قسس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-س-س1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسقربشددقسسقِسِّيسِينَرهبكبروددشركعدووجدأمن

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

قسس

ق - س - س

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yöneticiler

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR520 harf
القاف مع السين ق س مستعمل فقط قس: قسّ يَقُسُّ فلان قَسّاً من النميمة وذكر الناس بالغيبة، قال: يصبحن عن قسَ ِّالأَذَى غَوافِلا والقَسَّةُ: القرية الصغيرة بلغة السواد. والقَسْقَسُ: الدليل الهادي المتفقد الذي لا يغفل إنما هو تلفتا ونظراً. والقَسُّ: رأس من رءوس النصارى، وكذلك القِسِّيسُ، ومصدره القُسوسَةُ والقَسيسةُ. ويجمع على قِسَّيسين، ويقال: يجمع على قَساوِسةٍ، قال أمية: لو كان منفلت كانت
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR424 harf
القَسُّ تتبُّع الشيء وطلبه. وتَقَسَّسْتُ أصواتهم بالليل، أي تسمَّعْتها. والقَسُّ: النميمةُ. والقَسُّ أيضاً: رئيسٌ من رؤساء النصارى في الدين والعلم، وكذلك القِسِّيسُ. والقَسِّيُّ: ثوب يُحْمَلُ من مصر يخالطه الحرير. والقَسوسُ: الناقة التي ترعى وحدها. وقد قَسَّتْ تَقُسُّ، أي رعت وحدها. والقُساسُ: معدن الحديد بأرْمينيةَ. والقُساسِيُّ: سيفٌ منسوب إليه. وأنشد: إنَّ القُساسِيُّ الذي يُعْصى به
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR210 harf
- القس والقسيس: العالم العابد من رؤوس النصارى. قال تعالى: ﴿ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا﴾ [المائدة/82] وأصل القس: تتبع الشيء وطلبه بالليل، يقال: تقسست أصواتهم بالليل، أي: تتبعتها، والقسقاس والقسقس: الدليل بالليل.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR636 harf
ق س س هو قسّ النصارى وقسّيسهم‏:‏ رأسهم وكبيرهم‏.‏ ولفلان القسوسة والقسّيسيّة‏.‏ وتقول‏:‏ هو ممن دخل القوس وصحب القسوس‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ على أمر منقدّ العفاء كأنه عصا قسّ قوس لينها واعتدالها ‏"‏ وأبلغ من قسّ ‏"‏‏.‏ وفلان قتّات قسّاس وهو يتجسس الأخبار ويتقسّسها‏.‏ وتقسّس أصوات الناس بالليل‏:‏ تسمعها‏.‏ وبات يعس ويقس‏.‏ وقسّ ما على العظم من اللحم‏:‏ تتّبعه حتى لم يترك منه شيأ‏.‏ وهو يلبس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.394 harf
ابن الأَعرابي: القُسُسُ العُقَلاء، والقُسُسُ السَّاقة الحُذّاق، والقُِسُّ النَّميمة، والقَسّاس النَّمَّام. وقَسَّ يَقُسُّ قَسّاً: من النميمة وذِكرِ الناس بالغِيبَة. والقَِسُّ: تَتَبُّع الشيء وطَلَبه. اللحياني: يقال للنمَّام قَسَّاس وقَتَّات وهَمَّاز وغَمَّاز ودَرَّاج. والقَِس في اللغة: النميمة ونشْرُ الحديث؛ يقال: قَسَّ الحديث يقُسُّه قَسّاً. ابن سيده: قَسَّ الشيء يقُسُّه قَسّاً وقَسَساً تتبَّعه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf
* ق س س * * القَسُّ * رئيس من رؤساء النصارى في ا لدين والعلم وكذا * القِسِيّسُ * بكسر القاف و * القَسِّيُّ * ثوب يحمل من مصر يخالطه الحرير وفي الحديث ﴿أنه نهى عن لبس القسيّ﴾ قال أبو عبيد هو منسوب الى بلاد يقال لها * القَسُّ * وأصحاب الحديث يقولونه بكسر القاف وأهل مصر بالفتح و * قُسُّ * بن ساعدة الايادي اسقف نجران وكان أحد حكماء العرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.464 harf
القس: مثلثة: تتبع الشيء وطلبه، والصاد لغة فيه كالتقسس. والقس: النميمة، ونشر الحديث، وذكر الناس بالغيبة، قال اللحياني: يقال للنمام: قساس وقتات وهماز وغماز ودراج. ويقال: فلان قس إبل، بالفتح، أي عالم بها، قال أبو حنيفة رحمه الله تعالى: هو الذي يلي الإبل لا يفارقها. وقال أبو عبيد وأبو عمرو: هو صاحب الإبل الذي لا يفارقها، وأنشد لأبي محمد الفقعسي: يتبعـهـا تـرعـية قـس ورع ترى برجليه
Maddenin bağlantısı

القس: مثلثة: تتبع الشيء وطلبه، والصاد لغة فيه كالتقسس. والقس: النميمة، ونشر الحديث، وذكر الناس بالغيبة، قال اللحياني: يقال للنمام: قساس وقتات وهماز وغماز ودراج. ويقال: فلان قس إبل، بالفتح، أي عالم بها، قال أبو حنيفة رحمه الله تعالى: هو الذي يلي الإبل لا يفارقها. وقال أبو عبيد وأبو عمرو: هو صاحب الإبل الذي لا يفارقها، وأنشد لأبي محمد الفقعسي: يتبعـهـا تـرعـية قـس ورع ترى برجليه شقوقا فـي كـلـع لم ترتمي الوحش إلى أيدي الذرع

والقس: رئيس النصارى في الدين والعلم، وقيل: هو الكبير العالم، قال الراجز: لو عرضت لأيبلي قس أشعث في هيكله مندس حن إليها كحنين الطس كالقسيس، كسكيت، ومصدره القسوسة، بالضم، والقسيسة بالكسر، هكذا في سائر النسخ والصواب: القسيسية، وهو هكذا في نص الليث. ج القس قسوس، بالضم. وجمع القسيس قسيسون، ونقله الفراء في كتاب الجمع والتفريق، قال: يجمع القسيس أيضا على قساوسة، على غير قياس، كمهالبة في جمع المهلب. كثرت السينات فأبدلوا من إحداهن واوا فقالوا: قساوسة، كما هو. هكذا في بعض النسخ، ومثله في التكملة، قال الفراء: وربما شدد الجمع ولم يشدد واحده، وقد جمعت العرب الأتون أتاتين، وأنشد لأمية بن أبي الصلت: لو كان منفلت كانت قساقسة يحييهم الله في أيديهم الزبر هكذا رواه الأزهري، ورواه الصاغاني: قساوسة. والقس: الصقيع، قيل: وإليه نسبت الثياب القسية، لبياضه. والقس: لقب عبد الرحمن بن عبد الله. ويقال: عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي عمار المكي العابد التابعي الذي كان هوى سلامة المغنية ثم أناب، ولقب به لعبادته. والقس: إحسان رعي الإبل، كالتقسيس، ويقال هو قس بها، للعالم بها، كما تقدم. والقس: السوق، عن أبي عبيدة، كالقسقسة، يقال: قس الإبل يقسها قسا، وقسقسها: ساقها، وقيل: هما لشدة السوق. والقس: ع، بين العريش والفرماء، من أرض مصر بينها وبين الفرماء ستة برد في البر تقريبا، وقال بعضهم: دون ثلاثين ميلا، وهو على ساحل بحر الملح، فيما بين السوادة والواردة، وقد خرب من زمان، وآثاره باقية إلى اليوم، وهناك تل عظيم من رمل خارج في البحر الشامي، وبالقرب من التل سباخ ينبت فيه الملح تحمله العربان إلى غزة والرملة، وبقرب هذا السباخ آبار تزرع عندها العربان مقاثئ تلك البوادي. كذا في تاريخ دمياط. ومنه الثياب القسية، وهي ثياب من كتان مخلوط من حرير كانت تجلب من هناك، وقد ورد النهي عن لبسها، وقد يكسر القاف، وهكذا ينطق به المحدثون، وأهل مصر يقولونه بالفتح، وقال أبو عبيد: هو ا لقسي، منسوب إلى بلاد يقال لها: القس، قال: وقد رأيتها، ولم يعرفها الأصمعي. أو هي القزية، منسوب إلى القز، وهو ضرب من الإبريسم فأبدلت الزي سينا، عن شمر، قال ربيعة بن مقروم: جعلن عتيق أنمـاط خـدورا وأظهرن الكرادي والعهونـا على الأحداج وإستشعرن ريطا عراقيا وقسـيا مـصـونـا

وقيل: هو منسوب إلى القس، وهو الصقيع، لنصوع بياضه، وقد تقدم. والقس: ساحل بأرض الهند، وهو معرب كش، أو قص، كما يأتي في الصاد. ودير القس: بدمشق. ودرهم قسي، وتخفف سينه، أي رديء، نقله الصاغاني. والقسة: القرية الصغيرة، وفي بعض النسخ: القربة، بكسر القاف وبالموحدة. وقسهم: آذاهم بكلام قبيح، كأنه تتبع أذاهم وتبغاه. وقس ما على العظم يقسه قسا: أكل لحمه وإمتخخه، عن ابن دريد، كقسقسه، وهذه لغة يمانية. والقسوس، كصبور: ناقة ترعى وحدها، مثل العسوس، وقد قست تقس قسا: رعت وحدها، والجمع: القس. والقسوس أيضا: التي ضجرت وساء خلقها عند الحلب كالعسوس والضروس، وهذا عن ابن ا لسكيت. أو القسوس: التي ولى لبنها فلا تدر حتى تنتبذ. وقس بن ساعدة بن عمرو بن عدي بن مالك بن أيدعان بن النمر ابن وائلة بن الطمثان الإيادي، بالضم: بليغ مشهور، وهو حكيم العرب، وهو أسقف نجران، كما في اللسان، وإياد: هو ابن نزار بن معد. ومنه الحديث: يرحم الله قسا، إني لأرجو يوم القيامة أن يبعث أمة وحده. ونص الحديث: لما قدم وفد إياد على رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: أيكم يعرف قسا? قالوا: كلنا نعرفه، قال: فما فعل? قالوا: مات، قال: يرحم الله قسا، إني لأرجو أن يأتي يوم القيامة أمة وحده. وقس الناطف: ع، قرب الكوفة، على شاطئ الفرات، كانت عنده وقعة بين الفرس وبين المسلمين، وذلك في خلافة سيدنا عمر، رضي الله تعالى عنه، قتل فيه أبو عبيد بن مسعود الثقفي. وقسيس، كزبير: ع، قال امرؤ القيس: أجاد قسيسا فالصهاء فمسطـحـا وجوا وروى نخل قيس بن شمرا وقسيس: جد عبد الله بن ياقوت بن عبد الله، المحدث ويعرف بالقسيس، سمع ابن الأخضر وكسحاب قساس بن أبي شمر بن معدي كرب، شاعر. وكغراب: قساس: اسم جبل فيه معدن الحديد بإرمينية، منه السيوف القساسية. وفي المحكم: القساسي: ضرب من السيوف، وقال الأصمعي: لا أدري إلى أي شيء نسب، وقال الشاعر: إن القساسي الذي يعصى به يختصم الدارع في أثوابه قلت: وقال أبو عبيدة مثل قول ا لأصمعي، كما نقله السهيلي: في الروض. وقساس: جبل بديار بني نمير، وقيل: بني أسد، فيه معدن حديد، الأخير نقله السهيلي في الروض، قال: ويقال فيه أيضا: ذو قساس، كما يقال: ذو زيد، وأنشد قول الراجز يصف فأسا.

إخضر من معدن ذي قساس كأنه في الحيد ذي الأضراس ترمي به في البلد الدهاس والقسقاس، بالفتح: ا لسريع، ويقال: صوابه: قسقيس، يقال: خمس قسقاس، أي سريع لا فتور فيه، وقرب قسقاس: سريع شديد ليس فيه فتور ولا وتيرة، قاله الأصمعي: وقيل: صعب بعيد. وفي كلام المصنف، رحمه الله، قصور. والقسقاس: الدليل الهادي والمتفقد الذي لا يغفل، إنما هو تلفتا وتنظرا. والقسقاس: شدة البرد والجوع، قال أبو جهيمة الذهلي: أتانا به القسقاس ليلا ودونه جراثيم رمل بينهن قفاف فأطعمته حتى غدا وكأنـه أسير يداني منكبيه كتاف

وصف طارقا أتاه به البرد والجوع بعد أن قطع قبل وصوله إليه جراثيم رمل، فأطعمه وأشبعه، حتى إنه إذا مشى تظن أنه في منكبيه كتاف، وهو حبل تشد فيه يد الرجل إلى خلفه. والقسقاس: الجيد من الرشاء. والقسقاس: الكهام من السيوف، هنا ذكره الأزهري وغيره من الأئمة، كالصاغاني، وقد تقدم للمصنف في ف س ف س، أيضا، ولم يذكره هناك أحد إلا الصاغاني، وكأنه تصحف عليه. والقسقاس: المظلم من الليالي. وليلة قسقاسة: شديدة الظلمة. قال رؤبة: كم جبن من بيد وليل قسقاس أو القسقاس من الليالي: ما إشتد السير فيه إلى الماء، وليست من الظلمة في شيء. قاله الأزهري. والقسقاس: نبت أخضر خبيث الرائحة، ينبت في مسيل الماء، له زهرة بيضاء، قال أبو حنيفة رحمه الله: ذكروا أنها بقلة كالكرفس، قال رؤبة: وكنت من دائك ذا أقلاس فإستقئن بثمر القسقاس قال الصاغاني: وليس لرؤبة على هذا الروي شيء. والقسقاس: الأسد، كالقسقس والقساقس، الأخير بالضم، نقله الصاغاني. والقسقسة: بمعنى الإسراع والحركة في الشيء. وقال أبو زيد: القسقاسة والنسناسة: العصا، ومنه قوله صلى الله عليه وسلم لفاطمة بنت قيس، حين خطبها أبو جهم ومعاوية: أما أبو جهم فأخاف عليك قسقاسته، أي العصا. أو قسقاسة العصا، وقسقسته: تحريكه إياها، فعلى هذا، العصا مفعول به، وعلى الأول بدل. وقيل: أراد بذلك كثرة الأسفار، يقال: رفع عصاه على عاتقه، إذا سافر. وألقى عصاه من عاتقه، إذا أقام، أي لا حظ لك في صحبته، لأنه كثير السفر قليل المقام. قاله ابن الأثير. وقال ابن الأعرابي: القسس، بضمتين: العقلاء. والقسس: الساقة الحذاق. وقال غيره: تقسقس الصوت بالليل: تسمعه. وقسقس في السير: أسرع فيه. وقسقس بالكلب: صاح به فقال له: قوس قوس. وقسقس الشيء: حركه، ومنه قسقس العصا، إذا حركها، عن ابن دريد. وقسقس الليل أجمع: أدأب السير فيه ولم ينم. ومما يستدرك عليه: إقتس الأسد: طلب ما يأكل. والقسقسة: السؤال عن أمر الناس. ورجل قسقاس: يسأل عن أمور الناس. والقسقاس: الخفيف من كل شيء. وقسقس ما على المائدة: أكله. وإقتست الناقة: رعت وحدها، كقست. وقسها الراعي: أفردها من القطيع، وقال ابن الأعرابي: سئل المهاصر بن المحل عن ليلة الأقساس من قوله: عددت ذنوبي كلها فوجدتـهـا سوى ليلة الأقساس حمل بعير فقيل: وما ليلة الأقساس? قال: ليلة زنيت فيها وشربت الخمر وسرقت. وقال لنا أبو المحيا الأعرابي يحكيه عن أعرابي حجازي فصيح: إن القساس غثاء السيل، وأنشدنا عنه: وأنت نفي من صـنـاديد عـامـر كما قد نفى السيل القساس المطرحا وسموا قساسا. والقسقس: المتفقد الذي لا يغفل، كالقسقاس. والقرب القسي: البعيد والشديد، قاله أبو عمرو، وقال الأزهري: أحسبه القسين. وقال أبو عمرو أيضا: قرب قسقيس، وأنشد: إذا حداهن النجاء القسقيس

ورجل قسقاس: يسوق الإبل، وقد قس السير قسا: أسرع فيه. والقسقسة: دلج الليل الدائب، يقال: سير قسقيس: أي دائب. والقسة: القربة، بلغة السواد، نقله الليث رحمه الله تعالى.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.275 harf
قَسَّ قَسَّ U ( n. ac. قَسّ 1 , قِسّ 2 , قُسّ 3 , قَسَس 4 ), a. Sought after, pursued. b. Slandered, calumniated, defamed. c. ( n. ac. قَسّ 1 ), Gnawed, picked ( bone ). d. Tended, pastured well ( cattle ). e. ( n. ac. قِسِّيْسَة 30t , قُسُّوْسَة 32t ), Became a priest. قَسَّسَ قَسَّسَ II , a. see I (d) . تَقَسَّسَ تَقَسَّسَ V , a. see I (a) . b. Listened to, heard. اِقْتَسَسَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.218 harf
قسس قَسَّ - يَقُسُّ - قِسِّيْس - قِسِّيْسِيْن قَسَّ - يَقُسُّ + الراعي + إبله: يرعاها ويقودها ويكون مسؤولاً عنها قِسِّيْس: على وزن" فـِعّليل " من " قَسَّ - يَقُسُّ ": الراعي القائد المسؤول عن رعية: وهو في النصرانية راعي الأبرشية: أي المسؤول عن دير فيه عدد من الرهبان، أو المسؤول عن رعاية جمع من المؤمنين قِسِّيْسِيْن: جمع " قِسِّيْس " واللفظ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رهب

    1 ortak ayet · Cübbe demektir

  2. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  3. هود

    1 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir

  4. عدو

    1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  5. قرب

    1 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  6. شدد

    1 ortak ayet · Sicim bağıdır

  7. وجد

    1 ortak ayet · Su birikintisidir

  8. نصر

    1 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  9. شرك

    1 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  10. كبر

    1 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  11. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  12. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

    YöneticilerAndolsun ki, insanlardan, iman edenlere en şiddetli düşman olarak, yahudileri ve Allah’a şirk koşanları bulacaksın. Andolsun ki, onlardan iman edenlere sevgide en yakını da; Biz hristiyanlarız, diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi: Onların içinde keşişler ve rahibler bulunmasından ve onların gerçekten büyüklük taslamamalarındandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقسس
YapıÜçlü kök
Özel DurumMükerrer kök
Bağlamsal Yakın Köklerرهب, حبر, عقل
Zıt Kökجهل
Çekirdek Özet 1Karanlıkta veya gizlilikte bir şeyi dikkatle arama, iz sürme, ses dinleme ve kemikteki eti son kırıntısına kadar sıyırma
Çekirdek Özet 2Hakikati titizlikle araştıran, ilim ve ibadetle derinleşen, kibre kapılmayan Hristiyan din bilginleri ve önderleri
Çekirdek Özet 3Meseleleri inceden inceye araştırma, hakikatin izini sürme ve bilginin gerektirdiği tevazu ile amel etme yetkinliği
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca kurumsal kilise hiyerarşisindeki ruhban sınıfına indirgeyerek kelimenin taşıdığı ilmi tecessüs, hakikat arayışı ve ahlaki erdem boyutunu gözden kaçırma

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قسSertlik, zorlama, sınır çekme, paylaştırma ve inceden inceye arama hareketidir; nitekim قسر zorlamayı, قسط adaletle paylaştırmayı, قسم parçalara ayırarak belirlemeyi ve قسو taşlaşma derecesinde katılaşmayı ifade ederسÇekirdekteki ayrıştırma ve zorlama hareketini işitme ve hissetme duyularına kaydırarak karanlıkta fısıltı ve seslerin peşine düşme, gizli şeyleri inceden inceye araştırma ve nesnenin özünü sonuna kadar yoklama anlamına özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırOdaklanma noktasını, sınırları dikkatle taramayı ve küçük ayrıntılardan bütünü yakalamayı simgeler
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSürekli temas halinde olmayı, yüzeye batarak yoklamayı ve zemine tutunmayı simgeler
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaİlk desteğin ve temasın yinelenmesini, araştırmanın kesintisiz ve katmanlı sürdürülmesini simgeler
قسسOdağın yinelenen temaslarla zemin ve ayrıntı üzerinde ısrarla yoğunlaşmasıGizli veya karanlıkta kalan bir izin, sesin veya nesnenin peşine düşerek onu dikkatle, aşama aşama ve son kırıntısına varıncaya dek ortaya çıkarma hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGeceleyin bir şeyin ardına düşüp izini sürmek, karanlıkta fısıltıları ve sesleri dikkatle dinlemek veya kemik üzerinde kalan eti didik didik ederek hiçbir şey bırakmaksızın sıyırmaktır
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Ru'be bin el-Accâc dedikoduları ve laf taşımayı dikkatle takip etmeyen iffetli kadınları överken bu kökü kullanmıştır: يُمْسِينَ من قَسَّ الأَذى غَوافِلا / لا جَعْبَريّات ولا طَهامِلا
Erken Arapça kullanımİbnü'l-A'râbî ve el-Asma'î nakillerinde geceleyin yol gösteren uyanık kılavuza قسقس ve sürüyü dikkatle güden çobana قس denilmiştir; ayrıca Zü'r-Rumme beytinde Hristiyan din bilgininin bastonu teşbihte yer almıştır: على أمر منقدّ العفاء كأنه / عصا قسّ قوس لينها واعتدالها

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-Arab, Asāsü'l-Belâga, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça قسس kökü, Sami dil ailesinde iki farklı damarın kesişim noktasında yer alır. İç Arapça kök sisteminde fiil formu, geceleyin ses dinleme, iz sürme ve kemiği sıyırma gibi tamamen bedensel ve tecessüse dayalı somut eylemleri gösterir. Buna karşılık isim formundaki din adamı anlamı, Doğu ve Batı Aramicesi ile doğrudan temas halindedir. Süryanicede yaşlı, cemaat büyüğü, ihtiyar heyeti üyesi ve daha sonra Hristiyan cemaatinde rahip ve presbiter anlamında kullanılan kelime ܩܫܝܫܐ biçimindedir. Bu biçim, yaşlanmak ve büyümek anlamına gelen ܩܫ kökünden türemiştir. İbranicede aynı kök samanın sertleşmesi ve yaşlanma anlamlarını barındırır. Erken Arapça lehçeleri, sınır boylarındaki Hristiyan cemaatleriyle olan ticari ve kültürel temaslar neticesinde bu unvanı ödünçlemiş; ancak kelime Arapçaya yerleşirken zihindeki yerli fiil kökü olan ince araştırma, geceleri hakikatin sesini dinleme ve bilgide derinleşme çağrışımlarıyla birleşerek özgün bir anlamsal derinlik kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brown-Driver-Briggs, Lisānü'l-Arab, Fraenkel Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGece ses dinleme, iz sürme ve kemikten eti sıyırmaBir şeyi en ince ayrıntısına kadar araştırma, gizli kalan hakikatin ardına düşme ve kırıntı dahi bırakmama hareketidirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܩܫܝܫܐ ve Aramice קשישאYaşça büyük, saygın ihtiyar, cemaat önderi ve kilise presbiteri anlamındaki unvanın Arapçaya intikalidirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe πρεσβύτερος kelimesinin Sami dillerindeki semantik karşılığıYaşlılık ve kıdem bildiren Grekçe terimin Aramice üzerinden Sami dünyasına cemaat lideri olarak uyarlanmasıdırGüçlü

Kaynak Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an, Lisānü'l-Arab, Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قسسAnlamlıDikkatle araştırma, din büyüğüHedef köktür; geceleyin ses ve iz arama, eti kemikten sıyırma ve Hristiyan alimi anlamlarını taşırKur'an'da geçer
سقسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydına göre ihmal edilmiş permütasyondur, Kur'an'da geçmez
سسقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydına göre ihmal edilmiş permütasyondur, Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قسسMerkezİlmi derinlik ve hakikat arayışıMetinleri, ilkeleri ve hakikatin izini derinlemesine araştıran ilim ve cemaat önderidirHem entelektüel tecessüsü hem de dinî hiyerarşik önderliği birlikte barındırır
رهبKomşuİbadet ve zahitlikBilgiden ziyade Allah korkusu, dünyadan el etek çekme ve kesintisiz ibadete yoğunlaşırقسس bilme ve öğretme merkezli iken رهب içsel ürperti ve riyazet merkezlidir
حبرKomşuİlim ve yazılı mirasYahudi bilginlerinin güzelleştirilmiş ilmi, yazılı metin koruyuculuğu ve estetik tahrir yetkisidirحبر yazılı fıkhi tanzime, قسس ise hakikati tetkik ve yönetsel önderliğe işaret eder
عقلKomşuKavrama ve tutmaHakikati anlama ve nefsi bağlayarak doğru çizgide tutma zihinsel eylemidirقسس eylemin dışta izini sürmek, عقل ise elde edilen bilgiyi zihinde bağlamaktır
جهلZıtBilgisizlik ve hoyratlıkHakikatin izini sürmekten yoksun kalma, hoyratça davranma ve gerçeği örtbas etmedirقسس kavramının barındırdığı titiz araştırma ve tevazunun tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقسسDerin din alimi, iz sürücüGizli hakikati araştıran, cemaate yol gösteren ve metinleri inceleyen ilim adamıdırKesin
LatincePresbyter, investigatorİhtiyar, cemaat büyüğü, araştırmacıPresbyter cemaat liderliğini karşılarken, kökün fiziksel tecessüs ve araştırma tarafını investigator kelimesi karşılarGüçlü
İngilizcePriest, presbyter, meticulous seekerRahip, cemaat önderi, titiz araştırmacıPriest hiyerarşik yönü verir ancak kökteki gece iz sürme ve kibre kapılmama nüansını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaPriester, Ältester, ErforscherRahip, ihtiyar meclisi üyesi, araştırmacıPriester dini statüyü, Ältester Sami kökendeki yaşlılık bağını, Erforscher ise Arapçadaki tetkik manasını yansıtırGüçlü
FransızcaPrêtre, presbyte, scrutateurRahip, ruhani lider, dikkatle inceleyenPrêtre dini işlevi, scrutateur ise Arapça fiildeki kırıntısına kadar araştırma eylemini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Payne Smith.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قسيسينKibre kapılmayan, ilim ve hakikat arayışındaki Hristiyan din bilginleriHakka teslim olmaya ve gözyaşıyla imana açık Ehl-i Kitap önderlerinin vasfı bağlamında Mâide 5:82

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEhl-i Kitabın kurtuluşu ve nübüvvet tasdikiHristiyan din bilginlerinin İslam davetine muhatap olduklarında kibre kapılmadan hakkı tanıyıp tasdik etme istidadıİlim sahibi olmanın kişiyi kibre değil hakikate boyun eğmeye yöneltmesi gerektiği fikri
FıkıhEhl-i Kitap ile münasebetler ve cizye hükümleriDin adamlarının cizye mükellefiyeti, manastır ehline tanınan dokunulmazlık ve kestiklerinin yenmesiCemaat önderliği ile fiili savaşa katılmayan sivil ilim ehli arasındaki hukuki ayrım
TefsirMâide 5:82 ayetinin iniş sebebi ve tahliliNecaşi ve beraberindeki heyetin Kur'an dinlerken gözyaşı dökmesi ve Hristiyan alimlerinin kibrini kıran ilmi olgunlukHakkı arayan samimi din bilgini ve hidayete açık entelektüel şahsiyet
HadisEhl-i Kitap alimleri ve ahir zaman rivayetleriSahih rivayetlerde Hristiyan bilginlerin önceki kitaplardaki peygamber vasıflarını titizlikle araştırmalarıHakikatin işaretlerini arayan ve metinleri inceleyen güvenilir ilim adamı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikati arama ve ilahi vahye muhatap olmaTevazu sahibi din alimiİlahi mesajı kibre kapılmadan dinleme ve kavramaDini hiyerarşinin kibre ve tahakküme dönüşmesini engelleyen samimi kulluk modelidirKesin
İlmiMetin tetkiki ve delil takibiTitiz araştırmacı ve muhakkikBelirsizlikler içinde gerçeğin izini sürme ve ayrıştırmaKökün kemikten eti sıyırma ve ses dinleme karakterinin ilmi tetkike dönüşmesidirGüçlü
SiyasiCemaat liderliği ve diplomasiMeşru manevi kanaat önderiToplumu adalet ve sükunetle yönetme, yönlendirmeHükümranlık iddiası gütmeksizin toplumun vicdanını ve ahlaki dengesini temsil ederGüçlü
İktisadiVakıf ve cemaat mallarının emanetiEmanetçi ve denetçiDinî ve hayrî kaynakları ihtirassız muhafaza etmeŞahsi zenginleşme peşinde koşmayan, kaynakları adaletle gözeten güvenilir emanetçiliktirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültü içinden zayıf sinyali ayıklama filtresiArka plandaki yüksek entropi veya karanlık ortamda gizlenmiş düşük genlikli anlamlı sinyalin adım adım tespit edilip gürültüden arındırılması sürecidirGüçlü
Beşeri bilimlerKatılımcı ve önyargısız hermeneutik yöntemMetnin veya olgunun içine önyargısız girerek, güç hırsına kapılmadan anlam katmanlarını tek tek sıyırıp hakikate ulaşma çabasıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece tarihsel Hristiyan kilisesinin bürokratik rahip sınıfına indirgemek ve Kur'an'ın övdüğü ahlaki tutumu yok saymaktır
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an bu vasfı, hakikati duyduğunda gözleri yaşaran, ilim sahibi olduğu halde böbürlenmeyen ve gerçeğe teslim olan muhakkik bilginler için kullanır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBütün din adamlarını yekpare biçimde menfi, sömürücü veya hakikat düşmanı ilan ederek, samimi ilim ehliyle kurumsal tahrifatçıları birbirine karıştırma tehlikesi doğar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhataplarına toptancı bir yaklaşımla bakmadığını, Ehl-i Kitap içindeki kibirsiz, hakikati samimiyetle araştıran ve vicdanını kaybetmemiş ilim ehlini özel bir adaletle takdir ettiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin Yahudiler ve Hristiyanlarla ilişkilerini, Ehl-i Kitabın ahlaki tutumlarını ve vahiy karşısındaki duygusal ve zihni tepkilerini bildiren ayetlerde belirleyicidir (özellikle Mâide 5:82-85)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın diğer din mensuplarını bütünüyle dışladığı veya şeytanlaştırdığı yönündeki toptancı yanılgıyı düzeltir; ilim ve ibadetin tevazu ile birleştiğinde insanı hidayete yaklaştırdığını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKaranlıkta ses ve iz sürerek arama yapmak, ayrıntıları yoklamak ve kemik üzerindeki eti son zerresine kadar ayıklamaktır.
  • Soyut anlamBirikmiş önyargı ve engelleri aşarak hakikatin peşine düşmek, bilgiyle derinleşirken kibre kapılmamak ve gerçeği görünce teslim olmaktır.
  • Sistematik karşılıkİnanç ve düşünce sistemlerinde ilmi derinliğin otoriter bir tahakküme değil, vicdani duyarlılığa ve hakkı kabule zemin hazırlamasıdır.
  • LaTeX modeliA(t)=lim⁡k→0∫0TS(t)⋅(1−K) dt
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) zaman içinde hakikatin izini sürme ve sinyali araştırma fonksiyonunu, K bilginin getirebileceği kibir katsayısını temsil eder. k→0 şartı kibrin sıfırlanmasını ifade eder; kibrin sıfıra yaklaşmasıyla (1−K) çarpanı maksimize olur ve araştırma eyleminin integrali doğrudan hakikati tasdik ve idrak çıktısı olan A(t) değerine ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق