فسق
ف - س - ق
KÖK- 54 geçiş
- 54 ayet
- 20 sîga
- 13 sözlük
Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun çatlağına denir. Dağılmak anlamına da gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.761 harfالقاف والسين والفاء معهما
س ق ف، ف س ق، س ف ق، ف ق س، ق ف س مستعملات سقف: السًّقْفُ: عماد البيت، والسماء سَقْفٌ فوق الأرض، وبه ذكر، قال تعالى: "السماء منفطر به".
والزَّقف: لغة الأزد في السَّقف، يقولون: ازدقف، أي: استقف.
والسَّقيفةُ: كل بناء سقف به صُفَّهٌ أو شبه صُفَّةٍ مما يكون بارزاً، ألزم هذا الاسم لتفرقة ما بين الأسماء.
والسَّقيفةُ: كل خشب عريضة كاللوح، وحجر عريض يستطاع أن يُسقَفَ به قترة أو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR325 harfفَسَقَتِ الرطبة، إذا خرجت عن قشرها. وفَسَقَ الرجل يَفْسُقُ ويَفْسِقُ أيضاً. عن الأخفش، فَسْقاً وفُسوقاً أي فَجَرَ. يقال فَسَقَ عن أمر ربِّه، أي خرج. والفِسِّيقُ: الدائم الفِسْقِ. والفُوَيْسِقَةُ: الفأرةُ. ويقال في النداء: يا فُسَقُ ويا خُبَثُ. يريد: يا أيُّها الفاسِقُ، ويا أيُّها الخبيث. وتقول للمرأة: يا فَساقِ، مثل قَطامِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.194 harfق س ف
قفس ، سقف ، فسق ، سفق : ( مستعملة ) .
قفس : قال الليث : القفْسُ : جِيلٌ بكرْمانَ في جِبَالِها كالأكراد .
وأنشد :
وكم قطعْنَا مِنْ عدُوَ شُرْسِ
زُطَ وأكرادٍ وقُفسٍ قُفْسِ
قال : وأمَةٌ قفساءُ ، وهي اللئيمَةُ الرديئةُ ولا تُنعَتُ بها الحُرَّةُ .
قال : والأقْفَسُ من الرجالِ المُقرِفُ ابنُ الأَمةِ ، ويقالُ للمَيِّتِ فجأةً قفَسَ يَقْفِسُ قُفُوساً .
هكذا أخبرني أبو الدُّقَيشِ ، وأخبرني المنذريُّ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.821 harf(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.871 harf- فسق فلان: خرج عن حجر الشرع، وذلك من قوله: فسق الرطب، إذا خرج عن قشره (وهذا قول الفراء. انظر تفسير الرازي 2/147)، وهو أعم من الكفر. والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، لكن تعورف فيما كان كثيرا، وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به، ثم أخل بجميع أحكامه أو ببعضه، وإذا قيل للكافر الأصلي: فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل واقتضته الفطرة، قال الله تعالى: ﴿ففسق عن أمر ربه﴾ [الكهف/
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR351 harfف س ق
فسق عن أمر الله: خرج.
وتقول: كا يزيد فسّيقاً خمّيراً ولم يكن للمؤمنين أميراً.
وفسقت الرّكاب عن قصد السبيل: جارت.
قال رؤبة: يهوين في نجد وغوراً غائراً فواسقاً عن قصدها جوائرا وفسقت الرطبة عن قشرها والفأرة عن جحرها.
وأضرمت الفويسقة على أهل البيت النار وهي الفأرة لعيثها في البيوت.
وتعمّم فلان الفاسقيّة وهي ضرب من العمّة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.340 harfالفِسْق: العصيان والترك لأَمر الله عز وجل والخروج عن طريق الحق. فسَق يَفْسِقُ ويَفْسُقُ فِسْقاً وفُسوقاً وفَسُقَ؛ الضم عن اللحياني، أَي فَجَر، قال: رواه عنه الأَحمر، قال: ولم يعرف الكسائي الضم، وقيل: الفُسوق الخروج عن الدين، وكذلك الميل إلى المعصية كما فَسَقَ إبليسُ عن أَمر ربه. وفَسَق عن أمر ربه أَي جار ومال عن طاعته؛ قال الشاعر: فَواسِقاً عن أَمره جَوَائِرَا
الفراء في قوله عز وجل: فَفَسَقَ عن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR230 harf* ف س ق * * فَسضقَت * الرطبة خرجب عن قشرها و * فَسضقَ * عن أمر ربه أي خرج قال بن الأعرابي لم يسمع قط في كلام الجاهلية ولا في شعرهم * فاسِقٌ * قال وهذا عجب وهو كلام عربي و * الفسّيقُ * الدائم * الفِسْقِ * و * الفُوَيْسِقةُ * الفأرة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.608 harfالفسق، بالكسر: الترك لأمر الله عز وجل والعصيان والخروج عن طريق الحق سبحانه، قاله الليث. أو هو الفجور، كالفسوق بالضم. وقيل: هو الميل الى المعصية. قال الأصبهاني: الفسق أعم من الكفر، والفسق يقع بالقليل من الذنوب وبالكثير، ولكن تعورف فيما كان بكثيره. وأكثر ما يقال الفاسق لمن التزم حكم الشرع وأقر به ثم أخل بجميع أحكامه، أو ببعضها. وإذا قيل للكافر الأصل فاسق، فلأنه أخل بحكم ما ألزمه العقل، واقتضته
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.127 harfفَسَقَ
1 فَسَقَ ذ is said to signify primarily It (a thing) went forth, from another thing, in a bad, or corrupt, manner. (Msb.) One says, فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ, (S, O, Msb,) or فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عَنْ قِشْرِهَا, (K,) The fresh ripe date came forth from its skin; (S, O, Msb, K;) as also ↓ انفسقت: (IDrd, O, K:) and in like manner فَسَقَ is said of anything as meaning it came forth from its
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.427 harfفَسَقَ
فَسَقَ I , U ( n. ac. فِسْق 2 , فُسُوْق 27 ),
a. Was impious, immoral, dissolute, profligate.
b. [ 'An ], Swerved from.
c. Came forth from its skin ( date ).
d. Dissipated.
فَسُقَ
فَسُقَ U ( n. ac. فُسُوْق 27 ),
a. see supra (a) .
فَسَّقَ
فَسَّقَ II ,
a. Corrupted, demoralized, perverted.
b. Declared, deemed corrupt, bad; condemned.
اِنْفَسَقَ
اِنْفَسَقَ VII ,
a. see I
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR38.397 harfفسق
فَسَقَ - يَفْسُقُ - فِسْق - فُسُوْق - فَاسِق - فَاسِقُوْن
فَسَقَ - يَفْسُقُ + كائن + عن أمر كائن: يخرج عن الخضوع وطاعة أمر سلطة آمرة، وذلك استخفافاً بها وتغليباً للمتعه والهوى
فِسق: اسم فعل " فَسَقَ - يَفْسُقُ ": وهو كذلك العمل الذي يتصف بأنه مخالف لأمر السلطة الآمرة، والسلطة الآمرة في الدين الإسلامي هي الله عز وجل
فُسُوْق: على وزن "
Sîgalar(20)
- الْفَاسِقِينَYoldan çıkanlar(الْفَاعِلِينَ)×11
- الْفَاسِقُونَYoldan çıkanlar(الْفَاعِلُونَ)×9
- فَاسِقُونَYoldan çıkanlar(فَاعِلُونَ)×7
- فَاسِقِينَYoldan çıkanlar(فَاعِلِينَ)×6
- يَفْسُقُونَYoldan çıkarlar(يَفْعُلُونَ)×5
- فَسَقُواYoldan çıktılar(فَعَلُوا)×2
- الْفُسُوقُYoldan çıkmak(الْفُعُولُ)×1
- تَفْسُقُونَYoldan çıkarsınız(تَفْعُلُونَ)×1
- فَاسِقًاYoldan çıkan(فَاعِلًا)×1
- فَاسِقٌYoldan çıkan(فَاعِلٌ)×1
Mücavir kökler104 mücavir (318 toplam)
- قوم
21 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كثر
11 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- رضي
7 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- كون
23 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- جيب
2 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- خنزر
2 ortak ayet · Domuz
- هلل
2 ortak ayet · Boğazlandı
- قري
4 ortak ayet · Kasaba
- تجر
2 ortak ayet · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- غير
6 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- نزل
8 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- رجز
2 ortak ayet · Pislik demektir
Geçtiği ayetler(54)
… كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarŞüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarDemişti ki: Rabbım; ben, ancak kendime ve kardeşime sahibim. Artık bizimle fasıklar güruhunun arasını ayır.
قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarBuyurmuştur ki: Orası onlara kırk yıl haram edildi. Yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşacaklar. Artık sen fasıklar güruhu için tasalanma.
ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarBu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.
وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarBiz, ona levhalarda herşeyden bir öğüt yazdık ve herşeyi uzun uzadıya açıkladık. Öyleyse sen, bunları kuvvetle al, kavmine de emret. Onları en güzel şekilde tutsunlar. İlerde size fasıklar yurdunu göstereceğim.
… حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarDe ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.
… بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarOnlar için ister mağfiret dile, ister mağfiret dileme. Onlar için yetmiş defa mağfiret dilesen de Allah onları bağişlamayacaktır. Bu, Allah’ı ve Peygamberini inkar etmelerindendir. Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.
يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarSize yemin ederler ki; kendilerinden hoşnud olasınız. Siz, onlardan hoşnud olsanız da şüphesiz ki Allah, fasıklar güruhundan hoşnud olmaz.
مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarHerhangi bir hurma ağacını kesmeniz veya kesmeyip gövdeleri üzerinde bırakmanız hep Allah’ın izniyledir. Bir de fasıkları rüsvay etmek içindir.
… زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
Yoldan çıkanlarHani Musa, kavmine demişti ki: Ey kavmim, niçin bana eziyet verirsiniz? Halbuki benim size gerçekten Allah’ın rasulü olduğumu biliyorsunuz. Fakat onlar yoldan sapınca; Allah da onların kalblerini saptırmıştı. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فسق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عصى, فجر, طغى |
| Zıt Kök | طاع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kendisini koruyan tabii kabuğundan, sınırından veya yuvasından dışarı fırlayıp çıkması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığı koruyan ilahi emir, meşru sınır ve fıtrî çerçevenin dışına taşarak korumasız kalma ve yoldan sapma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyet alanının ve koruyucu hukuki-ahlaki bağların delinmesiyle ortaya çıkan kuralsızlaşma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ahlaki kusur veya basit bir günah gibi görüp koruyucu meşruiyet dairesinden ve ahit bağından bütünüyle kopuş niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فس | Yarma, genişletme, açma, kabuğu veya örtüyü aralayarak dışa sızma veya dağılma; nitekim فسح genişletip yer açmayı, فسد düzen ve dengeyi bozup dağıtmayı, فسر ise örtüyü açıp beyan etmeyi ifade eder | ق | Sertlik, ani yöneliş ve sınır aşma tınısı taşıyan kaf harfi eklenerek, aralanan veya çatlayan koruyucu sınırdan geri dönülmez biçimde fırlayıp çıkma ve bağlayıcı çerçeveyi arkada bırakma anlamı somutlaşmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, soluk, dışa çıkış menfezi | Varlığın içinde bulunduğu korunaklı alandan dışarıya doğru ilk yarılma, nefes alma veya delinme noktasını oluşturur |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruyucu zemin | Varlığı çevreleyen, onu bir arada tutan ve muhafaza eden çeperi, koruyucu kabuğu ve istinat duvarını simgeler |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; sınır, toplanma, keskin eşik | Aşılması halinde geri dönüşü olmayan kesin ayrım çizgisini, varlığın tabiatına tayin edilen nihai haddi gösterir |
| فسق | Ağız, destek ve sınır imgelerinin birleşimi | Koruyucu desteğin ve örtünün (س) sağladığı sınırı delerek (ف) meşru çerçevenin ve belirlenmiş haddin (ق) bütünüyle dışına fırlama hareketini tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Olgunlaşan taze hurmanın kabuğunu çatlatıp dışarı fırlaması; farenin korunduğu deliğinden aniden zarar vermek üzere çıkması; tohumun veya meyvenin koruyucu zarını yırtıp korumasız hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü’l-A‘râbî’nin belirttiğine göre kök bu biçimiyle Cahiliye şiirinde ahlaki veya dini bir yergi terimi olarak bilinmemektedir; kök o dönemde yalnızca meyvenin kabuğundan çıkması gibi salt fiziksel ve biyolojik yarılmaları niteleyen yalın bir bedevi kullanımıyla sınırlıdır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairlerinden Ru‘be b. el-Accâc, develerin meşru yoldan ve hedeften saparak eğrildiğini tasvir ederken bu kökü doğrudan fiziksel istikametten çıkış anlamında kullanmıştır: فَواسِقاً عن قصدها جَوَائِرَا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde فسق kökü, merkezi Samice içinde özellikle Arapçada ahlaki ve hukuki bir kurumlaşmaya uğramış özgün bir semantik hat çizer. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan f-s-q ses dizilimiyle düzenli bir ahlaki isyan kökü tespit edilmemekte; bunun yerine çatlama, yarılma, kabuğu yırtma ve sınırın dışına taşma eylemleri p-s-q veya p-s-ḥ / p-s-k kök varyantlarıyla temsil edilmektedir. Süryanice ve İbranicede kesmek, aralamak ve parçalamak anlamı taşıyan p-s-q biçimi, fiziksel bir sürekliliğin koparılmasına işaret eder. Arapçada ise kök, fiziksel olarak hurmanın kabuğundan soyulup dışarı atılması (فَسَقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها) somut çekirdeğinden hareketle, insanın kendisini muhafaza eden meşru itaat ve din örtüsünden sıyrılıp fırlaması anlamına doğru semantik bir sıçrama yaşamıştır. Bu durum, ilksel somut kırma-aralama eyleminin Arap dil muhitinde fıtrat ve şeriat zırhını delip korumasız kalma metaforuyla kavramlaştığını doğrular.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فسق | Kabuğundan sıyrılmak, farenin yuvasından fesat çıkarmak üzere fırlaması ve canlının koruyucu çeperini yırtması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice p-s-q / p-s-k kökleri | Bir şeyi ikiye ayırmak, kesmek, sürekliliği olan bir bağı veya sınırı bölerek dışarıda bırakmak | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-s kök tabakası | Yarmak, açmak, delik açmak ve yayılmak temel anlamlı ilksel morfemlerle bağdaşma | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فسق | Anlamlı | Kabuktan çıkmak, itaati terk etmek | Koruyucu kalkanı ve meşru sınırları yırtarak dışarı fırlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فقس | Anlamlı | Yumurtayı kırmak, yarmak | Civcivin yumurta kabuğunu kırıp dışarı çıkması veya başın yarılması | Kabuk kırma yönüyle hedef kökle doğrudan anlamdaştır; Kur'an'da geçmez |
| سفق | Anlamlı | Bir şeyi çarpmak, kapamak, dokumayı sıklaştırmak | Kapıyı örtmek veya kumaşın dokusunu sağlam ve sıkı kılmak | Zıtlık ve kapalılık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| سقف | Anlamlı | Üstü örtmek, yükseltmek, bina etmek | Evi veya mekânı üstten kuşatarak koruyan örtü, tavan | Koruyucu örtü ve çatı boyutuyla kabuk imgesini tamamlar; Kur'an'da geçer |
| قفس | Anlamlı | Daraltmak, kuşatmak, parmaklıkla kapatmak | Canlının hareket alanını kısıtlayan kafes veya daraltıcı bağ | Hedef kökün dışarı fırlama hareketinin zıddına hapsetmeyi bildirir; Kur'an'da geçmez |
| قسف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dili sözlük geleneğinde kullanılmayan permütasyon; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فسق | Merkez | Sınırı ihlal etme | Varlığı koruyan tabii veya hukuki kabuğu delip bütünüyle dışarı çıkmak | Kişinin bağlı bulunduğu meşruiyet dairesini yırtıp açıkta ve korumasız kalması |
| عصى | Komşu | İtaatsizlik | Emre karşı direnç göstermek, tutunmayı ve boyun eğmeyi reddetmek | Verilen görevi yapmamak, dikbaşlılık etmek; kabuktan çıkma şartı aranmaz |
| فجر | Komşu | Yırtıp taşma | Bendini, setini çiğneyip etrafa taşkınca yayılmak | Fısk koruyucu kalkanı delip ayrılmayı, fücur ise yayılıp etrafı ifsat eden taşkınlığı vurgular |
| طغى | Komşu | Haddi aşma | Ölçüyü, hacmi ve gücü aşarak azgınlaşmak, haddini bilmemek | Dikey bir kibir ve azmanlaşma içerir; fısk ise yatayda meşru yoldan kopuşu gösterir |
| طاع | Zıt | İtaat ve uyum | Emre gönüllü veya fıtrî olarak teslim olup koruyucu meşruiyet alanında kalmak | Kabuğun, nizamın ve hukukun belirlediği tabii yuvaya sadakat göstermek |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فسق | Kabuktan ve itaatten çıkmak | Bir varlığın kendisini çevreleyen ilahi, fıtrî veya meşru sınırdan ayrılması | Kesin |
| Latince | Transgressio, Apostasia | Çiğneyip geçme, ayrılma | Sınırı aşmayı karşılar fakat kabuktan soyulma biyolojik metaforunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Transgression, Iniquity, Defiance | Sınırı ihlal, yoldan çıkma | Hukuki ve ahlaki ihlali verir; tabii koruma zırhından kopuş derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Frevel, Abfall, Gesetzlosigkeit | Haddi aşma, haktan sapma | Kasıtlı cüret ve nizam tanımazlığı karşılar; ontolojik kabuk metaforu bulunmaz | Güçlü |
| Fransızca | Transgression, Perversité | Yoldan sapma, haddi çiğneme | Ahlaki ve kanuni sapmayı ifade eder; koruyucu mahfazayı yarma boyutunu yansıtmaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فسق / İblis'in tavrı | Emirden büsbütün kopup ayrılma | Varlığın yaratılış gayesinden ve ilahi emirden sıyrılıp fırlaması bağlamı (Kehf 18:50) |
| فسق / Şer'î haramlar | Meşruiyet dairesini delen haram tüketim | Allah'tan başkası adına kesilen kurbanlar ve murdar gıdalarla sınırın çiğnenmesi (Mâide 5:3) |
| فسق / İnkâr ve nifak | İmandan ve fıtrattan bütünüyle çıkış | Kalpleri imana ısınmamış, ilahi rehberliği reddeden inkârcı ve münafıkların niteliği (Tevbe 9:67, Secde 32:18) |
| فسق / Hukuki-ahlaki suç | Toplumsal güvenceyi bozan yalan ve iftira | Topluma asılsız haber getirme veya namuslu kadınlara iftira atarak kamu nizamını sarsma (Nûr 24:4, Hucurât 49:6) |
| فسق / Hac ve ibadet yasakları | Kutsal zaman ve mekân hududunu aşma | Hac esnasında meşru sınırı aşarak tartışma, günah ve kuralsızlığa sapma (Bakara 2:197) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah işleyenin durumu | Mürtekib-i kebîre olan kişinin mümin mi, kâfir mi yoksa iki menzile arasında bir fasık mı olduğu tartışması | İmandan soyunup küfre yaklaşan ancak kelime-i şehadeti koruyan ara hal |
| Fıkıh | Şahitlik ve velayet ehliyeti | Fasık kişinin haberine ve adli şehadetine itibar edilip edilmeyeceği meselesi | Meşruiyet zırhı yırtıldığı için adaleti ve güvenilirliği zedelenmiş kimse |
| Tefsir | İblis'in ve sapkın toplumların vasfı | İblis'in melekler zümresinden mi olduğu yoksa fıskı sebebiyle mi ilahi huzurdan ihraç edildiği konusu | Emrin koruyucu dairesini kasıtla terk ederek ilahi gazaba müstahak olma |
| Hadis | Zararlı canlılar ve fitne uyarısı | Harem dahilinde öldürülmesine ruhsat verilen beş zararlı hayvanın (fuveysika) nitelenmesi | Tabiatı gereği yuvasından çıkıp insana ve çevreye hıyanet ve zarar verme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve fıtrat zırhı | İmandan ve meşruiyetten soyunma | Bireyin ilahi koruma dairesini delerek manevi zırhsız kalması | Fısk, kulu ilahi rahmetin ve hidayetin koruyucu çeperinin dışına savurur | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve delil bağı | Metodolojik kuralsızlaşma | Doğrulanmış bilginin ve epistemik tutarlılığın dışına fırlama | Bilgi ahlakının çiğnenmesi ve asılsız rivayetlerle gerçeğin tahrif edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu nizamı ve meşruiyet | Anayasal ve hukuki itaatsizlik | Toplumsal sözleşmeyi tek taraflı feshedip anarşi üretme | Kamusal güvenliği sağlayan hukuk zeminini yırtarak devleti ve toplumu zaafa uğratma | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal sınırları | Haksız kazanç ve piyasa ifsadı | Piyasa ahlakını ve adil bölüşüm kurallarını delme | Helal sınırlarını aşarak tekelcilik, aldatma veya haksız gasp ile mülkiyet çeperini bozma | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey geriliminin yırtılması veya yörünge sapması | Bir hücre zarının patlayarak sitoplazmanın dışarı dağılması ya da bir parçacığın koruyucu manyetik alandan fırlayıp yörüngesinden kopması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve normsuzlaşma | Toplumun bireyi koruyan ve denetleyen ahlaki-hukuki norm dokusunu kaybetmesi sonucu ortaya çıkan yasa tanımazlık ve korumasız kalma durumu | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir günahkârlık, ahlaki zaaf veya önemsiz bir kabahat olarak algılayıp terimin koruyucu meşruiyet sistemini lağveden niteliğini unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da fısk; fıtratın, ahdin, ilahi şeriatın ve toplumsal adaletin belirlediği koruyucu kalkanı delip dışarı taşan her türlü köklü kopuşu ve nizam bozucu eylemi kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fasık nitelemesini sıradan günahkâra indirgemek, Kur'an'ın fasıklara karşı haber doğrulatma, velayet vermeme ve şahitliklerini reddetme gibi kamusal güvenlik tedbirlerinin hikmetini geçersiz kılar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın emniyet ve salah halinin meşru bir kalkan (din, akıl, ahit) içinde kalmakla mümkün olduğunu; fıskın ise bu kalkanı içeriden veya dışarıdan yırtıp savunmasız kalmak anlamına geldiğini öğrettiği için hayatidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | İblis'in isyanını tasvir eden ayetlerde, yiyecek haramlarının sınırlarında, münafıkların ve bozguncuların sosyolojik tahlilinde ve yargılama usulünü belirleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahı sadece mekanik bir fiil sayan sığ yaklaşımı düzeltir; günahın asıl tehlikesinin, insanı koruyan ilahi ve fıtrî zırhı delerek şeytani ve tahripkâr etkilere açık hale getirmesi olduğunu kavratır |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMeyvenin olgunlaşıp kabuğunu çatlatarak dışarı fırlaması; bir canlının sığındığı koruyucu oyuk veya delikten aniden ayrılması.
- Soyut anlamİlahi emrin, ahlaki normun ve fıtrî sözleşmenin sağladığı koruma kalkanını yırtıp meşruiyet alanının dışına savrulmak.
- Sistematik karşılıkHukuki güvenilirliğin (adâlet), anayasal bağın ve ontolojik muhafazanın kuralsızlık (anomi) yoluyla yitirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sembolü ilahi emrin, fıtratın ve hukukun çizdiği koruyucu meşruiyet evrenini temsil eder. bu evrenin içindeki korunaklı varlık kümesidir. operatörü koruyucu kabuğu delen ihlal hareketini ifade eder. ise kabuğunu yırtarak meşruiyet alanı olan dışına fırlayan ve korumasız kalan fasık unsuru simgeler.