قوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-و-م138 sîga, 415 mücavir kök, 597 ayet, 79 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يوملِقَوْمٍهديقومصلوصرطقَوْمٍفسقزكوقَوْمًاخزيالْقَوْمَ

KökSîga 138Ayet 597Sure 79Mücavir 415

▶ Ağı aç (3B)

قوم

ق - و - م

KÖK
  • 660 geçiş
  • 597 ayet
  • 138 sîga
  • 13 sözlük

Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayvanların ön ayaklarına denir. Kavm ise ağacın gövdesi demektir. Kıyam etmek, kalkmak veya ayakta durmak anlamındadır. Kayyim ayakta durandır. Mecazi olarak sağlam, bozulmamış veya bozulamayacak anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.185 harf
القاف والميم و"وأيء" معهما ق و م، و ق م، و م ق، م و ق، م أ ق، ق م أ مستعملات قوم: القَوْمُ: الرجال دون النساء، قال الله جل وعز: "لا يسخر قَوْمٌ من قوم، عسى أن يكونوا خيراً منهم، ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن"، وقال زهير: وما أدري، وسوف أخال أدري أقومٌ آل حصن أم نـسـاء?! وقومُ كل رجل: شيعته وعشيرته. والقَوْمَةُ: ما بين الركعتين من القيام. قال أبو الدقيش: أصلي الغداة قومتين، والمغرب ثلاث
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.477 harf
القَوْمُ: الرجال دون النساء، لا واحد له من لفظه. قال زهير: وما أدري وسَوف إخالُ أدريأقَوْمٌ آلُ حِصْـنٍ أم نـسـاءُ وقال تعالى: "لا يسخر قومٌ من قومٍ" ثم قال سبحانه: "ولا نساءٌ من نساءٍ". وربَّما دخل النساء فيه على سبيل التبَع، لأن قوم كلِّ نبيّ رجالٌ ونساء. وجمع القَوْمِ أقوامٌ، وجمع الجمع أقاوِمُ. قال أبو صخر: فإن يَعْذِرِ القلبُ العَشِيَّةُ في الصِبافُؤادَكَ لا يَعْذِرْكَ فـيه الأقـاوِمُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok14.928 harf
باب القاف والميم قوم ، قمي ، قمأ ، وقم ، ومق ، موق ، مأق ، مقا . قوم : قال الليث : القوم : الرِّجال دون النساء . ومنه قول الله : ( ءَامَنُواْ لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن ( ، أي : رجالٌ من رجال ، ) مِّنْهُمْ وَلاَ نِسَآءٌ مِّن ) ( الحجرات : 11 ) يدلُّ عليه قولُ زهير : وما أدري ولستُ إخالُ أدرِي أقومٌ آلُ حِصْنٍ أم نِسَاءُ قال : وقومُ كلِّ رجلٍ شيعتُه وعشيرته . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس ، أنّه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf
(باب القاف والواو وما يثلثهما) (قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر. فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR6.467 harf
- يقال: قام يقوم قياما، فهو قائم، وجمعه: قيام، وأقامه غيره. وأقام بالمكان إقامة، والقيام على أضرب: قيام بالشخص؛ إما بتسخير أو اختيار، وقيام للشيء هو المراعاة للشيء والحفظ له، وقيام هو على العزم على الشيء، فمن القيام بالتسخير قوله تعالى: ﴿منها قائم وحصيد﴾ [هود/100]، وقوله: ﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها﴾ [الحشر/5]، ومن القيام الذي هو بالاختيار قوله تعالى: {أم من هو قانت آناء الليل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.794 harf
ق و م رأيت أقواماً وأقاويم‏.‏ وقام قومة واحدة وقيل لأبي الدّقيش‏:‏ كم تصلّي الغداة فقال‏:‏ اصلي الغداة قومتين والمغرب ثلاث قومات‏.‏ وبه قوام‏:‏ يقوم كثيراً من خلفة به‏.‏ وفلان يقام به وقيم بفلان وأقامه من مكانه وأقاموا بالدار‏.‏ وأقاموا عنها‏:‏ ظعنوا‏.‏ وهذا مقام الساقي وهذا مقام الحيّ ومقامتهم ودار مقامتهم‏.‏ وقوم العود وأقامه فقام واستقام وتقوّم‏.‏ ومحٌ قويمٌ‏.‏ وقوّم المتاع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR26.678 harf
القيامُ: نقيض الجلوس، قام يَقُومُ قَوْماً وقِياماً وقَوْمة وقامةً، والقَوْمةُ المرة الواحدة. قال ابن الأَعرابي: قال عبد لرجل أَراد أن يشتريه: لا تشترني فإني إذا جعت أَبغضت قَوْماً، وإذا شبِعت أَحببت نَوْماً، أي أَبغضت قياماً من موضعي؛ قال: قد صُمْتُ رَبِّي، فَتَقَبَّلْ صامتي، وقُمْتُ لَيْلي، فتقَبَّل قامَتي أَدْعُوك يا ربِّ من النارِ التي أَعْدَدْتَ للكُفَّارِ في القِيامةِ وقال بعضهم: إنما أَراد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.155 harf
* ق و م * * القَوْمُ * الرجال دون النساء لا واحدا له من لفظه قال زهير وما أدري ولست إخال أدري أقوم آل حصن أم نساء وقال الله تعالى ﴿لا يسخر قوم من قوم﴾ ثم قال ﴿ولا نساء من نساء﴾ وربما دخل النساء فيه على سبيل التبع لأن قوم كل نبي رجال ونساء وجمع القوم * أقْوامٌ * وجمع الجمع * أَقاوِمُ * و * أقائِمُ * و * القَوْمُ * يذكر ويؤنث لان أسماء الجموع التي لا واحد لها من لفظها إذا كان للآدميين يذكر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR26.336 harf
| | ( *!القَوْمُ : الجَمَاعَةُ من الرِّجَالِ والنِّساءِ | مَعًا ) ؛ لأن قَومَ كلِّ رَجُل شِيعَتُه وعَشِيرَتُه ، | ( أَوِ الرِّجَالُ خَاصَّةً ) دُونَ النِّسَاءِ لا واحِدَ | له من لَفْظِهِ ، قال الجَوْهَرِيُّ : ومنهُ قَولُه | تَعَالَى : ! 2 < لا يسخر *!قوم من قوم > 2 ! ، ثم | قال : ! 2 < ولا نساء من نساء > 2 ! أي : فَلَو | كَانَت النِّساءُ مِنَ القَوْمِ لم يَقُلْ : ولا نِساءٌ | من نِسَاءٍ ، وقال
Maddenin bağlantısı

| | ( *!القَوْمُ : الجَمَاعَةُ من الرِّجَالِ والنِّساءِ | مَعًا ) ؛ لأن قَومَ كلِّ رَجُل شِيعَتُه وعَشِيرَتُه ، | ( أَوِ الرِّجَالُ خَاصَّةً ) دُونَ النِّسَاءِ لا واحِدَ | له من لَفْظِهِ ، قال الجَوْهَرِيُّ : ومنهُ قَولُه | تَعَالَى : ! 2 < لا يسخر *!قوم من قوم > 2 ! ، ثم | قال : ! 2 < ولا نساء من نساء > 2 ! أي : فَلَو | كَانَت النِّساءُ مِنَ القَوْمِ لم يَقُلْ : ولا نِساءٌ | من نِسَاءٍ ، وقال زُهَيْرٌ : | % ( وَمَا أَدْرِي وسَوفَ إخالُ أَدْرِي % | أَقومٌ آلُ حِصْنٍ أم نِساءُ ) % | | ومنه الحَدِيثُ : فلْيُسَبِّحِ القَومُ | ولتُصَفِّقِ النِّساء قال ابنُ الأَثِير : القَوْمُ |

| في الأَصْلِ مَصْدر *!قَامَ ، ثم غَلَبَ عَلَى | الرَّجَالِ دُونَ النِّساءِ ، وسُمُّوا بِذَلك | لأنهم *!قَوَّامُون على النِّساءِ بالأُمُورِ التي | لَيْس للنِّساءِ أَنْ *!يَقُمْنَ بِهَا . ورُويَ عن | أَبِي العَبَّاس : النَّفَرُ والقَوْمُ والرَّهْطُ ، هَؤُلاءِ | مَعْنَاهُمْ الجَمْعُ لا وَاحِدَ لَهم من لَفْظِهِمْ | للرِّجَالِ دُونَ النِّساء ، ( أَوْ ) رُبَّمَا ( تَدْخُلُه | النِّساءُ علَى ) سَبِيل ( تَبَعِيَّةٍ ) ؛ لأنَّ قَومَ كلِّ | نَبِيٍّ رِجالٌ ونِساءٌ قاله الجوهَرِيُّ ، يُذكَّر | ( ويُؤَنَّثُ ) ؛ لأنَّ أسماءَ الجُموعِ التي لا | وَاحِد لها من لَفْظِها إذا كان للآدَمِيِّينَ | يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ مثل : رَهْطٍ ونَفَرٍ وقَوْمٍ . | قال الله تَعالَى : ! 2 < وكذب به *!قومك > 2 ! | فذكَّرَ . وقال الله تَعالَى : ! 2 < كذبت قوم نوح > 2 ! فأَنَّثَ ، قال الجوهَرِيُّ : فإنْ | صَغَّرْتَ لَمْ تُدْخِلْ فيها الهَاءَ ، وقُلْت : | *!قُوَيْمٌ ورُهَيْطٌ ونُفَيْرٌ ، وإِنَّما يَلْحَقُ | التّانيثُ فِعْلَهُ ، وتَدْخُل الهَاءُ فيما يَكُون | لغَيْرِ الآدَمِيِّين مِثْلِ : الإِبِلِ والغَنَمِ ؛ لأَنَّ | التّأنيثَ لازِمٌ لَهُ ، فأمّا جَمعُ التَّكْسِيرِ | مِثالُ : مَسَاجِدَ وجِمَالٍ ، وإن ذُكِّرَ | وأُنِّثَ ، فإنَّما تُريدُ الجَمْعَ إذا ذَكَّرْتَ ، | وتُرِيدُ الجَماعَةَ إذا أَنَّثْتَ . وقال ابنُ | سِيدَه : وقَولُه تعالى : ! 2 < كذبت قوم نوح المرسلين > 2 ! إنّما أَنّثَ عَلَى مَعْنَى : | كَذَّبَتْ جَمَاعَةُ قَوْمِ نُوحٍ ، وقال المُرْسَلِينَ | وإن كَأنُوا كَذَّبُوا نُوحًا وَحْدَهُ ؛ لأنّ مَنْ | كَذَّبَ رَسُولاً واحِدًا من رُسُلِ الله فَقَدْ | كَذَّبَ الجَمَاعَةَ وخَالَفَهَا ؛ لأنَّ كُلَّ | رَسُولٍ يَأْمُرُ بِتَصْدِيقِ جَمِيعِ الرُّسُلِ ، | وجائِزٌ أن يَكُونَ كَذَّبَتْ جَمَاعَةٌ الرُّسُلَ . | وحَكَى ثَعْلَبٌ أنّ العَربَ تَقُولُ : يا أَيُّهَا | القَوْمُ كُفُّوا عَنَّا وكُفَّ عَنَّا ، على اللَّفْظِ | وعلى المَعْنَى . وقال مَرّة : المُخَاطَبُ | وَاحِدٌ والمَعْنَى الجَمْعُ ، ( ج : *!أَقْوامٌ ) | و ( جج ) جَمْعُ الجَمْعِ : ( *!أَقَاوِمُ ، *!وأَقَاوِيمُ ) ، | قال أَبو صَخْرٍ الهُذَلِيُّ وأَنْشَدَه يَعْقُوب : | % ( فإن يَعْذِرِ القَلْبُ العَشِيَّةَ في الصِّبَا % | فُؤادَك لا يَعْذِرْك فيه *!الأَقَاوِمُ ) % |

| | ويُروى : الأَقَايِم . وعَنَى بالقَلْبِ | العَقْلَ . | | وأنشدَ ابنُ بَرِّيٍّ : لِخُزَزَ بنِ لَوْذَان : | % ( مَنْ مُبلِغٌ عَمْرَو بنَ لأْيٍ % | حَيثُ كَانَ من الأقاوِمْ ) % | | قال ابنُ بَرِّيّ : ويقال : قَومٌ من الجِنِّ ، | ونَاسٌ من الجِنِّ ، *!وقَومٌ من الملائِكَةِ ، قال | أُميَّةُ : | % ( وفِيهَا مِنْ عِبَادِ الله قَومٌ % | مَلائِكُ ذُلِّلُوا وهُمُ صِعابُ ) % | | ( و ) قال ابنُ السِّكِّيت : ( يقال : | أَقَائِمُ ) *!وأَقاوِمُ كما في الصِّحاح . | | ( *!وقَامَ ) *!يَقُومُ ( *!قَوْمًا *!وقَوْمَةً *!وقِيامًا ، ) | بالكَسْر ( *!وقَامَةً : انْتَصَب ) . قال ابنُ | الأعْرابِيِّ : وقال عَبْدٌ لِرَجُلٍ أَرَادَ أن | يَشْتَرِيَهُ : لا تَشْتَرِني فإنِّي إذا جُعْتُ | أبغَضْتُ *!قَوْمًا ، وإذا شَبِعْتُ أَحْبَبْتُ نَوْمًا ، | أي : أبغضْتُ قِيامًا من مَوْضِعِي ، قال : | % ( * قَدْ صُمْتُ رَبِّي فَتَقَبَّل صَامَتِي * % ) % | % ( *!وقُمتُ لَيْلِي فَتَقَبَّل *!قامَتِي * % ) % | وقال بَعضُهم : إِنَّمَا أَرَادَ صَوْمَتِي *!وقَوْمَتِي ، | فأَبدلَ من الوَاوِ ألفًا ، وأَوردَ ابنُ بَرِّيّ | هَذَا الرَّجَزَ شاهِدًا على القَوْمَةِ : | % ( * قد قُمْتُ لَيلِي فتقَبَّل *!قَوْمَتِي * % ) % | % ( * وصُمتُ يَومِي فَتَقَبَّل صَوْمَتِي * % ) % | ( فهو *!قَائِمٌ من : *!قُوَّمٍ *!وقُيَّمٍ ، ) بالوَاوِ وبِالْيَاءِ ، | كسُكَّرٍ فِيهِما ، ( *!وقُوَّامٍ *!وقُيَّامٍ ) ، كَرُمَّانٍ | فِيهِمَا ، ويقال : *!قِيَّمٌ *!وقِيَّامٌ ، بكَسْرِهِمَا ، | وقيل : قَوْم اسمٌ للجَمْع ، ونِساءٌ *!قُيَّمٌ | *!وقَائِمَاتٌ اعرَفُ كما في التَّهْذِيبِ . | | ( *!وقَاوَمْتُهُ 0*!قِوامًا ، ) بالكَسْر : ( *!قُمتُ | مَعَه ) ، صَحَّتِ الوَاوُ في قِوَامٍ لصِحَّتِها في | *!قَاوَم . وفي الحَدِيثِ : من جَالَسَهُ أو | *!قَاوَمَهُ في حَاجةٍ صَابَرَهُ . قال ابنُ | الأَثِير : أي : إذا *!قَامَ معه لِيَقْضِيَ حَاجَتَه | صَبَر عليه إلى أن يَقْضِيَها . | | ( *!والقَوْمَةُ : المَرَّةُ الوَاحِدَةُ ) كما في |

| الصِّحاح . | | ( وما بَيْنَ الرَّكْعَتَيْنِ ) من *!القِيامِ | ( *!قَوْمَةٌ ) . قال أبو الدُّقَيْشِ : أُصلِّي الغَدَاةَ | *!قَوْمَتَيْنِ ، والمَغْرِبَ ثَلاَثَ *!قَوْمَاتٍ . | | ( *!والمَقَامُ : مَوْضِعُ القَدَمَيْن ) ، قال : | % ( * هذا *!مَقَامُ قَدَمَيْ رَبَاحِ * % ) % | % ( * غُدوةَ حَتَّى دَلَكَتْ بَرَاحِ * % ) % | ( و ) من المَجَازِ : ( *!قامَتِ المَرأةُ تَنُوحُ ) | أي : ( طَفِقَتْ ) وجَعَلَتْ ، وقد يُعْنَى به | ضِدُّ القُعُودِ ؛ لأَنَّ اَكْثَرَ نَوائحِ العَرَبِ | *!قِيَامٌ ، قال لَبِيدٌ : | % ( * *!قُومَا تَجُوبَانِ مع الأَنْواحِ * % ) % | ( و ) من المجاز : قام ( الأَمرُ ) *!قَوْمًا : | ( اعْتَدَل ) واسْتَوَىَ ، ( *!كاسْتَقَام ) ، ومثلُه | أَجَابَ واسْتَجَابَ ، وقَولُه تعالى : ! 2 < إن الذين قالوا ربنا الله ثم *!استقاموا > 2 ! | أي : عَمِلوا بِطَاعَتِه ولَزِمُوا سُنَّةَ نَبِيِّه | صلى الله تَعالَى عليه وسلم . وقال قَتَادَةُ : | اسْتَقَامُوا على طَاعَةِ الله وقال الأَسْوَدُ | ابنُ مَالِكٍ : ثم استَقَامُوا : لم يُشْرِكُوا به | شَيئًا . وقال أبو زَيْدٍ : *!أَقمتُ الشَّيْءَ | *!وقَوَّمْتُه فَقَامَ بِمَعْنَى *!اسْتَقَامَ . قال | *!والاسْتِقَامَةُ : اعتِدالُ الشّيءِ واسْتِواؤُهُ . | | ( و ) قَامَ ( في ) هَكَذا في النُّسَخِ | والصَّواب : قَامَ بِي ( ظَهْرِي ) أَي : | ( أَوْجَعَنِي ) ، كذا نَصُّ أَبِي زَيْدٍ في | نَوادِرِهِ ، وكذا قَامَتْ بِي عَيْنَايَ ، وكُلُّ | ما أَوْجَعَكَ مِنْ جَسَدِكَ فَقَدْ *!قَامَ بك . | | ( و ) من المَجَازِ : قَامَ ( الرَّجلُ المَرْأَةَ ، | و ) قام ( عَلَيْهَا : مَانَهَا *!وقَامَ بِشَاْنِهَا ) | مُتَكَفِّلاً بِأَمْرِهَا ، فهو *!قَوَّامٌ عَلَيْها مائِنٌ | لَهَا . | | ( و ) من المَجَازِ : قَامَ ( المَاءُ ) : ثَبَتَ | مُتَحَيِّرًا لا يَجِد مَنْفذًا ، وقيل : ( جَمَدَ ) ، |

| ومنه قَولُ المُتَنَب

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.519 harf
قَامَ 1 قَامَ ذ He stood still (Ksh and Bd in ii. 19) in his place. (Ksh.) ― -b2- قَامَتِ الدَّابَّةُ The beast stopped (S, K, TA) from journeying, (TA,) from fatigue, or being jaded; (S, TA;) i. q. انقطعت. (A.) And قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ His beast, being jaded, stopped with him, and moved not from its place. (Mgh.) ― -b3- قَامَ He, or it, stood up, or erect; syn. اِنْتَصَبَ. (K.) And
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR6.098 harf
قَامَ قَامَ ( w ) U ( n. ac. قَوْم [ 1 ] , قَوْمَة [ 1t ] , قَامَة قَامَة [ 1tA ] , قِيَام [ 23I ] ), a. Rose; stood, stood up; was upright; was set up, erected. b. Stopped, stood still; was motionless, immovable; was frozen ( water ). c. Rose again; resuscitated; revived. d. Was worth, amounted to, stood at, cost. e. Was animated, brisk ( market ). f. Triumphed, prevailed ( truth
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR98.183 harf
قوم قَامَ - يَقُوْمُ - قَوَام - قَوَاماً - قَائِم - قِيَام - أَقْوَم - قَيِّم - قَيِّمَة - قَوَّام - قَوَّامُوْن - قَيُّوْم - قِيَامَة - مَقَام - أَقَامَ - يُقِيْمُ - مُقِيْم - إِقَام قَوَّمَ - يُقَوِّمُ - تَقْوِيْم اسْتَقَامَ - يَسْتَقِيْمُ - مُسْتَقِيْم قَامَ - يَقُوْمُ + كائن: ينهض وينتصب متجهاً لهدف، بشكل مباشر ومتعامد عليه: ينهض، من
Tamamını oku

Sîgalar(138)

Mücavir kökler415 mücavir (859 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صلو

    52 ortak ayet · Namaz

  2. صرط

    33 ortak ayet · Yol

  3. يوم

    104 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  4. زكو

    27 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  5. هدي

    66 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  6. نوح

    22 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

  7. فسق

    21 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

  8. أله

    242 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  9. أتي

    83 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. قول

    186 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. ظلم

    57 ortak ayet · Zalimler

  12. خزي

    12 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

Geçtiği ayetler(597)

Bu kök 597 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

Sîga sayfası: الْقِيَامَةِ
  1. … ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا …

    KıyametSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  2. … لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    KıyametYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.

  3. … فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    KıyametAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

  4. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    KıyametKüfredenlere dünya hayatı pek süslendi. Ve onlar, iman edenlerden kimiyle eğleniyorlar. Halbuki takvaya erenler kıyamet gününde onların üstündedirler. Allah, dilediğine hesabsız rızık verir.

  5. … وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ …

    KıyametHani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.

  6. … الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    KıyametAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

  7. وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    KıyametBir peygamber için emanete hıyanet, olur şey değildir. Kim böyle hainlik ederse; kıyamet günü hainlik ettiği şey ile gelir. Sonra herkese kazandığı ödenir. Ve onlara zulmedilmez.

  8. … هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    KıyametAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

  9. كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ …

    KıyametHer nefis, ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz verilecektir. O vakit, kim ateşten uzaklaştırılır, cennete sokulursa; artık o, kurtulmuştur. Zaten dünya hayatı, aldatıcı geçimlikten başka bir şey değildir.

  10. رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ

    KıyametRabbımız; bize peygamberlerinin va’d ettiklerini ver ve kıyamet günü rezil etme bizi. Sen, sözünden asla dönmezsin.

Sîga sayfası: مُسْتَقِيمٍ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقوم
YapıÜçlü (ecvef-vâvî)
Özel Durumİlletli (orta harfi vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerنصب, ثبت, عزم
Zıt Kökقعد
Çekirdek Özet 1Dikey doğruluş, yere basarak kendi ekseninde dengeli ve müstakil biçimde ayakta durma
Çekirdek Özet 2İlahi iradeye ve adalete dayalı nizamı ikame etme, sürekli gözetim ve istikamet üzere bulunma
Çekirdek Özet 3Bir sistemin kendi ayakları üzerinde çökmeden durabilmesini sağlayan kurucu nizam ve toplumsal dinamizm
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel duruş veya etnik topluluk (kavim) olarak daraltılıp, kurucu istikamet, süreklilik ve nizamı ayakta tutma (ikame) işlevinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قوToplanma, yoğunlaşma, bükülmezlik, içsel güç ve varlığını sürdürme direnci; قوت (bedeni ayakta tutan rızık), قوس (gerilerek güç toplayan yay), قوي (sağlam ve sarsılmaz olma) köklerinde olduğu gibi biriken direnç ve mevcudiyetمÇekirdekteki içsel direnç ve güç, mim harfinin kattığı toplanma, süreklilik, kuşatıcılık ve derinlik boyutuyla birleşerek varlığın dikey eksende kaim olmasına, kendi dengesini kurup nizam teşkil etmesine ve bir toplum veya yapının ortak bir eksen etrafında toplanmasına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBir merkez etrafında toplanma, yoğunlaşma, sınırları belirginleşerek odak noktası olma
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaYere sağlamca tutunma, sabitleme, dikey bağlantı kurarak yukarı yönlü bağ oluşturma
مSu; akış, çokluk, derinlikBir araya gelen kütle, süreklilik, topluluk hali ve kapsayıcı nizam
قومMerkeze toplanıp yere çakılan bir direk gibi dikey eksende birleşerek yükselmeBir odağa bağlanarak yere sağlam basma, dikey doğrultuda kendi dengesini sağlayarak çökmekten kurtulma ve çokluğun bu istikamette bir nizam oluşturması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın veya bir nesnenin yere dayanarak dikey biçimde doğrulması, çökmüşlükten veya yatay halden dik konuma geçmesi; çadır direğinin dikilmesi, kuyunun başına dikilen ağaç direkler ve devenin ayağa kalkması
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde kelimeyi topluluğu sırtlayan, sorumluluk alan dirayetli erkekler zümresi anlamında kullanmıştır: وما أدري وسوف إخال أدري / أقوم آل حصن أم نساء
Erken Arapça kullanımKuyunun ağzına makaranın ağacını yerleştirmek üzere dikilen iki direk veya taş duvara kâme denmesi; bir şeyin değerini belirleme, bir işi bizzat üstlenme ve bir yerde sürekli ikamet etme

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde ortak olan قوم kökü, dikey doğruluş, ayakta durma, uyanma, canlanma ve mevcudiyetini koruma çekirdek semantiğine dayanır. Akatçada kâmu / qummu biçiminde ayakta durmak, kalkmak ve mevcudiyetini sürdürmek manasında kullanılır. İbranicede qūm (קtext{וּ}ם) kökü kalkmak, ayağa dikilmek, bir hükmü veya ahdi yerine getirip geçerli kılmak (ikame etmek) anlamlarını taşır. Süryanicede qām (ܩܡ) benzer şekilde uykudan veya ölümden uyanmak, doğrulmak ve sağlam durmak fiilidir. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) kollarında da k-w-m kökü hem şahsın dikelmesi hem de bir görevi yerine getirmesi, bir işi ayakta tutması bağlamında mevcuttur. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel dikilmeyi değil; bir hakkı yerine getirmeyi, bir sistemi veya kurumu işler vaziyette tutmayı (ikame), nesnelerin iç dengesini ve gerçek değerini (kıymet) ve ortak bir davayı omuzlayan faal cemiyeti (kavim) kapsayacak geniş bir semantik olgunluğa ulaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikey doğrulma ve ayakta durmaFiziksel dikilişten kurumsal sürekliliğe, bir nizamı icra etmeye ve toplumsal sorumluluğu yüklenmeye doğru gelişen semantik seyirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiOrtak Kuzeybatı ve Doğu Sami mirasıAkatça kâmu, İbranice qūm, Süryanice qām biçimleriyle dikey doğruluş, varoluş ve ahdin yürürlüğe konmasıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanÇad ve Kuşitik dillerinde yer yer dikilme ve kalkma eylemleriyle örtüşen fonetik izler bulunmakla birlikte sistematik soydaşlık zayıftırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قومAnlamlıAyakta durmak, doğrulmakDikey konuma gelmek, bir işi omuzlamak, nizamı kurmakHedef kök; Kur'an'da geçer
قموAnlamlıAşağılamak, boyun eğdirmekBirini hor görmek, küçültmek, başını eğdirmekHedef kökün dikey yükselişinin aksine baş eğdirmeyi ifade eder; Kur'an'da geçmez
وقمAnlamlıBastırmak, kahretmekKarşı tarafı susturmak, boyun eğdirip hareketini engellemekBaskı altına alma anlamı; Kur'an'da geçmez
ومقAnlamlıSevmek, muhabbet beslemekİçten ve derin bir bağlılıkla sevgi duymakKalbi bağlanma; Kur'an'da geçmez
مقوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak kaydedilmemiştirMühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez
موقAnlamlıAhmaklık, göz pınarıAklın zayıflığı veya gözün iç pınarıAyakta durmanın zıddı olan zihni düşüklük; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قومMerkezDikey doğruluş ve nizamKendi ekseninde dengeli durma, işi omuzlama ve süreklilikYere basarak dikey nizamı kurma
نصبKomşuDikilme ve yorulmaBir hedefe dikilme veya bir nesneyi saplayarak dik duruma getirmeDışarıdan bir müdahaleyle dikilme ve bu esnada çekilen meşakkat vurgulanır
ثبتKomşuSabit kalmaBir noktada kımıldamadan yerinde durmaDikey yükselişten ziyade yerinden oynamama ve sebat esastır
عزمKomşuKararlılıkZihni ve iradi olarak bir işe kilitlenmeEylemin bedeni veya kurumsal duruşundan çok zihni yönelişini içerir
قعدZıtOturma ve pasiflikHareketi bırakıp yere çökmek, yükümlülükten kaçınmakEylemsizlik, durağanlık ve sorumluluk alanını terk etme halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقومAyakta durmak, doğrultmak, nizam kurmakDikey doğruluş, mevcudiyet, adaleti icra etme, sorumlu toplulukKesin
LatinceStare, consistere, constituereAyakta durmak, tesis etmekFiziksel duruşu ve bir kurumu ayağa kaldırıp kurmayı karşılar; dini-ahlaki gözetim nüansı dışarıda kalırGüçlü
İngilizceStand, establish, uphold, communityAyakta durmak, kurmak, sürdürmekİkame ve kıyam anlamlarını farklı kelimelerle karşılar; kökün içsel bütünlüğünü tek kelimede toplayamazGüçlü
AlmancaStehen, aufrichten, einsetzenDurmak, dikeltmek, tayin etmekDikey duruş ve inşa eylemini iyi verir; kavim ve kıyamet kavramlarındaki ontolojik süreklilik eksik kalırGüçlü
FransızcaSe dresser, établir, maintenirDoğrulmak, kurmak, ayakta tutmakNizamın ve hukukun yürütülmesi bağlamını karşılar; kökün ilahi gözetim boyutunu tam kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قَوْمOrtak sorumluluk taşıyan toplulukBir peygambere muhatap olan veya ortak bir davayı/ameliyeyi üstlenen cemiyet (A'râf 7:93, Nûh 71:2)
أَقَامَ / يُقِيمُŞartlarına ve ruhuna uygun icra etmek (ikame)Namazı bütün rükünleriyle, süreklilik ve istikamet üzere hayata geçirmek (Bakara 2:43, Rûm 30:31)
الْقِيَامَةBüyük diriliş ve ilahi adalet divanına dikilişBütün varlığın hesap için kabirlerinden kalkıp Allah'ın huzurunda durması (Bakara 2:85, Kıyâme 75:6)
مُسْتَقِيمBükülmez, doğru ve hedefe ulaştıran yolEğriliği olmayan, sapmadan hedefe götüren ilahi cadde (Fâtihâ 1:6, Bakara 2:142)
قَوَّام / قَيِّمGözeten, kollayan, yöneten, sağlamVarlıkların nizamını sağlayan, işleri ayakta tutan otorite ve dosdoğru din (Nisâ 4:34, Tevbe 9:36)
قَامَ (fiziksel/iradi)Ayağa kalkmak, gece ibadetine durmakOturma halinden ibadete veya eyleme geçiş, adaletle şahitlik etmek (Müzzemmil 73:20, Mâide 5:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın Kayyûm sıfatı ve KıyametVarlığın zatıyla mı yoksa Allah'ın ayakta tutmasıyla mı kaim olduğu ve haşr esnasında bedenlerin kıyamıVarlığı varlıkta tutan yegane ontolojik dayanak ve ebedi diriliş
FıkıhNamazda kıyam rüknü ve ikameNamazın sıhhati için ayakta durmanın farziyeti, hadlerin ve şeriat hükümlerinin ikamesiŞekli ve hukuki bir yükümlülüğün eksiksiz yerine getirilmesi
Tefsirİstikamet, kayyim din ve kavim kavramıMüstakim yolun sınırları, dinin niçin kayyim olduğu ve kavim lafzının kadınları da kapsayıp kapsamadığıİtikadi ve ahlaki doğruluk ile toplumsal dayanışma dengesi
HadisGece namazı (kıyamü'l-leyl) ve nizamGece ibadetine kalkmanın fazileti, adalet üzere kaim olan adil yöneticinin vasıflarıİbadette sebat ve toplumsal emaneti ayakta tutma şuuru

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kullukKayyûmiyet ve İkameVarlığın devamını sağlama ve kulluk nizamını diri tutmaAllah'ın evreni ayakta tutması karşısında kulun dini hayatı ikame etmesiKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiİstikamet ve KıvamBilgide tutarlılık ve ölçülülükTeori ve uygulamanın eğrilikten uzak, sağlam bir mantıksal sütun üzerine oturmasıGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteAdaleti İkameHukukun üstünlüğünü ve meşru düzeni korumaOtoritenin şahıslara değil, adalet ve hakkaniyet sütununa dayanarak ayakta kalmasıKesin
İktisadiDeğer ve mal yönetimiKıymet ve KıvamKaynakların israftan ve darlıktan korunup değerini bulmasıMalın toplumun ayakta kalma vesilesi (kıyâm) kılınarak korunmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge durumu (Statik ve Dinamik Denge)Bir cismin veya sistemin yerçekimine veya dış kuvvetlere direnerek dengede durması; vektörel kuvvetlerin toplamının sıfır olması haliGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet ve toplumsal nizamBir toplumun dağılmadan, anomiye düşmeden ortak normlar ve hukuki kurumlar vasıtasıyla fonksiyonlarını sürdürebilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün "kavim" kelimesine hapsedilerek salt kan bağına dayalı etnik bir ırk gibi anlaşılması veya "ikame"nin yalnızca namazın yatıp kalkma hareketine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamBir davayı omuzlayan her türlü bilinçli toplumsal yapı; namazın, adaletin, şahitliğin ve ilahi ölçülerin bireysel ve toplumsal hayatta dimdik ayakta tutulması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumsal ayetlerin kabileci/ırkçı bir dille yorumlanması ve ibadetlerin toplumsal nizamı inşa eden diriltici ve adil boyutunun kaybolarak şekilciliğe mahkum edilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ontolojisini (Allah'ın el-Hayy ve el-Kayyûm oluşu), hem ahlakını (istikamet), hem ibadetini (ikametü's-salât), hem de toplumsal muhataplığını (kavim) tek bir dikey doğruluk ve nizam ekseninde birleştiren anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin muhatap kitleleriyle olan tebliğ mücadelelerinde, namaz ve zekatın emredildiği teşri ayetlerinde, adalet ve şahitliğin emredildiği hukuk ayetlerinde ve ahiretteki dirilişi anlatan sahnelerde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece kalbi ve pasif bir inanç olduğu zannını çürütür; inancın ancak adaleti, ahlakı ve ibadeti hayatta "ikame ederek" (ayakta tutarak) var olabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYere sağlam basarak dikey konuma gelmek, çökmüşlükten veya yataylıktan kurtulup dik bir direk gibi kendi ekseninde dengede durmak.
  • Soyut anlamİlahi veya ahlaki bir nizamı sarsılmadan, eğilip bükülmeden hayata hakim kılmak, sürekli gözetim ve mesuliyet şuuruyla varlığını korumak.
  • Sistematik karşılıkBir yapının iç dengesini bularak çöküşe karşı direnç göstermesi, adalet ve istikamet üzere fonksiyonlarını icra eden dinamik bir düzen tesis etmesi.
  • LaTeX modeliS(t)=∫0t(∑i=1nFi(τ)−D(τ))dτ  ⟹  lim⁡t→∞dSdt≥0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) sistemin veya toplumun ayakta kalma ve dik durma durumunu (kıyam/istikamet) temsil eder. Fi sisteme dikey duruş ve nizam sağlayan kurucu eylemleri (namazın ikamesi, adaletin tesisi, ortak bilinç), D ise sistemi çöküşe, eğrilmeye ve atalete sürükleyen bozucu faktörleri simgeler. Sistemin kaim olabilmesi, zaman içindeki kurucu girdilerin bozucu kuvvetleri aşarak dengenin süreklilik kazanmasına bağlıdır. Türevin sıfırdan büyük veya eşit kalması, sistemin çökmeden, bilfiil istikamet üzere ayakta durduğunu matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق