غلل
غ - ل - ل
KÖK- 16 geçiş
- 13 ayet
- 14 sîga
- 9 sözlük
Ğille, İç gömlek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğille, İç gömlek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR956 harfباب الغين واللام
غ ل فقط غل: أغْلَلْتُ في الإهاب غَلَلاً أي أبقيت عليه شحماً بعد السلخ.
والغَليل: حر الجوف لوحاً وامتعاضاً، قال:
إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ
وغَلَّ البعير يَغَلُّ غَلَلاً إذا لم يقضِ ريه، قال:
أنقع من غُلَّتي وأجزؤها
والغُلاَنُ: أودية، الواحد غليلٌ، ويقال: غالٌّ.
والغِلَّ: الحقد الكامنُ.
ورجل مُغِلٌّ مضب: على غِلٍّ.
والمُغِلُّ: الخائن.
والغُلُّ: جامعةٌ يشد في العنق واليد.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.168 harfالغَلَّةُ: واحد الغَلاَّت. والغَلَلُ: الماء بين الأشجار والجمع الأغلالُ. وقال أبو عمرو: الغلل الماء الذي ليس له جِريَةٌ، وإنَّما يظهر على وجه الأرض ظهوراً قليلاً، فيخفى مرّةً ويظهر مرّةً. والغَلَلُ: المِصفاةُ. والغالُّ: أرضٌ مطمئنّة ذات شجر، ومنابتُ السَلَمِ والطَلْحِ. والغالُّ أيضاً: نبتٌ، والجمع غُلاَّنٌ بالضم. وبعيرٌ غَلاَّنُ بالفتح: شديد العطش، وكذلك المُغْتَلُّ. ويقال: نِعْمَ غَلولُ الشيخ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR747 harfغ ل ل
وَفَتْ غَلّةُ ضيعته وهو كل ما يحصُل من ريع أرض أو كرائها أو أجرة غلام أو نحو ذلك وضيعة مغلّة وقد أغلّت وله أريضة يستغلها ويغتلّها.
" لا إغلال ولا إسلال ".
وهدايا الولاة غلول.
يقال: غلّ من المغنم وأغلّ.
وتقول: يد المؤمن لا تغل وقلب المؤمن لا يغلّ من الغلّ وهو الحقد المنغلّ أي الكامن.
وتقول: جعل الله في كبده غلّةً وفي صدره غلاً وفي ماله غلولاً وفي رقبته غلاً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR16.541 harfالغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته، قلَّ أَو كثر؛ رجل مَغْلول وغَلِيل ومُغْتَلّ بيّن الغُلّة. وبعير غالٌّ وغَلاَّنُ، بالفتح: عطشان شديد العطش. غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً، فهو مَغْلول، على ما لم يسم فاعله؛ ابن سيده: غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ، وربما سميت حرارة الحزن والحبّ غَلِيلاً. وأَغَلّ إِبلَه: أَساءَ سَقْيَها فصدَرَت ولم تَرْوَ. وغَلَّ البعيرُ أَيضاً يَغَلُّ غُلّة إِذا
الغُلُّ والغُلّة والغَلَلُ والغَلِيلُ، كله: شدّة العطش وحرارته، قلَّ أَو كثر؛ رجل مَغْلول وغَلِيل ومُغْتَلّ بيّن الغُلّة. وبعير غالٌّ وغَلاَّنُ، بالفتح: عطشان شديد العطش. غُلَّ يُغَلٌّ غَلَلاً، فهو مَغْلول، على ما لم يسم فاعله؛ ابن سيده: غَلَّ يَغَلّ غُلّة واغْتَلّ، وربما سميت حرارة الحزن والحبّ غَلِيلاً. وأَغَلّ إِبلَه: أَساءَ سَقْيَها فصدَرَت ولم تَرْوَ. وغَلَّ البعيرُ أَيضاً يَغَلُّ غُلّة إِذا لم يَقْضِ رِيَّه. أَبو عبيد عن أَبي زيد: أَعْلَلْتُ الإِبلَ إِذا أَصْدَرْتها ولم تروها فهي عالَّة، بالعين غير معجمة؛ قال أَبو منصور: هذا تصحيف والصواب أَغْلَلْت الإِبل إِذا أَصدرتها ولم تروها، بالغين، من الغُلَّة وهي حرارة العطش، وهي إِبل غالَّة؛ وقال نصر الرازي: إِذا صدَرَت الإِبلُ عِطاشاً قلت صدرت غالَّة وغَوالَّ، وقد أَغْلَلْتَها أَنت إِغْلالاً إِذا أَسَأْتَ سَقْيَها فأَصدرتها ولم تروها وصدرت غَوالَّ، الواحدة غالَّة؛ وكأَن الراوي عن أَبي عبيد غلط في روايته. والغَلِيلُ: حَرُّ الجوف لَوْحاً وامْتِعاضاً. والغِلُّ، بالكسر، والغَلِيلُ: الغِشُّ والعَداوة والضِّغْنُ والحقْد والحسد. وفي التنزيل العزيز: ونزعنا ما في صدورهم من غِلٍّ ؛ قال الزجاج: حقيقته، والله أَعلم، أَنه لا يَحْسُدُ بعض أَهل الجنة بعضاً في عُلُوِّ المرتبة لأَن الحسد غِلٌّ وهو أَيضاً كَدر، والجنة مبرّأَة من ذلك، غَلَّ صدرُه يَغِلُّ، بالكسر، غِلاًّ إِذا كان ذا غِشٍّ أَو ضِغْن وحقد. ورجل مُغِلٌّ: مُضِبٌّ على حقد وغِلٍّ. وغَلَّ يَغُلُّ غُلولاً وأَغَلَّ: خانَ؛ قال النمر: جزَى اللهُ عنَّا حَمْزة ابنة نَوْفَلٍ جزاءَ مُغِلٍّ بالأَمانةِ كاذبِ وخص بعضهم به الخون في الفَيء والمَغْنم. وأَغَلَّه: خَوّنه. وفي التنزيل العزيز: وما كان لنبي أَنْ يَغُلَّ؛ قال ابن السكيت: لم نسمع في المَغْنم إِلا غَلَّ غُلُولاً، وقرئ: وما كان لنبي أَن يُغَلَّ، فمن قرأَ يَغُلّ فمعناه يَخُون، ومن قرأَ يُغَلّ فهو يحتمل معنيين: أَحدهما يُخان يعني أَن يؤخذ من غنيمته، والآخر يخوَّن أَي ينسب إِلى الغُلول، وهي قراءة أَصحاب عبد الله، يريدون يسرَّق؛ قال أَبو العباس: جعل يُغَل بمعنى يُغَلَّل، قال: وكلام العرب على غير ذلك في فَعَّلْت وأَفْعَلْت، وأَفْعَلْت أَدخلت ذلك فيه، وفَعَّلْت كثَّرت ذلك فيه؛ وقال الفراء: جائز أَن يكون يُغَلّ من أَغْلَلْت بمعنى يُغَلَّل أَي يُخوَّن كقوله فإِنهم لا يكذِّبونك، وقال الزجاج: قُرِئا جميعاً أَن يَغُلّ وأَن يُغَلّ، فمن قال أَن يَغُل فالمعنى ما كان لنبيّ أَن يَخُون أُمّته، وتفسير ذلك أَن الغَنائم جمعها سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في غَزَاة فجاءه جماعة من المسلمين فقالوا: لا تقسم غنائمنا، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: لو أَفاء الله عليّ مثل أُحُد ذهباً ما منعتكم درهماً، أَترَوْنني أَغُلُّكم مَغْنَمكم؟ قال: ومن قرأَ أَن يُغَل فهو جائز على ضرْبين: أَحدهما ما كان لنبي أَن يَغُله أَصحابه أَي يخونوه، وجاء عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لأَعْرِفَنّ أَحدكم يجيء يوم القيامة ومعه شاة قد غَلَّها، لها ثُغاءٌ، ثم قال أَدّوا الخِياطَ والمِخْيَط، والوجه الثاني أَن يكون يُغَل يخوَّن، وكان أَبو عمرو بن العَلاء ويونس يختاران: وما كان لنبي أَن يَغُل، قال يونس: كيف لا يُغَل؟ بلى ويقتل؛ وقال أَبو عبيد: الغُلول من المَغْنَم خاصة ولا نراه من الخيانة ولا من الحِقْد، ومما يبين ذلك أَنه يقال من الخيانة أَغَلّ يُغِلّ، ومن الحِقْد غَلّ يَغِلّ، بالكسر، ومن الغُلول غَلّ يَغُلّ، بالضم؛ قال ابن بري: قلّ أَن نجد في كلام العرب ما كان لفلان أَن يُضْرَب على أَن يكون الفعل مبنيّاً للمفعول، وإِنما نجده مبنيّاً للفاعل، كقولك ما كان لمؤمن أَن يَكْذِب، وما كان لنبي أَن يَخُون، وما كان لمُحرِم أَن يلبَس، قال: وبهذا تعلم صحة قراءة من قرأَ: وما كان لنبي أَن يَغُل، على إِسناد الفعل للفاعل دون المفعول؛ قال: والشاهد على قوله يُقال من الخيانة أَغَلَّ يُغِل قول الشاعر: حَدَّثْتَ نَفسَكَ بالوَفاء، ولم تكن للغَدْر خائنة مُعِلّ الإِصبع وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، أَمْلى في صُلْح الحُدَيْبية: أَن لا إِغْلال ولا إِسْلال؛ قال أَبو عبيد: الإِغْلال الخِيانة والإِسْلال السَّرِقة، وقيل: الإِغلال السرقة، أَي لا خيانة ولا سرقة، ويقال: لا رِشْوة. قال ابن الأَثير: وقد تكرر ذكر الغُلول في الحديث، وهو الخيانة في المَغْنم والسرقة من الغَنيمة؛ وكلُّ من خان في شيء خُفْية فقد غل، وسميت غُلولاً لأَن الأَيدي فيها مَغْلولة أَي ممنوعة مجعول فيها غُلّ، وهو الحديدة التي تجمع يد الأَسير إِلى عُنقه، ويقال لها جامِعَة أَيضاً، وأَحاديث الغُلول في الغنيمة كثيرة. أَبو عبيدة: رجل مُغِلّ مُسِلّ أَي صاحب خيانة وسَلَّةٍ؛ ومنه قول شريح: ليس على المُستعير غير المُغِلّ ولا على المُستودَع غير المُغِلّ ضَمان، إِذا لم يَخُن في العارِيَّة والوَدِيعة فلا ضمان عليه، من الإِغْلال الخِيانةِ، يعني الخائن، وقيل: المُغِل ههنا المُسْتَغِلّ وأَراد به القابض لأَنه بالقَبْض يكون مُسْتَغِلاًّ، قال ابن الأَثير: والأَوَّل الوَجْه؛ وقيل: الإِغْلال الخيانة والسرقة الخفيّة، والإِسْلال من سَلّ البعيرَ وغيرَه في جوف الليل إِذا انتزعه من الإِبل وهي السَّلَّة، وقيل: هو الغارة الظاهرة، يقال: غَلّ يَغُلّ وسَلّ يَسُلّ، فأَما أَغَلَّ وأَسَلَّ فمعناه صار ذا غُلول وسَلَّة، ويكون أَيضاً أَن يُعِينَ غيره عليهما، وقيل: الإِغْلال لُبْس الدُّروع، والإِسْلال سَلّ السيوف؛ وقال النبي، صلى الله عليه وسلم: ثلاث لا يُغِل عليهنّ قلبُ مؤمن: إِخْلاصُ العمل لله، ومُناصَحة ذوي الأَمْر، ولزوم جماعة المسلمين فإِنَّ دعوتهم تُحيط من ورائهم؛ قيل: معنى قوله لا يُغِل عليهنّ قلب مؤمن أَي لا يكون معها في قلبه غَشّ ودَغَل ونِفاق، ولكن يكون معها الإِخلاص في ذات الله عز وجل، وروي: لا يَغِلّ ولا يُغِلّ، فمن قال يَغِلّ، بالفتح للياء وكسر الغين، فإِنه يجعل ذلك من الضَّغْن والغِلّ وهو الضِّغْن والشَّحْناء، أَي لا يدخله حِقْد يُزيله عن الحق، ومن قال يُغِل، بضم الياء، جعله من الخيانة؛ وأَما غَلَّ يَغُلّ غُلولاً فإِنه الخيانة في المَغْنَم خاصة، والإِغْلال: الخيانة في المَغانم وغيرها. ويقال من الغِلّ: غَلّ يَغِلّ، ومن الغُلول: غَلّ يَغُلّ. وقال الزجاج: غَلّ الرجلُ يَغُلّ إِذا خان لأَنه أَخْذ شيء في خَفاء، وكل من خان في شيء في خفاء فقد غَلّ يَغُلّ غُلولاً، وكل ما كان في هذا الباب راجع إِلى هذا، من ذلك الغالّ، وهو الوادي المطمئن الكثير الشجر، وجمعه غُلاَّن، ومن ذلك الغِلّ وهو الحِقْد الكامِن؛ وقال ابن الأَثير في تفسير لا يُغِلّ عليهنّ قلب مؤمن، قال: ويروى يَغِلُ، بالتخفيف، من الوُغول الدخول في الشيء، قال: والمعنى أَن هذه الخِلال الثلاث تُستصلَح بها القلوب، فمن تمسك بها طهُر قلبه من الدَّغَل والخيانة والشرّ، قال: وعليهنّ في موضع الحال تقديره لا يَغِلُ كائناً عليهن. وفي حديث أَبي ذر: غَلَلْتم والله أَي خُنْتم في القول والعمل ولم تَصْدُقوه. ابن الأَعرابي في النوادر: غُلّ بصرُ فلان حاد عن الصواب من غَلَّ يَغِلُّ، وهو معنى قوله ثلاث لا يَغِلّ عليهن قلبُ امرئ أَي لا يحيد عن الصواب غاشًّا. وأَغَلَّ الخطيب إِذا لم يصب في كلامه؛ قال أَبو وجزة: خُطباء لا خُرْق ولا غُلل، إِذا خطباء غيرهمُ أَغَلَّ شِرارُها وأَغَلَّ في الجِلْد: أَخذ بعض اللحم والإِهابَ. يقال: أَغْلَلْت الجلد إِذا سلخته وأَبقيت فيه شيئاً من الشَّحم، وأَغْلَلْت في الإِهاب سلخته فتركت على الجلد اللحم. والغَلَل: اللحم الذي ترك على الإِهاب حين سلخ. وأَغَلَّ الجازر في الإِهاب إِذا سلَخ فترك من اللحم ملتزِقاً بالإِهاب. والغَلَل: داء في الإِحليل مثل الرَّفَقِ، وذلك أَن لا يَنْفُض الحالب الضَّرْع فيترك فيه شيئاً من اللبن فيعود دماً أَو خَرَطاً. وغَلّ في الشيء يَغُلّ غُلولاً وانْغَلَّ وتَغَلَّل وتَغَلْغَلَ: دخل فيه، يكون ذلك في الجواهر والأَعراض؛ قال ذو الرمة يصف الثور والكِناس: يُحَفِّرُه عن كلِّ ساقٍ دَقِيقةٍ، وعن كل عِرْقٍ في الثَّرى مُتَغَلْغِل (* قوله «يحفره» هكذا في الأصل»). وقال عبيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود في العَرَض رواه ثعلب عن شيوخه: تَغَلْغَلَ حُبُّ عَثْمةَ في فُؤادي، فَبادِيه مع الخافي يَسِيرُ وغَلَّه يَغُلّه غَلاًّ: أَدخله؛ قال ذو الرمة: غَلَلْت المَهَارى بينها كلّ ليلة، وبين الدُّجَى حتى أَراها تمزَّق وغَلَّه فانغَلّ أَي أَدخله فدخل؛ قال بعض العرب: ومنها ما يُغِلّ يعني من الكِباش أَي يُدْخِل قضيبه من غير أَن يرفع الأَلْية. وغَلّ أَيضاً: دخل، يتعدّى ولا يتعدّى. ويقال: غَلّ فلان المَفاوِز أَي دخلها وتوسّطها. وغَلْغَله: كغَلَّه. والغُلَّة: ما تواريت فيه؛ عن ابن الأَعرابي. والغَلْغَلة: كالغَرْغَرة في معنى الكسر. والغَلَلُ: الماء الذي يَتَغَلَّل بين الشجر، والجمع الأَغْلال؛ قال دُكين: يُنْجِيه مِنْ مِثْل حَمام الأَغْلال وَقْعُ يَدٍ عَجْلى، ورِجْلٍ شِمْلال ظَمْأَى النَّسا من تَحت رَيَّا مِن عال يقول: يُنْجي هذا الفرسَ من سِراع (* قوله «من سراع» عبارة الصحاح: من خيل سراع) في الغارة كالحَمام الواردة؛ وفي التهذيب قال: أَراد يُنْجي هذا الفرسَ من خيل مثل حمام يرد غَلَلاً من الماء وهو ما يجري في أُصول الشجر، وقيل: الغَلَل الماء الظاهر الجاري، وقيل: هو الظاهر على وجه الأَرض ظُهوراً قليلاً وليس له جِرْية فيخفى مرّة ويظهر مرة، وقيل: الغَلَل الماء الذي يجري بين الشجر؛ قال الحُوَيْدِرة: لَعِب السُّيُول به، فأَصبح ماؤه غَلَلاً يُقَطِّع في أُصول الخِرْوَع وقال أَبو حنيفة: الغَلَل السيل الضعيف يَسِيل من بطن الوادي أَو التِّلَع في الشجرَ وهو في بطن الوادي، وقيل: أَن يأْتي الشجر غَلَلٌ من قَبْل ضِعْفِه واتّباعِه كلَّ ما تَواطأَ من بطن الوادي فلا يكاد يرى ولا يتبع إِلاَّ الوَطاء. وغَلَّ الماءُ بين الأَشجار إِذا جرى فيها يَغُلُّ، بالضم في جميع ذلك. وتَغَلْغَل الماء في الشجر: تخلَّلها. وقال أَبو سعيد: لا يذهب كلامُنا غَلَلاً أَي لا ينبغي أَن يَنْطوي عن الناس بل يجب أَن يظهر. ويقال لعرق الشجر إِذا أَمعن في الأَرض غَلْغَلٌ، وجمعه غَلاغَلُ؛ قال كعب: وتَفْتَرّ عن غُرِّ الثَّنايا، كأَنها أَقاحيّ تُرْوى عن عُرُوق غُلاغِل والغِلالة: شِعار يلبَس تحت الثوب لأَنه يُتَغَلَّل فيها أَي يُدْخَل. وفي التهذيب: الغِلالة الثوب الذي يلبس تحت الثياب أَو تحت دِرْع الحديد. واغْتَلَلْت الثوبَ: لَبِسته تحت الثياب، ومنه الغَلَل الماء الذي يجري في أُصول الشجر. وغَلَّلَ الغِلالة: لبسها تحت ثيابه؛ هذه عن ابن الأَعرابي. والغُلَّة: الغِلالة، وقيل هي كالغِلالة تُغَلّ تحت الدِّرْع أَي تدخَل. والغَلائل: الدرُوع، وقيل: بَطائن تلبَس تحت الدُّروع، وقيل: هي مَسامير الدُّروع التي تَجمع بين رؤوس الحَلَق لأَنها تُغَلّ فيها أَي تدخَل، واحدتها غَلِيلَة؛ وقول النابغة: عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنّ كُرَّةً، فهنّ وِضاءٌ صافياتُ الغَلائِل (* في ديوان النابغة: القلائل بدل الغلائل، ولعل الصواب ما هنا). خَصّ الغَلائل بالصَّفاء لأَنها آخر ما يَصْدَأُ من الدُّروع، ومن جعلها البَطائن جعل الدُّروع نقيّة لم يُصْدِئن الغَلائل. وغَلائل الدُّروع: مساميرها المُدخَلة فيها، الواحد غَلِيل؛ قال لبيد: وأَحْكَم أَضْغان القَتِير الغَلائِل وقال ابن السكيت في قوله فهنّ وِضاء صافيات الغَلائل، قال: الغِلالة المِسمار الذي يَجمع بين رأْسَي الحَلَقَة، وإِنما وَصف الغَلائل بالصَّفاء لأَنها أَسرع شيء صَدأَ من الدُّروع. ابن الأَعرابي: العُظْمَة والغِلالة والرُّفاعة والأُضْخُومَة والحَشِيّة الثوب الذي تشدّه المرأَة على عَجيزتها تحت إِزارها تضخّم به عجيزتها؛ وأَنشد: تَغْتال عَرْض النُّقْبة المُذالة، ولم تَنَطّقْها على غِلاله، إِلاَّ لحسْن الخَلْق والنَّباله قال ابن بري: وكذلك الغُلَّة، وجمعها غُلَل؛ قال الشاعر: كَفاها الشَّبابُ وتَقْوِيمُه، وحُسْن الرُّواءِ ولُبْسُ الغُلَلْ وغَلَّ الدهنَ في رأْسه: أَدخله في أُصول الشعر. وغَلَّ شعرَه بالطيب: أَدخَله فيه. وتَغَلَّل بالغالِية، شدد للكثرة، واغْتَلَّ وتَغَلْغَل: تَغَلَّف؛ أَبو صخر: سِراج الدُّجى تَغْتَلّ بالمِسْك طِفْلَة، فلا هي مِتْفال، ولا اللَّوْن أَكْهَب وغَلَّله بها. وحكى اللحياني: تَغَلَّى بالغالِية، فإِما أَن يكون من لفظ الغالِية، وإِما أَن يكون أَراد تَغَلَّل فأَبدل من اللام الأَخيرة ياء، كما قالوا تظنَّيْت في تَظَنَّنْت، قال: والأَول أَقيس. غيره: ويقال تَغَلَّيْتٍّ من الغالية، وقال الفراء: يقال تَغَلَّلْت بالغالية، قال: وكل شيء أَلْصقته بجِلدك وأُصول شعرك فقد تَغَلَّلْته، قال: وتَغَلَّيْت مولّدة. وقال أَبو نصر: سأَلت الأَصمعي هل يجوز تَغَلَّلْت من الغالِية؟ فقال: إِن أَردت أَنك أَدخلته في لحيتك أَو شارِبك فجائز. الليث: ويقال من الغالِية غَلَّلْت وغَلَّفْت وغَلَّيْت. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كنت أُغَلِّل لحيةَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالغالِية أَي أُلطّخها وأُلبِسها بها؛ قال ابن الأَثير: قال الفراء يقال تَغَلَّلْت بالغالِية ولا يقال تَغَلَّيْت، قال: وأَجازه الجوهري. وفي حديث المخنَّث هِيتِ قال: إِذا قامت تَثَنَّتْ وإِذا تَكَلَّمَتْ تَغَنَّتْ، فقال له: قد تَغَلْغَلْت يا عدوّ الله الغَلْغَلَة: إِدخال الشيء في الشيء حتى يلتبِس به ويصير من جملته، أَي يلغْت بنظرك من محاسن هذه المرأَة حيث لا يبلغ ناظر ولا يَصِل واصِل ولا يَصِف واصِف. وغَلَّ المرأَةَ: حَشاها، ولا يكون إِلاَّ من ضخم؛ حكاه ابن الأَعرابي. السلمي: غَشَّ له الخَنْجَر والسِّنَانَ وغَلَّه له أَي دَسَّه له وهو لا يشعر به. والغُلاَّن، بالضم: مَنابت الطَّلْح، وهي أَودية غامضة في الأَرض ذات شجر، واحدها غالّ وغلِيلٌ. وأَغَلَّ الوادي إِذا أَنبت الغُلاّن؛ قال أَبو حنيفة: هو بطن غامض في الأَرض، وقد انْغَلَّ. والغالُّ: أَرض مطمئنة ذات شجر. ومنابت السَّلَم والطَّلْح يقال لها غالّ من سَلَم، كما يقال عِيصٌ من سِدْر وقَصِيمة من غَضاً. والغالّ: نبت، والجمع غُلاَّن، بالضم؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة: وأَظْهَرَ في غُلاَّن رَقْدٍ وسَيْلُهُ عَلاجِيمُ، لا ضُحْلٌ ولا مُتَضَحْضِحُ (* قوله «وأظهر في غلان رقد إلخ» تقدم هذا البيت في مادة ضحح ورقد وظهر على غير هذه الصورة والصواب ما هنا). أَظْهَرَ صار في وقت الظهيرة، وقيل: إِنه بمعنى ظهر مثل تَبِع وأَتْبَع؛ وقال مضرِّس الأَسدي: تَعَرُّضَ حَوْراء المَدافِع، تَرْتَعي تِلاعاً وغُلاَّناً سَوائل من رَمَمْ (* قوله «تعرض إلخ» قبله كما في ياقوت: ولم أنس من ربا غداة تعرضت * لنا دون أبواب الطراف من الادم) الغُلاَّن: بطون الأَودية، ورَمَم: موضع. والغالَّة: ما ينقطع من ساحل البحر فيجتمع في موضع. والغُلّ: جامِعة توضع في العُنق أَو اليد، والجمع أَغْلال لا يكسَّر على غير ذلك؛ ويقال: في رقبته غُلّ من حديد، وقد غُلّ بالغُلّ الجامِعة يُغَلّ بها، فهو مَغْلول. وقوله عز وجل في صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: ويَضَعُ عنهم إِصْرَهم والأَغْلال التي كانت عليهم؛ قال الزجاج: كان عليهم أَنه من قَتَل قُتِل لا يقبَل في ذلك دِيَة، وكان عليهم إِذا أَصاب جُلودهم شيء من البول أَن يقرِضوه، وكان عليهم أَن لا يَعلموا في السَّبْت؛ هذه الأَغلال التي كانت عليهم، وهذا على المَثل كما تقول جعلت هذا طَوْقاً في عُنقك وليس هناك طوق، وتأْويله ولَّيْتُك هذا وأَلزمتك القيام به فجعلت لزومه لك كالطَّوْق في عنُقك. وقوله تعالى: إِذ الأَغْلال في أَعناقهم؛ أَراد بالأَغْلال الأَعمال التي هي كالأَغْلال، وهي أَيضاً مؤدِّية إِلى كون الأَغْلال في أَعناقهم يوم القيامة، لأَن قولك للرجل هذا غُلّ في عُنقك للشيء يعمله إِنما معناه أَنه لازم لك وأَنك مجازى عليه بالعذاب، وقد غَلَّه يَغُلّه. وقوله تعالى وتقدَّس: إِنا جعلنا في أَعناقهم أَغْلالاً؛ هي الجَوامِع تجمَع أَيديهم إِلى أَعناقهم. وغُلَّتْ يدُه إِلى عنُقه، وقد غُلّ، فهو مَغْلول. وفي حديث الإِمارة: فكَّه عَدْله وغَلَّه جَوْره (* قوله «وغله جوره» هكذا في الأصل، والذي في النهاية: أو غله جوره) أَي جعل في يده وعنقه الغُلّ وهو القيد المختص بهما. وقوله تعالى: وقالت اليهود يَدُ الله مَغْلولة، غُلَّت أَيديهم؛ قيل: ممنوعة عن الإِنفاق، وقيل: أَرادوا نعمتُه مقبوضة عنَّا، وقيل: معناه يَدُه مقبوضة عن عذابنا، وقيل: يدُ الله ممسكة عن الاتساع علينا. وقوله تعالى: ولا تجعلْ يدَك مغْلولة إِلى عنُقك؛ تأْويله لا تُمْسِكها عن الإِنفاق، وقد غَلَّه يَغُلُّه. وقولهم في المرأَة السَّيِّئة الخُلُق: غُلٌّ قَمِلٌ: أَصله أَن العرب كانوا إِذا أَسَروا أَسيراً غَلُّوه بغُلّ من قِدّ وعليه شعر، فربما قَمِلَ في عُنقه إِذا قَبّ ويبس فتجتمع عليه مِحْنَتان الغُلّ والقَمْل، ضربه مثلاً للمرأَة السيئة الخُلق الكثيرة المَهْر لا يجد بَعْلها منها مخلصاً، والعرب تكني عن المرأَة بالغُلّ. وفي الحديث: وإِن من النساء غُلاًّ قَمِلاً يقذِفه الله في عُنق من يشاء ثم لا يخرجه إِلا هو. ابن السكيت: به غُلّ من العطش وفي رقبته غُلّ من حديد وفي صدره غِلّ. وقولها: ما له أُلَّ وغُلَّ؛ أُلَّ دُفِع في قضاء، وغُلّ: جُنّ فوضع في عُنقه الغُلّ. والغَلّة: الدَّخْل من كِراءِ دار وأَجْر غلام وفائدة أَرض. والغَلَّة: واحدة الغَلاَّت. واستَغَلّ عبدَه أَي كلَّفه أَن يُغِلّ عليه. واسْتِغْلال المُسْتَغَلاَّت: أَخْذُ غَلّتها. وأَغَلَّت الضَّيْعة: أَعطت الغَلَّة، فهي مُغِلَّة إِذا أَتت بشيء وأَصلها باقٍ؛ قال زهير: فتُغْلِلْ لكم ما لا تُغِلّ لأَهْلِها قُرىً بالعراق، من قَفِيزٍ ودِرْهَم وأَغَلَّت الضِّياع أَيضاً: من الغَلَّة؛ قال الراجز: أَقْبَل سَيْلٌ، جاء من عِند الله يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ وأَغَلَّ القومُ إِذا بلغت غَلّتهم. وفي الحديث: الغَلَّة بالضَّمان؛ قال ابن الأَثير: هو كحديثه الآخر: الخَراجُ بالضَّمان. والغَلَّة: الدَّخْل الذي يحصل من الزرع والثمر واللبن والإِجارة والنِّتاج ونحو ذلك. وفلان يُغِلّ على عِياله أَي يأْتيهم بالغَلَّة. ويقال: نِعْم الغَلول شَراب شَرِبْتُه أَو طعام إِذا وافقني. ويقال: اغْتَلَلْت الشرابَ شربتُه، وأَنا مُغْتَلّ إِليه أَي مشتاق إِليه. ونِعْم غَلول الشيخ هذا الطعام يعني التَّغْذِية التي تَغَذَّاها أَو الطعام الذي يُدخله جوفه، على فَعُول، بفتح الفاء. وغَلّ بصَرُه: حاد عن الصواب. وأَغَلَّ بصرَه إِذا شدَّد نظره. والغُلَّة: خِرْقة تشدّ على رأْس الإِبريق؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع غُلَل. والغَلَلُ: المِصْفاة؛ وقول لبيد: لها غَلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ، بأَيْمانِ عُجْمٍ يَنْصُفونَ المَقاوِلا يعني الفِدام الذي على رأْس الأَباريق، وبعضهم يرويه غُلَل بالضم، جمع غُلَّة. والغَلِيل: القَتّ والنوى والعجيم تعلفه الدوابّ. والغَلِيل: النوى يخلَط بالقَتِّ تعلفه الناقة؛ قال علقمة: سُلاَّءَة، كعَصا النَّهْدِيِّ، غُلّ لها ذو فَيْئة من نَوى قُرّانَ مَعْجُوم ويروى: سُلاَّءة، كعصا النهديِّ، غُلّ لها مُنَظَّم من نوى قرّان معجوم قوله: ذو فَيئة أَي ذو رَجعة، يريد أَن النوى عُلِفته الإِبل ثم بَعَرته فهو أَصلب، شبّه نسورَها وامّلاسها بالنوَى الذي بَعَرته الإِبل، والنَّهْدِيّ: الشيخ المُسِنّ فعصاه ملساء، ومَعْجُوم: مَعْضُوض أَي عضَّته الناقة فرمته لصلابته. والغَلْغَلة: سرعة السير، وقد تغَلْغَل. ويقال: تغَلْغَلوا فمضوا. والمُغَلْغَلة: الرِّسالة. ورِسالة مُغَلْغَلة: محمولة من بلدٍ إِلى بلد؛ وأَنشد ابن بري: أَبْلِغْ أَبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلةٍ، وفي العِتاب حَياةٌ بين أَقوام وفي حديث ابن ذي يَزَن: مُغَلْغَلة مَغالِقُها، تُغَالي إِلى صَنْعاء من فَجٍّ عَمِيق المُغَلْغَلة، بفتح الغينين: الرِّسالة المحمولة من بلدٍ إِلى بلد، وبكسر الغين الثانية: المسرِعة، من الغَلْغَلةِ سرعة السير. وغَلْغَلَة: موضع؛ قال: هنالِك لا أَخْشى تنالُ مَقادَتي، إِذا حَلَّ بيتي بين شُوطٍ وغَلْغَله
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.423 harf* غ ل ل * * الغَلَّةُ * واحدة * الغَلاَتُ * و * الغِلاَتُ * شِعار يُلبس تحت الثوب وتحت الدرع أيضا و * الغِلُّ * بالكسر الغِش والحقد أيضا وقد * غَلَّ * صدره يغِلُّ بالكسر * غلاًّ * إذا كان ذا غِش أو حقد و * الغُلُّ * بالضم واحد * الأغْلالُ * يقال في رقبته * غُلٌّ * من حديد ومنه قيل للمرأة السيئة الخُلُق غُلٌّ قَمِل وأصله أن الغُل كان يكون من قِدّ وعليه شَعْر فيقمل و * غَلَّ * يده إلى عنقه من باب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.491 harfالغل والغلة، بضمهما، والغلل محركة، والغليل كأمير كله: العطش، أو شدته وحرارته قل أو كثر، أو حرارة الجوف لوحا وامتعاضا، وقد غل - بالضم - فهو غليل ومغلول ومغتل، بين الغلة. وبعير غال وغلان: شديد العطش. وقد غل البعير يغل، بفتحهما غلة، واغتل: لم يقض ريه، قال شيخنا: قوله: بفتحهما هذا في الظاهر، وأما في الأصل فالماضي مكسور كمل يمل، كما هو السماع والقياس؛ لأن عينه ولامه ليسا أو أحدهما حرف حلق، انتهى.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.481 harfغَلَّ
غَلَّ U ( n. ac. غَلّ 1 )
a. [ acc. & Fī ], Put, inserted, introduced into.
b. [ Fī ], Was inserted, introduced into; entered, penetrated; was admitted into.
c. Penetrated into, traversed ( desert ).
d. [ Bain ], Flowed, ran amongst, amidst ( water ).
e. Bound, pinioned, handcuffed, manacled, fettered, shackled, chained.
f. Put on an under-garment.
g. ( n. ac. غُلُوْل 27 ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR41.578 harfغلل
غَلَّ - يَغِلُّ - غِلّ
غَلَّ - يَغِلُّ + كائن + كائناً: يحقد عليه: يحمل في نفسه موقفاً مسبقاً تجاهه فيبعضه ويمقته ويتمنى له الشر بسببه
غِلّ: على وزن " فِعْل": اسم فعل " غَلَّ - يَغِلُّ ": الحقد والضغينة
جعلَ - يَجْعَلُ + كائن + في قلبه + غلاً + لـِ كائن: يجعل في قلبه حقداً وضغينة تجاهه: يكون لديه موقف مسبق لا يتغير، من الكراهية والحقد وعدم
Sîgalar(14)
Mücavir kökler105 mücavir (134 toplam)
- عنق
5 ortak ayet · Onların boyunları
- سلسل
2 ortak ayet · Zincirdir
- قمح
1 ortak ayet · Ense ile kafa arasındaki çukurdur
- نزع
2 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir
- بسط
2 ortak ayet · Bisat kilim demektir
- سرر
2 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- صدر
2 ortak ayet · Okun ön yarısına denir
- جعل
4 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أصر
1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- ذقن
1 ortak ayet · Zekane (kaf) çene altı demektir
- طفأ
1 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
- نور
3 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(13)
… لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
TasmalarŞaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.
إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ
TasmalarHani boyunlarında demir halkalar ve zincirler ile sürüklenirler, Yakında bilecekler. olarak dünyaya çıkaran O’dur. Kiminiz daha önce öldürülürsünüz. Kiminiz de adı konulmuş bir ecele erişirsiniz. Olur ki böylece aklınızı kullanırsınız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غلل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ربط, قيد, حقد |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin iç katmanlarına işleme, derine sızma, araya girip yerleşme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın boynuna ve ellerine vurulan kısıtlayıcı bağlar, kalbin içine kök salan gizli kin ve ortak mülkten gizlice pay aşırma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç işleyişine sızan ve hareketi içeriden kilitleyen görünmez bağ veya yapısal tıkanıklık |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevlerini birbirinden kopuk sayarak tasmayı sadece metal pranga, kini basit bir duygu ve gulûlü alelade hırsızlık kabul etmek; kavramın içe sızma ve kilitlenme ortak çekirdeğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غل | İçe nüfuz etme, derine işleme, yoğunlaşarak bir yapının içine girip orada tutunma. Bu çekirdek غلب kökünde üstün gelip kuşatarak sindirmeyi, غلظ kökünde iç dokunun yoğunlaşıp katılaşmasını, غلف kökünde iç kısmı bir kılıfla örtüp içeriye hapsetmeyi, غلق kökünde sürgüyü yuvasına sokarak geçişi bütünüyle kilitlemeyi, غلم kökünde bedensel ve biyolojik arzunun içte kaynamasını, غلو kökünde ise sınırın derinlemesine aşılarak aşırılığa gömülmesini ifade eder. | ل | İlk harfin yöneltici ve bağlayıcı baskısını katlayarak sızma hareketini kalıcı bir iç düğüme, boynu veya kalbi bütünüyle mengene gibi saran çift katlı bir kilitlenmeye dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi temelinde türetme; derine batan, buğulanan veya örtülen görme ve kaynak odağı | Algının ve eylemin doğrudan yüzeyde kalmayıp alt katmana, gizli ve görünmez iç mekana yöneldiğini gösterir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe doğru sevk eden, zorlayan ve sıkıca tutan sevk edici gücü temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yöneltme ve sarma hareketinin pekişerek çift taraflı bir kapanmaya, boyun eğdiren nihai bir kilitlenmeye ulaştığını gösterir. |
| غلل | Derine sızarak çift taraflı mengeneyle sıkan ve içeriden kilitleyen bağ hareketi | Bir nesnenin veya duygunun sistemin içine görünmez biçimde girip orada iki yönlü bağlayıcı bir halka oluşturarak hareketi felç etmesini anlatır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun ağaç köklerinin veya vadinin taşları arasına sızarak derinlerde akması, hayvanın derisi yüzülürken et ile deri arasında yağ tabakasının gizli kalması ve devenin iç organlarını yakan dindirilememiş derin susuzluk harareti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Bişr b. Ebî Hâzim el-Esedî şiirinde bu kökü, iç organlara işleyen ve suyla kanmayan derin susuzluk ve hararet anlamında kullanmıştır: إلى الغَليلِ ولم يقصعنه نُغَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Araplar savaş esirlerinin boyunlarını elleriyle birlikte bağlamak için taze deve derisinden yapılan prangayı kullanmış, bu derinin kurudukça boynu sıkıp içine işlemesi ve altında bit üremesi sebebiyle bu bağa lale ve pranga demişlerdir; nitekim erken rivayetlerde bu nesne için غُلٌّ قَمِلٌ nitelemesi yer almaktadır. Ayrıca vücuda doğrudan temas eden ince iç giysiye de tenin içine nüfuz edercesine yapışmasından dolayı غِلَالَة denmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde غلل kökünün temsil ettiği konsonant yapısı, temelde bir hacmin içine sızma, araya girme, örtülü biçimde dahil olma ve sıkıştırma ekseninde şekillenir. İbranicede bu ses dizisi גלל kökü üzerinden yuvarlanma, dolanma, üst üste katlanma ve sarılma hareketini yansıtırken, Arapçadaki gın harfi bu sarılma ve girme hareketini yüzeyden derin katmana, görünmez iç boşluklara taşımıştır. Nitekim Süryanicede içe işleme, daldırma veya bir şeyin örtüsü altına gizlenme manaları benzer fonetik çatılarda izlenir. Arapçada bu kök hem maddi anlamda derinin altına sızıp eti sıkan boyunduruk veya kuyu tabanındaki su damarı, hem de manevi anlamda göğsün içine çöken ve dışarıdan sezilmeyen gizli kin için kullanılmıştır. Çöl hayatında devenin içine işleyen hararet, toprağın dibine inen ince su sızıntısı ve topraktan derlenen iç hasılat hep bu içe nüfuz edip orada biriken yapının türevleridir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Derine sızma, araya girme, iç kilitlenme | Kökün temelinde suyun yer altına işlemesi, elbisenin tene yapışması, derinin boynu boğması ve kinin kalbe yerleşmesi ortak bir içe girme matrisi oluşturur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice dolanma ve sarılma, Süryanice daldırma ve gizlenme | İbranice g-l-l kökündeki sarmalama ve yuvarlanma hareketi ile Arapçadaki gın sesinin getirdiği derine sızma ve içe hapsolma karakteristiği örtüşmektedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan soydaş kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Anlamlı | İçe sızma, bağlama, kin, gizli pay alma | Suyun araya sızması, boyunduruğun sıkması, kalpte gizlenen kin ve kamu malından aşırma manalarını taşır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لغل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dili fonotaktiğinde bu ses dizilişiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| للغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kullanılan anlamlı bir fiil veya isim kökü kurulmamıştır. | Kitâbü'l-Ayn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غلل | Merkez | İçe işleyen bağ, gizli kin, içeriden kilitlenme | Dışsal bir bağ olmaktan ziyade varlığın iç yapısına işleyen, boynu göğse yapıştıran veya kalbi zehirleyen kilit. | Maddi ve manevi boyutuyla içe işleyen prangayı, gizli kini ve hıyaneti anlatır. |
| ربط | Komşu | Dışsal bağlama ve sabitleme | Nesneyi dışarıdan bir iple veya irtibatla bir yere tutturmaktır; içe sızma veya boğma unsuru taşımaz. | Kalbi hakta sebat ettirmek veya atları cihad için hazır tutmak gibi koruyucu ve harici bağdır. |
| قيد | Komşu | Ayak bağı, serbestiyeti sınırlama | Doğrudan hareketi engellemek üzere uzuvlara vurulan nesnel kısıttır; kin veya aşırma manası içermez. | Adım atmayı engelleyen somut zincir ve prangadır. |
| حقد | Komşu | Kalpte biriken düşmanlık | İntikam fırsatı kollayan öfke birikimidir; غلل kökündeki içe sinsi sızıntı ve kilitlenme nüansı حقد kökünde daha çok fırsat kollama vurgusundadır. | Zamanla dışa vurulması beklenen kökleşmiş düşmanlık duygusudur. |
| طلق | Zıt | Bağı çözme, serbest bırakma, akışa salma | Kısıtlayıcı her türlü bağdan, mengeneden ve kilitlenmeden tamamen kurtararak serbest harekete kavuşturmaktır. | Prangaların çıkarılması, nikah bağının çözülmesi veya kısıtın kaldırılmasıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غلل | İçe sızma, boyunduruk, kin, gizlice aşırma | Varlığın içine işleyen prangayı, göğse yerleşen sinsi kini ve emanete hıyanet ederek içeri sızdırmayı kuşatır. | Kesin |
| Latince | torques, collare, rancor, peculatus | Boyun tasması, kökleşmiş kin, zimmet | Latince kelimeler kavramı parçalar; pranga ve kini ayrı köklerle verir, içe sızarak kilitlenme ortak çekirdeğini tek başına karşılayamaz. | Güçlü |
| İngilizce | shackle, yoke, malice, embezzlement | Pranga, boyunduruk, yerleşik kin, zimmete geçirme | Boyun bağını, kalpteki sinsi garez halini ve kamu fonundan gizlice çalmayı karşılar; ancak kökün derine sızıp içten bağlama semantiğini tek gövdede veremez. | Güçlü |
| Almanca | Fessel, Groll, Veruntreuung | Pranga, derin hınç, emniyeti suistimal | Kin ve pranga yönünü güçlü biçimde yansıtır; fakat suyun içe sızması veya iç giysi gibi somut biyolojik katmanları dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | carcan, rancune, péculat | Boyunduruk, içte saklanan kin, hırsızlık | Zorlayıcı kısıtlama ve kalbi boğan sinsi düşmanlık anlamlarını aktarır; kökün fiziksel içe işleme sürecini tam olarak içermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَغْلَالُ / أَغْلَالًا | İnkarcıların boyunlarına geçirilen cehennem prangaları ve manevi kilitler | Ahirette suçluların hareketini sıfırlayan cezai boyunduruklar ile dünyada hakikati kabule engel olan zihni prangalar bağlamı (İsrâ 17:29, Yâsîn 36:8, Ra'd 13:5, Sebe' 34:33, Mü'min 40:71, İnsân 76:4, Hâkka 69:30). |
| وَالْأَغْلَالَ | İnsanların sırtına yüklenmiş ağır dini ve toplumsal tabular, anlamsız yükler | Peygamberin insanlığı kurtarmakla görevlendirildiği fıtrata aykırı kısıtlayıcı geleneksel ve ruhbanî zincirler bağlamı (A'râf 7:157). |
| غِلٍّ / غِلًّا | Kalbe yerleşen, kardeşliği zehirleyen sinsi düşmanlık ve kin tortusu | Cennet ehlinin göğsünden sökülüp atılan veya müminlerin birbirine karşı beslemekten Allah'a sığındığı içsel nefret tortusu bağlamı (A'râf 7:43, Hicr 15:47, Haşr 59:10). |
| مَغْلُولَةً / غُلَّتْ | Cimrilik, infaktan el çekme, kaynak aktarımını kilitleme | Yahudilerin Allah'ın cömertliğini inkar eden küstahça sözleri ve insanın harcamada aşırı kısıtlayıcı davranması bağlamı (Mâide 5:64, İsrâ 17:29). |
| يَغُلَّ / يَغْلُلْ | Kamu mülkünden veya ganimetten gizlice pay aşırma, hıyanet etme | Bir peygambere hıyanetin yakışmayacağı ve kamu emanetinden gizlice aşıranın kıyamet günü bu yükle geleceği bağlamı (Âl-i İmrân 3:161). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve irade hürriyeti | Mâide 5:64 ayetinde Yahudilerin dile getirdiği ifadenin Allah'a cimrilik isnadı mı yoksa kaderi inkar mı olduğu tartışılmış; boyunlara geçirilen manevi prangaların insanın kesb ve iradesine etkisi incelenmiştir. | Elin bağlılığı metaforu üzerinden mutlak kudret ve cömertlik vurgusu. |
| Fıkıh | Kamu malları, ganimet hukuku ve emanet | Ganimet henüz taksim edilmeden veya kamu hazinesinden yetkisizce alınan malların hukuki statüsü ve bu suçun cezası tartışılmıştır. | Gulûl kavramı etrafında kamu malına sinsi hıyanetin mutlak haramlığı. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Yâsîn 36:8 ve İsrâ 17:29 gibi ayetlerde boyuna bağlanan ellerin somut zincir mi yoksa zihni basiretsizlik ve aşırı cimrilik tasviri mi olduğu tahlil edilmiştir. | Hareketi imkansız kılan içsel ve dışsal kilitlenme temsili. |
| Hadis | Devlet yönetimi, ahlak ve emanet bilinci | Yöneticilerin hediye kabul etmesinin kamu malından aşırma sayılması ve müminin kalbinde hıyanet ile kinin barınamayacağı ilkeleri işlenmiştir. | لا إغلال ولا إسلال hadisi bağlamında gizli hırsızlık ve hıyanetin yasaklanması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet saflığı | Arınmışlık engeli | İhlası zedeleme ve uhuvveti çökertme | Kalbin içine sızan kin tortusu ihlası zehirler; cennete giriş bu tortudan bütünüyle temizlenmeye bağlanmıştır. | Kesin |
| İlmi | Zihni ve metodolojik kilitlenme | Dogmatik pranga | Hakikate intibakı engelleme | Zihnin boynuna vurulan geleneksel ve önyargılı tabular aklın gerçeğe yönelmesini engeller. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve otorite emaneti | Devlet malına sinsi hıyanet | Toplumsal adalet mekanizmasını çökertme | Kamu kaynaklarının yöneticilerce gizlice iç edilmesi meşru otoriteyi ve adaleti temelinden tahrip eder. | Kesin |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve mülkiyet akışı | Kaynakları kilitleme ve zimmet | Sermayenin akışını durdurma ve kayıt dışı sızdırma | Elin boyna bağlanması cimrilikle akışı keserken, gulûl davranışı ortak payı haksızca kişisel alana sızdırır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde viskoz tıkanma veya elektrik devresinde kısa devre sızıntısı | Bir akışkanın kapalı bir sistemin iç cidarından sızarak ana debiyi düşürmesi veya devredeki akımın iç direnç ve kaçak sebebiyle sisteme kilit vurması gibi, enerjinin faydalı iş üretmek yerine iç sürtünmede yok olmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma ve örtük yapısal rant transferi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde kuruma ait kamu kaynaklarının şeffaf olmayan mekanizmalarla klikler tarafından iç edilmesi ve sistemin karar alma süreçlerinin felç edilmesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cehennemdeki demir tasmalar veya basit bir haset duygusuyla sınırlandırıp, onun kurumsal kamu hırsızlığı ve düşünsel tabuları kapsayan geniş anlam ufkunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غلل kökü; zihni körleştiren önyargılardan toplumu felç eden dini tabulara, sermayeyi donduran cimrilikten kamu bütçesini eriten sinsi yolsuzluklara kadar tüm içsel kilitlenmeleri kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 3:161 ayetindeki gulûl uyarısını sadece savaş meydanındaki ganimet aşırması sanarak modern kamusal bütçe ve emanet suistimallerini Kur'ani uyarının dışına çıkarma yanılgısı doğar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın serbest akışını engelleyen içsel direnç noktalarını, kalbi bozan gizli kin mekanizmasını, kamu hakkına uzanan görünmez hıyaneti ve aklı körelten tabuları tek bir semantik eksende deşifre ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberin getirdiği şeriatın özgürleştirici karakterini anlatan nübüvvet ayetlerinde, kamu emanetini koruyan siyasi-mali hükümlerde ve ahirette inkarcıların iradesizliğini tasvir eden ceza sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini kuralların insanı kısıtlayan boyunduruklar olduğu vehmini yıkarak, asıl boyundurukların insanların kendi elleriyle ürettiği tabular olduğunu (A'râf 7:157) ve hürriyetin bu bağları kırmakla başladığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir maddenin veya sıvının bir yapının gözeneklerinden derine sızması, devenin içine işleyen susuzluk harareti ve uzuvları boyunla birlikte sıkıca kilitleyen deri veya metal tasma.
- Soyut anlamKalbin iç dokusuna sinsice yerleşen kin tortusu, aklı bağımsız hareketten alıkoyan dogmatik önyargı, infakı engelleyen bencil cimrilik ve kamu emanetinden gizlice şahsi zimmete kaynak aşırma hıyaneti.
- Sistematik karşılıkSistemin açık ve adil dolaşımını engelleyen, içe sızarak biriken ve mekanizmayı içeriden kilitleyen negatif yapısal direnç ve paraziter sızıntı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde serbest irade, infak ve kamu adaletinin açık akış vektörünü; bu akışın sistem içinde tutarlı kalma kapasitesini temsil eder. parametresi sisteme veya kalbe sinsi biçimde sızan harici direnci, kini ve gizli aşırmayı gösterir. Akıştan sızma oranı arttıkça biriken iç kilitlenme katsayısı büyüyecek ve nihayetinde varlığın veya toplumun manevi-iktisadi hareket hızı sıfıra yaklaşarak mutlak kilitlenme gerçekleşecektir.