قيل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ي-ل2 sîga, 11 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خيريومبأسصحبمَقِيلًاقيلقررجيأقَائِلُونَبيتجننهلكحسن

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

قيل

ق - ي - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Öğle uykusu yeri

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.980 harf
القاف واللام و"وايء" معهما ق ل و، ل ق و، ق و ل، ل و ق، ل ي ق، و ل ق، ق ي ل، و ق ل، ل ق ي مستعملات قلو: القُلوُ: رميك ولعبك بالقُلَةِ، وتجمع على قُلينَ. وهو أن ترمي بها في الجو ثم تضربها بمِقْلاةٍ، وهي خشبة قدر ذراع فتستمر القُلَةُ، فإذا وقعت كان طرفاها ناشبين عن الأرض. وجاء فلان يقلُو به دابته قَلْواً، وهو تقديها به في السير سرعة. واقلَوْلَتِ الحمر والدواب في السرعة. وكان ابن عمر لا يرى إلا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR592 harf
القائلةُ: الظَهيرةُ. يقال: أتانا عندَ القائلةِ، وقد يكون بمعنى القَيْلولةِ أيضاً، وهي النَوْمُ في الظَهيرَةِ. تقول: قال يَقيلُ قيْلولةً، وقيْلاً، ومَقيلاً، وهو شاذٌّ، وقُيَّلٌ أيضاً بالتشديد. وما أكلأَ قائلتَهُ، أي نومَهُ؛ ولا يقال ما أَقْيَلَهُ. والقيْلُ أيضاً: شُرْبُ نصف النهارِ. يقال: قَيَّلَهُ فَتَقَيَّلَ، أي سقاهُ نِصف النهار فشربَ. ويقال: هو شَروبٌ للقَيْل، إذا كان مِهيافاً دقيقَ الخصرِ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR22.045 harf
باب القاف واللام قول ، قيل ، قلا ، لقا ، ليق ، يلق ، ولق ، وقل ، ألق . قلا : قال الله جل وعز : ( سَجَى مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ ) ( الضحى : 3 ) . قال الفراء : نزلتْ في احتباس الوَحْي عن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) خمسَ عشرةَ ليلة ، فقال المشركون : قد وَدّعَ محمداً ربُّه ، وقَلاه التابعُ الذي يكون معه ، فأنزَل الله جل وعز : ( سَجَى مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ ( يريد : وما قَلاك ، فأُلقِيت الكافُ كما
Maddenin bağlantısı

باب القاف واللام قول ، قيل ، قلا ، لقا ، ليق ، يلق ، ولق ، وقل ، ألق . قلا : قال الله جل وعز : ( سَجَى مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ ) ( الضحى : 3 ) . قال الفراء : نزلتْ في احتباس الوَحْي عن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) خمسَ عشرةَ ليلة ، فقال المشركون : قد وَدّعَ محمداً ربُّه ، وقَلاه التابعُ الذي يكون معه ، فأنزَل الله جل وعز : ( سَجَى مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ ( يريد : وما قَلاك ، فأُلقِيت الكافُ كما تقول : قد أعطيتك وأحسنت معناه وأحسنت إليك . فتكتفي بالكاف الأولى ، من إعادة الأخرى . وقال الزجاج : معناه : لم يَقطع الوحيَ عنك وَلا أبغضك . قلت : وكلام العرب الفصيحُ : قَلاه يقلِيه قِلًى ومَقلِيةً : إذا أبغضه ، ولغةٌ أخرى وليست بجيدة : قَلاه يَقْلاهُ وهي قليلة . ويقال : قَلَيْت اللَّحم على المِقْلَى أقليه قَلْياً : إذا شوَيْتَه حتى تُنضِجَه ، وكذلك الحبُّ يُقلَى على المِقْلى . الحرَّاني عن ابن السكيت يقال : قَلَوْت البُسر وَالبُرّ . وبعضهم يقول : قَلَيْت ولا يكون في البُغض إلاّ قَلَيت . أبو عبيدٍ عن الكسائي : قَلَيْتُ الحَبّ على المِقْلَى أقْلِيه ، وقَلَوْتُه . وقال غيره : قليتُ اللحمَ على المِقْلَى أقليه قَلْياً : إذا شوَيْتَه حتى تُنضِجَه ، وكذلك الحَبُّ يُقْلَى على المِقْلى . ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : القَلَى والقِلَى والقَلاءُ : المَقْلية . ويقال : قَلا العَيْرُ عانته يَقلوها ، وكسأَها ، وشَحَنها ، وشَذَّرَها : إذا طردَها . وقال الليث : القَلِيّة : مَرَقةٌ مِن لحُوم الجُزُر وأكبادها ، وَالقَلاّء : الذي يَقلِي البُرّ للبَيع . وَالقَلاَّءة محدودة : الموضع الذي يُتخذ فيه مقالي البَرّ . ويقال للرجل إذا أملقَه أمرٌ مُهِمٌّ فباتَ ليلتَه ساهراً : باتَ يَتَقَلَّى ، أي : يتقلّب على فِراشه كأَنه على المِقْلى . وقال ابن الأعرابي : القُلَّى : القصيرة من الجواري . قلتُ : هذا فُعْلَى مِن الأقل والقلَّة . أبو عبيد عن أبي عمرو : المِقْلاء وَالقُلة : عُودان يلعب بهما الصِّبيان ، فالمِقلاء العود الذي يُضْرَب به القُلَة ، والقلة الصغيرة التي تُنْصَب . قلت : القَالي : الذي يَلعب فيضرب القُلَة بالمقلاء ، ومنه قوله : كأَنَّ نَزْوَ فِراخ الهامِ بينهم نزْوُ القُلاَتِ زَهاها قَالَ قالِينَا قال الأصمعي : وَالقال هو المِقلاء ، والقالُون : الذين يلعَبون بها ، يقال : قَلَوْت أَقلو . ابن السكيت : قَلاَ العَيْرُ أُتُنَه يَقْلُوها قَلْواً : إذا طردَها . وقال ذو الرمة : يَقْلو نحائصَ أشباهاً محملجةً قال : والقِلْو : الحِمار الخفيف . قاله أبو عُبيدٍ . وقال الليث : تجمع القُلة قُلِينَ . وأنشد الفراء : مِثْل المَقالي ضُرِبتْ قُلِينُها قلت : جعل النون كأَنّها أصليَّة فرفَعها ، وذلك على التوهّم ، ووجه الكلام فتحُ النون لأنها نونُ الجمع . وقال الليث : يقال الدابّةُ تقلو بصاحبها قَلْواً وهو تَقَدِّيها به في السيْر في سرعة ، يقال : جاء يقْلُو به حمارُه . قال : والقِلو : الجَحْش الفتيّ الذي قد أركَبَ وحَمَل . وفي حديث ابن عمر : أنه كان لا يُرَى إلاَّ مُقْلوْلِياً . قال أبو عبيدٍ : المَقْلوْلِي : المتجافي المستوفِز . قال : وأنشدني الأحمر : قد عَجبت مِنّي ومِن يُعَيْلِيَا لمّا رأتني خَلَقاً مُقْلوْليَا قال أبو عبيد : وبعض المحدثين كان يفسر مُقُلَولياً كأَنه على مِقْلًى . قال أبو عبيد : وليس هذا بشيء ، إنما هو من التجافي في السُّجود . وأنشد : تقول إذا اقلَوْلى عليها وأَقْرَدَتْ ألا هلْ أخو عيشٍ لذيذٍ بدائم ثعلب عن ابن الأعرابي في تفسير هذا البيت كان يزنِي بها فانقضت شهوتُه قبل انقضاء شهوتها . قال : وأقردت ، أي : ذلّت . وقال الليث : يقال لهذا الذي يُغسل به الثياب قِلْيٌ ، وهو رَمادُ الغَضَى والرِّمث يُحرَقُ رَطباً ويُرَشُّ بالماء فيَنعقد قِلْياً . وقال أبو عمرٍ و في قول الطّرماح : حوائم يتَّخذنَ الغِبَّ رِفْهاً إذا اقلَوْلَيْن للقَرَب البَطِين أي : ذهبن . وقال ابن الأعرابي : القُلَى : رؤوس الجبال . والقُلى : رؤوس هامات الرجال . والقُلى : جمعُ القُلَة التي يُلعب بها . وقطاةٌ قلَوْلاة : تَقْلولى في السماء . قال حميد بن ثور : وقَعْنَ بجوف الماء ثمَّ تصوَّبت بهنّ قَلولاةُ الغدوِّ ضَروبُ لقا : ثعلب عن ابن الأعرابي : اللُّقَى : الطُّيور . واللُّقى : الأوجاع . واللقَى : السَّرِيعات اللَّقْح من جميع الحيوان . وقال الليث : اللَّقْوة من النساء : السّريعة اللّقْح . واللَّقوة : داءٌ يأخذ في الوجه يعوجّ منه الشَّدِق . يقال : لقي الرجلُ فهو مَلقُوٌّ . واللَّقوة واللِّقوة : العُقاب . أبو عبيد عن أبي زيدٍ ، والأمويِّ ، والكسائي : اللَّقوة : الداء الذي يكون بالوجه . وقال الأمويُّ وحده : اللَّقْوة واللِّقوة : العُقاب ، وجمعُها لِقاءٌ . وقال أبو عبيد في باب سرعة اتفاق الأخوَين في التَّحابّ والمودة . قال أبو زيد : مِن أمثالهم في هذا : كانت لِقْوةً صادفتْ قبيساً . قال : وقال أبو عبيدة : اللَّقْوة هي السَّريعة اللَّقْح والحَمْل ، والقَبيسُ هو الفَحل السريع الإلقاح ، أي : لا إبطاء عندهما في النَّتاج . يُضرب للرجلين يكونان متَّفِقَين على رأيٍ ومذهب ، فيلتقيان فلا يلبثان أن يتصاحبا ويتصافَيا على ذلك . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال في المرأة والناقة لِقْوة ولَقْوة . أبو عبيد عن الفراء قال : اللَّقْوة من النساء بفتح اللام ، هي السريعة اللَّقْح . وأنشد : حَملْتِ ثلاثةً فوَلدْتِ تِمَّا فأمٌّ لَقْوةٌ وأبٌ قَبيسُ وقال أبو عبيدٍ : سُمّيت العُقاب لِقْوةً لسَعة أشداقها . قلت : واللَّقْوة في المرأة والناقة بفتح اللام أفصح من اللِّقوة . وكان شمر وأبو الهيثم يقولان لَقْوة فيهما . وقال الليث : يقال : لقِيَ فلانٌ فلاناً لِقاءً ولُقِيّاً ولَقْية واحدة ، وهي أقبحها على جوازها . وكلُّ شيءٍ استقبلَ شيئاً أو صادفَه فقد لقيه ، من الأشياء كلّها . واللَّقِيّان : كلُّ شيئين يَلقَى أحدُهما صاحبه ، فهما لَقِيّان . ورُوِي عن عائشة أنها قالت : ( إذا التَقى الخِتانان فقد وجَب الغُسْل ) . وقال الشافعيّ : التقاؤهما من المرأة والرجل : تَحاذِيهما مع غُيوب الْحَشَفَةِ في فَرْجها ، لا أن يُماسَّ خِتانُه ختانَها ، وذلك أنَّ الْحَشفةَ إذا غابت في الفَرْج منها صار خِتانُه بحذاء خِتان المرأة ، وخِتان المرأة عالٍ على مَدخَل الحَشَفة ، وخِتان الرجل أسفلَ من ذلك ، وهو موضع قَطْع الفُرْلة من الذكر . فهذا معنى التقاء الختانين . الحرّاني عن ابن السكيت ، يقال : لقيتُه لقاء ولُقْياناً ولُقِيّاً ولَقًى ولِقْيانةً واحدة ، ولَقْية واحدة ، ولقاءةً واحدة ؛ ولا تقل لَقَاةً فإنها مولّدةٌ ليست بفصيحة عربيَّة . وقال الليث : رجل شَقِيٌّ لَقِيٌّ : لا يزال يلقى شَرّاً . ونَهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عَنْ تلقّي الرُّكبان وجاء تفسيره في حديثٍ حدّثنا به محمد بن إسحاق عن أبي حاتم الرازي ، عن الأنصاري ، عن هشام بن حسّان ، عن محمد بن سيرين ، عن أبي هريرة قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تتلقَّوُا الرُّكبانَ والأجلاب ، فمن تَلقَّاه فاشترى منه شيئاً فصاحِبُه بالخِيار إذا أَتى السُّوق ) . وأخبرنا عبد الملك عن الربيع عن الشافعيّ أنه قال : وبهذا آخُذ إنْ كان ثابتاً . وقال : وفي هذا دليلٌ على أنَّ البَيع جائز غيرَ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.314 harf
(باب القاف والياء وما يثلثهما) (قيأ) القاف والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. قاءَ يَقيء قَيْئاً، واستَقَاء استفعل من القَيء. ويقولون للثَّوب المُشْبَع الصِّبغ: هو يَقِيء الصِّبْغ. (قيح) القاف والياء والحاء كلمة. قاح [الجُرحُ([1])] يَقِيح، وهو مِدّةٌ لا يخالطها دمٌ. (قيد) القاف والياء والدال كلمةٌ واحدة، وهي القَيْد، وهو معروفٌ، ثُمَّ يستعارُ في كل شيءٍ يَحْبِس. يقال: قيَّدْتُه أُقََيِّده تقييداً.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR182 harf
- قوله تعالى: ﴿أصحاب الجنة يومئذ خير مستقرا وأحسن مقيلا﴾ [الفرقان/ 24] مصدر: قلت قيلولة: نمت نصف النهار، أو موضع القيلولة، وقد يقال: قلته في البيع قيلا وأقلته، وتقايلا بعد ما تبايعا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR887 harf
ق ي ل هذا مقيل طيّب وقال فيه مقيلاً وتقيّل ونام القيلولة‏.‏ وشرب القيل وهو شروب للقيل وهو شراب القائلة وهي نصف النهار يقال‏:‏ أتيته عند القائلة وقيل‏:‏ هي القيلولة مصدرها كالعافية‏.‏ قال‏:‏ يسقين رفها بالنهار والليل من الصّبوح والغبوق والقيل وقالت أم تأبط شراً‏:‏ ما سقيته غيلاً ولا حرمته قيلاً وهي رضعة نصف النهار‏.‏ واقتال الرجل كما تقول‏:‏ اصطبح واغتبق وقيّلته‏:‏ سقيته القيل‏.‏ قال النمر‏:‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR466 harf
* ق ي ل * * القائِلةُ * الطهيرة يقال أتانا عند القائلة وقد يكون يمعنى * القضيْلولةٍ * أيضا وهي النوم في الظهيرة تقول * قال * من باب باع و * قَيْلُولَةً * أيضا و * مَقيلا * فهو * قائِلٌ * وقوم * قَيْلٌ * مثل صاب وصحب و * قُيَّلأٌ * أيضا بالتشديد و * القَيْلُ * شرب نصف النهار يقال * قَيَّلُه فَتَقَيَّل * أي سقاه نصف النهار فشرب و * أقالَهُ * البيع * إقالةً * وهو فسخة وربما قالوا * قضالَهُ * البيع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.852 harf
القائلة: نصف النهار كما في المحكم، وفي الصحاح: الظهيرة، ومثله في العين، يقال: أتانا عند قائلة النهار، وقد تكون بمعنى القيلولة أيضا، وهي النوم في نصف النهار، وقال الليث: القيلولة: نوم نصف النهار، وهي القائلة. قال يقيل قيلا، وقائلة، وقيلولة، ومقالا، ومقيلا، الأخيرة عن سيبويه، وقال الجوهري: هو شاذ. وتقيل: نام فيه أي نصف النهار، وقال الأزهري: القيلولة والمقيل: الاستراحة نصف النهار عند العرب، وإن لم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.263 harf
قَالَ 1 قَالَ ذ He slept during midday: (Mgh:) or he stayed during midday. (TA, art. هجر.) ― -b2- قَيَّلَ: see another meaning, voce بَيَّتَ. قَايَلَهُ البَيْعَ 3 قَايَلَهُ البَيْعَ ذ [He dissolved, rescinded, or annulled, with him the sale]. (A, art. رد.) أَقَالَ اللّٰهُ عَثْرَتَكَ 4 أَقَالَ اللّٰهُ عَثْرَتَكَ ذ , and عِثاَرَكَ, [May God cancel thy slip, lapse, fault, wrong action, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.399 harf
قَالَ قَالَ ( y ) I ( n. ac. قَيْل 1 , مَقَال [ 17A ] , مَقِيْل [ 18 ] , قَائِلَة [ 21t ] , a. قَيْلُوْلَة ), Slept at noon, took a siesta. b. ( n. ac. قَيْل 1 ), Drank, milked at noon. c. see IV (b) . قَيَّلَ قَيَّلَ II , a. Made to drink at noon. b. Stood talking together. c. [ coll. ], Rested. قَاْيَلَ قَاْيَلَ III , a. Gave in exchange. أَقْيَلَ أَقْيَلَ IV , a. Watered at
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR23.879 harf
قيل قَالَ - يَقِِيلُ - قَائِل - مَقِيْل قَالَ - يَقِِيلُ + الكائن: يستريح مخلداً إلى النوم في النهار بعد وقت الظهيرة قَائِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَالَ - يَقِِيلُ " مَقِيْل: اسم مكان على وزن " مـَفعـِل" : المكان الذي يستلقي ويستريح فيه مخلداً للنوم في النهار واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص الوعي والنوم وفقد الوعي بدرجاته المختلفة مرتبة
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler11 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرر

    1 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  2. بيت

    1 ortak ayet · Beyt ev demektir

  3. قري

    1 ortak ayet · Kasaba

  4. هلك

    1 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  5. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  6. صحب

    1 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  7. حسن

    1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  8. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  9. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  10. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

    Öğle uykusunda olanlarNice kasabalar vardır ki; Biz, onları helak etmişizdir. Geceleyin uyurken, öğleyin dinlenirken, baskınımız gelip çattı onlara.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقيل
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli / yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerنوم, سبت, سكن
Zıt Kökنصب
Çekirdek Özet 1Gün ortasındaki şiddetli sıcakta faaliyeti durdurup gölgeye çekilme, dinlenme veya içecek alma
Çekirdek Özet 2İnsanın en savunmasız veya en huzurlu olduğu döngüsel mola anında ilahi tecelli ile karşılaşması
Çekirdek Özet 3Bir yükümlülüğü, harareti veya akdi hafifleterek geri alma, ferahlama sağlama ve dengeye kavuşturma
Kritik Hata RiskiKökü sadece rastgele bir uykuya indirgeyip gün ortası sükuneti, bilinç gevşemesi ve akdi feshetme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قيOrtaya çıkarma, ölçülü biçimde dışa vurma veya kuşatıcı bir kabuğu/biçimi belirleme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan قيض kökünde bir şeyin kabuğunu çatlatıp içindekini ortaya çıkarma veya bir şeyi diğerine tam denk getirme anlamı esastırلÇoban değneği imgesiyle yöneltme, sınırlama ve toparlama hareketi eklenerek; günün ortasında dağılan gücü içeri çekip dinlendirme, yükü kaldırma ve hayat ritmini yatıştırma boyutu kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırGünün tepe noktasına, güneşin dikey açısına ve döngünün tam ortasındaki kritik sınıra işaret eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKişinin harici işlerden elini çekmesini, eylemi askıya almasını ve içe yönelen tutumu simgeler
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDağılmış olan bedensel ve zihinsel enerjiyi belirli bir sınırda toplayıp gölgeliğe ve sükûnete bağlama hareketini tamamlar
قيلGüneşin en dik ve yakıcı olduğu sınırda dış faaliyetten el çekerek enerjiyi korunaklı alanda toplamayı ve dinlenmeyi anlatan hareket bütünüKavurucu dış etkenlerden korunmak amacıyla iradi olarak durma, rahatlama ve kendini yenileme eylemini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl şartlarında gün ortasının yakıcı sıcağında (kaylûle vaktinde) kervanın veya otlayan hayvanların yürüyüşü durdurulup gölgeliğe çekilmesi, dinlenilmesi veya bu vakitte susuzluğu gidermek üzere süt/su içilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nemir b. Tevleb bir beytinde develerin suya götürülemediği kavurucu sıcağın ortasında çadırların ipleri söküldüğünde hayvanlara gün ortası içeceği verildiğini ve dinlendirildiğini şöyle ifade eder: إذا هتكت أطناب بيتٍ وأهله / بمعطنها لم يوردوا الماء قيّلوا
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi dilinde hem gün ortası içilen süt veya suya hem de bu esnada yapılan kısa istirahate isim olarak verilmiştir; Ummu Teabbata Şerran çocuğunu büyütürken ona asla gün ortası rızkını eksik etmediğini şu sözle belirtir: ما سقيته غيلاً ولا حرمته قيلاً

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça قيل kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle gün ortası istirahatı, sıcaktan korunma molası ve hukuki/toplumsal bağlamda bir akitten veya yükümlülükten cayma, bağışlama, yükü kaldırma (ikāle) semantik alanı etrafında gelişmiştir. Güney Sami ve Antik Güney Arapçasında (Himyerî) toplum liderlerine ve kabile reislerine nispet edilen قَيْل unvanı da kabilenin işlerini hafifleten, hüküm veren veya tasarruf yetkisi elinde olan otoriteyi ifade eder. İbranice ve Süryanicede doğrudan q-y-l biçiminde bu somut anlam sınırlı görünmekle birlikte, sıcaklığın tepe noktasına ulaştığı anlarda durma, soluklanma ve yükü indirme mantığı Afro-Asyatik kök katmanında dinlenme ve sığınma eylemleriyle ortak bir kavramsal matrise oturur. Arapçada kök, gün ortasındaki en kırılgan ve edilgen zaman dilimini nitelemek üzere özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقيل biçiminde gün ortasında uyuma, süt içme ve akdi bozup tarafları rahatlatma (ikāle)Fiziksel olarak sıcağın baskısını kırma hareketinden, mecazen bir borç veya bağın baskısını sona erdirme anlamına geçmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapçasında yönetici, hafifletici reis anlamındaki قَيْل kelimesi ve gün ortası gölgelenmesiTopluluğun yükünü üstlenen veya koruyan merci ile yakıcı sıcaktan korunma fikri birleşirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve fonetik kurallara uygun eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قيلAnlamlıGün ortası dinlenmesi, rahatlama, akdi feshetmeSıcağın zirve yaptığı anda sığınağa çekilip gevşeme ve nefes alma haliHedef kök; Kur'an'da geçer
قليAnlamlıKızartmak, kavurmak; nefret edip terk etmekAşırı hararetle yakıp kavurma veya kalpten söküp atmaZıt yönlü hareket (yakıcılığın kendisine maruz kalma); Kur'an'da geçer
يقلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يلقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
لقيAnlamlıKarşılaşmak, yüz yüze gelmek, kavuşmakİki nesnenin veya kişinin bir araya gelmesi ve yüz yüze durmasıKur'an'da çok sık geçer
ليق / ليقAnlamlıYapışmak, uymak, yakışmak, mürekkep yalamakBir şeyin bir yere tam oturması, tutunması ve uygun düşmesiKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قيلMerkezGün ortası istirahatı, korunma ve gevşemeÖzellikle gün ortasındaki dikey sıcakta zorunlu ve bilinçli duraklamayı ifade ederTepe noktasındaki harareti sükunetle karşılama
نومKomşuGenel uyku haliZaman ve bağlam sınırı olmaksızın fizyolojik uyku durumunu kapsarقيل gibi gün ortasına ve sıcaktan korunmaya özgü değildir
سبتKomşuHareketi kesme, tatil etmeYorgunluktan sonra işi bütünüyle tatil edip bedeni askıya almaktırZaman diliminden ziyade haftalık veya dönemsel kesintiyi vurgular
سكنKomşuSükunete erme, yatışmaÇalkantı ve hareketin durulup yerine oturmasıdırBedenin belirli bir vakitteki uykusundan daha geniştir
نصبZıtYorulma, sürekli çaba, dikilip kalmaDinlenmeksizin devam eden meşakkat, bitkinlik ve kesintisiz zahmet haliقيل kökünün sağladığı mola ve rahatlamanın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقيلGün ortası dinlenmesi, kaylûleGünün ortasındaki şiddetli hararette çalışmayı kesip dinlenme eylemiKesin
LatinceSiesta, meridiatioGün ortası uykusu, öğle dinlenmesiGünün altıncı saatinde (meridies) verilen dinlenme arasını tam karşılarGüçlü
İngilizceMidday rest, siesta, respiteÖğle molası, kısa gün ortası uykusu, hafiflemeDinlenme boyutunu karşılar; ancak kökün içerdiği akdi iptal etme nüansını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaMittagsschlaf, MittagsruheÖğle uykusu, öğle sükûnetiFiziksel dinlenme vaktini karşılar; toplumsal ve hukuki boyutları kapsamazGüçlü
FransızcaMéridienne, siesteGün ortası istirahatiÖzellikle sıcak saatlerde uzanıp dinlenme anlamını verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قائل (çoğulu قائلون)Gün ortasında gaflet veya istirahat halindeyken yakalananlarAzabın ansızın, insanların en savunmasız ve rehavet içinde olduğu öğle uykusu vaktinde gelmesini niteleyen bağlam; A'râf 7:4
مقيلHuzurlu, gölgeli ve mükemmel gün ortası istirahat yeriCennet ehlinin meşakkatsiz, serin, ebedi bir ferahlık ve güvenlik içinde dinleneceği makamı niteleyen bağlam; Furkān 25:24

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi cezanın zamanlaması ve cennet nimetinin sürekliliğiHelakin tam bir gaflet anında (kaylûle) gelmesinin adalet ve imtihan boyutu ile cennette yorgunluk olmadığı halde bir dinlenme yerinin bulunmasının anlamıSavunmasızlık hali ve mutlak sükunet
FıkıhAlışverişte akdi feshetme (ikāle) ve kaylûle sünnetiYapılmış bir akitten pişman olan tarafın talebini kabul edip satışı iptal etmenin hükmü ile gün ortası istirahatinin ibadetlere güç kazanma açısından mendupluğuAkit bağını çözüp rahatlatma ve bedeni yenileme
TefsirA'râf 7:4 ve Furkān 25:24 tefsirleriİnkarcıların en gafil oldukları öğle vaktinde helak edilmeleri ile cennet ehlinin hesabın hemen ardından kavuşacağı gölgelik istirahatgahın tasviriRehavet anında baskın ve ebedi güven yurdu
HadisKaylûle tavsiyesi ve ikālenin faziletiŞeytanların gün ortasında uyumadığını belirterek kaylûle yapılmasını tavsiye eden rivayetler ile pişman olanın alışverişini bozanın günahının bağışlanacağı müjdesiSünnet olan gündüz uykusu ve hataları hafifletme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun ibadet ve hayat ritmiİbadete hazırlık ve zihinsel tazelenme molasıGünün hararetini kesip tefekküre ve gece ibadetine güç toplamakİnsanın biyolojik sınırlarını kabul edip ibadet dengesini korumasıGüçlü
İlmiZihinsel kapasite ve algı yönetimiBilişsel sıfırlanma ve zihin dinginliğiAşırı bilgi ve çalışma yükünün oluşturduğu harareti dindirmekSürekli faaliyetin doğurduğu dikkatsizliği önleyip kavrayışı yenilemekGüçlü
SiyasiYönetim ve kriz idaresiGerilimleri yatıştırma ve tansiyonu düşürme molasıKriz anlarında tarafların hararetini düşürerek fevri kararları önlemekToplumsal çatışmanın en sıcak olduğu anda sükunet alanı açmakMuhtemel
İktisadiTicaret hukuku ve piyasa dengesiAkdin feshi, satıştan dönme (ikāle)Pişman olan tarafın yükünü kaldırıp piyasada haksız baskıyı gidermekTarafların rızasıyla zorlayıcı sözleşmeyi iptal edip adaleti ve dengeyi onarmakKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik dengelenme ve periyodik soğuma evresiSistemlerin tepe sıcaklığa ulaştığı noktada aşırı ısınmayı (overheating) önlemek üzere operasyonu durdurup soğumaya geçmesiGüçlü
Beşeri bilimlerPsikososyal rehavet, savunma mekanizmalarının gevşemesi ve hukuki rücuBireyin ve toplumun gündelik koşuşturmacada gardını indirdiği gevşeme hali ile sözleşmelerde cayma hakkıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece tembellik çağrışımı yapan keyfi bir gündüz uykusuna indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün günün en kritik, yakıcı ve savunmasız eşiğinde bilinçli olarak içe çekilmeyi, hesaptan sonraki ebedi tatmini ve baskı oluşturan akitleri hafifletmeyi içeren derin anlam yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA'râf 7:4'teki helakin psikolojik zamanlamasını kavrayamamak ve Furkān 25:24'te cennet ehline vaat edilen makamın yorgunluk gidermek değil, nihai huzur ve güven iklimi olduğunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın gün içindeki döngüsel zayıflığını, hararetin zirve yaptığı anda içine düştüğü korunma ihtiyacını ve ilahi müdahalenin tam da bu savunmasız anlarda tecelli ettiğini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi azapların kavimleri gaflet ve istirahat anında yakalamasını anlatan tehdit ayetlerinde ve ahirette müminlerin kavuşacağı dingin, gölgeli ve korunaklı huzur ortamını tasvir eden cennet ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cennetteki nimetlerin sadece dünyevi yorgunluğun telafisi olduğu yönündeki daraltıcı kanaati yıkar; مقيل ifadesinin bizatihi dinginliğin, serinliğin ve sarsılmaz emniyetin zirvesi olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGünün en sıcak vaktinde faaliyetten çekilip gölgede dinlenme, gün ortasında içecek alma ve harareti yatıştırma.
  • Soyut anlamDış dünyanın oluşturduğu baskı, yorgunluk ve gerilimi bilinçli bir duraklama veya akdi çözme yoluyla iptal edip sükunete kavuşma.
  • Sistematik karşılıkSürecin tepe noktasında aşırı ısınan sistemi durdurarak dengeyi yeniden kuran regülasyon ve koruma mekanizması.
  • LaTeX modeliR(t)=(1−σ(t))⋅Ψ0+σ(t)⋅[H0−∫t0tθ(τ) dτ]
  • LaTeX açıklamasıModelde R(t) anlık rahatlama ve sükunet fonksiyonunu; H0 gün ortasında zirveye çıkan hararet veya yükümlülük potansiyelini; θ(τ) duraklama, dinlenme veya akdi feshetme ile sistemden çekilen gerilim debisini; Ψ0 korunaklı iç alanın emniyet potansiyelini; σ(t) ise tepe noktasında devreye giren mola/fesih eşik fonksiyonunu temsil eder. Gerilim dışarı aktarıldıkça sistem sükunete ve dengeli bir sığınağa kavuşur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق