقى عليها شعرة ولا وبرة إلا أنقتها منها، وذلك إذا أرادوا طرح الجلود في الدباغ، بقرية كانت أو غنمية، أو غير ذلك، وهي تدق وتحمل في البلاد لهذا الشأن، تكون بالحجاز وتهامة. وقال ابن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR20.571 harfغَلَقَ
1 غَلَقَ ذ as syn. with أَغْلَقَ: see the latter. -A2- Also, inf. n. غَلْقٌ, He went away. (TA.) ― -b2- And غَلَقَ فِى الأَرْضِ, aor. غَلِقَ , inf. n. غَلْقٌ, He went far into the land; (Ibn-'Abbلd, O, K, * TA;) as also فَلَقَ, aor. غَلِقَ , inf. n. فَلْقٌ. (Ibn-'Abbلd, O, TA.) -A3- غَلِقَ said of a door: see 7. ― -b2- [Hence,] غَلِقَ الرَّهْنُ, aor. غَلَقَ , (S, Mgh, O, Msb, K, &c.,) inf.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.711 harfغَلَقَ
غَلَقَ I ( n. ac. غَلْق 1 ),
a. Shut, closed.
b. [ Fī ], Went away, went far into ( the land ).
غَلِقَ
غَلِقَ A ( n. ac. غَلَق 4 ),
a. Was pledged, pawned; was forfeited; was unransomed, unredeemed.
b. Was disquieted; was vexed, annoyed.
c. Clave to.
d. see VII .
غَلَّقَ
غَلَّقَ II ,
a. Shut, closed; fastened, locked.
b. [ coll. ], Finished, concluded, terminated.
غَاْلَقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.192 harfغلق
غَلَقَ - يغْلِقُ - غَلَّقَ - يُغَلِّقُ
غَلَقَ - يغْلِقُ + كائن + مكاناً أو شيئاً: ضد " فتح ": يسد المنفد من مكان وإليه بشكل مؤقت
غَلَّقَ - يُغَلِّقُ : على وزن " فَعَّل " من " غَلَقَ - يغْلِقُ ": جعله " يَغْلِقُ " على وجه التكرار والشدة : يُغلق بشكل شديد ومحكم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلق والختم والقفل ومنع الحركة من داخل الشيء إلى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (20 toplam)
- هيت
1 ortak ayet · Getirin
- ثوي
1 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir
- عوذ
1 ortak ayet · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
- بوب
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- فلح
1 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
- بيت
1 ortak ayet · Beyt ev demektir
- رود
1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- نفس
1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
Ve kapattıEvinde bulunduğu kadın onu kendine ram etmek istedi. Kapıları sımsıkı kapadı. Ve: Sana söylüyorum gelsene, dedi. O da: Allah’a sığınırım, doğrusu o, benim efendimdir, bana iyi bakmıştır. Muhakkak ki zalimler asla felah bulmaz, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قفل, وصد, سدد |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir şey içine geçip takılması, kurtulması güç biçimde kilitlenmesi veya sıkışması |
| Çekirdek Özet 2 | Geçişi, çıkışı ve kurtuluşu imkânsız kılacak biçimde tahkim edilerek kapatma ve kilitleme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin, akdin veya mahalin dış dünyaya veya geri dönüşe bütünüyle kilitlenmesi, geri alınamazlık |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki fiili sıradan bir örtme veya basit bir kapı kapama sanıp tahkimat, çokluk ve kaçışı engelleme kastını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | Kuşatma, içe işleme, sıkıca sarma, bir şeyi içine alıp hapsetme veya boyunduruk altına alma (غلب, غلظ, غلف, غلل, غلم, غلو) | ق | Boğazlama, tutma ve sınırlama sesi taşıyan harfin eklenmesiyle çekirdekteki sarıp kuşatma hareketi, bir nesnenin diğerine girip takılması, kilitlenmesi ve açılmasının engellenmesi yönünde daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz; derinlik, perdelenme, görmenin engellenmesi | Harfin kökenindeki göz imgesi ve boğaz hırıltısı, görünür olanın örtülmesini, derine girmeyi ve dışarıdan ayrılmayı başlatır; türetilmiş bir işarettir |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, sevk etme | Bir nesneyi veya durumu belirli bir yöne zorlayarak bağlama, sabit tutma ve hareketi sınırlandırma etkisi katar |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır, sıkışma | Çemberi tamamlama, son noktayı koyma, geçit yerini daraltıp kilitleyerek sınır çekme hareketini kesinleştirir |
| غلق | Bir şeyin içine işleyip bağlayarak geçişi tamamen sınırlama ve kilitleme | Bir nesnenin diğer bir nesneye nüfuz edip orada takılı kalması, açıklığın sınır çekilerek tamamen kapatılması ve hareketin durdurulması eylemidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kapının mandal veya kilit düzeneğiyle açılması güç şekilde kilitlenmesi; bir nesnenin yerine oturup sıkışması; devenin sırtındaki yaranın iyileşmeyip müzminleşmesi ve hurma ağacının yaprak diplerinin çürüyüp meyve vermez hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, sevgilisinin ayrılığını geri alınması imkânsız bir rehin durumuna benzetirken kökü kullanır: وفارقتك برهن لا فكاك له / يوم الوداع فأمسى الرهن قد غلقا |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd b. Rebî‘a kumar oklarını anarken son oku bu kökle anar: وجزور أيسار دعوت لحتفها / بمغالق متشابه أجسامها; ayrıca erken dönem fıkıh rivayetlerinde rehnin borca mahsuben haksız yere mülkiyete geçirilmesini yasaklayan لا يغلق الرهن nebevi ifadesinde geçer |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça غلق kökü, Sami dillerinde bir şeyin içine takılıp kalması, kurtarılamayacak biçimde tutulması ve geçiş yollarının tıkanması dairesinde sınırlı fakat güçlü bir semantik hatta sahiptir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kapama, kilitleme ve bir akitte veya mekânda sıkışıp kalma anlamları birbirini beslemiştir. İbranice ve Aramice katmanında doğrudan aynı kök harflerle yaygın bir fiil gövdesi tespit edilmemekle birlikte, benzer fonetik ve anlamsal işlevler kapatma, örtme ve rehin tutma sahasındaki eşsesli veya akraba köklerle (علق ve حلق geçişkenlikleri) paralellik gösterir. Arapçada kök, özellikle mekanik kilitleme cihazı olan sürgü ve kilit manasındaki isimleşmeyle ve rehin hukukundaki bağlayıcı tıkanmayla kristalleşmiş, kapının sadece örtülmesini değil, mandal veya sürgünün yuvasına girerek ayrılmaz hale gelmesini merkeze almıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kapı mandalı, kilit, rehnin mahsur kalması | Bir şeyin başka bir şeye geçip takılması ve açılmasının güçleşmesi ana fikrinden kilit ve müzminleşme türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap yarımadası ortak kilit/rehin semantiği | Kökün doğrudan kilit ve çıkışsız kalma manası en canlı ve berrak şekliyle Arapçada korunmuş ve işlenmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir kökdeş tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلق | Anlamlı | Kilitlemek, kapatmak, takılıp kalmak | Kapıyı sürgülemek, rehnin sahibine dönmesini imkânsız kılmak, devenin yarasının müzminleşmesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| غقل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لغق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لقغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| قغل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| قلغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلق | Merkez | Kilitleme, geçişi engelleme | Bir mekanizmayla takılıp kalacak biçimde sımsıkı ve tahkimatla kapatmak | Geçişin kasten ve mekanik olarak imkânsız kılınması |
| قفل | Komşu | Kilit vurma, mühürleme | Bir nesneyi alet kullanarak emniyete almak, kalbi ve idraki dış dünyaya bütünüyle tıkamak | Geriye dönmeyi ve açılmayı harici bir kilit aygıtıyla engelleme |
| وصد | Komşu | Sımsıkı kapama, örtme | Bir açıklığı veya mekânı hiçbir sızıntı veya nefes bırakmayacak şekilde kuşatıp kapatmak | Cehennem veya mağara gibi bir yapının üzerine kubbe gibi kapanıp örtülmesi |
| سدد | Komşu | Tıkama, gedik kapama | Bir boşluğu veya gediği malzeme doldurarak geçilmez hale getirmek | Engeli fiziksel bir set çekerek oluşturma |
| فتح | Zıt | Açma, engeli kaldırma | Kapalı olan geçidi, kapıyı veya imkânı ortadan kaldırarak akışı ve geçişi serbest bırakmak | Tıkanıklığın, kilidin veya kapalılığın giderilip açığa çıkarılması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلق | Kapıyı sımsıkı kilitlemek, kurtulamaz hale gelmek | Kapının sürgülenmesi ve rehnin ya da durumun çıkışsız kalması | Kesin |
| Latince | claudere, obserare | Kilitlemek, sürgülemek, kapamak | Bir sürgü yardımıyla geçişi fiziksel olarak engellemeyi karşılar; kökteki rehin veya zihinsel kilitlenme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to lock, to bolt, to shut firmly | Kilitlemek, sürgülemek | Kapının açılmasını mekanik olarak imkânsız kılmayı tam karşılar; tef'îl babındaki çokluk ve tahkimatı tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | verriegeln, verschließen | Sürgülemek, sımsıkı kilitlemek | Geçişi engellemek üzere bir kilit ve sürgü mekanizması kurmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | verrouiller, fermer à clé | Sürgülemek, anahtarla kilitlemek | Kapının kilit mekanizmasıyla kapatılmasını anlatır | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَلَّقَتِ (Tef'îl babı) | Kapıların hepsini tek tek, sımsıkı ve kaçışı imkânsız kılacak biçimde kilitlemek | Saray içinde kaçış yollarını ve dışarıdan müdahaleyi kesmek üzere bütün kapıların tahkim edilerek kapatılması bağlamı; Yûsuf 12:23 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstığlâk ve idrakin kapanması | Aklın ve iradenin dış etkenler veya baskı altında kilitlenerek delili kavrayamaz hale gelmesi | Anlaşılmazlık, kapalılık ve akli mekanizmanın kilitlenmesi |
| Fıkıh | İğlâk halinde talak ve rehnin iğlâkı | İkrah, aşırı öfke veya cinnet halindeki talakın geçersizliği ve rehnin borca karşılık rehin alanda ebediyen mülk kalmasının yasaklanması | İradenin kilitlenmesi veya mülkiyet akdinin tek taraflı olarak geri dönülemez biçimde kapanması |
| Tefsir | Âyet-i kerimedeki tef'îl kalıbı | Züleyha'nın saray kapılarını sadece örtmeyip çok sayıda kapıyı teker teker kilitlediği ve emniyete aldığı tespiti | Eylemin tekrarlanması, tahkimatı ve kesin bir kilitlenme kastı |
| Hadis | لا طلاق في إغلاق ve لا يغلق الرهن nebevi hükümleri | Boşanmanın baskı ve öfke altında gerçekleşemeyeceği ve rehin bırakılan malın hak sahibinden koparılamayacağı | Çıkışsız bırakma, iradeyi kilitleme ve hakkı iptal edecek biçimde kesinleştirme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve iradi imtihan sahası | Kaçış yollarının fiziken kilitlenmesi | İnsanın görünürde bütün çıkış kapıları kapandığında dahi takvaya sığınmasını sağlama | Mekânsal kilitlenmenin mutlak çaresizlik değil, aşkın bir tercihin testi olması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | İstığlâk hali, kavramsal tıkanma | Bir teorinin veya zihnin yeni veri girişine ve eleştiriye kapılarını kapatması | Sistemin kendi içine kilitlenip dış gerçeklikle bağını koparması | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar tahkimatı | Tecrit, abluka ve saray içi kilitlenme | Dış denetimi ve şeffaflığı engelleyerek iradeyi zorla dayatma mekanizması | İktidar mekanının dış dünyaya kapatılarak kontrolün tek elde tutulması | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve rehin hukuku | Rehnin iğlâkı, haczedilip kurtarılamaması | Borçlunun malını geri alma imkânını bütünüyle iptal eden tekelleşme engeli | Rehin akdinin borcu aşan bir mülkiyet gasbına dönüşmesinin engellenmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum kilitlenmesi (Deadlock) veya tek yönlü bariyer | Bir sistemin iki veya daha fazla sürecin birbirini beklemesi sebebiyle geri dönülemez bir durma haline geçmesi veya bir eşiğin aşılmasıyla geriye akışın kilitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kilitlenme (Path dependency / Lock-in) | Bir kurumun, hukuki bağın veya psikolojik durumun önceki kararlar neticesinde alternatif çıkış yollarını bütünüyle kapatması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Fiili sadece kapının kanatlarını birleştirmek veya basitçe örtmek olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غلق kökünün tef'îl kalıbında gelerek çok sayıda kapının, birden fazla kilit ve sürgüyle, çıkışı ve kaçışı kesin olarak imkânsız kılacak bir tahkimatla kilitlendiğini ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûsuf'un kapıya doğru koşuşunu sıradan bir kapıyı açma çabası sanmak; oysa kapıların kilitli olmasına rağmen kapıya yönelmenin, beşeri imkânsızlığa rağmen ilahi emre sadakat gösterisi olduğunu kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da sadece tek bir ayette ve tef'îl formunda kullanılarak, beşeri iradenin bir günaha veya duruma dış dünyayı kilitlediği en kritik anda, ilahi yardımın kapalı kapıları nasıl anlamsız kıldığını göstermesi bakımından vazgeçilmezdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasında fitne, ihlas ve ismet imtihanının geçtiği saray içi mekânsal kuşatma sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekânın ve fiziki şartların insanı mutlak olarak teslim aldığı vehmini yıkar; bütün kilitlerin kapatıldığı yerde bile hakkı arayan bir iradenin engelleri aşabileceğini somutlaştırır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir sürgü veya kilit aygıtının yuvasına girerek takılması, bir açıklığın geçişi imkânsız kılacak biçimde kapatılması.
- Soyut anlamBir durumun, akdin, iradenin veya mekânın dış etkilere ve geri dönüş imkânına karşı bütünüyle kilitlenmesi, çıkışsız bırakılması.
- Sistematik karşılıkSistemin dış müdahalelere ve tahliyeye tamamen kapatıldığı, ancak aşkın bir kuvvet tarafından kırılabilecek tek yönlü bir sınır bariyeri.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , mekân veya durumun serbestlik derecesini; , tahkim edilerek kapatılan kapı veya kilitlerin sayısını; , her bir kapının durumunu temsil eden operatörü gösterir. Her bir kapının kilitlenmesiyle (), sistemin dış dünyaya açılan dönüşüm çekirdeği sıfırlanmakta ve sistem içi hareket alanı mekanik olarak tamamen kilitlenmektedir. Çıkış fonksiyonu ancak harici bir müdahale ile yeniden tanımlanabilir.