قصف
ق - ص - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kıran
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR958 harfالقاف والصاد والفاء معهما
ق ص ف، ص ف ق، ق ف ص، ف ق ص مستعملات قصف: القَصْفُ: كسر قناة، ونحوها نصفين.
يقال: قَصَفْتُها إذا انكسرت ولم تبن، فإذا بانت قيل: انقصَفتْ.
ورجل قَصِفٌ: سريع الانكسار عن النجدة.
وانقَصَفَ القوم عن كذا إذا خلوا عنه فترة وخذلاناً.
والأَقْصَفُ: الذي انكسرت ثنيته من النصف، وثنية قَصْفاءُ.
والقَصْفُ: اللعب واللهو.
والقاصِفُ: الريح الشديدة تَقْصِفُ الشجرة أي تكسرها.
وقَصَفَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR682 harfالقَصْفُ: الكسرُ. يقال: قَصَفَتِ الريحُ السفينةَ. وريحٌ قاصِفٌ: شديدةٌ. ورعدٌ قاصِفٌ: شديدُ الصوت. يقال: قَصَفَ الرعدُ وغيره قَصيفاً. والقَصيفُ: هَشيمُ الشجر. والتَقَصُّفُ: التكسُّرُ. والقَصْفُ: اللهو واللَعِبُ؛ يقال: إنها مولدة. وقَصِفَ العودُ يَقْصَفُ قَصَفاً، بالتحريك، فهو قَصفٌ، أي خَوَّارٌ. ورجلٌ قَصِفٌ: سريعُ الانكسار عن النَجدة. والقَصَفُ أيضاً والقَصَفَةُ: هدير البعير، وهو شدَّةُ رغائه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.116 harfق ص ف
قصف ، صفق ، فقص ، قفص ، صقف .
قصف : روى أبو داود عن النضرِ بن شميل أنه روى حديثاً بإسناد له أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) خَرَجَ يوماً على صَعْدَةٍ يتبعَها حذاقى عليها قَوْصفٌ لم يَبقَ منها إلا قَرْقَرُهَا .
قال النَّضرُ : الصّعْدَةُ : الأَتانُ ، والحذاقيُّ : الْجَحْشُ ، والقَوْصفُ : القَطِيفَةُ وقَرْقَرُها ظَهْرُهَا .
وقال ابن السكيت : القَصْفُ مَصدَرُ قَصَفْتُ العودَ أقْصفُهُ قَصْفاً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.592 harf(باب القاف والصاد وما يثلثهما)
(قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال:
فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR177 harf- قال الله تعالى: ﴿فيرسل عليكم قاصفا من الريح﴾ [الإسراء/69] وهي التي تقصف ما مرت عليه من الشجر والبناء، ورعد قاصف: في صوته تكسر، ومنه قيل لصوت المعازف: قصف، ويتجوز به في كل لهو.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.084 harfق ص ف
قصف القناة والعود: كسره فقصف قصفاً وانقصف.
وقصف ظهره ورجل مقصوف الظّهر.
وعصفت ريح فقصفت السفينة.
وعود قصف: سريع الانكسار.
قال الطرماح: تميم تمنّى الحرب ما لم ألاقها وهم قصف العيدان في الحرب خورها وقصّفه فتقصّف ورمح مقصّف: مقصّد.
قال: ألم تر أن النّبع يصلب عوده وما يستوي والخروع المتقصّف وخذ من قصيف الشجر: من هشيمه.
ومن المجاز: رجل قصف: سريع الانكسار عن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.578 harfالقَصْف: الكسر، وفي التهذيب: كسر القَناة ونحوها نِصفين. قَصَفَ الشيءَ يَقْصِفه قصْفاً: كسره. وفي حديث عائشة تَصِف أَباها، رضي اللّه عنهما: ولا قصَفُوا له قَناة أَي كسروا. وقد قَصِف قصَفاً، فهو قَصِفٌ وقصِيفٌ وأَقْصَفُ. وانقَصَف وتَقَصَّفَ: انكسر، وقيل: قَصِفَ انكسر ولم يَبِن. وانقَصَف: بان؛ قال الشاعر:
وأَسْمَرٌ غيرُ مَجْلُوزٍ على قَصَفِ
(* قوله «وأسمر إلخ» صدره كما في شرح القاموس:
سيفي جريء
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf* ق ص ف * * القَصْفُ * الكسر وبابه ضرب وريح * قاصِفٌ شديدة ورعد * قاصِفٌ * شديد الصوت و * التَّفَصُّفُ * التكسر و * القَصْفُ * الهو واللعب ويقال إنه مولد و * قَصْفَةُ * القوم تدافعهم وازدحامهم وفي الحديث ﴿أنا والنبيوت فرّاط * لِقَاصِفِينَ *﴾ وذلك على باب الجنة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.487 harfقصفه يقصفه قصفا: كسره وفي الصحاح: القصف الكسر، وفي التهذيب: كسر القناة ونحوها نصفين. ومن المجاز: قصف الرعد وغيره قصيفا كأمير، كما في الصحاح، وزاد الزمخشري وقصفا: اشتد صوته فهو قاصف، كأن السماء تنقصف به، وقال أبو حنيفة: إذا بلغ الرعد الغاية في الشدة فهو القاصف، وفي حديث موسى عليه السلام: وضربه البحر فانتهى إليه وله قصيف، مخافة أن يضربه بعصاه أي: صوت هائل يشبه صوت الرعد. وقل ابن دريد: في دعائهم:
قصفه يقصفه قصفا: كسره وفي الصحاح: القصف الكسر، وفي التهذيب: كسر القناة ونحوها نصفين. ومن المجاز: قصف الرعد وغيره قصيفا كأمير، كما في الصحاح، وزاد الزمخشري وقصفا: اشتد صوته فهو قاصف، كأن السماء تنقصف به، وقال أبو حنيفة: إذا بلغ الرعد الغاية في الشدة فهو القاصف، وفي حديث موسى عليه السلام: وضربه البحر فانتهى إليه وله قصيف، مخافة أن يضربه بعصاه أي: صوت هائل يشبه صوت الرعد. وقل ابن دريد: في دعائهم: بعث الله عليه الريح العاصف، والرعد القاصف. وفي الحديث يرويه نابغة بني جعدة عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: أنا والنبيون فراط لقاصفين هكذا هو في نسخ النهاية، ووقع في العباب: فراط القاصفين، قال: هم المزدحمون، كأن بعضهم يقصف بعضا أي: يكسر ويدفع شديدا لفرط الزحام بدارا إلى الجنة وهكذا نقله ابن الأثير أيضا، يقول: يتقدمون الأمم إلى الجنة، وهم على إثرهم، وقال ابن الأنباري في معنى الحديث: أي نحن متقدمون في الشفاعة لقوم كثيرين متدافعين مزدحمين. ومن المجاز: رعد قاصف: أي صيت وقد تقدم قريبا. والقصيف كأمير: هشيم الشجر نقله الجوهري. والقصيف: صريف الفحل وهو شدة رغائه وهديره في الشقشقة، وقد قصف قصفا وقصيفا وقصوفا وقصفة، وهو مجاز. وقصف، العود، كفرح يقصف قصفا فهو قصيف ككتف، وأقصف: صار خوارا ضعيفا، وكذلك الرجل وهو مجاز. وقصف النبت يقصف قصفا فهو قصف: طال حتى انحنى من طوله قال لبيد رضي الله عنه:
حتى تزينت الجواء بفاخـر قصف كألوان الرحال عميم أي: نبت فاخر. وقال الليث: قصف الرمح يقصف قصفا، فهو قصف: إذا انشق عرضا، وأنشد: سيفي جرئ وفرعي غير مؤتشب وأسمر غير مجلوز على قصف وقصف نابه: إذا انكسر نصفه. وقصفت القناة قصفا: إذا انكسرت ولم تبن. وانقصفت: إذا بانت، هكذا فرق به بعضهم. والأقصف: من انكسرت ثنيته من النصف قال الأزهري: والمعروف فيه الأقصم، وقال الجوهري: هو لغة فيه. قال الليث: والأقصف، والقصيف، والقصف كأمير وكتف: ما انقصف نصفين من كل شيء. ومن المجاز: القصف ككتف: الرجل السريع الانكسار عن النجدة نقله الجوهري والزمخشري، وقال ابن بري: وشاهده قول قيس بن رفاعة: أولو أناة وأحلام إذا غضبـوا لا قصفون ولا سود رعابيب ورجل قصف البطن: من إذا جاع استرخى وفتر، ولم يحتمل الجوع. عن ابن الأعرابي. والقصوف بالضم: الإقامة في الأكل والشرب عن ابن الأعرابي. وأما القصف من اللهو واللعب فغير عربي ونص الصحاح: يقال: إنها مولدة، وقال ابن دريد في الجمهرة: فأما القصف من اللهو فلا أحسبه عربيا صحيحا، وهكذا نقله الصاغاني، ويقال: هو الجلبة والإعلان باللهو، وفي الأساس: هو الرقص مع الجلبة، ورأيتهم يقصفون ويلعبون، وإذا عرفت ذلك فقول شيخنا وسيذكروه في آخر المادة فيقول: التقصف: الاجتماع واللهو واللعب على الطعام، فيظهر لك تناقض كلامه، واختلال نظامه: فيه نظر ظاهر، ثم قال: وقد أورد هذا اللفظ وبسطه في شفاء الغليل، ونقل عن الراغب أنه مأخوذ من قولهم: رعد قاصف: في صوته تكسر، وقيل لصوت المعازف: قصف ثم تجوز به عن كل لهو. قلت: والذي يقتضيه سياق الزمخشري في الأساس أنه مأخوذ من قصف العيدان، ثم قال: وأنشد التلمساني يصف البان: تبسم ثغر البان عن طيب نـشـره وأقبل في حسن يجل عن الوصف هلموا إليه بـين قـصـف ولـدة فإن غصون البان تصلح للقصف والقصفة: مرفاة الدرجة مثل القصمة، نقله الجوهري. والقصفة من القوم: تدافعهم وتزاحمهم كما في الصحاح، وزاد في اللسان: وقد انقصفوا، وربما قالوه في الماء. ويقال: سمعت قصفة الناس: أي دفعتهم وزحمتهم، قال العجاج: كقصفة الناس من المحرنجم وهو مجاز. والقصفة: رقة تخرج في الأرطى وجمعها قصف وقد أقصف. والقصفة: قطعة من رمل تنقصف من معظمه حكاه ابن دريد ج: قصف وقصفان، كتمرة وتمر وتمران كما في الصحاح، قال ابن دريد: وهي بالمعجمة بزنة عنيبة وهو الصواب، وسيذكر عقيب هذا التركيب. وقصاف ككتاب: اسم رجل عن ابن دريد. والقصاف: فرس كان لبني قشير وفيه يقول زياد بن الأشهب: أتاني بالقصاف فقال خذه علانية فقد برح الخفاء
وأنكر أبو الندى هذه الرواية، وقال: الرواية أتاني بالفطير وقال: البيت للرقاد. وقال النضر: تسمى المرأة الضخمة القصاف. وبنو قصاف: بطن من العرب. والقوصف كجوهر: القطيفة ومنه الحديث: خرج النبي صلى الله عليه وسلم على صعدة، يتبعها حذاقي، عليها قوصف، ولم يبق منها إلا قرقرها الصعدة: الأتان، والحذاقي: الجحش، والقوصف: القطيفة، والقرقر: ظهرها. قلت: وقد تقدم أنه روى أيضا: قرصف بالراء. والتقصف: التكسر وهو مطاوع قصفه قصفا. والتقصف: الاجتماع والازدحام، ومنه الحديث: كان أبو بكر رضي الله عنه يصلي بفناء داره فيتقصف عليه نساء المشركين وأبناؤهم، يعجبون منه، ينظرون إليه ي: يزدحمون ويجتمعون كالتقاصف ومنه حديث سلمان رضي الله عنه: قال يهودي إن بني قيلة يتقاصفون على رجل بقباء يزعم أنه نبي، أي: من شدة ازدحامهم يكسر بعضهم بعضا. والتقصف: اللهو واللعب على الطعام والشراب، نقله الصاغاني. وأبو تقاصف بضم المثناة من فوق: اسم رجل من خناعة ظلم قيس بن العجوة الهذلي فدعا عليه قيس فاستجيب له، وقد تقدم ذلك بتمامه في: ع و د. وانقصف: اندفع ومن الحديث: لما يهمني من انقصافهم على باب الجنة أهم عندي من تمام شفاعتي أي: اندفاعهم، قاله ابن الأثير. ويقال: انقصف القوم عن فلان: إذا تركوه ومروا كما في العباب، والذي في اللسان: ويقال للقوم إذا خلوا عن شيء فترة وخذلانا: انقصفوا عنه. ومما يستدرك عليه: ريح أقصف: أي قصيف. وانقضف: انكسر. وعصفت الريح فقصفت السفينة. وقصف ظهره، ورجل مقصوف الظهر. ورمح مقصف، كمعظم.: قصد. وريح قاصف، وقاصفة: شديدة تكسر ما مرت به من الشجر وغيره، وبه فسر قوله تعالى: فيرسل عليكم قاصفا من الريح وثوب قصيف، كأمير: لا عرض له، وهو مجاز، وفي الأساس: قليل العرض، وهو سماعي. والقصفة، محركة: هدير البعير، وصرف أنيابه، كالقصوف بالضم. وقصف علينا بالطعام قصفا: تابع. والقصفة، بالفتح: دفعة الخيل عند اللقاء. وانقضفوا عليه: تتابعوا. والقصيف، كأمير: البردي إذا طال، هكذا في اللسان. وفي التكملة القنصف، أي: كزبرج عن أبي حنيفة، قال: هكذا زعمه بعض الرواة. وانقصفوا عنه: إذا خلوا عنه عجزا. وتقصفوا: ضجوا في خصومة ووعيد. ورجل قصاف، كشداد: صيت، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس. والقصف: صوت المعازف، نقله الراغب. وككتاب: القصاف بنت عبد الرحمن بن ضمرة، تروي عن أبيها، وله صحبة، وعنها أخوها يزيد بن عبد الرحمن بن ضمرة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR103 harfنَبَاتٌ قَصِيفٌ رَيّانُ
نَبَاتٌ قَصِيفٌ رَيّانُ ذ [A weak, or fragile, sappy plant]. (TA, in art. خرع.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.316 harfقَصَفَ
قَصَفَ I ( n. ac. قَصْف 1 ),
a. Broke, snapped; shattered.
b. Was broken.
c. I ( n. ac. قَصِيْف 25 ), Resounded, roared ( thunder ).
d. U ( n. ac. قُصُوْف 27 ), Feasted, caroused, revelled.
قَصِفَ
قَصِفَ A ( n. ac. قَصَف 4 ),
a. Was weak, brittle; broke; bent.
أَقْصَفَ
أَقْصَفَ IV ,
a. see I (d) .
تَقَصَّفَ
تَقَصَّفَ V ,
a. Broke; was broken.
b. Assembled; played, amused
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.511 harfقصف
قَصَفَ - يَقْصِفُ - قاصِف
قَصَفَ - يَقْصِفُ + (كائن أو ريح) + شيئاً: يضرب شيئاً صُلْباً طويلاً بمؤثِّر يؤدي إلى تكُّسره أو ثنيه، مع بقاء اتصال جزئي: يضرب شيئاً طويلاً، كسارية سفينة أو شجرة أو عمود، أو ما شابه ، فيكسره عرضاً إلى جزأين أو أكثر، ويبقى بينهما اتصال جزئي
قاصف: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَصَفَ - يَقْصِفُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler10 mücavir (20 toplam)
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- غرق
1 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- عود
1 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
- روح
1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- وجد
1 ortak ayet · Su birikintisidir
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- أخر
1 ortak ayet · Uhur ense demektir
- رسل
1 ortak ayet · Saçak demektir
- كفر
1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أمن
1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
Geçtiği ayetler(1)
أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا
KıranYoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قصف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قصم, عصف, هشم, كسر |
| Zıt Kök | جبر |
| Çekirdek Özet 1 | Sert ve dik duran bir cismi (dal, mızrak sapı, direk) ses çıkararak ortasından çatırdatıp kırma |
| Çekirdek Özet 2 | Denizde gemilerin direklerini ve yapılarını kırıp parçalayan, batırıcı şiddetli fırtına |
| Çekirdek Özet 3 | İnsanın sahte emniyet hissini ve güvendiği dışsal araçları kırarak mutlak acziyetini açığa çıkarma |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sıradan bir rüzgâr sıfatı sayıp kökün taşıdığı direnci ortasından çatırdatarak kırma eylemini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قص | Kesmek, bir bütünden sınır çekerek ayırmak, izini sürüp koparmak (قصص, قصم, قصر, قصد, قصو) | ف | Çekirdekteki kesme ve ayırma hareketine patlama, üfleme, dağılma ve işitilir bir çatlama sesi katarak sert bir nesneyi ortasından çatırdatıp ikiye kırma anlamına dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Gücün ve gerilimin tek bir odak noktasında toplanması, dayanma sınırına ulaşması |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Direnç gösteren gövdeyi yanlardan sıkıştırma, eğilmeye ve bükülmeye zorlama |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Patlama, dışarı fırlama, ses çıkarma ve yarıktan iki yana açılma |
| قصف | Dayanma sınırına kadar sıkıştırılan sert bir gövdenin azami yük altında aniden çatırdaması, ses çıkararak ortasından kırılması ve yarılması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaç dalı, mızrak sapı veya gemi direği gibi sert ve içi dolu bir cismin şiddetli bir darbe veya tazyikle çatırdayarak ortasından ikiye ayrılmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair et-Tırımmah beytinde savaştan korkan kimseleri narin ve dayanıksız dallara benzeterek şöyle der: تميم تمنى الحرب ما لم ألاقها / وهم قصف العيدان في الحرب خورها |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Aişe babası Hz. Ebû Bekir'in sarsılmaz iradesini överken kökü mızrak istiaresiyle kullanır: ولا قصفوا له قناة (Onun mızrağını kıramadılar, iradesini bükemediler). Ayrıca çatırtılı gök gürültüsü için رعد قاصف denmiştir. |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde قصف kökü, fiziksel bir direncin şiddetle kırılması, çatlama sesi ve bu çatlamadan doğan tahribat alanı ile bağlantılıdır. İbranicede q-ṣ-p (קצف / קָצַף) kökü hem köpürme ve şiddetli öfke patlamasını hem de kırılıp parçalanmış kuru dal veya çöpü (קְצָפָה) ifade eder. Süryanicede qṣap (ܩܨܦ) biçimi benzer şekilde öfkelenme, şiddet gösterme ve kırılma anlamlarını barındırır. Akadcada qaṣāpu kökü öfkeyle diş gıcırdatma ve çatırdatma semantiğini korur. Arapçada kök, somut nesnelerin (ağaç, gemi direği, mızrak) fiziksel olarak çatırdayıp kırılması ve bu kırılmanın yarattığı gürültülü rüzgâr ve fırtına anlamında özelleşmiştir. Fonetik akrabalık sert patlamalı ق ve sürtünmeli ص harflerinin oluşturduğu ses taklidi (onomatopeik) kırılma hissini tüm dillerde ortak bir tabanda tutar.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قص kökünden ف ilavesiyle türeme | Sert bir cismin ortasından ses çıkararak çatırdayıp kırılması ve bu güce sahip rüzgâr | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice q-ṣ-p (קצף), Süryanice qṣap (ܩܨܦ), Akadca qaṣāpu | Kırılma, parçalanmış dal, gıcırdatma, şiddetli öfke ve patlama | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قصف | Anlamlı | Çatırdayarak kırma | Direk, dal veya mızrağı ses çıkararak ortasından kırma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قفص | Anlamlı | Daraltma, hapsetme | Bir şeyi bağlamak, dar bir kafese koymak, büzüşmek | Kırıp dağıtmanın aksine büzüp hapsetme |
| صقف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| صفق | Anlamlı | Çarpma, şaklatma | El çırpma, rüzgârın bir şeye çarpıp ses çıkarması, alışveriş akdi | Ortak ses ve darbe unsuru taşır |
| فقص | Anlamlı | Çatlayıp yarılma | Yumurtanın kabuğunun kırılarak çatlaması | İnce ve gevrek kabukların kırılması |
| فصق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قصف | Merkez | Çatırdatıp kırma | Sert ve dik duran cismi ses çıkararak ortadan kırma | Fırtınanın gemi direklerini kırıp batırması |
| قصم | Komşu | Kökten kırma | Bir şeyin belini kırıp tamamen helak etme | İki parçaya ayırarak varlığına son verme |
| عصف | Komşu | Savurucu rüzgâr | Rüzgârın hafif nesneleri uçurması ve hızla esmesi | Kırmaktan ziyade sürükleme ve savurma baskındır |
| هشم | Komşu | Ufalayarak kırma | Kuru ve gevrek nesneleri çiğneyip ezme | Bütünlüğü un ufak etme hareketi |
| كسر | Komşu | Genel kırma | Herhangi bir sert nesnenin bütünlüğünü bozma | Ses ve özel biçim şartı aramayan genel kırma |
| جبر | Zıt | Onarma, birleştirme | Kırılmış bir kemiği veya nesneyi bir araya getirip düzeltme | Kırılan yapıyı bütünleyip eski gücüne kavuşturma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قصف | Çatırdatarak kırma | Sert nesneleri sesle kıran şiddetli rüzgâr veya darbe | Kesin |
| Latince | Confringere, fragor | Şiddetle kırmak, çatlama sesi | Kırılmanın şiddetini ve gürültüsünü verir; rüzgâr boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Gale, snap, splinter | Direk kıran fırtına, çatırtıyla kırılma | Gale denizdeki fırtınayı, snap ise çatırdayarak kırılmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zerschellen, Sturmbö | Parçalanıp kırılma, şiddetli bora | Geminin kayaya veya fırtınaya çarpıp parçalanmasını iyi anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Briser, fracas | Çatırtıyla kırmak, büyük gürültü | Kırılma eylemini ve sesini karşılar ancak deniz bağlamını tek başına vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَاصِفًا | Gemileri ve direkleri kırıp batıran deniz fırtınası | Karaya çıkınca nankörlük edip Allah'ın azabından güvende olduğunu sanan inkârcıların yeniden denize sevk edilip helak edilmesi tehdidi (İsrâ 17:69) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve şirk psikolojisi | İnsanın karada duyduğu sahte güven hissi ile denizde maruz kaldığı mutlak çaresizlik arasındaki tezadın ispatı | İnsanın dayandığı araçların kırılganlığı ve tek sığınağın ilahî kudret olması |
| Fıkıh | Deniz yolculuğu ve can emniyeti | Gemilerin sefere çıkamayacağı fırtına şartları, telef olan malların tazmini ve mücbir sebep hali | İnsan iradesini aşan, araçları tahrip eden doğal afet hali |
| Tefsir | Rüzgâr türleri ve tabiat ayetleri | عاصف ile قاصف arasındaki fark; ilkinin karada savurucu, ikincisinin denizde kırıcı ve batırıcı olması | Doğrudan gemi direklerini kırarak batırmaya odaklı tahripkâr kasırga |
| Hadis | İdare ve metanet tasviri | Siyasi ve ahlaki sarsıntılara karşı direncin anlatıldığı rivayetlerde mızrağın kırılmaması istiaresi | Boyun eğmeme, kırılmama ve dış baskılara karşı omurgayı koruma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Sahte dayanakların yıkılışı | İllüzyonu kırma | İnsanın kendi ürettiği teknolojiye veya sığınaklara duyduğu güvenin kırılması | Kesin |
| İlmi | Fizik ve akışkanlar mekaniği | Kritik kırılma basıncı | Yapısal direnci aşma | Bir malzemenin esneme sınırını aşarak aniden kırılmasına yol açan dinamik yük | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi | Dış şok ve omurga çöküşü | Kırılganlığı sınama | Bir rejimin veya yapının kriz anında direnç gösteremeyip aniden parçalanması | Muhtemel |
| İktisadi | Ticaret ve risk analizi | Mücbir sebep ve batık riski | Güvenceleri sıfırlama | Lojistik ağların ve sermaye araçlarının telafisiz biçimde kırılarak batması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gevrek kırılma (Brittle fracture) | Malzemenin plastik deformasyona uğramadan, kritik gerilme sınırında aniden ve çatırtıyla ikiye ayrılması mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yapısal kırılma (Structural collapse) | Toplumsal veya kurumsal sistemlerin esnekliğini yitirip dışsal bir baskı altında aniden dağılması ve çözülmesi hali | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca gürültülü rüzgâr veya genel fırtına olarak çevirip, kökün içerdiği nesneyi çatırdatarak ikiye kırma boyutunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da denizde seyreden insanın güvendiği gemi mekanizmasını, direklerini ve küreklerini kırarak yüzme kabiliyetini yok eden, böylece suda boğulmayı zorunlu kılan tahrip edici güçtür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen tehdidin vahameti anlaşılamaz; karadaki savurucu rüzgâr ile denizdeki kırıcı ve batırıcı kasırganın insanda yarattığı varoluşsal çaresizlik farkı silinir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın doğa olaylarını rastgele sıfatlarla değil, hedefe ve etkiye tam oturan fiziksel eylemlerle tasvir ettiğini gösterir; rüzgârın gemiyi sadece savurmayıp direklerini kırarak batırdığını kök anlamıyla açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın nankörlük psikolojisini, güven hissinin mekâna bağlı sahteliğini ve denizde yakalanılan ilahî kuşatmayı anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Doğa olaylarının soyut birer tehdit değil, doğrudan insanın dayandığı maddi araçları (gemi, direk) fiziksel olarak imha eden somut mekanizmalar olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert, uzun ve dik bir cismin (direk, dal, kemik) şiddetli darbe veya kasırga altında ses çıkararak ortasından çatırdayıp kırılmasıdır.
- Soyut anlamİnsanın inşa ettiği güvenli sığınakların ve koruyucu yapıların ilahî irade karşısında kritik eşiği aşarak aniden çökmesi ve işlevsiz kalmasıdır.
- Sistematik karşılıkSistemin taşıma kapasitesini aşan harici yükün, yapıyı esnetmeden doğrudan kırıp parçalaması ve sahte dengeyi yok etmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme dışarıdan uygulanan şiddetli fırtına veya darbe kuvvetini, yapının (gemi direği veya gövde) içsel kırılma direncini temsil eder. Uygulanan kuvvet direnci aştığında (), yapının bütünlüğü ve emniyet durumu aniden sıfırlanır () ve kesin batma/yıkım hali gerçekleşir (). Kökün çatırdama ve kırılma dinamiği bu eşik aşımını ifade eder.