فسق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-س-ق20 sîga, 104 mücavir kök, 54 ayet, 23 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نزلفَاسِقٌفَاسِقِينَجيبفسقفَسَقُواقومكثريَفْسُقُونَكونهللالْفَاسِقِينَرجز

KökSîga 20Ayet 54Sure 23Mücavir 104

▶ Ağı aç (3B)

فسق

ف - س - ق

KÖK
  • 54 geçiş
  • 54 ayet
  • 20 sîga
  • 13 sözlük

Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.761 harf
القاف والسين والفاء معهما س ق ف، ف س ق، س ف ق، ف ق س، ق ف س مستعملات سقف: السًّقْفُ: عماد البيت، والسماء سَقْفٌ فوق الأرض، وبه ذكر، قال تعالى: "السماء منفطر به". والزَّقف: لغة الأزد في السَّقف، يقولون: ازدقف، أي: استقف. والسَّقيفةُ: كل بناء سقف به صُفَّهٌ أو شبه صُفَّةٍ مما يكون بارزاً، ألزم هذا الاسم لتفرقة ما بين الأسماء. والسَّقيفةُ: كل خشب عريضة كاللوح، وحجر عريض يستطاع أن يُسقَفَ به قترة أو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR325 harf
فَسَقَتِ الرطبة، إذا خرجت عن قشرها. وفَسَقَ الرجل يَفْسُقُ ويَفْسِقُ أيضاً. عن الأخفش، فَسْقاً وفُسوقاً أي فَجَرَ. يقال فَسَقَ عن أمر ربِّه، أي خرج. والفِسِّيقُ: الدائم الفِسْقِ. والفُوَيْسِقَةُ: الفأرةُ. ويقال في النداء: يا فُسَقُ ويا خُبَثُ. يريد: يا أيُّها الفاسِقُ، ويا أيُّها الخبيث. وتقول للمرأة: يا فَساقِ، مثل قَطامِ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.194 harf
ق س ف قفس ، سقف ، فسق ، سفق : ( مستعملة ) . قفس : قال الليث : القفْسُ : جِيلٌ بكرْمانَ في جِبَالِها كالأكراد . وأنشد : وكم قطعْنَا مِنْ عدُوَ شُرْسِ زُطَ وأكرادٍ وقُفسٍ قُفْسِ قال : وأمَةٌ قفساءُ ، وهي اللئيمَةُ الرديئةُ ولا تُنعَتُ بها الحُرَّةُ . قال : والأقْفَسُ من الرجالِ المُقرِفُ ابنُ الأَمةِ ، ويقالُ للمَيِّتِ فجأةً قفَسَ يَقْفِسُ قُفُوساً . هكذا أخبرني أبو الدُّقَيشِ ، وأخبرني المنذريُّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.821 harf
(باب الفاء والسين وما يثلثهما) (فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.‏ (فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.871 harf
- فسق فلان: خرج عن حجر الشرع، وذلك من قوله: فسق الرطب، إذا خرج عن قشره (وهذا قول الفراء. انظر تفسير الرازي 2/147)، وهو أعم من الكفر. والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، لكن تعورف فيما كان كثيرا، وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به، ثم أخل بجميع أحكامه أو ببعضه، وإذا قيل للكافر الأصلي: فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل واقتضته الفطرة، قال الله تعالى: ﴿ففسق عن أمر ربه﴾ [الكهف/
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR351 harf
ف س ق فسق عن أمر الله‏:‏ خرج‏.‏ وتقول‏:‏ كا يزيد فسّيقاً خمّيراً ولم يكن للمؤمنين أميراً‏.‏ وفسقت الرّكاب عن قصد السبيل‏:‏ جارت‏.‏ قال رؤبة‏:‏ يهوين في نجد وغوراً غائراً فواسقاً عن قصدها جوائرا وفسقت الرطبة عن قشرها والفأرة عن جحرها‏.‏ وأضرمت الفويسقة على أهل البيت النار وهي الفأرة لعيثها في البيوت‏.‏ وتعمّم فلان الفاسقيّة وهي ضرب من العمّة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.340 harf
الفِسْق: العصيان والترك لأَمر الله عز وجل والخروج عن طريق الحق. فسَق يَفْسِقُ ويَفْسُقُ فِسْقاً وفُسوقاً وفَسُقَ؛ الضم عن اللحياني، أَي فَجَر، قال: رواه عنه الأَحمر، قال: ولم يعرف الكسائي الضم، وقيل: الفُسوق الخروج عن الدين، وكذلك الميل إلى المعصية كما فَسَقَ إبليسُ عن أَمر ربه. وفَسَق عن أمر ربه أَي جار ومال عن طاعته؛ قال الشاعر: فَواسِقاً عن أَمره جَوَائِرَا الفراء في قوله عز وجل: فَفَسَقَ عن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR230 harf
* ف س ق * * فَسضقَت * الرطبة خرجب عن قشرها و * فَسضقَ * عن أمر ربه أي خرج قال بن الأعرابي لم يسمع قط في كلام الجاهلية ولا في شعرهم * فاسِقٌ * قال وهذا عجب وهو كلام عربي و * الفسّيقُ * الدائم * الفِسْقِ * و * الفُوَيْسِقةُ * الفأرة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.608 harf
الفسق، بالكسر: الترك لأمر الله عز وجل والعصيان والخروج عن طريق الحق سبحانه، قاله الليث. أو هو الفجور، كالفسوق بالضم. وقيل: هو الميل الى المعصية. قال الأصبهاني: الفسق أعم من الكفر، والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، ولكن تعورف فيما كان بكثيره. وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به ثم أخل بجميع أحكامه، أو ببعضها. وإذا قيل للكافر الأصل فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل، واقتضته
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.127 harf
فَسَقَ 1 فَسَقَ ذ is said to signify primarily It (a thing) went forth, from another thing, in a bad, or corrupt, manner. (Msb.) One says, فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ, (S, O, Msb,) or فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عَنْ قِشْرِهَا, (K,) The fresh ripe date came forth from its skin; (S, O, Msb, K;) as also ↓ انفسقت: (IDrd, O, K:) and in like manner فَسَقَ is said of anything as meaning it came forth from its
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.427 harf
فَسَقَ فَسَقَ I , U ( n. ac. فِسْق 2 , فُسُوْق 27 ), a. Was impious, immoral, dissolute, profligate. b. [ 'An ], Swerved from. c. Came forth from its skin ( date ). d. Dissipated. فَسُقَ فَسُقَ U ( n. ac. فُسُوْق 27 ), a. see supra (a) . فَسَّقَ فَسَّقَ II , a. Corrupted, demoralized, perverted. b. Declared, deemed corrupt, bad; condemned. اِنْفَسَقَ اِنْفَسَقَ VII , a. see I
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.397 harf
فسق فَسَقَ - يَفْسُقُ - فِسْق - فُسُوْق - فَاسِق - فَاسِقُوْن فَسَقَ - يَفْسُقُ + كائن + عن أمر كائن: يخرج عن الخضوع وطاعة أمر سلطة آمرة، وذلك استخفافاً بها وتغليباً للمتعه والهوى فِسق: اسم فعل " فَسَقَ - يَفْسُقُ ": وهو كذلك العمل الذي يتصف بأنه مخالف لأمر السلطة الآمرة، والسلطة الآمرة في الدين الإسلامي هي الله عز وجل فُسُوْق: على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler104 mücavir (318 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قوم

    21 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  2. كثر

    11 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  3. رضي

    7 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  4. كون

    23 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  5. جيب

    2 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  6. خنزر

    2 ortak ayet · Domuz

  7. هلل

    2 ortak ayet · Boğazlandı

  8. قري

    4 ortak ayet · Kasaba

  9. تجر

    2 ortak ayet · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir

  10. غير

    6 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  11. نزل

    8 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  12. رجز

    2 ortak ayet · Pislik demektir

Geçtiği ayetler(54)

Sîga sayfası: الْفَاسِقِينَ
  1. … كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.

  2. قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarDemişti ki: Rabbım; ben, ancak kendime ve kardeşime sahibim. Artık bizimle fasıklar güruhunun arasını ayır.

  3. قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarBuyurmuştur ki: Orası onlara kırk yıl haram edildi. Yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşacaklar. Artık sen fasıklar güruhu için tasalanma.

  4. ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarBu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

  5. وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarBiz, ona levhalarda herşeyden bir öğüt yazdık ve herşeyi uzun uzadıya açıkladık. Öyleyse sen, bunları kuvvetle al, kavmine de emret. Onları en güzel şekilde tutsunlar. İlerde size fasıklar yurdunu göstereceğim.

  6. … حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarDe ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

  7. … بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarOnlar için ister mağfiret dile, ister mağfiret dileme. Onlar için yetmiş defa mağfiret dilesen de Allah onları bağişlamayacaktır. Bu, Allah’ı ve Peygamberini inkar etmelerindendir. Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

  8. يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarSize yemin ederler ki; kendilerinden hoşnud olasınız. Siz, onlardan hoşnud olsanız da şüphesiz ki Allah, fasıklar güruhundan hoşnud olmaz.

  9. مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarHerhangi bir hurma ağacını kesmeniz veya kesmeyip gövdeleri üzerinde bırakmanız hep Allah’ın izniyledir. Bir de fasıkları rüsvay etmek içindir.

  10. … زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

    Yoldan çıkanlarHani Musa, kavmine demişti ki: Ey kavmim, niçin bana eziyet verirsiniz? Halbuki benim size gerçekten Allah’ın rasulü olduğumu biliyorsunuz. Fakat onlar yoldan sapınca; Allah da onların kalblerini saptırmıştı. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

Sîga sayfası: الْفَاسِقُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفسق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعصى, فجر, طغى
Zıt Kökطاع
Çekirdek Özet 1Bir şeyin kendisini koruyan tabii kabuğundan, sınırından veya yuvasından dışarı fırlayıp çıkması
Çekirdek Özet 2Varlığı koruyan ilahi emir, meşru sınır ve fıtrî çerçevenin dışına taşarak korumasız kalma ve yoldan sapma
Çekirdek Özet 3Meşruiyet alanının ve koruyucu hukuki-ahlaki bağların delinmesiyle ortaya çıkan kuralsızlaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir ahlaki kusur veya basit bir günah gibi görüp koruyucu meşruiyet dairesinden ve ahit bağından bütünüyle kopuş niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فسYarma, genişletme, açma, kabuğu veya örtüyü aralayarak dışa sızma veya dağılma; nitekim فسح genişletip yer açmayı, فسد düzen ve dengeyi bozup dağıtmayı, فسر ise örtüyü açıp beyan etmeyi ifade ederقSertlik, ani yöneliş ve sınır aşma tınısı taşıyan kaf harfi eklenerek, aralanan veya çatlayan koruyucu sınırdan geri dönülmez biçimde fırlayıp çıkma ve bağlayıcı çerçeveyi arkada bırakma anlamı somutlaşmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, soluk, dışa çıkış menfeziVarlığın içinde bulunduğu korunaklı alandan dışarıya doğru ilk yarılma, nefes alma veya delinme noktasını oluşturur
سDiken, destek; tutunma, dayanma, koruyucu zeminVarlığı çevreleyen, onu bir arada tutan ve muhafaza eden çeperi, koruyucu kabuğu ve istinat duvarını simgeler
قUfuktaki güneş, iğne deliği; sınır, toplanma, keskin eşikAşılması halinde geri dönüşü olmayan kesin ayrım çizgisini, varlığın tabiatına tayin edilen nihai haddi gösterir
فسقAğız, destek ve sınır imgelerinin birleşimiKoruyucu desteğin ve örtünün (س) sağladığı sınırı delerek (ف) meşru çerçevenin ve belirlenmiş haddin (ق) bütünüyle dışına fırlama hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOlgunlaşan taze hurmanın kabuğunu çatlatıp dışarı fırlaması; farenin korunduğu deliğinden aniden zarar vermek üzere çıkması; tohumun veya meyvenin koruyucu zarını yırtıp korumasız hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİbnü’l-A‘râbî’nin belirttiğine göre kök bu biçimiyle Cahiliye şiirinde ahlaki veya dini bir yergi terimi olarak bilinmemektedir; kök o dönemde yalnızca meyvenin kabuğundan çıkması gibi salt fiziksel ve biyolojik yarılmaları niteleyen yalın bir bedevi kullanımıyla sınırlıdır
Erken Arapça kullanımErken dönem şairlerinden Ru‘be b. el-Accâc, develerin meşru yoldan ve hedeften saparak eğrildiğini tasvir ederken bu kökü doğrudan fiziksel istikametten çıkış anlamında kullanmıştır: فَواسِقاً عن قصدها جَوَائِرَا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde فسق kökü, merkezi Samice içinde özellikle Arapçada ahlaki ve hukuki bir kurumlaşmaya uğramış özgün bir semantik hat çizer. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan f-s-q ses dizilimiyle düzenli bir ahlaki isyan kökü tespit edilmemekte; bunun yerine çatlama, yarılma, kabuğu yırtma ve sınırın dışına taşma eylemleri p-s-q veya p-s-ḥ / p-s-k kök varyantlarıyla temsil edilmektedir. Süryanice ve İbranicede kesmek, aralamak ve parçalamak anlamı taşıyan p-s-q biçimi, fiziksel bir sürekliliğin koparılmasına işaret eder. Arapçada ise kök, fiziksel olarak hurmanın kabuğundan soyulup dışarı atılması (فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها) somut çekirdeğinden hareketle, insanın kendisini muhafaza eden meşru itaat ve din örtüsünden sıyrılıp fırlaması anlamına doğru semantik bir sıçrama yaşamıştır. Bu durum, ilksel somut kırma-aralama eyleminin Arap dil muhitinde fıtrat ve şeriat zırhını delip korumasız kalma metaforuyla kavramlaştığını doğrular.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفسقKabuğundan sıyrılmak, farenin yuvasından fesat çıkarmak üzere fırlaması ve canlının koruyucu çeperini yırtmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice p-s-q / p-s-k kökleriBir şeyi ikiye ayırmak, kesmek, sürekliliği olan bir bağı veya sınırı bölerek dışarıda bırakmakGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-s kök tabakasıYarmak, açmak, delik açmak ve yayılmak temel anlamlı ilksel morfemlerle bağdaşmaMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فسقAnlamlıKabuktan çıkmak, itaati terk etmekKoruyucu kalkanı ve meşru sınırları yırtarak dışarı fırlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
فقسAnlamlıYumurtayı kırmak, yarmakCivcivin yumurta kabuğunu kırıp dışarı çıkması veya başın yarılmasıKabuk kırma yönüyle hedef kökle doğrudan anlamdaştır; Kur'an'da geçmez
سفقAnlamlıBir şeyi çarpmak, kapamak, dokumayı sıklaştırmakKapıyı örtmek veya kumaşın dokusunu sağlam ve sıkı kılmakZıtlık ve kapalılık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez
سقفAnlamlıÜstü örtmek, yükseltmek, bina etmekEvi veya mekânı üstten kuşatarak koruyan örtü, tavanKoruyucu örtü ve çatı boyutuyla kabuk imgesini tamamlar; Kur'an'da geçer
قفسAnlamlıDaraltmak, kuşatmak, parmaklıkla kapatmakCanlının hareket alanını kısıtlayan kafes veya daraltıcı bağHedef kökün dışarı fırlama hareketinin zıddına hapsetmeyi bildirir; Kur'an'da geçmez
قسفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dili sözlük geleneğinde kullanılmayan permütasyon; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فسقMerkezSınırı ihlal etmeVarlığı koruyan tabii veya hukuki kabuğu delip bütünüyle dışarı çıkmakKişinin bağlı bulunduğu meşruiyet dairesini yırtıp açıkta ve korumasız kalması
عصىKomşuİtaatsizlikEmre karşı direnç göstermek, tutunmayı ve boyun eğmeyi reddetmekVerilen görevi yapmamak, dikbaşlılık etmek; kabuktan çıkma şartı aranmaz
فجرKomşuYırtıp taşmaBendini, setini çiğneyip etrafa taşkınca yayılmakFısk koruyucu kalkanı delip ayrılmayı, fücur ise yayılıp etrafı ifsat eden taşkınlığı vurgular
طغىKomşuHaddi aşmaÖlçüyü, hacmi ve gücü aşarak azgınlaşmak, haddini bilmemekDikey bir kibir ve azmanlaşma içerir; fısk ise yatayda meşru yoldan kopuşu gösterir
طاعZıtİtaat ve uyumEmre gönüllü veya fıtrî olarak teslim olup koruyucu meşruiyet alanında kalmakKabuğun, nizamın ve hukukun belirlediği tabii yuvaya sadakat göstermek

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفسقKabuktan ve itaatten çıkmakBir varlığın kendisini çevreleyen ilahi, fıtrî veya meşru sınırdan ayrılmasıKesin
LatinceTransgressio, ApostasiaÇiğneyip geçme, ayrılmaSınırı aşmayı karşılar fakat kabuktan soyulma biyolojik metaforunu içermezGüçlü
İngilizceTransgression, Iniquity, DefianceSınırı ihlal, yoldan çıkmaHukuki ve ahlaki ihlali verir; tabii koruma zırhından kopuş derinliğini eksik bırakırGüçlü
AlmancaFrevel, Abfall, GesetzlosigkeitHaddi aşma, haktan sapmaKasıtlı cüret ve nizam tanımazlığı karşılar; ontolojik kabuk metaforu bulunmazGüçlü
FransızcaTransgression, PerversitéYoldan sapma, haddi çiğnemeAhlaki ve kanuni sapmayı ifade eder; koruyucu mahfazayı yarma boyutunu yansıtmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فسق / İblis'in tavrıEmirden büsbütün kopup ayrılmaVarlığın yaratılış gayesinden ve ilahi emirden sıyrılıp fırlaması bağlamı (Kehf 18:50)
فسق / Şer'î haramlarMeşruiyet dairesini delen haram tüketimAllah'tan başkası adına kesilen kurbanlar ve murdar gıdalarla sınırın çiğnenmesi (Mâide 5:3)
فسق / İnkâr ve nifakİmandan ve fıtrattan bütünüyle çıkışKalpleri imana ısınmamış, ilahi rehberliği reddeden inkârcı ve münafıkların niteliği (Tevbe 9:67, Secde 32:18)
فسق / Hukuki-ahlaki suçToplumsal güvenceyi bozan yalan ve iftiraTopluma asılsız haber getirme veya namuslu kadınlara iftira atarak kamu nizamını sarsma (Nûr 24:4, Hucurât 49:6)
فسق / Hac ve ibadet yasaklarıKutsal zaman ve mekân hududunu aşmaHac esnasında meşru sınırı aşarak tartışma, günah ve kuralsızlığa sapma (Bakara 2:197)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah işleyenin durumuMürtekib-i kebîre olan kişinin mümin mi, kâfir mi yoksa iki menzile arasında bir fasık mı olduğu tartışmasıİmandan soyunup küfre yaklaşan ancak kelime-i şehadeti koruyan ara hal
FıkıhŞahitlik ve velayet ehliyetiFasık kişinin haberine ve adli şehadetine itibar edilip edilmeyeceği meselesiMeşruiyet zırhı yırtıldığı için adaleti ve güvenilirliği zedelenmiş kimse
Tefsirİblis'in ve sapkın toplumların vasfıİblis'in melekler zümresinden mi olduğu yoksa fıskı sebebiyle mi ilahi huzurdan ihraç edildiği konusuEmrin koruyucu dairesini kasıtla terk ederek ilahi gazaba müstahak olma
HadisZararlı canlılar ve fitne uyarısıHarem dahilinde öldürülmesine ruhsat verilen beş zararlı hayvanın (fuveysika) nitelenmesiTabiatı gereği yuvasından çıkıp insana ve çevreye hıyanet ve zarar verme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhit ve fıtrat zırhıİmandan ve meşruiyetten soyunmaBireyin ilahi koruma dairesini delerek manevi zırhsız kalmasıFısk, kulu ilahi rahmetin ve hidayetin koruyucu çeperinin dışına savururKesin
İlmiHakikat ve delil bağıMetodolojik kuralsızlaşmaDoğrulanmış bilginin ve epistemik tutarlılığın dışına fırlamaBilgi ahlakının çiğnenmesi ve asılsız rivayetlerle gerçeğin tahrif edilmesiGüçlü
SiyasiKamu nizamı ve meşruiyetAnayasal ve hukuki itaatsizlikToplumsal sözleşmeyi tek taraflı feshedip anarşi üretmeKamusal güvenliği sağlayan hukuk zeminini yırtarak devleti ve toplumu zaafa uğratmaGüçlü
İktisadiMülkiyet ve helal sınırlarıHaksız kazanç ve piyasa ifsadıPiyasa ahlakını ve adil bölüşüm kurallarını delmeHelal sınırlarını aşarak tekelcilik, aldatma veya haksız gasp ile mülkiyet çeperini bozmaGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey geriliminin yırtılması veya yörünge sapmasıBir hücre zarının patlayarak sitoplazmanın dışarı dağılması ya da bir parçacığın koruyucu manyetik alandan fırlayıp yörüngesinden kopmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve normsuzlaşmaToplumun bireyi koruyan ve denetleyen ahlaki-hukuki norm dokusunu kaybetmesi sonucu ortaya çıkan yasa tanımazlık ve korumasız kalma durumuKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir günahkârlık, ahlaki zaaf veya önemsiz bir kabahat olarak algılayıp terimin koruyucu meşruiyet sistemini lağveden niteliğini unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da fısk; fıtratın, ahdin, ilahi şeriatın ve toplumsal adaletin belirlediği koruyucu kalkanı delip dışarı taşan her türlü köklü kopuşu ve nizam bozucu eylemi kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFasık nitelemesini sıradan günahkâra indirgemek, Kur'an'ın fasıklara karşı haber doğrulatma, velayet vermeme ve şahitliklerini reddetme gibi kamusal güvenlik tedbirlerinin hikmetini geçersiz kılar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın emniyet ve salah halinin meşru bir kalkan (din, akıl, ahit) içinde kalmakla mümkün olduğunu; fıskın ise bu kalkanı içeriden veya dışarıdan yırtıp savunmasız kalmak anlamına geldiğini öğrettiği için hayatidir
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?İblis'in isyanını tasvir eden ayetlerde, yiyecek haramlarının sınırlarında, münafıkların ve bozguncuların sosyolojik tahlilinde ve yargılama usulünü belirleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahı sadece mekanik bir fiil sayan sığ yaklaşımı düzeltir; günahın asıl tehlikesinin, insanı koruyan ilahi ve fıtrî zırhı delerek şeytani ve tahripkâr etkilere açık hale getirmesi olduğunu kavratır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMeyvenin olgunlaşıp kabuğunu çatlatarak dışarı fırlaması; bir canlının sığındığı koruyucu oyuk veya delikten aniden ayrılması.
  • Soyut anlamİlahi emrin, ahlaki normun ve fıtrî sözleşmenin sağladığı koruma kalkanını yırtıp meşruiyet alanının dışına savrulmak.
  • Sistematik karşılıkHukuki güvenilirliğin (adâlet), anayasal bağın ve ontolojik muhafazanın kuralsızlık (anomi) yoluyla yitirilmesi.
  • LaTeX modeliS⊂Ω  ⟹  ∃x∈S,x→  δ  x′∉Ω
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω sembolü ilahi emrin, fıtratın ve hukukun çizdiği koruyucu meşruiyet evrenini temsil eder. S bu evrenin içindeki korunaklı varlık kümesidir. δ operatörü koruyucu kabuğu delen ihlal hareketini ifade eder. x′ ise kabuğunu yırtarak meşruiyet alanı olan Ω dışına fırlayan ve korumasız kalan fasık unsuru simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف