فصح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ص-ح1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبخوفصدقفصحأَفْصَحُردأهارونرسلأخومع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

فصح

ف - ص - ح

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Daha düzgün

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.938 harf
باب الحاء والصاد والفاء معهما ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن صحف: الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR584 harf
رجلٌ فصيحٌ وكلامٌ فصيحٌ، أي بليغٌ. ولسانٌ فصيحٌ، أي طلقٌ. ويقال: كلُّ ناطقٍ فصيح، وما لا ينطِقُ فهو أعجمُ. وفَصُحَ العَجَمِيٌّ بالضم فَصاحَةً: جادت لغته حتَّى لا يَلْحَنَ. وتَفَصَّحَ في كلامه وتفاصَحَ: تكلَّف الفصاحة. وتقول أيضاً: فَصُحَ اللبن، إذا أُخِذت عنه الرغوةُ. وأفْصَحَ العجميّ: إذا تكلَّم العربية. وأفْصَحَتِ الشاة، إذا انقطع لِبؤُها وخَلَصَ لبنها. وقد أفْصَحَ اللبنُ، إذا ذهب اللبَأُ عنه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.205 harf
ح ص ف حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) . حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.062 harf
(باب الفاء والصاد وما يثلثهما) (فصل) الفاء والصاء واللام كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تمييز الشَّيء. من الشَّيء وإبانته عنه. يقال: فَصَلْتُ الشَّيءَ فَصْلاً. والفَيْصل: الحاكم. والفَصِيل: ولدُ النَّاقةِ إذا افتُصِلَ عن أُمِّه. والمِفْصَل: اللِّسان، لأنَّ به تُفصَل الأمور وتميَّز. قال الأخطل:* وقد ماتت عِظامٌ وَمِفْصَلُ([1]) * والمفاصل: مَفاصل العِظام. والمَفْصِل: ما بين الجبلَيْن، والجمع مَفاصل. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR698 harf
- [الفصح: خلوص الشيء مما يشوبه. وأصله في اللبن، يقال: فصح اللبن وأفصح (انظر: الأفعال 4/30؛ والقاموس. فصح)، فهو مفصح وفصيح: إذا تعرى من الرغوة، وقد روي: * وتحت الرغوة اللبن الفصيح* (هذا عجز بيت، وصدره: *ولم يخشوا مصالته عليهم* واختلف في نسبته فقيل لأبي محجن الثقفي، وقيل: لنضلة السلمي، ونسبه ابن دريد للحارث. انظر: البيان والتبين 3/338؛ واللسان (فصح) ؛ والمجمل 3/722؛ والجمهرة 2/163؛ والمزهر 1/184)
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR944 harf
ف ص ح سقاهم لبناً فصيحاً وهو الذي أخذت رغوته أو ذهب لباؤه وخلص منه وفصح اللبن وأفصح وفصّح وأفصحت الشاة‏:‏ فصح لبنها‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سرينا حتى أفصح الصبح وحتى بدا الصباح المفصح‏.‏ وهذا يوم مفصح وفصح‏:‏ لا غيم فيه ولا قرّ‏.‏ وانتظر نفصح من شتائنا أي نخرج ونتخلّص‏.‏ وجاء فصح النصارى أي يوم بروزهم إلى معيّدهم‏.‏ وهذا مفصحهم أي مكان بروزهم‏.‏ قال ابن هرمة‏:‏ نصارى تأجّل في مفصح بيداء في يوم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.949 harf
الفَصاحةُ: البَيان؛ فَصُحَ الرجلُ فَصاحة، فهو فَصِيح من قوم فُصَحاء وفِصاحٍ وفُصُحٍ؛ قال سيبويه: كسروه تكسير الاسم نحو قضيب وقُضُب؛ وامرأَة فَصِيحةٌ من نِسوة فِصاحٍ وفَصائحَ. تقول: رجل فَصِيح وكلام فَصِيح أَي بَلِيغ، ولسانه فَصِيح أَي طَلْقٌ. وأَفْصَحَ الرجلُ القولَ، فلما كثر وعرف أَضمروا القول واكتفوا بالفعل مثل أَحْسَنَ وأَسْرَعَ وأَبْطَأَ، وإِنما هو أَحْسَنَ الشيءَ وأَسرعَ العملَ، قال: وقد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR247 harf
* ف ص ح * رجل * فصِيحٌ * وكلام فصيح أي بليغ ولسان فصيح أي طلق ويقال كل ناطق فصيح ومالا ينطق فهو أعجم و * فَصُحَ * العجمي جادت لغته حتى لا يلحن وباب الكل ظرف و * تَفَصَّح * في كلامه و * تَفَاصحَ * تكلف الفصاحة و * أفْصَحَ * العجمي إذا تكلم بالعربية
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.120 harf
الفصح والفصاحة: البيان. قال شيخنا: قال أئمة الاشتقاق وأهل النظر: مدار تركيب الفصاحة على الظهور. وقال أئمة المعاني والبيان: حيث ذكر أهل اللغة الفصاحة فمرادهم بها كثرة الاستعمال، كما أشار إليه الشهاب في العناية في هود، وأنهم قد يستعملونها مرادفة للبلاغة، كما دل عليه الاستعمال، يقال: ما كان فصيحا ولقد فصح، ككرم، فصاحة، فهو فصيح، وهو البين في اللسان والبلاغة. ومن المجاز: لسان فصيح، أي طلق. ورجل فصح،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.328 harf
فَصُحَ 1 فَصُحَ ذ , (S, A, Mz in the 9th نوع, and so in some copies of the K as stated in the TA,) [aor. فَصُحَ ,] inf. n. فَصَاحَةٌ, (KL,) or فَصْحٌ; (Mz ubi suprà, on the authority of Er-Rلghib;) or ↓ فصّح; (so in other copies of the K;) or the latter also; (A;) and ↓ افصح; (A, K, Mz;) said of milk, It became divested of the froth, (S, A, K, Mz,) which is the primary signification accord. to
Maddenin bağlantısı

فَصُحَ 1 فَصُحَ ذ , (S, A, Mz in the 9th نوع, and so in some copies of the K as stated in the TA,) [aor. فَصُحَ ,] inf. n. فَصَاحَةٌ, (KL,) or فَصْحٌ; (Mz ubi suprà, on the authority of Er-Rلghib;) or ↓ فصّح; (so in other copies of the K;) or the latter also; (A;) and ↓ افصح; (A, K, Mz;) said of milk, It became divested of the froth, (S, A, K, Mz,) which is the primary signification accord. to Er-Rلghib; (Mz;) and clear of its biestings: (A:) or ↓ افصح has this latter signification. (S, L, K.) And فَصْحٌ, accord. to Er-Rلghib, signifies [also] A thing's becoming clear of what was mixed with it. (Mz ubi suprà.) ― -b2- And [hence] فَصُحَ, (S, Msb, K, and Mz ubi suprà,) [aor. فَصُحَ ,] inf. n. فَصَاحَةٌ (S, K) and فَصْحٌ, (K,) (tropical:) He (a man) was, or became, good in his language, or dialect; a metaphorical signification from the same verb as said of milk; so accord. to Er-Rلghib: (Mz: see also 4: [and see فَصَاحَهٌ below:]) or he (a foreigner) was, or became, good and correct in his language, or dialect: (S, Msb:) or he [a man] was, or became, clear, perspicuous, or distinct, in speech, or language: and he (a foreigner) spoke Arabic intelligibly: but this signification seems to belong more properly to أَفْصَحَ, q. v.:] or he [a man] was an Arab [by birth, and therefore in speech], and he increased in فَصَاحَة [q. v.]; like ↓ تفصّح: (K:) and he was, or became, eloquent; (L;) thus used as syn. with بَلُغَ [from which it is properly distinct]. (MF.) -A2- قَدْ فَصَحَكَ الصُّبْحُ [is said to mean] (assumed tropical:) Daybreak has become apparent to thee, and its light has overcome thee: (K, * TA:) and some say, فَضَحَكَ: [or,] accord. to Lh, فَصَحَهُ الصُّبْحُ means daybreak came upon him suddenly. (TA.)

فصّح 2 فصّح ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also, (tropical:) He (a foreigner) made his tongue to speak Arabic. (A.)

افصح 4 افصح ذ : see 1, first sentence, in two places. ― -b2- It is also said of urine, (K, TA,) as mentioned by IAar, but not expl. by him, (TA,) meaning It became clear, or free from turbidness. (K.) ― -b3- And افصحت is said of a ewe, or she-goat, (S, A, K,) and of a she-camel, (TA,) meaning Her milk became free from admixture; (K;) or free from froth, and clear of its biestings: (A:) or her biestings ceased, and the milk came after: (Lh, TA:) or her biestings ceased, and her milk became free from admixture. (S.) ― -b4- And [hence] افصح signifies also (tropical:) He spoke with فَصَاحَة; (K, TA;) [i. e. clearness, perspicuousness, or distinctness; accord. to the explanation of فصاحة in the K, and the usage of this verb in numerous exs.; or with chasteness, or correctness;] as also افصح الكَلَامَ and افصح بِهِ, and افصح القَوْلَ; but when the verb became in frequent use, and commonly known, the objective complement became dropped, as in the case of أَحْسَنَ, &c.: (TA:) (assumed tropical:) he spoke clearly, or plainly, (A, * K, * TA,) to another; (A, TA;) without indistinctness, or without concealment: (TA:) [and] (tropical:) he (a foreigner) spoke Arabic: (S, A, Msb:) or (assumed tropical:) spoke Arabic correctly: (ISk, Msb:) [and] (assumed tropical:) he (a man of barbarous or vitious or indistinct speech) spoke intelligibly. (L.) And one says, افصح فِى مَنْطِقِهِ (tropical:) He (a child) began to speak intelligibly. (A, L.) And ↓ افصح فُلَانٌ ثُمَّ فَصُحَ (tropical:) [He spoke Arabic, and then became good in his language, or dialect: so accord. to Er-Rلghib, as cited in the Mz, 9th نوع; in which it is said that some, but not so correctly, use these two verbs in the converse manner: or he spoke clearly, or intelligibly, and then became chaste, or good and correct, or eloquent, in his speech, or language]. (A.) And افصح is also used in poetry as signifying (assumed tropical:) He (an animal not endowed with speech) uttered a sound, or cry, clearly. (L.) And one says, افصح عَنْ شَىْءٍ, inf. n. اـِفْصَاحٌ [in this and the preceding senses], meaning (tropical:) He explained a thing. (A, * TA.) And افصح عَنْ مُرَادِهِ (assumed tropical:) He showed or revealed [his desire or his meaning]. (Msb.) ― -b5- Also (assumed tropical:) It (a thing) became clearly apparent, manifest, or evident. (K.) One says, افصح الصُّبْحُ (tropical:) The daybreak became clearly apparent; (A, * K;) the light of daybreak appeared. (S.) ― -b6- And افصح الرَّجُلُ مِنْ كَذَا (assumed tropical:) The man got clear out of such a thing; or escaped from it. (S, TA.) You say, نُفْصِحُ مِنْ شِتَائِنَا (tropical:) We shall get clear out of our winter. (A.) ― -b7- And أَفْصَحُوا (tropical:) They (the Christians, S, A, K) entered upon, (S, K,) or celebrated, (A,) the festival called الفِصْح [or Easter], (S, A, K,) and broke their fast, eating flesh-meat. (TA.) [And said also of Jews, meaning They celebrated the Passover: see الفِصْحُ.]

تفصّح 5 تفصّح ذ (tropical:) He affected (تَكَلَّفَ) the faculty, or quality, of فَصَاحَة [q. v.] (S, A, TA) فِى كَلَامِهِ [in his speech]; as also ↓ تفاصح: (S:) or he made use of the faculty of فَصَاحَة: or, as some say, [but accord. to general analogy, this signification seems to belong more properly to ↓ تفاصح,] he affected a resemblance to those endowed with that faculty; [or made a show of فصاحة;] like تَحَلَّمَ as meaning “ he made a show of الحِلْم ” [i. e. “ forbearance, ” &c.; in which sense تَحَالَمَ is more commonly used]. (TA.) See also 1, latter part.

6 تَفَاْصَحَ see the next preceding paragraph, in two places.

10 اـِسْتَفْصَحَ [استفصحهُ (assumed tropical:) He deemed it فَصِيح as meaning chaste, or free from barbarousness, &c.; namely, a word, or phrase: and probably used in a similar sense in relation to a man: but perhaps post-classical: its pass. part. n. occurs in the Mgh, in art. بنى.] ― -b2- اِسْتَفْصَحْتُهُ عَنْ كَذَا (assumed tropical:) [I asked him, or desired him, to explain such a thing: see 4, latter half]. (O and K in art. سنح.)

فَصْحٌ فَصْحٌ ذ : see فَصِيحٌ.

فِصْحٌ فِصْحٌ ذ : see فَصِيحٌ, first sentence. ― -b2- Also (tropical:) A day cloudless by reason of cold; (ISh, T, TA,) or a day without clouds and without cold; as also ↓ مُفْصِحٌ. (K.) ― -b3- And الفِصْحُ [or عِيدُ الفِصْحِ] (vulgarly pronounced الفَصْح, ISk, Msb) (tropical:) The festival of the Christians, (S, A, Msb, K,) [namely, Easter,] when they break their fast, and eat flesh-meat, (S, Msb,) after haring fasted eight and forty days, the Sunday after these days being their festival: (TA:) [and the Passover of the Jews; also called الفَاسِخَ; thus with س and خ; more properly called عِيدُ الفَطِيرِ:] pl. فُصُوحٌ. (Msb, TA.)

فَصِيحٌ فَصِيحٌ ذ Milk divested of the froth, (S, A,) and clear of its biestings; (A:) or milk that has come after the ceasing of the biestings; as also ↓ فِصْحٌ. (Lh, TA.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) Chaste, as meaning free from barbarousness: applied in this sense to a word, or an expression, and to language in general, and to a speaker, or writer: i. e.,] as applied to a word, or an expression, it means [free from an incongruous combination of letters and from strangeness and from contrariety to analogy not sanctioned by frequency of usage among the Arabs of pure speech; (see فَصَاحَةٌ, below:) or] of which the beauty is perceived by hearing: (K:) and as applied to language in general, [free from weakness of construction and from incongruity of works, with فَصَاحَة (which see again) in the words themselves:] as used by the vulgar, it means in which the rules of desinential syntax are observed: syn. مُعْرَبٌ: (L;) [and sometimes it means] eloquent; syn. بَلِيغٌ. [from which it is properly distinct]: (S:) and as applied to a man, [possessing a faculty whereby he is enabled to express what he desires, with فَصَاحَة (which see again) in languages or] clear, perspicuous, or distinct, in speech, or language; as also ↓ فَصْحٌ; (K;) but this latter is an intensive epithet, [being originally an inf. n.,] like عَدْلٌ: (TA:) [and sometimes it signifies] eloquent; syn. بَلَيغٌ [respecting which see what precedes]: (S, A:) or مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ [i. e. free from impediment of the tongue, or eloquent, or chaste,] in speech, who knows how to distinguish what is good in language from what is bad: (TA;) the pl. as applied to men is فُصَحَآءِ and فِصَاحٌ and فُصُحٌ, (K, TA,) the last formed in the manner of the broken pl. of a subst., like قُضُبٌ pl. of قَضِيبٌ: (Sb, TA:) the fem. is فَصِيحَةٌ; of which the pl. is فِصَاحٌ and فَصَائِحُ. (K, TA.) And you say رَجُلٌ فَصِيحُ اللِّسَانِ (assumed tropical:) A man whose tongue speaks Arabic correctly. (Msb.) And لِسَانٌ فَصِيحٌ i. q. طَلْقٌ (assumed tropical:) [A tongue free from impediment, or eloquent, or chaste in speech]: (S:) or (tropical:) an eloquent tongue. (A.) And فَصِيحٌ signifies also (assumed tropical:) Any one having the faculty of speech; (S;) [i. e.] a human being; (TA:) أَعْجَمُ meaning that which is “ destitute of the faculty of speech; ” (S;) [i. e.] “ a beast; ” as also صَامتٌ: whence the saying, لَهُ مَالٌ فَصِيحٌ وَصَامِتٌ (tropical:) [as though meaning He has property consisting of human beings and of beasts: but see صَامِتٌ]. (TA.) And it also occurs in poetry as meaning (assumed tropical:) Clear, applied to the cry of an ass. (L.)

فَصَاحَةٌ فَصَاحَةٌ ذ , [an inf. n. of فَصُحَ, q. v.: as denoting a quality of a word, and of language in general, and of a speaker or writer, from the same word as relating to milk, it signifies (tropical:) Chasteness, as meaning freedom from barbarousness: i. e.,] in a word, freedom from an incongruous combination of letters and from strangeness and from contrariety to analogy [not sanctioned by frequency of usage among the Arabs of pure speech; (KT, and Mz in the 9th نوع;) [for] the point upon which it turns is the frequency of the use of a word by the Arabs [of pure speech]; (Mz ibid.;) a word being known to have this quality by its being frequently used by the Arabs in whose Arabic confidence is placed, or by its being used by them more frequently than one synonymous therewith: (El-Kazweenee in the “ Eedلh, ” cited in the same نوع of the Mz:) and in language [in general], freedom from weakness of construction (ظَعْفُ التَّأْلِيفِ q. v.) and from incongruity of words, combined with فَصَاحَة in the words themselves: (KT:) and in a speaker [or writer] a faculty whereby one is enabled to express what he desires, with فَصَاحَة in language: (KT:) or goodness and correctness in language, or dialect: (S:) or clearness, perspicuousness, or distinctness, in speech, or language: (K:) and [agreeably with an explanation of فَصِيحٌ in the S and A &c.] it is sometimes used as meaning eloquence; syn. بَلَاغَةٌ [from which it is properly distinct]. (MF.)

أَفْصَحُ أَفْصَحُ ذ [More, and most, chaste, as meaning fra from barbarousness; &c.]: in the Kur xxviii. 34, it means more clear or perspicuous or distinct [in tongue] (Jel.)

أَفْصَحِيَّةٌ [ أَفْصَحِيَّةٌ ذ The quality of being more, and most, chaste, as meaning free from barbarousness: &c.]

مُفْصَحٌ مُفْصَحٌ ذ [or as a n. of place from أَفْصَحُوا (see 4, last two sentences)] A place where the Christians celebrate the festival called الفِصْحُ [or Easter (A.) [And app. also A place where the Jews celebrate the festival so called by them, i. e. the Passover.]

مُفْصِحٌ مُفْصِحٌ ذ : see فِصْحٌ. ― -b2- Also Anything clearly apparent, manifest, or evident. (S.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.437 harf
فَصَحَ فَصَحَ A ( n. ac. فَصْح 1 ), a. Shone, broke forth, rose upon ( dawn ). فَصُحَ فَصُحَ U ( n. ac. فَصَاْحَة 22t ), a. Was pure, clear; was skimmed ( milk ). b. Was clear, perspicuous, lucid; was fluent, eloquent. فَصَّحَ فَصَّحَ II , a. see ( فَصُحَ ) ( a ). أَفْصَحَ أَفْصَحَ IV , a. see ( فَصُحَ ) ( a ), ( b ). c. Appeared, shone forth ( dawn ). d. Was clear, plain, evident.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.612 harf
فصح فَصُحَ - يَفْصُحُ - فَصِيْح - أَفْصَح فَصُحَ - يَفْصُحُ + الكائن: بان وظهر بجلاء ووضوح بعد ذهاب ما كان يغمره ويحجبه من عتمة أو رغوة أو دخان أو ما شابه فَصِيْح: على وزن " فَعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " فَصُحَ - يَفْصُحُ ": الشيء الذي " فَصُحَ ": اللبن أو الماء الصافي، أو الفجر، أو القول، أو ما شابه القول الفصيح: الواضح الجلي الذي
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ردأ

    1 ortak ayet · Redu dayama, destek demektir

  2. هارون

    1 ortak ayet · Harun

  3. لسن

    1 ortak ayet · Dil demektir

  4. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  5. خوف

    1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  6. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  7. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  8. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. رسل

    1 ortak ayet · Saçak demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

    Daha düzgünKardeşim Harun’un dili benimkinden daha düzgündür. Onu benimle beraber yardımcı olarak gönder ki beni tasdik etsin. Çünkü ben, tekzib etmelerinden endişe duyuyorum.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفصح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبين, بلغ, صرح
Zıt Kökعجم
Çekirdek Özet 1Sütün üzerindeki köpüğün veya tortunun kalkmasıyla saf, duru ve berrak sıvının ortaya çıkması
Çekirdek Özet 2Sözün pelteklik, tutukluk, kapalılık ve anlaşılmazlıktan arınarak kastı tastamam ve açıkça iletmesi
Çekirdek Özet 3Mesajın, tebliğin ve delilin alıcı zihinde hiçbir pürüz bırakmayacak berraklıkta tezahür etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ağdalı ve süslü edebiyat yapmak şeklinde daraltıp peygamberî tebliğdeki zihinsel ve pratik berraklık işlevini ıskalama riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فصBir şeyi bütünden ayırma, yarılma, aralama ve içindekini açığa çıkarma (örneğin فصل eklem yerini ayırma; فصم çatlatıp koparma)حAçığa çıkarma hareketine yüzeydeki köpüğü, tortuyu ve bulanıklığı giderip saf özü berrak biçimde ortaya çıkarma nüansı eklenmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızSözün, nefesin veya içeriğin dışarıya salınması, ilk telaffuz ve çıkış noktası
صOlta, bitkiYabancı unsuru yakalama, ayıklama ve sıkışıklıktan çekip çıkarma
حÇit, duvarÇevrilmiş engeli aşma, örtüyü ve bariyeri yarıp aradaki perdeyi kaldırma
فصحAğızdan çıkan sözün aradaki engel ve tortulardan ayıklanarak bütünüyle berraklaşmasıSes veya anlam üzerindeki engellerin giderilmesiyle özün kusursuz bir açıklıkla belirmesi hareketini simgeler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün üzerindeki köpüğün (rağve) veya ilk ağız sütünün (libe') kaybolup alttaki saf sütün ortaya çıkması; havanın bulut ve soğuktan arınarak açması; sabahın aydınlanıp karanlığın kalkması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden el-A‘şâ, Hristiyan bayramı anlamındaki ödünç kelimeyi şu mısrada zikreder: بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً / Arap darb-ı meselinde ise kökün asıl fiziksel anlamına atıfla şöyle denir: وتحتَ الرَّغوةِ اللَّبنُ الفصيح
Erken Arapça kullanımEbü’n-Necm el-İclî, merkebe ait sesin eşeklerin kulağındaki anlaşılırlığını tasvir ederken kökü dil sınırının ötesinde netlik anlamında kullanmıştır: أعجَمَ في آذانِها فصيحا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça فصح kökü, iç Sami bağlamında iki farklı hatta incelenir. Birinci hat, Arapçanın öz malı olan ve sütün köpükten arınması, sabahın sökmesi ve dilin pürüzsüzleşmesi anlamına gelen yerli Semitik/Afro-Asyatik arılık köküdür; burada temel fikir bulanıklığın ve yabancı maddenin giderilmesidir. İkinci hat ise Aramice ve İbranice üzerinden Arapçaya geçen fısıh ve bayram anlamındaki kelimedir; İbranice פֶּסַח (pesaḥ) kökü atlamak, es geçmek, esirgemek anlamından türeyerek Yahudi Pesah bayramını, Süryanice ve Hristiyan Arapçada ise פֶּסְחָא (peṣḥā) formuyla Paskalya yortusunu ifade etmiştir. Klasik Arap dilcileri (özellikle İbn Fâris), bayram anlamındaki lafzın sütün durulması anlamındaki Arapça asıl köke ait olmadığını, harici bir adlandırma olduğunu açıkça kaydetmişlerdir. Dolayısıyla Kur’an’daki kullanım harici bayram adıyla değil, tamamen arılık, açıklık ve pürüzsüz beyan anlamındaki öz Sami/Arapça morfolojik çekirdekle irtibatlıdır.

Güven Kesin

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSütün üzerindeki köpüğün ayrılıp özün kalmasıFiziksel tortunun gitmesi anlamı, dildeki pelteklik ve tutukluğun kalkması soyutlamasına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פֶּסַح (pesaḥ) ve Süryanice פֶּסְחָא (peṣḥā)Dini bayram anlamındaki ses benzerliği doğrudan alıntıdır; ancak berraklık ve netlik anlamı Arapça içinde gelişmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik periferide kökün arılık ve açıklık bağlamında doğrudan eşleniği tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فصحAnlamlıBerraklaşmak, pürüzsüz olmakTortu ve kapalılıktan arınarak net ve anlaşılır hale gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
فحصAnlamlıAraştırmak, deşmek, çukur açmakBir şeyin iç yüzünü ortaya çıkarmak için toprağı veya durumu eşelemekKur'an'da geçmez; gizli olanı açığa çıkarma yönüyle ortak çekirdekle ilişkilidir
صفحAnlamlıYüzey, geniş taraf, vazgeçmekBir şeyin geniş yanını çevirmek, cezalandırmaktan yüz çevirip bağışlamakKur'an'da geçer; açığa vurma ve yüzeyle ilgilidir
صحفAnlamlıYazılı yaprak, sahifeÜzerine sözün ve bilginin açığa vurulduğu düz ve yayvan nesneKur'an'da geçer; bilgiyi sergileyip görünür kılma ilişkisi vardır
حفصAnlamlıKüçük aslan, toplamak, daraltmakBir şeyi bir araya getirip sıkıştırmak veya küçük nesneKur'an'da geçmez; kök anlamca hedef kökten uzaktır
حصفAnlamlıSağlam dokumak, sıkılaştırmakBir kumaşı veya bağı pürüzsüz ve sıkı örmek; deride kabarcık çıkmasıKur'an'da geçmez; kusursuzluk ve doku bütünlüğü nüansı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فصحMerkezİfade netliği ve arılığıSözün üzerindeki pelteklik, kekemelik ve kapalılık tortusunun kalkarak meramın en yalın biçimde dışa vurulmasıdırFiziksel arınmadan zihinsel ve lafzi arılığa uzanan pürüzsüzlük
بينKomşuAyrışma ve açıklıkİki şeyin sınırlarını çizerek gerçeği görünür kılmaktır; فصح ise sözün kendisinin telaffuz ve ifade kusurundan arınmasıdırBirincisi kavramsal ve ontolojik açıklık, ikincisi lafzi ve icrai akıcılıktır
بلغKomşuUlaşma ve tesirSözün maksada ve hedefe tam olarak erişip muhatabı etkilemesidir; فصح ise ifade vasıtasının kusursuzluğudurفصح ifade aracının temizliği, بلغ ise hedefe tam varış ve tesirdir
صرحKomşuKatışıksız açıklıkGizli hiçbir şey bırakmayacak biçimde açıkta durmaktır; فصح fonetik ve lügavî kusursuzluğa daha çok odaklanırصرح niyet ve durumun şeffaflığı, فصح dilin pürüzsüz akışıdır
عجمZıtKapalılık ve anlaşılmazlıkSözün anlaşılamaması, telaffuzun yabancı veya kapalı kalması, dilin tutuk olması durumudurفصح kökünün tam zıddı olarak dildeki düğüm ve anlaşılamazlıktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفصحSaf ve pürüzsüz olmak, açık konuşmakDilin düğümden, sıvının tortudan, havanın sisten arınarak bütünüyle anlaşılır olmasıKesin
LatinceEloquens, clarusAçık, net, akıcı konuşanMeramı kusursuz dile getirmeyi karşılar; köpükten arınma fiziksel kök imgesini taşımazGüçlü
İngilizceArticulate, lucid, fluentMeramını berrakça anlatan, akıcı, pürüzsüzDüşünceyi ve sesi düğümsüz aktarmayı iyi verir; kelimenin saf süt kök metaforu yer almazGüçlü
AlmancaSprachgewandt, artikuliert, lauterİfade yeteneği yüksek, berrak, duru'Lauter' kelimesi saf ve katışıksızlığı, 'artikuliert' ise pürüzsüz telaffuzu karşılarGüçlü
FransızcaÉloquent, limpide, articuléDuru, berrak, meramını düzgün anlatan'Limpide' sütün ve havanın berraklığını, 'articulé' ise dilin tutukluktan kurtuluşunu verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَفْصَحُSözü daha düzgün, telaffuzu daha açık ve hitabeti daha berrakHz. Mûsâ'nın, tebliğ vazifesinde firavuna karşı Hz. Hârûn'un dilindeki akıcılık ve açıklığı dile getirdiği bağlam (Kasas 28:34)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve i‘câzü’l-Kur’ânKur'an lafızlarının beşer takatinin üzerindeki fesahat düzeyi ve peygamberlerin tebliğdeki dilsel kusursuzluğuİlahî kelamın hiçbir lafzî kusur ve çelişki barındırmayan mutlak berraklığı
Fıkıhİkrar, akit ve ibadet lafızlarıİkrarda veya nikâh/talak akitlerinde lafzın sarih ve fasih olması ile kapalı (kinaye) olması arasındaki hüküm farklarıHukukî irade beyanının hiçbir şüpheye yer bırakmayacak açıklıkta telaffuz edilmesi
TefsirKasas 28:34 tahliliHz. Mûsâ'nın dilindeki tutukluk (Tâhâ 20:27'deki ukde) ile Hz. Hârûn'un fesahati arasındaki farkın anlaşılmasıTebliğde muhatabın itirazını kıracak dilsel yetkinlik ve zihinsel açıklık
HadisPeygamberî hitabetHz. Peygamber'in "Ben Arapların en fasih konuşanıyım" rivayeti çerçevesinde lafzî durulukYapmacıktan uzak, lehçe kusurlarından arınmış en saf Arapça kullanımı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTebliğ ve risaletMesajın berraklığıŞüphe ve kapalılığı bertaraf etmeDini tebliğin anlaşılmaz mistik örtülerden arındırılarak akla hitap eden netliğe kavuşmasıdırKesin
İlmiMantık ve metodolojiTerimsel ve tanımsal durulukAnlam karmaşasını ve safsatayı önlemeKavramların bulanıklıktan arındırılıp bilginin en yalın önermelerle iletilmesini sağlarGüçlü
SiyasiDiplomasi ve hitabetSarih diplomasi ve sözcülükİktidar muhataplarına karşı delili pürüzsüz sunmaFiravun gibi tiranlara karşı hakkı savunurken argümanın lafzî güç ve zarafetle sunulmasıdırKesin
İktisadiAkitler ve sözleşmelerİrade beyanının şeffaflığıGarar ve aldatma şüphesini gidermeTicari taahhütlerin ve şartların hiçbir muğlaklık barındırmayan açık bir dille kayda geçirilmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal-gürültü oranı (SNR) ve gürültü filtrelemeİletilmek istenen ana bilginin arka plandaki gürültüden, parazitten ve tortudan bütünüyle temizlenerek saf dalga boyuna ulaşmasıdırKesin
Beşeri bilimlerİletişim teorisinde engelsiz kod açımı (decoding)Göndericinin zihnindeki kodun alıcı tarafından hiçbir anlamsal sapma veya dilsel tıkanıklık yaşamadan doğrudan çözümlenmesidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFesahati yalnızca ağdalı, süslü, gösterişli ve elitist edebiyat yapma sanatı olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamFesahat, sözün her türlü fonetik ve anlamsal pürüzden, pelteklik ve tortudan arınarak maksadı eksiksiz iletmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataPeygamberî fesahatin lafız süsü sanılması; bunun sonucunda tebliğdeki zihinsel, rasyonel ve pratik berraklık hedefinin gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin tebliğinde dilsel yetkinliğin, zihinsel arılığın ve fonetik kusursuzluğun hakikati iletmedeki stratejik rolünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn kıssalarında (özellikle Kasas 28:34 ve Tâhâ 20:27-28), tebliğ ve lisan ilişkisini ele alan ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikati anlatmak için salt niyetin yeteceği zannını yıkar; yöntemin, dilin ve ifadenin de hakikat kadar berrak olması gerektiğini kanıtlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSütün üstündeki köpük ve tortunun kalkmasıyla alttaki katışıksız ve duru sıvının ortaya çıkması, sabah aydınlığının ufuktaki karanlığı yarması.
  • Soyut anlamZihindeki mananın dildeki kekemelik, tutukluk veya anlamsal kapalılık engellerinden arınarak en berrak ve kusursuz biçimde iletilmesi.
  • Sistematik karşılıkİletişim, tebliğ ve hukukta mesajın iletilmesini engelleyen tüm parazitlerin ayıklanmasıyla sağlanan tam bilişsel saydamlık.
  • LaTeX modeliF=lim⁡ϵ→0MT+ϵ
  • LaTeX açıklaması

Modelde F fasih ifadeyi ve ulaşılan berraklığı; M iletilmek istenen yalın maksadı ve hakikati; T ifadenin taşıyıcı zeminini; ϵ ise dildeki, sesteki veya zihindeki gürültü, tortu, pelteklik ve kapalılık payını temsil eder. Tortu ve engel parametresi olan ϵ sıfıra yaklaştığında, ifadenin berraklığı ve kavranabilirliği en üst seviyeye erişir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف