قوم
ق - و - م
KÖK- 660 geçiş
- 597 ayet
- 138 sîga
- 13 sözlük
Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.185 harfالقاف والميم و"وأيء" معهما
ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير:
وما أدري، وسوف أخال أدري أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?!
وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته.
والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.477 harfالقَوْمُ: الرجال دون النساء، لا واحد له من لفظه. قال زهير:
وما أدري وسَوف إخالُ أدريأقَوْمٌ آلُ حِصْـنٍ أم نـسـاءُ
وقال تعالى: "لا يسخر قومٌ من قومٍ" ثم قال سبحانه: "ولا نساءٌ من نساءٍ". وربَّما دخل النساء فيه على سبيل التبَع، لأن قوم كلِّ نبيّ رجالٌ ونساء. وجمع القَوْمِ أقوامٌ، وجمع الجمع أقاوِمُ. قال أبو صخر:
فإن يَعْذِرِ القلبُ العَشِيَّةُ في الصِبافُؤادَكَ لا يَعْذِرْكَ فـيه الأقـاوِمُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok14.928 harfباب القاف والميم
قوم ، قمي ، قمأ ، وقم ، ومق ، موق ، مأق ، مقا .
قوم : قال الليث : القوم : الرِّجال دون النساء .
ومنه قول الله : ( ءَامَنُواْ لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن ( ، أي : رجالٌ من رجال ، ) مِّنْهُمْ وَلاَ نِسَآءٌ مِّن ) ( الحجرات : 11 ) يدلُّ عليه قولُ زهير :
وما أدري ولستُ إخالُ أدرِي
أقومٌ آلُ حِصْنٍ أم نِسَاءُ
قال : وقومُ كلِّ رجلٍ شيعتُه وعشيرته .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس ، أنّه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR6.467 harf- يقال: قام يقوم قياما، فهو قائم، وجمعه: قيام، وأقامه غيره. وأقام بالمكان إقامة، والقيام على أضرب: قيام بالشخص؛ إما بتسخير أو اختيار، وقيام للشيء هو المراعاة للشيء والحفظ له، وقيام هو على العزم على الشيء، فمن القيام بالتسخير قوله تعالى: ﴿منها قائم وحصيد﴾ [هود/100]، وقوله: ﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها﴾ [الحشر/5]، ومن القيام الذي هو بالاختيار قوله تعالى: {أم من هو قانت آناء الليل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.794 harfق و م
رأيت أقواماً وأقاويم.
وقام قومة واحدة وقيل لأبي الدّقيش: كم تصلّي الغداة فقال: اصلي الغداة قومتين والمغرب ثلاث قومات.
وبه قوام: يقوم كثيراً من خلفة به.
وفلان يقام به وقيم بفلان وأقامه من مكانه وأقاموا بالدار.
وأقاموا عنها: ظعنوا.
وهذا مقام الساقي وهذا مقام الحيّ ومقامتهم ودار مقامتهم.
وقوم العود وأقامه فقام واستقام وتقوّم.
ومحٌ قويمٌ.
وقوّم المتاع
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR26.678 harfالقيامُ: نقيض الجلوس، قام يَقُومُ قَوْماً وقِياماً وقَوْمة وقامةً، والقَوْمةُ المرة الواحدة. قال ابن الأَعرابي: قال عبد لرجل أَراد أن يشتريه: لا تشترني فإني إذا جعت أَبغضت قَوْماً، وإذا شبِعت أَحببت نَوْماً، أي أَبغضت قياماً من موضعي؛ قال:
قد صُمْتُ رَبِّي، فَتَقَبَّلْ صامتي،
وقُمْتُ لَيْلي، فتقَبَّل قامَتي
أَدْعُوك يا ربِّ من النارِ التي
أَعْدَدْتَ للكُفَّارِ في القِيامةِ
وقال بعضهم: إنما أَراد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.155 harf* ق و م * * القَوْمُ * الرجال دون النساء لا واحدا له من لفظه قال زهير وما أدري ولست إخال أدري أقوم آل حصن أم نساء وقال الله تعالى ﴿لا يسخر قوم من قوم﴾ ثم قال ﴿ولا نساء من نساء﴾ وربما دخل النساء فيه على سبيل التبع لأن قوم كل نبي رجال ونساء وجمع القوم * أقْوامٌ * وجمع الجمع * أَقاوِمُ * و * أقائِمُ * و * القَوْمُ * يذكر ويؤنث لان أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كان للآدميين يذكر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR26.336 harf| | ( *!القَوْمُ : الجَمَاعَةُ من الرِّجَالِ والنِّساءِ | مَعًا ) ؛ لأن قَومَ كلِّ رَجُل شِيعَتُه وعَشِيرَتُه ، | ( أَوِ الرِّجَالُ خَاصَّةً ) دُونَ النِّسَاءِ لا واحِدَ | له من لَفْظِهِ ، قال الجَوْهَرِيُّ : ومنهُ قَولُه | تَعَالَى : ! 2 < لا يسخر *!قوم من قوم > 2 ! ، ثم | قال : ! 2 < ولا نساء من نساء > 2 ! أي : فَلَو | كَانَت النِّساءُ مِنَ القَوْمِ لم يَقُلْ : ولا نِساءٌ | من نِسَاءٍ ، وقال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.519 harfقَامَ
1 قَامَ ذ He stood still (Ksh and Bd in ii. 19) in his place. (Ksh.) ― -b2- قَامَتِ الدَّابَّةُ The beast stopped (S, K, TA) from journeying, (TA,) from fatigue, or being jaded; (S, TA;) i. q. انقطعت. (A.) And قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ His beast, being jaded, stopped with him, and moved not from its place. (Mgh.) ― -b3- قَامَ He, or it, stood up, or erect; syn. اِنْتَصَبَ. (K.) And
قَامَ 1 قَامَ ذ He stood still (Ksh and Bd in ii. 19) in his place. (Ksh.) ― -b2- قَامَتِ الدَّابَّةُ The beast stopped (S, K, TA) from journeying, (TA,) from fatigue, or being jaded; (S, TA;) i. q. انقطعت. (A.) And قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ His beast, being jaded, stopped with him, and moved not from its place. (Mgh.) ― -b3- قَامَ He, or it, stood up, or erect; syn. اِنْتَصَبَ. (K.) And hence, He rose, i. e. from sitting or reclining. ― -b4- قَامَ بِاللَّيْلِ He rose in the night to pray. ― -b5- قَامَ رَمَضَانَ He passed the nights of Ramadلn in prayer: (El-'Alkarnee in a marginal note in a copy of the Jلmi' es-Sagheer, voce مَنْ:) or he performed the prayers [of Ramadلn] called التَّرَاوِيح. (En-Nawawee, ibid.) ― -b6- قَامَتِ الصَّلَاةُ The people rose to prayer: or the time of their doing so came. (TA.) ― -b7- قَامَتِ السَّاعَةُ The resurrection, or the time thereof, came to pass. ― -b8- قَامَتِ الشَّمْسُ وَكَادَ الظِّلُّ يَعْقِلُ [The sun became high, and the shade almost disappeared, at midday]. (JK.) ― -b9- قَامَ عَلَيْهِ He rose up against him: see a verse cited voce حُوبٌ. ― -b10- قَامَ بِالأَمْرِ He undertook the affair; took, or imposed, it upon himself; syn. تَكَفَّلَ بِهِ; and the epithet is قَائِمٌ and قَيِّمٌ: (Ham, p. 5:) [and] he managed, conducted, ordered, regulated, or superintended, the affair; syn. سَاسَهُ; (TA in art. سوس;) and قام عَلَيْهِ has this latter signification; and he tended, or took care of, it, or him; syn. سَاسَهُ and وَلِيَهُ: (Ham ubi supra:) [and] the former signifies he attended to the affair; [occupied himself with it]; (this should be the first explanation;) was mindful of it; kept to it constantly, or steadily; and is contr. of قَعَدَ عَنْهُ and تَقَاعَدَ: (JM, q. v.:) [or,] as contr. of قعد عنه and تقاعد, he acted vigorously in the affair; as also ↓ أَقَامَهُ; syn. جَدَّ فِيهِ, and تَجَلَّدَ. (Bd in ii. 2.) ― -b11- You say, قَامَ بِشَأْنِهِ He undertook, or superintended, or managed, his affair, or affairs. And you say, قَامَ بِاليَتِيمِ, (Msb in art. عول,) and بِالصَّبِىِّ, (Idem, art. كفل,) He maintained the orphan, and the child; syn. عَالَهُ, and كَفَلَهُ: (Idem:) and قَامَ المَرْأَةَ, and عَلَيْهَا, He undertook the maintenance of the woman; or he maintained her; (مَانَهَا [i. e. قَامَ بِكِفَايَتِهَا (S and K in art. مون)];) and undertook, or managed, her affair, or affairs. (K.) And الرِّجَالُ يَقُومُونَ عَلَى النِّسَآءِ The men govern the women: (Bd, iv. 38:) or are mindful of them, and act well to them, or take care of them. (TA.) ― -b12- قامَ بِعُذْرِى [He undertook, and it served, to excuse me]. (Msb and TA in art. عذر; &c.) ― -b13- قَامَ بِهِ He, or it, was supported, or sustained, by it; subsisted by it: see the explanation of قَِوَامٌ in the Msb. ― -b14- قَامَ عَلَيْهِ كَذَا It cost him such a thing, such a sum, or so much. ― -b15- قَامَ often signifies ثَبَتَ: so in قَامَ فِى نَفْسِهِ أَنَّهُ كَذَا It was, or became, established in his mind that it was so. ― -b16- قَامَ بِهِ قِيَامًا تَامًّا He managed it perfectly. ― -b17- قَامَ يَفْعَلُ كَذَا He began to do such a thing; he betook himself to doing such a thing. (Zj, in TA, art. قدم.) ― -b18- قَامَ المَآءُ (assumed tropical:) The water congealed, or froze; syn. جَمَدَ. (S, M, voce جَمَدَ.) ― -b19- قَامَتْ عَيْنُهُ: see عَيْنٌ قَائِمَةٌ. ― -b20- قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ: see ظَهِيرَة: there expl. from JK. ― -b21- قَامَ وَقَعَدَ: see قَعَدَ; and أَقْعَدَهُ; and see an ex. voce سُدَّةٌ. ― -b22- قَامَ has also for an inf. n. مَقَامٌ, agreeably with a general rule: see Bd in x. 72, &c.; and see مَرَامٌ in art. روم.
قَوَّمَهُ 2 قَوَّمَهُ ذ He made it straight, or even; namely, a crooked thing; as also ↓ أَقَامَهُ: (TK:) and made it right, or in a right condition; direct, or rightly directed. ― -b2- قَوَّمَهُ بِكَذَا He valued it, or rated it, as equal to, or worth, such a thing. A phrase well known, and used in the present day. ― -b3- قَوَّمَهُ He set its price; assigned it its price; valued it; (S, * Msb, K;) as also ↓ اِسْتَقَامَهُ. (Msb, K.) ― -b4- ↓ قَوَّمْتُهُ فَتَقَوَّمَ i. q. عَدَّلْتُهُ فَتَعَدَّلَ. (Msb.) ― -b5- قَوَّمَ He made a writing, and an account, or a reckoning, accurate, or exact, or right.
قَاوَمَهُ 3 قَاوَمَهُ ذ [He rose against him, and withstood him, or opposed him, in contention;] namely, his adversary. (Mgh in art. نهض.) ― -b2- It was equal, or equivalent, to it. (Msb.) ― -b3- قَاوَمَهُ فِى الحَرْبِ He opposed him, or contended with him for equality, in war, or battle. (MA.) ― -b4- قَاوَمَهُ فِى حَاجَةٍ He rose, or stood, with him [or assisted him] to accomplish some needful affair. (IAth, TA.) ― -b5- قَاوَمَهُ It was equal, or equivalent, to it: see Msb: syn. عَادَلَهُ, q. v. (TA in art. بوأ.) ― -b6- يُقَاوِمُ السُّمُوم [It counteracts poisons]. (TA, art. بلس.)
أَقَامَ 4 أَقَامَ ذ He set up, put up, set upright, a thing. (Msb.) ― -b2- أَقَامَهُ, said of food, [It sustained him, supported him]. (Msb.) ― -b3- أَقَامَ عَلَى خَطَرٍ He stood to a bet, wager, or stake. (TA, voce نَدَِبٌ.) ― -b4- أَقَامَ عَلَيْهِ الحَّدَ He inflicted upon him the punishment termed حَدٌّ. (Mgh, art. حد.) ― -b5- أَقَامَ دَرْأَهُ: see درأ. ― -b6- أَقَامَ لِلصَّلَاةَِ, inf. n. اـِقَامَةٌ, He (the مُبَلِّغ) recited the form of words called اـِقَامَة, q. v. infra. ― -b7- أَقَامَ He remained, continued, stayed, tarried, resided, dwelt, or abode, in a place: he remained stationary. ― -b8- أَقَامَ الصَّلَاةَ, He observed prayer: or أَدَامَ فِعْلَهَا. (S, Msb.) See also Bd, and Jel ii. 2. ― -b9- أَقَامَ فِعْلًا He performed an action. ― -b10- See 1. ― -b11- أَقَامَهُ عَلَى الطَّرِيقِ He made him to keep to the road: and للقَصْدِ, to the right way. (L, art. لغد.) ― -b12- See 10. ― -b13- أَقَاَمَ الأَمْرَ He put the affair into a right state; like نَظَمَهُ: see the latter in the Msb. ― -b14- أَقَامَهُ (K in art. عدل) He made it to be conformable with that which is right; namely, a judgment, a judicial decision. (TK in that art.) ― -b15- See 2. ― -b16- أَقَامَ بِهِ in the Hamلseh, p. 75, 1. 9, app. signifies He stood in his stead. ― -b17- أَقَامَ He observed, or duly performed, a religious, or moral, ordinance or duty. ― -b18- أَقَامَ البَيِّنَةَ [He established the evidence or proof; and so اقام بِهَا? the ب being redundant]. (Bd, iii. 68.) And [in like manner,] اقام حُجَّتَهُ i. q. أَثْبَتَهَا; (TA in art. ثبت;) and so, app., بِحُجَّتِهِ; the ب being redundant, as in an ex. voce خُطَّةٌ; but this is the only ex. that I know, and it is without explanation: Golius mentions the phrase أَقَامَ بِى عَلَيْكُمْ; but without indicating his authority. ― -b19- أَقَامَ عَلَى حَالٍ He abode, or continued, in a state, or condition; and اقام على أَمْرٍ the same; and he abode, continued, stayed, or waited, intent upon, or occupied in, an affair, a business, or a concern; he kept to it.
تَقَوَّمَ 5 تَقَوَّمَ ذ It subsisted: see رُكْنٌ. ― -b2- تَقَوَّمَ It had a price; was valued. ― -b3- See 2.
تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ 6 تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ ذ They valued it, or estimated its price, among them. (TA.)
اِسْتَقَامَ 10 اِسْتَقَامَ ذ It became right; direct; in a right state; straight: even: tended towards the right, or desired, point, or object; had a right direction, or tendency; was regular. ― -b2- اِسْتَقَامَ عَلَى طَرِيقِ الحَقِّ (K, art. رشد) He continued in the way of truth, or the right way; as also عَلَيْهِ ― -b3- أَقَامَ? ― -b4- لَمْ يَسْتَقِمِ الأَمْرُ The affair was, or became, difficult: see تَعَذَّرَ. ― -b5- استقام لَهُ الأَمْرُ The affair, or case, became in a right state for him; syn. اِعْتَدَلَ. (S.) ― -b6- اِسْتَقَامَ He, or it, was, or became, right, direct, rightly directed, undeviating, straight, or even: and he, or it, stood right, or straight, or erect. (MA, KL.) He went right on, straight on, or undeviatingly: (see زَعَبَ:) whence اِسْتَقَامَ عَلَى الطَّرِيقَةِ he went on undeviatingly in the way. (See Kur lxxii. 16.) He went right; pursued a right course; acted rightly, or justly. See also سَدَّ, with which it is syn. It (an affair) was direct in its tendency, or had a right tendency. It (discourse, &c.) had a right tenour. ― -b7- See 2.
قَوْمٌ قَوْمٌ ذ [A people, or body of persons composing a community: and people, or persons:] a company, or body, [or party, (see what follows,)] of men, [properly] without women: (S, Msb, K, &c.:) or of men and women together; (K;) for the قوم of every man is his party, and his kinsfolk, or tribe: (TA:) or (K) sometimes including women, as followers; (S, Msb, K;) for the قوم of every prophet is of men and women. (S, Msb.) ― -b2- قَوْمٌ opposed to نِسَآءٌ: see a verse cited voce سَوْفَ.
قَامَةٌ قَامَةٌ ذ The stature of a man; his height in a standing posture; it is a span (شِبْر) shorter than a باع: (JK:) tallness, height; and beauty, or justness, of stature. (K.) ― -b2- قَامَةٌ A structure [or post] like the figure of a man, raised at the side of a well, whereon is placed the wood to which the pulley is attached: pl. قَامٌ: (JK:) also called ↓ قَائِمَةٌ: see K, voce عَمُود: or قَامَةُ البَكْرَةٌ signifies the sheave (بَكْرَة) with its apparatus. (S, K.)
دِينٌ قِيَمٌ دِينٌ قِيَمٌ ذ A right religion. (Kur, vi. 162.) See دِرَّةٌ.
الرِّيَاحُ القُوَّمُ الرِّيَاحُ القُوَّمُ ذ The right [or cardinal] winds. (S, voce نَكْبَاءُ.)
الدِّينُ القَيِّمُ الدِّينُ القَيِّمُ ذ (Kur ix. 36) The right, correct, or true, reckoning. (T in art. دين.) ― -b2- قَيِّمُ الأَمْرِ i. q. ↓ مُقِيمُهُ and سَائِسُهُ: fem. قَيِّمَةٌ. (TA.) ― -b3- قَيِّمٌ بِالأَمْرِ A manager of an affair; i. q. اـِزَاؤُهُ. (S, Msb, art. ازى.) See قَامَ بِالأَمْرِ. ― -b4- قَيِّمٌ A manager, conductor, orderer, regulator, or superintendent, of an affair: (TA:) a manager, conductor, &c., of the affairs of a people. (JK.) قَيِّمٌ عَلَى المَالِ A good [manager and] tender of camels, &c. (TA in art. بلو.)
قِيمَةٌ قِيمَةٌ ذ The real value, or worth, of a thing; its equivalent; differing from ثَمَنٌ, q. v. (MF in art. ثمن.)
قَوَامٌ قَوَامٌ ذ Stature, and goodly stature, or tallness, of a man: (S:) symmetry, or justness of proportion. (Msb.) ― -b2- قِوَامُ الأَمْرِ and قِيَامُهُ and قَوَامُهُ The stay, or support, of the thing, or affair, whereby it subsists, and is managed and ordered. (Msb.) And قِوَامٌ The food that is a man's support; (Msb;) [his subsistence.] ― -b3- قِوَامٌ [The main stay of a thing.] ― -b4- لَا قِوَامَ لَهُ بِهِ [He has not power to withstand him. (K, art. نجز.)
قِوَامٌ قِوَامٌ ذ Subsistence: see رُكْنٌ and طَبَعٌ.
قِيَامٌ قِيَامٌ ذ [A state of purging, or flux of the belly: used in this sense in the S, K, voce هَيْضَةٌ].
قَوِيمٌ قَوِيمٌ ذ : see صَوِيبٌ.
القَيُّومُ القَيُّومُ ذ : see يَا قَيُّومُ in the last paragraph of art. شره, where I have rendered it on the authority of an explanation in the TA.
قَوَّامٌ قَوَّامٌ ذ One who rises much, or often, in the night to pray. (TA.) See صَوَّامٌ.
قُومِيَّةٌ قُومِيَّةٌ ذ is written with damm in copies of the S, K, JK: in the CK, erroneously, قَوْمِيَّةٌ, in both senses. See voce مُتَشَمِّسٌ.
قَائِمٌ قَائِمٌ ذ Appearing; conspicuous; [as though standing before one]: said of a thing whether standing or thrown down. (TA, in explanation of the phrase هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى, art. نصب.) ― -b2- قَائِمَةٌ, pl. قَوَائِمُ, Leg of a horse, &c. ― -b3- عَيْنٌ قَائِمَةٌ An eye [blind, or white and blind, but still whole or] that has become white and blind, but not yet burst, (AZ in L, art. سد,) or sightless, but with the black still remaining. (Mgh, Msb.) ― -b4- قَائِمٌ and قَائِمَةٌ The hilt of a sword. (Msb.) ― -b5- قَائِمَةٌ A leg of a table, and of a throne, or moveable seat, &c. (JK.) See also قَامَةٌ; and see اـِسْنَادٌ. ― -b6- قَوَمَةُ بَيْتِ النَّارِ (K, art. هربذ.) The servants of the fire-temple. (TA, same art.) ― -b7- القَوَائِمُ The winds. So in a verse of Umeiyeh Ibn-Abi-s-Salt. (TA, voce سَدِرٌ.) ― -b8- قَوَائِمُ المَائِدَةِ [The legs of the table]. (K, art. عقر.) ― -b9- قَطٌّ قَائِمٌ A nibbing in which the pith and the exterior of the reed are made of equal length: opposed to مُصَوَّبٌ. (TA in art. حرف.) ― -b10- مَآءٌ قَائِمٌ Frozen water. And stagnant water: see حِبَاك.
اـِقَامَةٌ اـِقَامَةٌ ذ The form of words chanted by the مُبَلِّغ, not by the مُؤَذِّن, consisting of the common words of the أَذَان, with the addition of قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ (The time of prayer has come!) pronounced twice after حَىَّ عَلَى الفَلَاحِ. See ثَوَّبَ.
مَقَامٌ مَقَامٌ ذ The place of the feet; (K;) a standingplace; (S, Msb;) as also ↓ مُقَامٌ: (S:) or the latter, a place of stationing: (Msb:) and both, a place of continuance, stay, residence, or abode: (K:) [a standing:] and the latter, a place of long continuance, stay, residence, or abode: (Expos. of the Mo'allakلt, Calc., p. 138:) and both, continuance, stay, residence, or abode. (S, K.)
مُقَامٌ مُقَامٌ ذ : see مَقَامٌ.
مُقِيمٌ مُقِيمٌ ذ Lasting; continuing: (Bd, ix. 21:) unceasing. (Bd, ix. 69.) ― -b2- أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ: see art. قعد. ― -b3- See قَيِّمٌ.
مَقَامَةٌ مَقَامَةٌ ذ A standing-place. Hence, (assumed tropical:) A sittingplace. Hence, (assumed tropical:) The persons sitting there. Hence, (assumed tropical:) An oration, or a discourse, or an exhortation, (خُطْبَة او عِظَة,) or the like, there delivered; as also مَجْلِسٌ. (Mtr, in De Sacy's ed. of El-Hareeree, p. 5.)
حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ ذ (K, art. موس) A precious stone. (TA, same art.)
المِعَى المُسْتَقِيمُ المِعَى المُسْتَقِيمُ ذ The rectum.
تَقْوِيمَاتٌ تَقْوِيمَاتٌ ذ [pl. of تَقْوِيمٌ] Stellar calculations. (TA, voce اِيجٌ.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR6.098 harfقَامَ
قَامَ ( w ) U ( n. ac. قَوْم [ 1 ] , قَوْمَة [ 1t ] ,
قَامَة
قَامَة [ 1tA ] , قِيَام [ 23I ] ),
a. Rose; stood, stood up; was upright; was set up, erected.
b. Stopped, stood still; was motionless, immovable; was frozen ( water ).
c. Rose again; resuscitated; revived.
d. Was worth, amounted to, stood at, cost.
e. Was animated, brisk ( market ).
f. Triumphed, prevailed ( truth
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR98.183 harfقوم
قَامَ - يَقُوْمُ - قَوَام - قَوَاماً - قَائِم - قِيَام - أَقْوَم - قَيِّم - قَيِّمَة - قَوَّام - قَوَّامُوْن - قَيُّوْم - قِيَامَة - مَقَام - أَقَامَ - يُقِيْمُ - مُقِيْم - إِقَام
قَوَّمَ - يُقَوِّمُ - تَقْوِيْم
اسْتَقَامَ - يَسْتَقِيْمُ - مُسْتَقِيْم
قَامَ - يَقُوْمُ + كائن: ينهض وينتصب متجهاً لهدف، بشكل مباشر ومتعامد عليه: ينهض، من
Sîgalar(138)
Mücavir kökler415 mücavir (859 toplam)
- صلو
52 ortak ayet · Namaz
- صرط
33 ortak ayet · Yol
- يوم
104 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- زكو
27 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
- هدي
66 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- نوح
22 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- فسق
21 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- أله
242 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أتي
83 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- قول
186 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ظلم
57 ortak ayet · Zalimler
- خزي
12 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
Geçtiği ayetler(597)
Bu kök 597 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
… ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا …
KıyametSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.
… لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
KıyametYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.
… فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
KıyametAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
KıyametKüfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.
… وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ …
KıyametHani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.
… الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
KıyametAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
KıyametBir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.
… هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
KıyametAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.
كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ …
KıyametHer nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.
رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ
KıyametRabbımız; bize peygamberlerinin va’d ettiklerini ver ve kıyamet günü rezil etme bizi. Sen, sözünden asla dönmezsin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوم |
| Yapı | Üçlü (ecvef-vâvî) |
| Özel Durum | İlletli (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصب, ثبت, عزم |
| Zıt Kök | قعد |
| Çekirdek Özet 1 | Dikey doğruluş, yere basarak kendi ekseninde dengeli ve müstakil biçimde ayakta durma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeye ve adalete dayalı nizamı ikame etme, sürekli gözetim ve istikamet üzere bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin kendi ayakları üzerinde çökmeden durabilmesini sağlayan kurucu nizam ve toplumsal dinamizm |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel duruş veya etnik topluluk (kavim) olarak daraltılıp, kurucu istikamet, süreklilik ve nizamı ayakta tutma (ikame) işlevinin göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Toplanma, yoğunlaşma, bükülmezlik, içsel güç ve varlığını sürdürme direnci; قوت (bedeni ayakta tutan rızık), قوس (gerilerek güç toplayan yay), قوي (sağlam ve sarsılmaz olma) köklerinde olduğu gibi biriken direnç ve mevcudiyet | م | Çekirdekteki içsel direnç ve güç, mim harfinin kattığı toplanma, süreklilik, kuşatıcılık ve derinlik boyutuyla birleşerek varlığın dikey eksende kaim olmasına, kendi dengesini kurup nizam teşkil etmesine ve bir toplum veya yapının ortak bir eksen etrafında toplanmasına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir merkez etrafında toplanma, yoğunlaşma, sınırları belirginleşerek odak noktası olma |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Yere sağlamca tutunma, sabitleme, dikey bağlantı kurarak yukarı yönlü bağ oluşturma |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bir araya gelen kütle, süreklilik, topluluk hali ve kapsayıcı nizam |
| قوم | Merkeze toplanıp yere çakılan bir direk gibi dikey eksende birleşerek yükselme | Bir odağa bağlanarak yere sağlam basma, dikey doğrultuda kendi dengesini sağlayarak çökmekten kurtulma ve çokluğun bu istikamette bir nizam oluşturması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın veya bir nesnenin yere dayanarak dikey biçimde doğrulması, çökmüşlükten veya yatay halden dik konuma geçmesi; çadır direğinin dikilmesi, kuyunun başına dikilen ağaç direkler ve devenin ayağa kalkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde kelimeyi topluluğu sırtlayan, sorumluluk alan dirayetli erkekler zümresi anlamında kullanmıştır: وما أدري وسوف إخال أدري / أقوم آل حصن أم نساء |
| Erken Arapça kullanım | Kuyunun ağzına makaranın ağacını yerleştirmek üzere dikilen iki direk veya taş duvara kâme denmesi; bir şeyin değerini belirleme, bir işi bizzat üstlenme ve bir yerde sürekli ikamet etme |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde ortak olan قوم kökü, dikey doğruluş, ayakta durma, uyanma, canlanma ve mevcudiyetini koruma çekirdek semantiğine dayanır. Akatçada kâmu / qummu biçiminde ayakta durmak, kalkmak ve mevcudiyetini sürdürmek manasında kullanılır. İbranicede qūm (קtext{וּ}ם) kökü kalkmak, ayağa dikilmek, bir hükmü veya ahdi yerine getirip geçerli kılmak (ikame etmek) anlamlarını taşır. Süryanicede qām (ܩܡ) benzer şekilde uykudan veya ölümden uyanmak, doğrulmak ve sağlam durmak fiilidir. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) kollarında da k-w-m kökü hem şahsın dikelmesi hem de bir görevi yerine getirmesi, bir işi ayakta tutması bağlamında mevcuttur. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel dikilmeyi değil; bir hakkı yerine getirmeyi, bir sistemi veya kurumu işler vaziyette tutmayı (ikame), nesnelerin iç dengesini ve gerçek değerini (kıymet) ve ortak bir davayı omuzlayan faal cemiyeti (kavim) kapsayacak geniş bir semantik olgunluğa ulaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dikey doğrulma ve ayakta durma | Fiziksel dikilişten kurumsal sürekliliğe, bir nizamı icra etmeye ve toplumsal sorumluluğu yüklenmeye doğru gelişen semantik seyir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ortak Kuzeybatı ve Doğu Sami mirası | Akatça kâmu, İbranice qūm, Süryanice qām biçimleriyle dikey doğruluş, varoluş ve ahdin yürürlüğe konması | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Çad ve Kuşitik dillerinde yer yer dikilme ve kalkma eylemleriyle örtüşen fonetik izler bulunmakla birlikte sistematik soydaşlık zayıftır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوم | Anlamlı | Ayakta durmak, doğrulmak | Dikey konuma gelmek, bir işi omuzlamak, nizamı kurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قمو | Anlamlı | Aşağılamak, boyun eğdirmek | Birini hor görmek, küçültmek, başını eğdirmek | Hedef kökün dikey yükselişinin aksine baş eğdirmeyi ifade eder; Kur'an'da geçmez |
| وقم | Anlamlı | Bastırmak, kahretmek | Karşı tarafı susturmak, boyun eğdirip hareketini engellemek | Baskı altına alma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| ومق | Anlamlı | Sevmek, muhabbet beslemek | İçten ve derin bir bağlılıkla sevgi duymak | Kalbi bağlanma; Kur'an'da geçmez |
| مقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak kaydedilmemiştir | Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez |
| موق | Anlamlı | Ahmaklık, göz pınarı | Aklın zayıflığı veya gözün iç pınarı | Ayakta durmanın zıddı olan zihni düşüklük; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوم | Merkez | Dikey doğruluş ve nizam | Kendi ekseninde dengeli durma, işi omuzlama ve süreklilik | Yere basarak dikey nizamı kurma |
| نصب | Komşu | Dikilme ve yorulma | Bir hedefe dikilme veya bir nesneyi saplayarak dik duruma getirme | Dışarıdan bir müdahaleyle dikilme ve bu esnada çekilen meşakkat vurgulanır |
| ثبت | Komşu | Sabit kalma | Bir noktada kımıldamadan yerinde durma | Dikey yükselişten ziyade yerinden oynamama ve sebat esastır |
| عزم | Komşu | Kararlılık | Zihni ve iradi olarak bir işe kilitlenme | Eylemin bedeni veya kurumsal duruşundan çok zihni yönelişini içerir |
| قعد | Zıt | Oturma ve pasiflik | Hareketi bırakıp yere çökmek, yükümlülükten kaçınmak | Eylemsizlik, durağanlık ve sorumluluk alanını terk etme halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوم | Ayakta durmak, doğrultmak, nizam kurmak | Dikey doğruluş, mevcudiyet, adaleti icra etme, sorumlu topluluk | Kesin |
| Latince | Stare, consistere, constituere | Ayakta durmak, tesis etmek | Fiziksel duruşu ve bir kurumu ayağa kaldırıp kurmayı karşılar; dini-ahlaki gözetim nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| İngilizce | Stand, establish, uphold, community | Ayakta durmak, kurmak, sürdürmek | İkame ve kıyam anlamlarını farklı kelimelerle karşılar; kökün içsel bütünlüğünü tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Almanca | Stehen, aufrichten, einsetzen | Durmak, dikeltmek, tayin etmek | Dikey duruş ve inşa eylemini iyi verir; kavim ve kıyamet kavramlarındaki ontolojik süreklilik eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Se dresser, établir, maintenir | Doğrulmak, kurmak, ayakta tutmak | Nizamın ve hukukun yürütülmesi bağlamını karşılar; kökün ilahi gözetim boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَوْم | Ortak sorumluluk taşıyan topluluk | Bir peygambere muhatap olan veya ortak bir davayı/ameliyeyi üstlenen cemiyet (A'râf 7:93, Nûh 71:2) |
| أَقَامَ / يُقِيمُ | Şartlarına ve ruhuna uygun icra etmek (ikame) | Namazı bütün rükünleriyle, süreklilik ve istikamet üzere hayata geçirmek (Bakara 2:43, Rûm 30:31) |
| الْقِيَامَة | Büyük diriliş ve ilahi adalet divanına dikiliş | Bütün varlığın hesap için kabirlerinden kalkıp Allah'ın huzurunda durması (Bakara 2:85, Kıyâme 75:6) |
| مُسْتَقِيم | Bükülmez, doğru ve hedefe ulaştıran yol | Eğriliği olmayan, sapmadan hedefe götüren ilahi cadde (Fâtihâ 1:6, Bakara 2:142) |
| قَوَّام / قَيِّم | Gözeten, kollayan, yöneten, sağlam | Varlıkların nizamını sağlayan, işleri ayakta tutan otorite ve dosdoğru din (Nisâ 4:34, Tevbe 9:36) |
| قَامَ (fiziksel/iradi) | Ayağa kalkmak, gece ibadetine durmak | Oturma halinden ibadete veya eyleme geçiş, adaletle şahitlik etmek (Müzzemmil 73:20, Mâide 5:8) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın Kayyûm sıfatı ve Kıyamet | Varlığın zatıyla mı yoksa Allah'ın ayakta tutmasıyla mı kaim olduğu ve haşr esnasında bedenlerin kıyamı | Varlığı varlıkta tutan yegane ontolojik dayanak ve ebedi diriliş |
| Fıkıh | Namazda kıyam rüknü ve ikame | Namazın sıhhati için ayakta durmanın farziyeti, hadlerin ve şeriat hükümlerinin ikamesi | Şekli ve hukuki bir yükümlülüğün eksiksiz yerine getirilmesi |
| Tefsir | İstikamet, kayyim din ve kavim kavramı | Müstakim yolun sınırları, dinin niçin kayyim olduğu ve kavim lafzının kadınları da kapsayıp kapsamadığı | İtikadi ve ahlaki doğruluk ile toplumsal dayanışma dengesi |
| Hadis | Gece namazı (kıyamü'l-leyl) ve nizam | Gece ibadetine kalkmanın fazileti, adalet üzere kaim olan adil yöneticinin vasıfları | İbadette sebat ve toplumsal emaneti ayakta tutma şuuru |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk | Kayyûmiyet ve İkame | Varlığın devamını sağlama ve kulluk nizamını diri tutma | Allah'ın evreni ayakta tutması karşısında kulun dini hayatı ikame etmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | İstikamet ve Kıvam | Bilgide tutarlılık ve ölçülülük | Teori ve uygulamanın eğrilikten uzak, sağlam bir mantıksal sütun üzerine oturması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | Adaleti İkame | Hukukun üstünlüğünü ve meşru düzeni koruma | Otoritenin şahıslara değil, adalet ve hakkaniyet sütununa dayanarak ayakta kalması | Kesin |
| İktisadi | Değer ve mal yönetimi | Kıymet ve Kıvam | Kaynakların israftan ve darlıktan korunup değerini bulması | Malın toplumun ayakta kalma vesilesi (kıyâm) kılınarak korunması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (Statik ve Dinamik Denge) | Bir cismin veya sistemin yerçekimine veya dış kuvvetlere direnerek dengede durması; vektörel kuvvetlerin toplamının sıfır olması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve toplumsal nizam | Bir toplumun dağılmadan, anomiye düşmeden ortak normlar ve hukuki kurumlar vasıtasıyla fonksiyonlarını sürdürebilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün "kavim" kelimesine hapsedilerek salt kan bağına dayalı etnik bir ırk gibi anlaşılması veya "ikame"nin yalnızca namazın yatıp kalkma hareketine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davayı omuzlayan her türlü bilinçli toplumsal yapı; namazın, adaletin, şahitliğin ve ilahi ölçülerin bireysel ve toplumsal hayatta dimdik ayakta tutulması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal ayetlerin kabileci/ırkçı bir dille yorumlanması ve ibadetlerin toplumsal nizamı inşa eden diriltici ve adil boyutunun kaybolarak şekilciliğe mahkum edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojisini (Allah'ın el-Hayy ve el-Kayyûm oluşu), hem ahlakını (istikamet), hem ibadetini (ikametü's-salât), hem de toplumsal muhataplığını (kavim) tek bir dikey doğruluk ve nizam ekseninde birleştiren anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin muhatap kitleleriyle olan tebliğ mücadelelerinde, namaz ve zekatın emredildiği teşri ayetlerinde, adalet ve şahitliğin emredildiği hukuk ayetlerinde ve ahiretteki dirilişi anlatan sahnelerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece kalbi ve pasif bir inanç olduğu zannını çürütür; inancın ancak adaleti, ahlakı ve ibadeti hayatta "ikame ederek" (ayakta tutarak) var olabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYere sağlam basarak dikey konuma gelmek, çökmüşlükten veya yataylıktan kurtulup dik bir direk gibi kendi ekseninde dengede durmak.
- Soyut anlamİlahi veya ahlaki bir nizamı sarsılmadan, eğilip bükülmeden hayata hakim kılmak, sürekli gözetim ve mesuliyet şuuruyla varlığını korumak.
- Sistematik karşılıkBir yapının iç dengesini bularak çöküşe karşı direnç göstermesi, adalet ve istikamet üzere fonksiyonlarını icra eden dinamik bir düzen tesis etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sistemin veya toplumun ayakta kalma ve dik durma durumunu (kıyam/istikamet) temsil eder. sisteme dikey duruş ve nizam sağlayan kurucu eylemleri (namazın ikamesi, adaletin tesisi, ortak bilinç), ise sistemi çöküşe, eğrilmeye ve atalete sürükleyen bozucu faktörleri simgeler. Sistemin kaim olabilmesi, zaman içindeki kurucu girdilerin bozucu kuvvetleri aşarak dengenin süreklilik kazanmasına bağlıdır. Türevin sıfırdan büyük veya eşit kalması, sistemin çökmeden, bilfiil istikamet üzere ayakta durduğunu matematiksel olarak ifade eder.