قرض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ر-ض7 sîga, 80 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صلوذووَأَقْرَضْتُمُتُقْرِضُواقرضتَقْرِضُهُمْحسنوَأَقْرَضُواضعفأجركرمقَرْضًاوجد

KökSîga 7Ayet 7Sure 6Mücavir 80

▶ Ağı aç (3B)

قرض

ق - ر - ض

KÖK
  • 13 geçiş
  • 7 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Kırpıntı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kırpıntı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.173 harf
القاف والضاد والراء معهما ق ر ض مستعمل فقط قرض: أقرَضتْهُ قَرْضاً، وكل أمرٍ يتجافاه الناس فيما بينهم فهو من القروض. والقَرْضُ: نطق الشعر، والقريضُ الاسم كالقصيد. والبعير يقرِض جرته، وهو مضغها، والجرة المقرُوضةُ وهي القَريضُ. وقولهم: حال الجَريضُ دون القَريض، يقال: الجَريضُ الغُصَّةُ، والقَريضُ الجرة لأنه اذا غص لم يقدر على قرض جرته. ويقال في حديثه: إن رجلاً نبغ له ابن شاعر فنهاه عن قرض الشعر فكمد
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.356 harf
قَرَضْتُ الشيءَ أقْرِضُهُ بالكسر قَرْضاً: قطعته. يقال: جاء فلان وقد قَرَضَ رباطه. والفأرةُ تَقْرِضُ الثوب. والقَرْضُ أيضاً: قول الشعر خاصَّةً يقال: قَرَضْتُ الشعر أقْرِضه، إذا قلته، والشِعرُ قَريضٌ. والقَريضُ أيضاً: ما يرُدُّهُ البعير من جِرَّتِهِ. وكذلك المَقْروضُ. والقُراضَةُ: ما سقط بالقَرْضِ. ومنه قُراضَةُ الذهب. والمِقْراضُ: واحد المقاريضِ. وقَرَضَ فلانٌ، أي مات. وانْقَرَضَ القومُ، دَرَجوا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.274 harf
ق ض ر قرض استعمل من وجوهه : قرض . قرض : قال الله عزّ وجلّ : ( مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ ) ( البقرة : 245 ) ، القرْض في قوله : ( قَرْضاً حَسَناً اسم ، ولو كان مَصدراً لكان إقراضاً . والقرضُ اسمٌ لكلِّ ما يُلتمَس عليه الجزاءُ مِن صدَقةٍ أو عملٍ صالح ، وأصلُ القرْض في اللُّغة القَطْعُ ، وَمنه أُخِذَ المِقراض ، وأَقْرَضْتُه أي : قطَعتُ له قطعةً يُجازى عليها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR18.515 harf
(باب القاف والراء وما يثلثهما) (قرس) القاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على برد. من ذلك القَرْس: البَرد. وقَرِس الإنسانُ قَرَساً، إذا لم يستطع أن يعمل بيديه من شِدّة البَرد. قال أبو زُبَيد: وقد تصَلَّيت حَرَّ حربِهِمُ *** كما تَصَلّى المقرورُ من قَرسِ يقال أقرسَه البرد. ومما ليس من هذا الباب القُرَاسِية: الجملُ الضَّخم. (قرش) القاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع والتجمُّع. فالقَرْش:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR330 harf
- القرض: ضرب من القطع، وسمي قطع المكان وتجاوزه قرضا، كما سمي قطعا. قال: ﴿وإذا غربت تقرضهم ذات الشمال﴾ [الكهف/17]، أي: تجوزهم وتدعهم إلى أحد الجانبين، وسمي ما يدفع إلى الإنسان من المال بشرط رد بدله قرضا، قال: ﴿من ذا الذي يقرض الله قرضا حسنا﴾ [البقرة/ 245]، وسمي المفاوضة في الشعر مقارضة، والقريض للشعر، مستعار استعارة النسج والحوك.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR849 harf
ق ر ض قرض الثوب بالمقراض وقرضته الفأرة وهذه قراضات الثوب‏:‏ لما ينفيه الجلم وقراضة الفأرة‏:‏ لفضالة ما تقرضه‏.‏ وقرض الشيء بنابه‏:‏ قطعه‏.‏ وبنات مقرضٍ يقتلن الحمام وابن مقرض قتّال للحمام أخّاذٌ بحلوقها وهو نوع من الفئران‏.‏ وهو قرضوب من القراضبة وهم الصعاليك واللصوص‏.‏ والبعير يقرض جرّته‏:‏ يمضغها‏.‏ ودسع قريضه‏:‏ جرّته‏.‏ واستقرضته فأقرضني واقترضت منه كما تقول‏:‏ استلفت منه وعليه قرض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.231 harf
القَرْضُ: القَطْعُ. قَرَضه يَقْرِضُه، بالكسر، قَرْضاً وقرَّضَه: قطَعه. والـمِقْراضانِ: الجَلَمانِ لا يُفْرَدُ لهما واحد، هذا قول أَهل اللغة، وحكى سيبويه مِقْراضٌ فأَفْرد. والقُراضةُ: ما سقَط بالقَرْضِ، ومنه قُراضةُ الذَّهب. والـمِقْراضُ: واحد الـمَقارِيض؛ وأَنشد ابن بري لعدي بن زيد: كلّ صَعْلٍ، كأَنَّما شَقَّ فِيه سَعَفَ الشَّرْيِ شَفْرتا مِقْراضِ وقال ابن مَيّادةَ: قد جُبْتُها جَوْبَ ذِي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR747 harf
* ق ر ض * * قَرَض * الشيء قطعه و * قَرَضَتِ * الفأرة الثوب و * قَرَضَ * الرجل الشعر أي قاله والشعر * قَرِيٌَ * وباب الكل ضرب و * القُرَاضَةُ * بالضم ما سقط بالقرض ومنه قراضة الذهب و * المِقْراضُ * واحد * المَقاريضِ * و * قَرَضَ * فلان أي مات و * انْقَرَضَ * القوم درجوا ولم يبق منهم أحد وقوله تعالى ﴿تقرضهم ذات الشمال﴾ أي تخلفهم شمالا وتجاوزهم وتقطعهم وتتركهم عن شمالها و * القَرْضُ * ما تعطيه من
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.930 harf
قرضه يقرضه قرضا: قطعه، هذا هو الأصل فيه، ثم استعمل في قطع الفأر والسلف والسير، والشعر، والمجازاة، ويقال: قرضه قرضا جازاه كقارضه مقارضة. ومن الأخير قول أبي الدرداء: إن قارضت الناس قارضوك، وإن تركتهم لم يتركوك، وإن هربت منهم أدركوك. وقد سبق ذكر الحديث في ع ر ض، يقول: إن فعلت بهم سوءا فعلوا بك مثله، وإن تركتهم لم تسلم منهم ولم يدعوك، وإن سببتهم سبوك، ونلت منهم ونالوا منك. ذهب به إلى القول فيهم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.864 harf
قَرَضَهُ 1 قَرَضَهُ ذ , aor. قَرِضَ , (S, M, A, &c.,) inf. n. قَرْضٌ, (S, M, Msb,) He cut it; (S, M, A, Mgh, Msb, K;) namely a thing, (S, Msb,) or a garment, or piece of cloth, (A, Mgh,) with the مِقْرَاض, (A, Mgh, Msb,) and with the مِقْرَاضَانِ; (Msb;) and in like manner, [or as signifying he cut it much, or frequently, or repeatedly,] you say, ↓ قرّضهُ, (M, TA,) inf. n. تَقْرِيضٌ: (TA:) this
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.263 harf
قَرَضَ قَرَضَ I ( n. ac. قَرْض 1 ), a. Cut, severed. b. Gnawed, nibbled; chewed. c. Traversed, passed; passed by, left on one side ( place ). d. [ Fī ], Turned to the right & left in ( walking ). e. Recited; composed ( poetry ). f. see III (b) . g. [ coll. ], Lent money to. h. see infra. قَرِضَ قَرِضَ A ( a. n.ac قَرَض 4 ), Died, perished. قَرَّضَ قَرَّضَ II , a. see I (a) , (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.642 harf
قرض قَرَضَ - يَقْرِضُ - أَقْرَضَ - يُقْرِِضُ - قََرْض - قَرْضَاً قَرَضَ - يَقْرِضُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يتركه ويتنكبه ويتجاوزه، ويتعمد أن لا يمربه ولا يلاقيه ﴿وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَتَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ﴾: تقرِضهم: تتركهم وتتنكبهم باتجاه ذات الشمال فلا
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler80 mücavir (99 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حسن

    6 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  2. ضعف

    4 ortak ayet · Katlanmış deri demektir

  3. أله

    7 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. أجر

    3 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  5. ذو

    3 ortak ayet · Sahip

  6. فجو

    1 ortak ayet · Geniş boşluk

  7. كرم

    2 ortak ayet · Üzüm salkımıdır

  8. زكو

    2 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  9. نقب

    1 ortak ayet · Geçit, yarık, delik demektir

  10. عزر

    1 ortak ayet · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur

  11. صلو

    2 ortak ayet · Namaz

  12. وجد

    2 ortak ayet · Su birikintisidir

Geçtiği ayetler(7)

  1. مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

    BorçKimdir o ki; Allah’a güzel bir borç versin de Allah onu kat kat fazlasıyla ödesin. Allah, hem darlaştırır, hem de bollaştırır. Ve O’na döndürüleceksiniz.

  2. … الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ …

    BorçAnd olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

  3. مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ

    BorçKim, Allah’a güzel bir ödünç verecek olursa; Allah ona karşılığını kat kat verir. Ve ona, çok değerli bir mükafat da vardır.

  4. إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ

    BorçMuhakkak ki sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar ve Allah’a güzel bir ödünç verenlere; işte onlara, kat kat artırılır ve onlara değerli bir mükafat vardır.

  5. إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ

    BorçEğer Allah’a güzel bir ödünçle ödünç verirseniz; onu sizin için katkat arttırır ve sizi bağışlar. Allah; Şekur’dur, Halim’dir.

  6. … تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ …

    BorçŞüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

Sîga sayfası: تَقْرِضُهُمْ
Sîga sayfası: وَأَقْرَضُوا
Sîga sayfası: وَأَقْرَضْتُمُ
Sîga sayfası: وَأَقْرِضُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقرض
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدين, سلف, نفق, قطع
Zıt Kökربو
Çekirdek Özet 1Bir şeyi iki diş veya makas gibi iki kesici kenar arasından sıkıştırarak kesip koparmak, bütünden bir parça kırpmak
Çekirdek Özet 2Sahibinin kendi mülkünden bir cüzü geri dönmek üzere kesin bir iradeyle ayırıp başkasına veya Allah yoluna devretmesi; bir sınırı makaslarcasına teğet geçip aşmak
Çekirdek Özet 3Fazlalık üretme ve biriktirme hırsına dayalı sömürünün aksine, servetin bir parçasını karşılıksız ve şeksiz kesip dolaşıma sokarak toplumsal ve ahlaki adaleti sağlayan mali mekanizma
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca modern anlamdaki ticari, faizli veya alacak-verecek türü teknik borç ilişkisine indirgenmesi; bunun sonucunda Allah’a verilen borcun mali bir pazarlık gibi algılanması ve Kehf 18:17’deki fiziksel kesip geçme hareketinin gözden kaçması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قرBir araya getirme, soğukluk, durulma, temas etme ve sert bir yüzeyde toplanma veya vurarak yüzeyi kazıma/etkileme; nitekim قرح, قرش, قرع, قرف köklerinde yüzeyi sıyırma, yaralama veya toplama anlamı belirgindirضÇekirdeğin temas ve baskı hareketine sert, sıkıştırıcı ve iki kenardan kıstırıcı bir basınç ekleyerek nesneyi ezerek veya kırparak bütünden muntazam bir parça koparma anlamı oluşturmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırNesnenin bir noktada yoğunlaşmasını, bir araya toplanmasını ve belirli bir sınır hattına girmesini sağlar
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin iradeyle, bilinçli bir başlangıçla ve nesnenin en belirgin, önde gelen kısmına yönelerek gerçekleştiğini gösterir
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (erken dönemde ص imgesinden türetme)Nesneyi iki taraftan sıkıştırarak kıstırma, basınç uygulama ve koparıcı bir kavrayışla sonuca bağlama hareketini yükler
قرضBelli bir sınırdaki nesnenin iradi bir yönelişle iki kesici/kıstırıcı baskı arasına alınarak bütünden kesilip ayrılmasıBütün bir maldan veya rotadan, bilinçli bir kararla belirli bir payın koparılıp ayrılmasını veya bir yönün makaslanıp geçilmesini temsil eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi dişle veya makasla kesip koparmak; devenin geviş getirirken yemini dişleriyle ezip kesmesi (قرض البعير جرته); kumaşın veya altının kenarından kırpılan parça (قراضة)
Cahiliye şiiri kullanımıAdiy b. Zeyd bir beytinde makasın iki ağzının kesişini şöyle tasvir eder: كلّ صَعْلٍ، كأَنَّما شَقَّ فِيه / سَعَفَ الشَّرْيِ شَفْرتا مِقْراضِ
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap atasözünde ölüm veya boğulma anındaki çaresizliği ifade etmek için söylenen حال الجريض دون القريض meseli; devenin gevişi veya şairin vezinli sözü kesip biçmesi bu kökle anılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça قرض kökü, Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında belirgin bir semantik süreklilik gösteren, kök düzeyinde ısırma, kıstırma, çimdikleme ve bir parçayı koparma eylemlerini imleyen köklerle fonetik denklik taşır. İbranicede קָרַץ (qāras) biçimi bir şeyi iki parmak veya alet arasında sıkıştırmak, çimdiklemek, parçalamak ve göz kırpmak anlamındadır. Süryanicede ܩܪܰܨ (qəraṣ) kökü parçalamak, dişlemek, koparmak ve mecazen birinden bir parça ısırır gibi çekiştirmek, gıybetini yapmak anlamlarında kullanılır. Akadcada qarāṣu fiili kili veya bir kütleyi iki parmakla sıkarak parça koparmak, şekil vermek için çimdiklemek demektir. Arapça, kökteki son sesi lateral/dişeti sürtünmeli ض sesine kaydırarak, genel çimdikleme ve koparma hareketini bilhassa kesici aletle (makas) veya dişle muntazam kesme, kumaş ve maden gibi kıymetli bütünden bir cüz ayırma (kırpıntı, قراضة) ve nihayetinde mülkiyetten bir parçayı ayırıp başkasına devretme eylemine dönüştürmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقرض fiilinden türeyen isim ve mastarlarTemel anlam diş veya makasla kesmektir; kumaş ve altından kesilen kırpıntıya قراضة, borç verene ve sermaye ortaklığına قراض denmesi, bütünden bir parçanın fiilen kesilip ayrılması mantığına dayanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קָרַץ (qāras), Süryanice ܩܪܰܨ (qəraṣ), Akadca qarāṣuKütleden parça koparma, çimdikleme, dişleme ve iki sert yüzey arasında sıkıştırıp ayırma ortak Sami kök katmanını oluştururGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dışı Afro-Asyatik kollarda kökle birebir örtüşen güvenilir veri tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Chicago Assyrian Dictionary.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قرضAnlamlıKesmek, kırpmak, borç vermekMakas veya dişle bütünden bir parça kesip ayırmak; malından bir bölümü geri ödenmek üzere ayırıp vermek; sınır çizerek teğet geçmekHedef kök; Kur'an'da geçer
قضرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
رقضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
رضقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
ضقرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez
ضرقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قرضMerkezBütünden bir parçayı kesip ayırarak vermek; teğet geçmekMalın bizzat kendi gövdesinden bir parça kesilip karşılıksız veya aynıyla iade edilmek üzere verilmesidir; faizsizliği ve mülkiyetten fedakârlığı barındırırMakasla kesmek gibi net ve keskin bir ayrılmayı içerir
دينKomşuBorç ve taahhütVadeli, yazılı ve genel hukuki borç ilişkisidir; malın kesilip verilmesinden ziyade vadenin ve yükümlülüğün zimmete geçmesini öne çıkarırKur'an'da vadeli borçlanma akdini ifade eder
سلفKomşuÖne sürmek, avans vermekGelecekte teslim alınacak bir mal için bedelin peşin olarak ödenmesi, öne geçirilmesidirZaman önceliğine ve takasa dayanır
نفقKomşuHarcamak, tüketmekMalın tünelden çıkıp gitmesi gibi elden tamamen çıkarılmasıdır; geri dönüş şartı aranmazTüketim ve karşılıksız elden çıkarma yönü baskındır
قطعKomşuKesmek, ayırmakHer türlü fiziki veya manevi kesme eyleminin genel adıdır; قرض ise iki baskı ucuyla kırparak kesmeye özgüdürGenel cins isim niteliğindedir
ربوZıtArtmak, şişmek, fazlalıkBütünden kesip ayırmak yerine, başkasına verilen malın üzerine haksız fazlalık bindirerek şişirmektir; karzın ontolojik zıddıdırFazlalık ve sömürü esasına dayanır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقرضKesip koparma; borç vermeKendi mal varlığından bir cüzü kesip ayırarak muhtaca veya ortaklığa aktarma; makaslamaKesin
LatinceMutuum, resecareTüketim ödüncü; budama, kesip ayırmaMutuum kelimesi 'benden sana geçen' (meum-tuum) mantığıyla misli eşyanın faizsiz borç verilmesini tam karşılar; resecare ise budama ve kesme anlamını verirGüçlü
İngilizceLoan, clipping, shearBorç, ödünç; kırpma, makaslamaLoan hukuki borç aktarımını verir ancak faizsizlik veya fiziki kesme nüansını taşımaz; shear ve clip ise fiziksel kesme hareketini karşılarGüçlü
AlmancaDarlehen, beschneidenÖdünç verme; kırpmak, kesmekDarlehen karşılıklı akdi borcu karşılar; beschneiden ise fiziksel kırpma ve kenardan kesme yönünü tamamlarGüçlü
FransızcaPrêt, cisaillerÖdünç verme; makasla kesmePrêt genel ödünç ilişkisini, cisailler ise iki bıçak ağzıyla kırpıp ayırma eylemini karşılarGüçlü

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَقْرِضُهُمْMekânsal teğet geçme, makaslayıp bırakmaGüneşin mağara ashabının yanından onları kesip dışarıda bırakacak şekilde yan geçmesi, temas etmeksizin yön değiştirmesi (Kehf 18:17)
قَرْضًا حَسَنًاAllah rızası için verilen arı, faizsiz ve minnetsiz mali infakAllah’a güzel bir borç verme; kulun kendi servetinden bir parça kesip muhtaçlara veya cihat yoluna tahsis etmesi (Bakara 2:245, Mâide 5:12, Hadîd 57:11, Hadîd 57:18, Teğâbün 64:17, Müzzemmil 73:20)
يُقْرِضُ / تُقْرِضُوا / أَقْرَضْتُمُBorç verme eylemi (fail ve muhatap kiplemesiyle)Bireyin mülkiyet hırsından fedakârlık ederek infakta bulunması ve ilahi mükâfata hak kazanması bağlamı (Bakara 2:245, Hadîd 57:11, Hadîd 57:18, Teğâbün 64:17)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah’a isnat edilen karz (قرض الله)Zengin ve hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah'ın kullarından 'borç istemesi' mecazı; kulları infaka teşvik ve mükâfatın kesinliğini taahhüt etmeMecazi isnat ve ilahi cömertliğin vaat diliyle teyidi
FıkıhKarz akdi ve kırâz (mudârebe)Misli bir malın mülkiyetini aynıyla geri almak üzere devretme; her türlü menfaat getiren karzın faiz (riba) sayılması; ticari sermaye ortaklığıMenfaatsiz, ivazsız ve faizsiz tüketim ödüncü; mülkiyet devri
TefsirKarz-ı Hasen şartları ve Kehf 18:17 tahliliKarzın 'hasen' (güzel) olmasının şartları: helal kazançtan olması, minnet ve eza barındırmaması, gizli verilmesi; güneşin mağara ashabını 'makaslayıp' geçmesiİhlas, ahlaki arılık ve lafzi-mecazi kesme ilişkisi
HadisKarzın sadakaya üstünlüğüSadakanın on, borç vermenin ise on sekiz misliyle mükâfatlandırılacağı rivayetleri; çünkü borcu ancak gerçekten muhtaç olanın istemesiİhtiyacın giderilmesi ve onurlu dayanışma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMülkiyetin hakiki sahibine teslimiKarz-ı HasenMülkiyet taassubunu kırmaBireyin, elindeki servetin asıl sahibinin Allah olduğunu bilerek ondan bir parçayı feda etmesiKesin
İlmiMetodolojik ayrımlar ve sınır çekmeTeğet geçme / Kesip ayırmaAnalitik sınır belirlemeİki olgu arasındaki sınırın makaslama netliğiyle çizilmesi ve birbirine karıştırılmamasıGüçlü
SiyasiKamu maliyesi ve toplumsal adaletSosyal dayanışma fonuSınıf çatışmasını engellemeZengin ile yoksul arasındaki uçurumu faizsiz kaynak aktarımıyla kapatarak nizamı korumaGüçlü
İktisadiLikidite ve sermaye transferiFaizsiz borç ve Kırâz (mudârebe)Paranın dolaşımını sağlamaParanın faiz yoluyla birikip atıl kalmasını önleyerek reel üretime ve yardımlaşmaya yönlendirilmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrıklaştırma, budama (clipping/truncation) ve teğetsel kesitSürekli bir eğriden veya bütünden sonlu bir aralığın kesilip ayrılması ya da bir ışının nesneyi yarmadan teğet geçerek sınır oluşturmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKarşılıklılık ilkesine dayalı faizsiz kaynak transferiSosyal dokuyu zedelemeden, borçluyu ezmeyen, bireysel servetten toplumsal refaha aktarılan net fedakârlık payıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca modern bankacılık ve kredi mekanizmasındaki faizli veya sözleşmeli borçlanma işlemine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün mülkiyetten fedakârca bir parçayı kesip ayırma, minnetsiz infak ve hatta fiziksel olarak teğet geçip sınır belirleme (Kehf 18:17) boyutlarını kuşatan geniş semantik alanı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’a borç verme ifadesinin haşa bir ihtiyaç veya ticari kâr ortaklığı gibi anlaşılması; faiz yasağının temelindeki karz-riba zıtlığının silikleşmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mülkiyet felsefesini, infak ahlakını ve faiz karşıtı iktisadi nizamını 'kendi malından koparıp verme' metaforu üzerinden kuran anahtar bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak, cihat hazırlığı ve mali fedakârlığın emredildiği Medine dönemi ayetlerinde (Bakara, Hadîd, Teğâbün) ve Kehf suresindeki tabiat tasvirinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadetin sadece bedeni eylemlerden ibaret olduğu yanılgısını düzelterek, mali fedakârlığın bizzat Allah ile yapılan en kârlı ve saf manevi muamele olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki kesici diş veya makas ucu arasında sıkıştırarak bir nesneden parça kesip ayırmak, kırpmak; bir hattı teğet geçerek makaslar gibi yanından ayrılmak.
  • Soyut anlamMülkiyeti altındaki bütünden bir miktarı karşılıksız ve minnetsiz olarak, ilahi mükâfat veya hakiki ihtiyaç sahibine ulaştırmak amacıyla kesin bir iradeyle ayırıp devretmek.
  • Sistematik karşılıkFaiz ve sömürü temelli birikimin (ربو) panzehiri olan; servetin atıl kalmasını önleyip toplumsal tabana yayılmasını sağlayan faizsiz sermaye ve infak modeli.
  • LaTeX modeliMt=M0∖ΔM  ⟹  ΔM→fA  ⟺  R=λ⋅ΔM
  • LaTeX açıklamasıModelde M0 bireyin başlangıçtaki toplam mülkiyet ve servet bütününü, ΔM bu bütünden kesilip ayrılan kırpıntıyı yani borç/infak payını ifade eder. Mt, bu parçanın ayrılmasından sonra kalan mülkü gösterir. Ayrılan cüz (ΔM), hiçbir dünyevi fazlalık talebi olmaksızın doğrudan ilahi rıza ve muhtaç alanına (A) aktarılır (f). Karşılığında sistem, ilahi bir katlama katsayısı (λ≫1) ile geri dönüşü (R) kesinleşmiş ilahi bir mükâfat olarak üretir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق