قوي
ق - و - ي
KÖK- 42 geçiş
- 39 ayet
- 13 sîga
- 10 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kuvvet
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قوى
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.385 harfالقاف والواو والياء
قوي: القوّة، من تأليف قاف وواو وياء، حملت على فعلة فأدغمت الياء في الواو، كراهية تغيير الضمة. والغعالة: قِواية وقَواية أيضاً، يقال ذلك في الحزم، ولا يقال في البدن، قال:
ومال بأعناق الكرى غالباتها وإني على أمر القِواية حازم
جعل مصدر القَوِيّ على فعالة، والشعراء تتكلفه في النعت اللازم.
ورجل شديد القُوَى، أي: شديد أسر الخلق ممره، أخذ من قُوى الحبل. والقُوّةُ طاقة من طاقات
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.748 harfMadde başı: قوىباب لفيف حرف القاف
قوى ، قوقى ، قأى ، قاء ، قاق ، آق ، وقوق ، يق ، ققق ، واق ، وقي .
يقّ : أبو عمرو : يقال لجُمَّارة النخلة يَقَقة ، والجميع يَقَق .
أبو عبيد : أبيضُ يَقَق ويَلَق . وقد يَقَّ يَيقُّ يَقَقاً .
قوي : يقال : قويَ الرجلُ يقوَى قُوّة ، فهو قَوِيّ .
وقال الليث : القُوَّة من تأليف قاف وواو وياء ، ولكنَّها حُمِلت على فُعلة ، فأدغِمت الياء في الواو كراهية تغير الضمَّة ، والفعالة منها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.194 harf(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.921 harfMadde başı: قوى- القوة تستعمل تارة في معنى القدرة نحو قوله تعالى: ﴿خذوا ما آتيناكم بقوة﴾ [البقرة/63]، وتارة للتهيؤ الموجود في الشي، نحو أن يقال: النوى بالقوة نخل (أي: يمكنه أن يصير نخلا)، أي: متهيئ ومترشح أن يكون منه ذلك. ويستعمل ذلك في البدن تارة، وفي القلب أخرى، وفي المعاون من خارج تارة، وفي القدرة الإلهية تارة. ففي البدن نحو قوله: ﴿وقالوا من أشد منا قوة﴾ [فصلت/15]، ﴿فأعينوني بقوة﴾ [الكهف/95] فالقوة ههنا قوة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR875 harfق و ي
هو قويّ مقوٍ: قويّ الأصحاب والإبل.
وقويَ على الأمر وقوّاه الله وتقوّى بفلان وهو شديد القوّة والقوَى وزد قوذةً في قوى الحبل.
وقاوى شريكه المتاع وتقاووه بينهم وهو أن يشتروا شيأ رخيصاً ثم يتزايدوا حتى يبلّغوه غاية ثمنه فإذا استخلصه أحدهم لنفسه قيل: قد اقتواه.
قال: وكيف على زهد العطاء تلومهم وهم يتقاوون الفطيمة في الدم وتقاوينا الدّلو تقاويا إذا جمعوا شفاههم على شفتها فشرب كلّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR661 harf* ق وا * * القُوّةُ * ضد الضعف والقوة الطاقة من الحبل وجمعها * قُوىً * ورجل شديد * القُوَى * أي شديد أسر الخلق و * أقْوَى * الرجل إذا كانت دابته * قَوِيَّةَ * يقال فلان * قَوِيٌّ مُقْوٍ * فالقوي في نفسه والمقوي في دابته و * القِيُّ * بالكسر و * القَوَى * و * القَواءُ * بالقصر والمد القفر ومنزل * قَواءٌ * لا أنيس به و * قَوِيَتِ * الدار و * أقْوَتْ * أي خلت و * أقْوَى * القوم صاروا بالقواء قلت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.432 harf: ( و ( *!القُوَّةُ ، بالضَّمِّ : ضِدُّ الضَّعْفِ ) يكونُ في البَدَنِ وفي العَقْلِ .
قالَ الليْثُ : هو من تأْلِيفِ قوي ، ولكنَّها حمِلَتْ على فُعْلةٍ فأُدْغِمَتِ الياءُ في الواوِ كراهِيَة تَغير الضمَّة ؛ ( ج *!قُوًى ، بالضَّمِّ والكسْرِ ) ؛ ) الأخيرَةُ عن الفرَّاء .
وقولُه تعالى : ﴿يا يَحْيَى خُذِ الكِتابَ *!بقُوَّةٍ﴾ ، أَي بجِدِّ وعَوْنٍ من اللَّهِ تعالى ؛ ( *!كالقِوايَةِ ) ،
بالكسْر .
: ( و ( *!القُوَّةُ ، بالضَّمِّ : ضِدُّ الضَّعْفِ ) يكونُ في البَدَنِ وفي العَقْلِ . قالَ الليْثُ : هو من تأْلِيفِ قوي ، ولكنَّها حمِلَتْ على فُعْلةٍ فأُدْغِمَتِ الياءُ في الواوِ كراهِيَة تَغير الضمَّة ؛ ( ج *!قُوًى ، بالضَّمِّ والكسْرِ ) ؛ ) الأخيرَةُ عن الفرَّاء . وقولُه تعالى : ﴿يا يَحْيَى خُذِ الكِتابَ *!بقُوَّةٍ﴾ ، أَي بجِدِّ وعَوْنٍ من اللَّهِ تعالى ؛ ( *!كالقِوايَةِ ) ،
بالكسْر . يقالُ ذلكَ في الحَزْمِ ، ولا يقالُ في البَدَنِ ، وهو نادِرٌ ، وإنَّما حُكْمُه القِواوَةُ أَو القِواءَةُ ؛ قالَ الشاعِرُ : ومالَ بأعْناقِ الكَرَى غالِباتُها وإنِّي على أَمْرِ *!القِوايَةِ حازِم ُو ( *!قَوِيَ ) الضَّعيفُ ، ( كرَضِيَ ) ، قُوَّةً ( فهو *!قَوِيٌّ ) ، والجَمْعُ أَقْوياءُ ؛ ( *!وتَقَوَّى ) مِثْلُه ، كما في الصِّحاح ؛ ( *!واقْتَوَى ) كَذلكَ ؛ قالَ رُؤْبَة : *!وقُوَّةَ اللَّهِ بها *!اقْتَوَيْنا وقيلَ : *!اقْتَوَى جادَتْ قُوَّتُه . ( *!وقَوَّاهُ اللَّهُ ) تعالى *!تَقْوِيَةً . وفي المُحْكم : *!قَوَّى اللَّهُ ضَعْفَك ، أَي أَبْدَلَكَ مَكانَ الضَّعْفِ قوَّةً ؛ وقد جاءَ كَذلكَ في الدُّعاءِ للمَرِيضِ ، ومَنَعَه الإمامُ الشَّافِعِيّ ؛ ذَكَره ابنُ السَّبْكيّ في الطَّبقاتِ . ( و ) حَكَى سِيْبَوَيْه : ( فلانٌ *!يُقَوَّى ) ، بالتَّشْدِيدِ ، أَي ( يُرْمَى بذلك . ( وفَرَس *!مُقْوٍ ) ، كمُعْطٍ : أَي ( *!قَوِيٌّ ) . ( ورجُلٌ *!مُقْوٍ : ذُو دَابَّةٍ *!قَوِيَّةٍ . ( وفلانٌ *!قَوِيٌّ *!مُقْوٍ : أَي ) قَوِيٌّ ( في نَفْسِه ، و ) *!مُقْوٍ في ( دابَّتِه ) . ) وفي حديثِ غَزْوةِ تَبُوك : ( لا يَخْرُجَنَّ مَعَنَا إلاَّ رجُلٌ مُقْوٍ ) ، أَي ذُو دابَّةٍ *!قَوِيَّةٍ ومنه قولُ الأسْوَد بنِ يَزِيد في تَفْسِيرِ قولِه ، عَزَّ وجلَّ : ﴿وإِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ﴾ ؛ قالَ : *!مُقْوُون مُؤْدُون ، أَي أَصْحاب دَوابَ *!قَوِيَّةٍ كامِلُو أَدَاةِ الحرْبِ . ( *!والقُوَى ، بالضَّمِّ : العَقْلُ ) ؛ ) أَنْشَدَ ثَعْلَب : وصاحِبَيْنِ حازِمٍ *!قُواهُما
نَبَّهْتُ والرُّقادُ قد عَلاهُما إلى أَمُونَيْنِ فَعَدَّياهُما ( و ) *!القُوَى : ( طاقاتُ الحَبْلِ ، جَمْعُ *!قُوَّة ) للطَّاقَةِ من طَاقاتِ الحَبْلِ أَو الوَتَرِ ، ويقالُ في جَمْعِه *!القِوَى ، بالكسْرِ أيْضاً ؛ وأَنْشَدَ أَبُو زَيدٍ : وقيلى لها إنَّ القُوَى قد تَقَطَّعَتْ وما *!للقُوَى ما لم يَجِدَّ بَقاء ( وحَبْلٌ *!قَوٍ ) ووَتَرٌ قَوٍ : وكِلاهُما ( مُخْتَلِفُ *!القُوَى ) . ) وفي حديثِ ابنِ الدَّيْلمي : ( يُنْقَضُ الإسْلامُ عُرْوَةً عُرْوَةً كما يُنْقَضُ الحبْلُ *!قُوَّةً قُوَّةً ) . ( *!وأَقْوَى ) : ) إذا ( اسْتَغْنَى ؛ و ) أَيْضاً : إذا ( افْتَقَرَ ) ، كِلاهُما عن ابنِ الأعْرابيِ ؛ ( ضِدٌّ ) ، فالأوَّلُ بِمَعْنَى صارَ ذَا قُوَّةٍ وغِنًى ، والثاني : بمعْنَى زالَتْ *!قُوَّتُه ، والهَمْزَةُ للسَّلْب . ( و ) *!أَقْوَى ( الحَبْلَ ) والوَتَرَ ( جَعَلَ بَعْضَه ) ، أَي بَعْضَ *!قُواهُ ، ( أَغْلَظَ من بَعْضٍ ) ، وهو حَبْلٌ *!مُقْوًى ، وهو أن تُرْخِي قُوَّة وتُغَيّر قُوَّة فلا يَلْبَثُ الحَبْل أنْ يَتَقَطَّعَ . ( و ) أَقْوَى ( الشِّعْرَ : خالَفَ قَوافِيَهُ برَفْعِ بَيْتٍ وجَرِّ آخَرَ ) . ( قالَ أَبو عَمْرِو بنُ العَلاء : الإِقْواءُ أنْ تَخْتلفَ حَرَكاتُ الرَّوِيِّ فبَعْضُه مَرْفوعٌ وبَعْضُهُ مَنْصوبٌ أَو مَجْرورٌ . وقالَ أبو عُبيدَةَ : *!الإِقْواءُ في عيوبِ الشِّعْرِ نُقْصانُ الحَرْفِ مِن الفاصِلَةِ يَعْنِي مِن عرُوضِ البَيْتِ ، وهو مُشْتَقٌّ من قُوَّةِ الحَبْلِ ، كأَنَّه نَقض قُوَّة مِن *!قُواهُ ، وهو مِثْلُ القَطْع في عَرُوضِ الكامِلِ ، وهو كقولِ الرَّبيعِ بنِ زِيادٍ :
أَفَبَعْدَ مَقْتَلِ مالِكِ بنِ زُهَيْرٍ تَرْجُو النِّساءُ عَواقِبَ الأَطْهارِ ؟ فنَقَص من عَرُوضِه قُوَّة ، والعَرُوضُ : وَسَطُ البَيْتِ . وقالَ أبو عَمْرٍ و : الإِقْواءُ اخْتِلافُ إعْرابِ القَوافِي ، وكانَ يَرْوِي بيتَ الأَعْشى : ما بالُها بالليْلِ زالَ زَوالُها بالرَّفْع ، ويقولُ : هذا *!إقْواءٌ ، وهو عنْدَ الناسِ الإكْفاء ، وهو اخْتِلافُ إعْرابِ القَوافِي ، وقد *!أَقْوَى الشاعِرُ *!إقْواءً . وقالَ ابنُ سِيدَه : أَقْوَى في الشِّعْرِ خالَفَ بينَ قَوافِيَه ، هذا قولُ أَهْلِ اللُّغَةِ . وقالَ الأخْفَش : هو رَفْعُ بيتٍ وجَرُّ آخَر نَحْو قولِ الشاعرِ : لا بَأْسَ بالقَوْمِ مِن طُولٍ ومِن عِظَمٍ جِسْمُ البِغالِ وأَحْلامُ العَصافيرِثم قالَ : كأنَّهُمْ قَصَبٌ جُوفٌ أَسافِلُهمُنَقَّبٌ نَفَخَتْ فيه الأعاصيرُقالَ : وسَمعْتُ هذا من العَرَبِ كثيراً لا أُحصِي . ( وقَلَّتْ قصِيدَةٌ لهُم ) يُنْشِدُونا ( بِلا إقْواءٍ ) ، ثم لا يَسْتَنْكِرُونَهُ لأنَّه لا يَكْسرُ الشِّعْرَ ، وأَيْضاً فإنَّ كلَّ بيتٍ منها كأنَّه شِعْرٌ على حِيالِه . قالَ ابنُ جنِّي : أَمَّا سعة الإقْواء عن العَرَبِ فبحيثُ لا يُرْتابُ بها لكنَّ
ذلكَ في اجْتِماعِ الرَّفْع مع الجرِّ . ( وأَمَّا الإقْواءُ بالنَّصْبِ فَقَلِيلٌ ) ، وذلك لمُفارَقَةِ الألِف الياء والواو ومُشابَهَ كُلّ واحِدَةٍ منهما جمِيعاً أُخْتها ، فمن ذلكَ ما أَنْشَدَه أَبو عليَ : فيَحْيَى كانَ أَحْسَنَ مِنْكَ وَجْهاً وأَحْسَنَ في المُعَصْفَرَةِ ارْتِدَاءَثم قال : وفي قَلْبِي على يَحْيَى البَلاء وأَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابِي : عَشَّيْتُ جابانَ حتى اسْتَدَّ مَغْرِضُه وكادَ يَهْلِك لولا أنَّه طافاقُولاَ لجابانَ فَلْيَلْحَقْ بطِيَّتِهِ نَوْمُ الضُّحَى بعدَ نَوْمِ الليلِ إسْرافُقالَ ابنُ جنِّي : وبالجملةِ إنَّ الإقْواءَ وإن كانَ عَيْباً لاخْتِلافِ الصَّوْت به فإنَّه قد كَثُر في كَلامِهم . ( *!واقْتَواهُ : اخْتَصَّهُ لنَفْسِه . ( *!والتَّقاوِي : تَزايُدُ الشُّركاءِ ) ، تَفاعلٌ من *!القُوَّةِ . وفي حديثِ ابنِ سِيرِيْن : ( لم يَكُنْ بأساً بالشُّركاءِ *!يتَقاوَوْنَ المَتَاعَ بينهم فيَنْمى ويَزِيدُ ) . *!التَّقاوِي بينَ الشُّركاءِ : أن يَشْتَرُوا سِلْعَةً رَخِيصَةً ثم يَتَزايدُوا بَيْنهم حتى يَبْلُغوا غايَةَ ثَمنِها . يقالُ : بَيْني وبينَ فلانٍ ثَوْب *!فتَقاوَيْناهُ أَعْطَيْته به ثمناً فأَخَذْته أَو أَعْطاني به ثمناً فأَخَذَه . ( و ) *!التَّقاوِي : ( البَيْتُوتَةُ على *!القَوَى ) ، بالفَتْح ، وهو الجُوعُ ؛ نقلَهُ الزَّمَخْشري . ( *!والقِيُّ ، بالكسْرِ : قَفْرُ الأرضِ ) أَبْدلُوا الواوَ ياءَ طلباً للخفَّةِ وكَسرُوا القافَ لمجاوَرَتِها الياء ؛ قال العجَّاج :
وبَلْدَةٍ نِياطُها نَطِيُّ قِيّ تُناصِيها بلادٌ قِيُّومنه الحديثُ : ( مَنْ صَلَّى *!بقِيَ من الأرضِ ) ؛ ( *!كالقِواءِ ، بالكسْرِ والمدِّ ) ؛ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ *!كالقِوا بالقَصْر والمدِّ ، كما هو نَصُّ الصِّحاح وغيرِهِ ، ولم يُذْكر الكَسْر في أصْلٍ مِن الأُصُولِ ، وهَمْزَة *!القِواءِ مُنْقَلِبَة عن واوٍ ، وإِنَّما لم يُدْغَم *!قَوِيَ وأُدْغِمَت قِيُّ لاخْتِلافِ الحَرْفَيْنِ ، وهُما مُتَحرِّكانِ ، وأُدْغِمَت في قوْلِكَ لَوَيْتُ لَيًّا ، وأَصْلُه لَوْياً مع اخْتِلافِهما ، لأنَّ الأُولى منهما ساكِنَةٌ قُلِبَتْ ياء وأُدْغِمَت ؛ وشاهِدُ القَواءِ قولُ جريرٍ : ألا حَيِّيا الرَّبْعَ *!القَواء وسَلِّما ورَبْعاً كجُثْمانِ الحَمامَةِ أَدْهَماوأَنْشَدَ أَبو عليَ القالِي : خَلِيليَّ من عليا هوازن سَلِّما على طَلَلٍ بالصَّفْحَتَيْن *!قَواء ( *!والقَوايَةِ ) ، وهي نادِرَةٌ وهي القَفْرَةُ لا أَحَدَ فيها . ( *!وأَقْوَى : نَزَل فيها ) ؛ ) عن أَبي إِسْحاقٍ . وفي الصِّحاح : *!أَقْوَى القَوْمُ : نَزَلُوا *!بالقَواءِ . وفي المُحْكَم : وَقَعُوا في *!قِيَ من الأرْضِ . وقولُه تعالى : ﴿ومَتاعاً *!للمُقْوِينَ﴾ ، أَي مَنْفعةً للمُسافِرِينَ إذا نَزَلُوا بالأرْضِ *!القِيِّ . ( و ) *!أَقْوَتِ ( الَّدارُ : خَلَتْ ) عن أَهْلِها ؛ ( *!كَقَوِيَتْ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . وقالَ أَبُو عبيدَة : *!قَوِيَتِ الدَّارُ *!قُوًى ، مَقْصورٌ ، *!وأَقْوَتْ *!إقْواءً إذا أَقْفَرَتْ وَخَلَتْ . وقالَ الفرَّاءُ : أَرضٌ *!قِيٌّ وقد *!قَوِيَتْ *!وأَقْوَتْ
*!قَوايَةُ *!وقُوًى *!وقَواءً . ( *!وقُوَّةُ ، بالضَّمِّ : اسْمُ ) رجُلٍ . ( *!وقاوَيْتُه ) *!مُقاوَاةً ( *!فَقَوَيْتُه ) ؛ ) أَي ( غَلَبْتُه ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( *!وقَوِيَ ، كرَضِيَ : جاعَ شَدِيداً ) ، والاسْمُ *!القَوا ؛ ومنه قولُ حاتِمٍ الطائِيّ : وإني لأختارُ القَوا طاوِيَ الحَشَا مُحافَظَةً مِنْ أَنْ يُقالَ لَئِيم ُقالَ ابنُ برِّي : وحَكَى ابنُ وَلاَّد عن الفرَّاء *!قَواً مأْخُوذ مِن *!القِيِّ ، وأَنْشَدَ بيتَ حاتِم . قالَ المهلبي : لا مَعْنى للأَرْضِ هنا وإِنَّما *!القَوا هنا بمعْنَى الطَّوَى . ( و ) *!قَوِيَ ( المَطَرُ ) *!يَقْوَى : إذا ( احْتَبَسَ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( وباتَ ) فلانٌ ( *!القَواءَ ) ، وباتَ القَفْر : ( أَي ) باتَ ( جائِعاً ) على غيرِ مَطْعمٍ . ( *!وقاواهُ : أَعْطاهُ ) . ) يقالُ : *!قاوِهِ أَي أعْطهِ نَصِيبَه . ( *!والقاوِي : الآخِذُ ) ، عن الأَسَدِي . ( و ) *!القاوِيَةُ ، ( بهاءٍ : البَيْضَةُ ) ، سُمِّيَت لأنَّها *!قَوِيَتْ عن فَرْخِها ، أَي خَلَتْ ؛ نقلَهُ الأَزْهرِي . وقالَ أَبو عَمْرٍ و : القابِيةُ *!والقاوِيَةُ : البَيْضَةُ فإذا نَقَبَها الفَرْخُ فخَرَجَ فهو القُوبُ *!والقُوَيُّ . ( والسَّنَةُ ) *!القاوِيَةُ : هي ( القلِيلَةُ المَطَرِ . ( و ) القاوِيَةُ : ( رَوْضَةُ ) مِن رِياضِ العَرَبِ . ( *!والقُوَيّ ، كسُمَيَ : وادٍ بقُرْبِها . ( و ) *!القُوَيُّ أَيْضاً :
( الفَرْخُ ) الصَّغيرُ ، تَصْغيرُ *!قاوٍ سُمِّي *!قُوَيًّا لأنَّه زايَلَ البَيْضَةَ *!فَقَوِيَتْ عنه وقَوِيَ عنها ؛ أَي خَلاَ وخَلَتْ . ( *!وقاوُ : ة بالصَّعِيدِ ) الأَعْلَى مِنْ أَعْمالِ إخْميم ؛ وقد ذَكَرَها المصنِّفُ أَيْضاً في فَأْوَ اسْتِطْراداً ، وهي تُعْرَفُ بقَاوِ الخَرابِ ، واشْتِقاقُها مِن قوْلِهِم : بَلَدٌ *!قاوٍ لا أَنيسَ به . ( *!والقِيقاءَةُ ، بالكسْرِ ) ، *!والقِيقَايَةُ لُغتانِ : ( مَشْرَبَةٌ كالتَّلْتَلَةِ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابي وأَنْشَدَ : وشُرْبٌ *!بقِيقاةٍ وأَنْتَ بغِيرُ قَصَرَه الشاعرُ . ( و ) *!القِيقَاءَةُ : ( الأرضُ الغَليظَةُ ) ؛ ) وقد ذُكِرَ في حَرْفِ القافِ ، والجَمْعُ *!القَياقِي ؛ قالَ رُؤْبَة : إذا جَرَى من آلِها الرَّقْراقِ رَيْقٌ وضَخْضَاحٌ على *!القَيافِي ويقالُ : *!القِيقاءَةُ القاعُ المُسْتديرَةُ في صَلابَةٍ من الأرْضِ إلى جانِبِ سَهْل . ( *!وقَوْقَى *!قَوْقاةً *!وقِيقاءً : صاحَ ) ، والياءُ مُبْدلَةٌ من الواوِ لأنَّها بمنْزِلَةِ ضَعْضَعْتَ كُرِّرَ فيه الفاءُ والعَيْن . قال ابنُ سِيدَه : يُسْتَعْمَلُ في صَوْتِ الدَّجاجَةِ عنْدَ البَيْضِ ، ورُبَّما اسْتُعْمِلَ في الدِّيكِ ؛ وحَكَاهُ السِّيرافي في الإنْسانِ ، وعِبارَةُ المصنِّفِ مُحْتَمَلَةٌ للجَمِيعِ ، وبعضُهم يَهْمِزُ فَيَبْدلُ الهَمْزةَ من الواوِ المُتَوَهِّمَة فيقولُ : قَوْقَأَتِ الدَّجاجَةُ . ( *!والاِقْتِواءُ : المَعْتَبَةُ ) . ( وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!القَوِيُّ : مِن أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعالَى
الحُسْنَى ، وهو أَيْضاً لَقَبُ أَمِيرِ المُؤْمِنِين عُمَر ، رضيَ اللَّهُ تعالى عنه ، كانَ عليٌّ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، يقولُ : هو *!القَوِيُّ الأَمِينُ ؛ وأَيْضاً لَقَبُ أَبي يُونِس الحُسَيْن بنِ سعِيدٍ الضَّمْري ؛ وفي التكْمِلَةِ : الحَسَنُ بنُ يَزِيد عن سعِيدِ بنِ جُبَيْر ، وعنه الثَّوْرِي قَدِمَ مكَّةَ فَصَامَ حتى خَوَى ، وبَكَى حتى عَمِيَ ، وطافَ حتى أُقْعِد ، فلذلكَ لُقِّبَ بالقَوِيِّ . ورجُلٌ شَدِيدُ *!القُوَى : أي شدِيدُ أَسْرِ الخَلْقِ مُمَرُّه . وقالَ سبْحانه : ﴿شدِيدُ القُوَى﴾ ؛ قيلَ : هو جِبْريل ، عليه السَّلام . *!والقَوِيُّ مِن الحُرُوفِ : ما لَمْ يَكُنْ حَرْف لِينٍ . *!وأَقْوَى الحَبْل فهو *!مُقْوٍ ، لازِمٌ متعدَ . *!وأَقْوَى الرَّجلُ : نَفَذَ زادَهُ وهو بأَرْضٍ قَفْرٍ ؛ وكذلكَ أَرْمَلَ وأَقْفَرَ . وأَقْوَى : إذا جاعَ فلم يكُنْ معه شيءٌ ، وإن كان في بَيْتِه وَسَط قَوْمِه . وفي حديثِ الدُّعاء : ( وإِنَّ مَعادِنَ إحْسانك لا *!تَقْوَى ) ، أَي لا تَخْلُو مِن الجَوْهرِ ، يُريدُ العَطاءَ والاتِّصالَ . *!والقَوايَةُ : الأرضُ التي لم تُمْطَرْ ؛ عن أبي عَمْرٍ و ؛ *!كالقَواءِ ، وهي التي بينَ مَمْطُورَتَيْن . وقالَ شمِرٌ : بَلَدٌ *!مُقْوٍ : لم يَكُنْ فيه مَطَرٌ ؛ وبَلَدٌ قاوٍ : لَيسَ بهِ أَحَدٌ . وقالَ ابن شُمَيْل : *!المُقْوِيَةُ الأرضُ التي لم يُصبْها مَطَرٌ وليسَ بها كَلأٌ ، ولا يقالُ لها *!مُقْوِيَة وبها يَبْسٌ من يَبْسِ عام أوَّل . *!والمُقْوِيةُ : المَلْساءُ التي ليسَ بها شيءٌ .
*!وتَقاوِي الأمْطارُ : قِلَّتها ؛ أَنْشَدَ شمِرٌ لأبي الصّوف الطائي : لا تَكْسَعَنَّ بَعْدَها بالأَغْباررِسْلاً وإن خِفْتَ *!تَقاوِي الأَمْطاروالأَقْواءُ : جَمْعُ *!قَواءٍ للقَفْرِ الخالِي من الأرضِ . *!والتَّقاوِي مِن الحُبوبِ : ما يُعْزَلُ لأجْلِ البذْرِ عامِيَّةٌ . *!والاقْتِواءُ : تَزايدُ الشُّركاءِ . *!والمُقْوِي : البائِعُ الذي باعَ ، ولا يكونُ *!الإقْواءُ ) مِن البائِعِ ، ولا *!التَّقاوِي مِن الشُّركاءِ ، ولا *!الاقْتِواءُ إلا مِمَّنْ يَشْتري مِن الشُّركاءِ إلاَّ والذي يُباعُ مِن العَبْدِ أَو الجارِيَةِ أَو الدابَّةِ مِن اللَّذَيْنِ *!تَقاوَيا ، فأمَّا في غَيْرِ الشُّركاءِ فليسَ *!اقْتِواء ولا *!تَقاوٍ ولا *!إقْواء . قالَ ابنُ برِّي : لا يكونُ *!الاقْتِواءُ في السِّلْعَةِ إلاَّ بينَ الشُّركاءِ ، قيلَ : أَصْلُه مِن *!القُوَّة لأنَّه بُلوغٌ بالسِّلْعَةِ أَعْلَى ثَمَنِها *!وأَقْواهُ . قال شمِرٌ : وَيُرْوَى بَيْتُ عَمْرو : مَتَى كُنَّا لأُمِّكَ مُقْتَوِينا أي مَتى اقْتَوَتْنا أُمُّك فَاشْتَرَتْنا ، وقد تقدَّم في قتو . وفي التَّهْذيبِ : يقولونَ للسُّقاة إذا كَرَعوا في دَلْوٍ مَلآن ماء فشَرِبُوا ماءَهُ قد *!تَقاوَوْه ، *!وتَقاوَيْنا الدَّلْوَ *!تَقاوِياً . وقالَ الأصْمعي : مِن أَمْثالِهِم : انْقَطَعَ *!قُوَيٌّ مِن *!قَاوِيَةٍ إذا انْقَطَعَ ما بَيْنَ الرَّجلَيْن أَو وَجَبَتْ بَيْعَةٌ لا تُسْتَقَال ومِثْله : انْقَضَتْ
قَابِيَةٌ مِن قُوبٍ . ويقولونَ للدَّنِيءِ : *!قُوَيٌّ من *!قاوِيَةٍ . *!وقَوٌّ : مَوضِعٌ بينَ فَيْدٍ والنِّباجِ ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لامْرىءِ القَيْس : سَمالَكَ شَوْقٌ بعدَما كانَ أَقْصَرا وحَلّتْ سُلَيْمَى بطنَ *!قَوَ فعَرْعَرا*!واقْتَوَى شيئاً بشيءٍ بدَّلَه به . وإِبِلٌ *!قاوِياتٌ : جائِعاتٌ . *!وقِيَّا ، بكسْرٍ وتَشْديدٍ : قَرْيةٌ من دِيارِ سُلَيْم بالحِجازِ بَيْنَها وبينَ السوارقية ثَلاثَةُ فَراسِخَ ، ماؤُها أُجَاجٌ ؛ قالَهُ نَصْر . *!وقاي : قَرْيةُ بمِصْرَ مِن البهنساوية .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.178 harfMadde başı: قوىقَوِىَ
1 قَوِىَ ذ and ↓ تَقَوَّى (S, K) and ↓ اِقْتَوَى (K) He became strong: (S, K:) vigorous, robust, or sturdy; like اِشْتَدَّ, or the last signifies he became excellent in strength. (TA.) ― -b2- قَوِىَ عَلَيْهِ He had strength, or power, sufficient for it; or he had strength, or power, to endure it; he prevailed against it; namely, travel, adversity, &c. And He or it, prevailed over him, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.405 harfقَوَى
قَوَى A ( n. ac. قُوَّة [ 3t ] ),
a. Surpassed, excelled in strength, power.
قَوِيَ
قَوِيَ A ( n. ac. قُوَّة [ 3t ] ),
a. Was, became strong, robust; was, became powerful, mighty.
b. [ 'Ala ], Was strong enough for, able to do.
c. [ Bi ], Was the match of, able to cope with.
d. ( n. ac. قَوًى [ قَوَي 4 ]), Was hungry, famished.
e. Was withheld ( rain ).
f. ( n. ac. قِيّ [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok41.703 harfقوي
قَوِيَ - يَقْوَى - قَوَيُّ - قُوِّة - قُوَى - من بعد قوة - من قوة - ذو قوة - له قوة - أولوا قوة - له قوة بـ - أشد قوة - بقوة - أقْوَى - يُقْوِي - مُقْوِي- مُقْوِين
قَوِيَ - يَقْوَى + كائن + على فعل: يكون " ذا قوة " على فعل الشيء: يكون ذا قدرة واستطاعة على فعل الفعل بنفسه من غير عون من آخر، من تحريك أو حركة أو حمل
قَوَيُّ: على وزن " فعيل
Sîgalar(13)
Mücavir kökler63 mücavir (209 toplam)
- شدد
15 ortak ayet · Sicim bağıdır
- أخذ
10 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- عقب
6 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- عزز
7 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- سير
4 ortak ayet · Gezerler
- قبل
8 ortak ayet · Önce
- نظر
5 ortak ayet · Korkuluk demektir
- ذنب
3 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir
- طور
2 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- فوق
3 ortak ayet · Üst
- كثر
5 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- أله
20 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(39)
كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا …
KuvvetSizden öncekiler gibi. Onlar kuvvet bakımından sizden daha yaman, mallar ve çocuklar bakımından çoktular. Onlar hisselerince bundan faydalandılar. Sizden öncekiler hisselerince faydalandıkları gibi, siz de hissenizce ondan faydalandınız ve onların daldığı gibi siz de daldınız. İşte onların yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.
وَيَاقَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ
KuvvetEy kavmim; Rabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki size gökten bol bol yağmur göndersin, kuvvetinize kuvvet, katsın. Ve suçlular olarak dönmeyin.
قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ
KuvvetKeşke size yetecek bir kuvvetim olsaydı. Veya sağlam bir yere sığınsaydım dedi.
… مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ
KuvvetDedi ki: Bu, bana; ancak bende olan bilgiden ötürü verilmiştir. Bilmez mi ki; Allah, önceleri ondan daha güçlü ve topladığı daha fazla olan nice nesilleri yok etmiştir. Suçlulardan günahları sorulmaz.
… كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ …
KuvvetOnlar; yeryüzünde dolaşıp gezmezler mi ki, kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Onlat, kendilerinden daha kuvvetliydiler. Toprağı altüst etmişler ve onu kendilerinden daha çok imar etmişlerdi. Peygamberleri onlara nice açık deliller getirmişti. Demek Allah onlara zulmetmiyordu. Ama onlar kendilerine zulmediyorlardı.
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ
KuvvetAllah, O’dur ki; sizi güçsüz olarak yaratmıştır. Güçsüzlükten sonra kuvvetli kılmıl, sonra da kuvvetliliğn ardından güçsüz ve ihtiyar yapmıştır. O; dilediğini yaratır. O; Alim’dir, Kadir’dir.
… كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَوَاتِ …
KuvvetYeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar, kendilerinden daha da kuvvetliydiler. Göklerde de yerde de Allah’ı aciz bırakacak hiç bir şey yoktur. Şüphesiz ki O; Alim, Kadir olandır.
… الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ …
KuvvetYeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler? Onlar; kendilerinden daha kuvvetli ve yeryüzünde daha çok eser bırakan kimselerdi. Allah; onları günahlarıyla yakalayıverdi. Allah’a karşı onları koruyan yoktur.
… عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا …
KuvvetYeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar; kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzünde daha sağlam eser bırakan kimselerdi. Ama kazandıkları onlara bir fayda sağlamamıştı.
… فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ …
KuvvetAd’a gelince; yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamış ve bizden daha kuvvetli kim var? demişlerdi. Onlar, kendilerini yaratan Allah’ın daha kuvvetli olduğunu görmüyorlar mıydı? Onlar ayetlerimizi bile bile inkar ediyorlardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Lefîf-i makrûn (vav ve ya harfleri yan yana) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شدد, قدر, عزز, متن |
| Zıt Kök | ضعف |
| Çekirdek Özet 1 | Liflerin birbirine sarılıp bükülmesiyle oluşan halat direnci ve dayanıklılığı |
| Çekirdek Özet 2 | Vahye, hakka ve sorumluluğa sarsılmaz bir azim ve fiilî kudretle sarılma |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların içsel kenetlenmesiyle bozunmaya karşı direnç ve iş üretme kapasitesi |
| Kritik Hata Riski | Kuvveti yalnızca kaba fiziksel baskı, şiddet ve zorbalık olarak anlamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Kuşatıp toplama, bir araya getirme, dikilme ve dayanıklı kılma; nitekim قوت rızık biriktirmeyi, قوس gerilip bükülen yayı, قوم ayakta duruşu ifade eder | ي | Toplanan unsurların örülüp bükülmesiyle içsel gerilim, esnek direnç ve fiilî iş görme kudretine dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve unsurların merkezî bir hat boyunca toplanıp yoğunlaşması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Toplanan birimlerin birbirine sıkıca kenetlenmesi ve bağlanması |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Kenetlenen potansiyelin aktif bir eyleme, kuvvete ve işe dökülmesi |
| قوي | Odaklanıp toplanan liflerin çengel gibi birbirine bağlanması ve dış etkilere karşı kırılmayan bir iş ve direnç gücüne dönüşmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Halatı oluşturan bükümler ve lifler (قُوَى الحبل); liflerin birbirine sarılmasıyla elde edilen gerilme mukavemeti. Karşıt veya ikincil fiziksel anlamda ise üzerinde hiçbir yapı veya bitki bulunmayan boş, açık ve çıplak arazi (القَوَاء). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde azim, sebat ve beden dışı kararlılık anlamında şu beyitte geçer: ومـال بـأعـنـاق الـكـرى غـالـبـاتـهـا / وإنـي عـلـى أمـر الـقِـوايـة حـازم |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde dinin çözülüşünü anlatan tasvirde halat lifleri metaforu kullanılır: يذهب الدين سنة سنة كما يذهب الحبل قوة قوة |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça قوي kökü, Sami dil ailesinde gerilme, toplanma, hatta bir çizgide bekleme ve direnç gösterme semantik matrisiyle yakından ilişkilidir. İbranicede yer alan קָוָה (qawah) kökü gerilerek beklemek, umutla dayanmak ve toplanmak anlamlarını taşırken, buradan türeyen קַو (qaw) sözcüğü gergin ip, hat ve ölçü ipi demektir. Süryanicede ܩܘܝ (qway) biçimi dayanmak, sebat etmek ve kalıcı olmak anlamlarını korur. Akkadçada qû kordon, gergin ip ve tel anlamındadır. Kökün Afro-Asyatik arka planındaki temel hareket, dağınık liflerin bir araya getirilip bükülerek bir hat boyunca gerilmesi ve bu sayede gevşeklikten kurtulup mukavemet kazanmasıdır. Arapçada bu somut çekirdek bir yandan fiziksel ve ahlaki mukavemete (قوة), diğer yandan da hiçbir şeyin bulunmadığı çıplak, gergin ve yalın açıklığa (قواء) işaret edecek biçimde gelişmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Halat bükümü (قُوَى) ve ıssız açıklık (قَوَاء) | Liflerin birbirine sarılması direnci, tek başına kalıp soyutlanma ise ıssızlığı üretmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qwh / qaw, Süryanice qway, Akkadça qû | İp, gerilme, bekleme, sebat etme ve dayanma ortak semantik eksenidir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik gerilme ve bağlama kökleri | Doğu ve Güney Sami dillerindeki ortak hat dışına çıkan kesin bağ kurulamamıştır | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوي | Anlamlı | Halat lifi, gerilme, kuvvet | Birbirine dolanan unsurların mukavemet kazanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| وقي | Anlamlı | Korumak, sakınmak, siper olmak | Zararı engellemek için araya engel koymak | Kur'an'da geçer; takva kavramının köküdür |
| ويق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| يقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| يوق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوي | Merkez | Kuvvet, dayanıklılık | İçsel liflerin kenetlenmesinden doğan gerilme direnci | İş yapabilme ve çözülmeye direnme kudreti |
| شدد | Komşu | Sertlik, bağlama, sıkılık | Bir nesneyi dışarıdan bağlayıp gererek sertleştirme | قوي iç dokunun bükümü iken شدد dıştan sıkmadır |
| قدر | Komşu | Ölçü, iktidar, kudret | Bir işi belirli bir ölçü ve takdir dairesinde yapabilme | قوي direnç ve dinamizmi, قدر ölçülü hâkimiyeti vurgular |
| عزز | Komşu | Üstünlük, izzet, galebe | Mağlup edilemezlik, nadirlik ve baskın çıkma | عزز rakibe galebe çalmayı, قوي öz dayanıklılığı belirtir |
| متن | Komşu | Sağlamlık, metanet | Yapının homojen, sıkı ve kırılmaz derecede sert olması | متن kopmazlığı, قوي yük taşıma dinamizmini öne çıkarır |
| ضعف | Zıt | Zayıflık, gevşeme, takatsizlik | Dokunun çözülmesi, bükümün gevşemesi ve direnç kaybı | قوي kökünün tam zıddı olarak acziyet ve zaaftır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوي | Kuvvet, mukavemet, direnç | Halat liflerinin bükümünden doğan dayanıklılık ve iş yapabilme kudreti | Kesin |
| Latince | Robur, fortitudo, potentia | Meşe sertliği, ahlaki direnç, kudret | Robur içsel gövde mukavemetini, potentia ise icra gücünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Strength, fortitude, vigor | Dayanıklılık gücü, metanet, dirilik | Strength fiziksel direnci, fortitude manevi azmi karşılar; lif metaforunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kraft, Stärke, Widerstandskraft | Güç, dayanıklılık, direnç kuvveti | Kraft iş yapabilme potansiyelini, Stärke ise sarsılmazlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Force, vigueur, résistance | Güç, dinamizm, direnç | Force genel kuvveti, résistance dış etkiye karşı duruşu yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قوة | Maddi ve askeri donanım, hazırlık | Caydırıcılık ve savunma amacıyla güç toplama bağlamı (Enfâl 8:60) |
| بقوة | Vahye ve emirlere ciddiyetle, azimle sarılma | İlahi ahdin ve kitabın gevşeklik göstermeden uygulanması (Bakara 2:63, A'râf 7:145, Meryem 19:12) |
| القوي | İlahi mutlak yenilmezlik ve kudret | Allah'ın sıfatı olarak hiçbir gücün mağlup edemeyeceği galebe hali (Hûd 11:66, Hac 22:40, Hadîd 57:25) |
| قوي | Bedensel ve pratik iş yapabilme ehliyeti | İşi yüklenme, güvenilirlik ve emaneti taşıma liyakati (Kasas 28:26, Neml 27:39) |
| المقوين | Çölde konaklayan, yolda kalmış veya azıksız yolcular | Varlığın ve ateşin nimet oluşunu fark eden çıplak arazi yolcuları (Vâkıa 56:73) |
| ذو القوة | Vahyi getiren elçinin veya meleklerin kudreti | Vahyin tahriften korunmuş gücünü niteleme bağlamı (Necm 53:5, Tekvîr 81:20) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye ve esmâ-i hüsnâ | el-Kaviyy isminin kudret sıfatından farkı; acz ve zaafın zât-ı ilâhîden mutlak nefyi | Aczin zıddı olan mutlak ve eksilmeyen icra gücü |
| Fıkıh | Mükellefiyet ve cihad hukuku | Fiilî güç yetirme (istitaat) şartı ve kamu güvenliği için askeri kuvvet hazırlama vecibesi | Hukuki sorumluluğun ve caydırıcı teçhizatın maddi zemini |
| Tefsir | Emirlere sarılma ve kıssalar | "Kitabı kuvvetle tutun" emrinde zihni, ameli ve ahlaki kararlılığın mahiyeti | Gevşeklik ve ihmalin karşıtı olan bilinçli azimet |
| Hadis | Ahlak ve toplumsal dinamizm | Hayırlı müminin vasfı olarak kuvvet; dinin bağlarının lif lif çözülüşü metaforu | İrade, eylem ve direnç dinamizminin bütünü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ahde bağlılık | Azimet ve sadakat | Dağılmayı önleme | Dinin emirlerini gevşetmeden, tavizsiz ve diri bir şuurla hayata geçirme kapasitesidir | Kesin |
| İlmi | Metodolojik tahkik | Kanıtlama gücü | Şüpheyi bertaraf etme | Bilginin tutarlı delillerle ve mantıksal örgüyle örülüp sarsılmaz bir epistemik temele kavuşmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Meşru egemenlik ve savunma | Caydırıcılık | Düzeni koruma | Toplumun can, mal ve hürriyet güvenliğini dış tehditlere karşı koruyan dengeli güç kapasitesidir | Kesin |
| İktisadi | Üretim altyapısı ve dayanıklılık | İktisadi mukavemet | Krizi göğüsleme | Dışa bağımlılığı kıran, kaynakları verimli işleyen ve sarsıntılara dayanan üretim ağıdır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gerilme direnci (tensile strength) ve lif mukavemeti | Malzeme biliminde birbirine sarılan liflerin (kompozit yapı) tekil liflerin toplamından katbekat fazla yük taşıması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal dayanıklılık (resilience) ve kohezyon | Bireylerin ortak değerler etrafında kenetlenerek kriz ve travmalara karşı toplumsal çözülmeyi engelleme kapasitesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca mekanik kaba güce, askeri tahakküme veya zorbalık aygıtına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ahlaki dirilik, akli azim, vahyî sorumluluğu taşıma liyakati ve yapısal dayanıklılığı kuşatan bütüncül kudret |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | "Kuvvetle tutun" emrini bağnazlık veya kör şiddet sanmak; güç kavramını ahlaktan ve adaletten kopararak meşrulaştırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin bir teklif olarak zayıf, gevşek ve ilkesiz bir yaklaşımla taşınamayacağını; dinin ancak yüksek bir ciddiyet, ahlaki irade ve yapısal dirençle ikame edilebileceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kitabın ve emanetin yüklenilmesini emreden ayetlerde, elçilerin vasıflarında ve zalim toplumların helakini anlatan ilahi kudret sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı pasif bir kabulleniş, eylemsiz bir zahitlik veya sünepe bir teslimiyet olarak gören yanılgıyı yıkar; adaletin ikamesi için meşru ve dengeli bir gücün şart olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık liflerin birbirine dolanıp bükülmesiyle ortaya çıkan gerilme mukavemeti ve kırılmaz halat direnci; karşıt kutupta ise hiçbir barınağın bulunmadığı yalın çöl açıklığı.
- Soyut anlamDağılmaya eğilimli tekil unsurların içsel bir ahit ve disiplinle kenetlenerek dış etkilere karşı koyabilen ve iş üretebilen diri bir iradeye dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkParçaların kohezyonu ve gerilimi sayesinde sistemin entropiye (çözülmeye) direnmesi ve meşru hedeflere yönelik dinamik potansiyel üretmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yer alan sisteme ait toplam kuvvet ve direnç kapasitesini temsil eder. bileşenlerin birbirine dolanma, kenetlenme ve büküm katsayısıdır. kenetlenen tekil unsur veya lif sayısıdır. Her bir unsuru için o unsurun kendi tikel mukavemetini, ise diğer unsurlarla olan gerilim ve uyum derecesini gösterir. Tekil liflerin gücü (), büküm mekanizmasıyla () birleştiğinde doğrusal toplamın ötesinde bir kuvvet ortaya çıkar. Liflerin teker teker çözülmesi ise katsayıyı sıfırlayarak sistemi zaafa () sürükler.