كلا

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ل-ا1 sîga, 4 mücavir kök, 33 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كلاكتبمعكَلَّاذكر

KökSîga 1Ayet 33Sure 15Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

كلا

ك - ل - ا

KÖK
  • 33 geçiş
  • 33 ayet
  • 1 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Öyle değil

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.607 harf
الكاف واللام و"وايء" معهما ك ل و، ك و ل، و ك ل، ل و ك، ك ل ي، ك ي ل، ك ل ا، ل ك ي، ك ل أ، ك أ ل، ل ك أ، أ ك ل، أ ل ك مستعملات كلو: الكُلْوة: لغة في الُكْلية لأهل اليمن. كول: الكَوْلانُ: نبات في الماء يشبه البردي، وورقه وساقه يشبه السعد، إلا أنه أغلظ منه، وأصله مثل أصله، يجعل في الدواء. وكل: تقول: وكَلْته إليك أَكِلُه كِلَةً، أي: فوضته. ورجل وَكَلٌ ووُكَلَةٌ وهو المُواكِلُ يتكل على غيره فيضيع
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR229 harf
كَلاَّ: كلمة زجْرٍ وردعٍ، ومعناها انْتَهِ لا تفعلْ، كقوله تعالى: "أَيَطْمَعُ كلُّ امرئٍ أن يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعيمٍ. كَلاَّ"، أي لا يطمع في ذلك. وقد تكون بمعنى حقًّا، كقوله تعالى: "كَلاَّ لَئِنْ لم يَنْتَهِ لَنَسْفَعا بالناصِيَة".
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR20.906 harf
ك ل ( و ا ي ء ) كول ، كيل ، كلي ، كلأ ، كلا ، أكل ، ألك ، لكأ ، وكل ، لكي ، لوك : مستعملة . كول كيل : تَكَوَّلَ القومُ عليه تكَوُّلاً ، وتثَوَّلُوا عليه تَثَوُّلاً إذا اجتمعوا عليه يَضْرِبونَه ، فلا يُقْلِعُونَ عن ضربِه وشَتْمه ، وهم قاهرونَ له . وقال غيره يقال : انكَالُوا عليه ، وانْثَالُوا بهذا المعنى . وقال الليث : الكَوْلاَنُ : نباتٌ ينْبُت في الماء مثل البرْديّ يُشْبِهُ ورقهُ وساقهُ السعْدَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR857 harf
(هذا الفصل نقله السيوطي في الإتقان 1/220) - كلا في التثنية ك (كل) في الجمع، وهو مفرد اللفظ مثنى المعنى. عبر عنه بلفظ الواحد مرة اعتبارا بلفظه، وبلفظ الاثنين مرة اعتبارا بمعناه. قال: ﴿إما يبلغن عندك الكبر أحدهما أو كلاهما﴾ [الإسراء/23] ويقال في المؤنث: كلتا. ومتى أضيف إلى اسم ظاهر بقي ألفه على حالته في النصب والجر والرفع، وإذا أضيف إلى مضمر قلبت في النصب والجر ياء، فيقال: رأيت كليهما، ومررت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.102 harf
ابن سيده: كِلا كلمة مَصُوغة للدلالة على اثنين، كما أَنَّ كُلاًّ مصوغة للدلالة على الجمع؛ قال سيبويه: وليست كِلا من لفظ كلٍّ، كلٌّ صحيحة وكِلا معتلة. ويقال للأُنثيين كِلْتا، وبهذه التاء حُكم على أَن أَلف كِلا منقلبة عن واو، لأَن بدل التاء من الواو أَكثر من بدلها من الياء، قال: وأَما قول سيبويه جعلوا كِلا كَمِعًى، فإِنه لم يرد أَن أَلف كِا منقلبة عن ياء كما أَنَّ أَلف مِعًى منقلبة عن ياء، بدليل
Maddenin bağlantısı

ابن سيده: كِلا كلمة مَصُوغة للدلالة على اثنين، كما أَنَّ كُلاًّ مصوغة للدلالة على الجمع؛ قال سيبويه: وليست كِلا من لفظ كلٍّ، كلٌّ صحيحة وكِلا معتلة. ويقال للأُنثيين كِلْتا، وبهذه التاء حُكم على أَن أَلف كِلا منقلبة عن واو، لأَن بدل التاء من الواو أَكثر من بدلها من الياء، قال: وأَما قول سيبويه جعلوا كِلا كَمِعًى، فإِنه لم يرد أَن أَلف كِا منقلبة عن ياء كما أَنَّ أَلف مِعًى منقلبة عن ياء، بدليل قولهم معيان، وإِنما أَراد سيبويه أَن أَلف كلا كأَلف معى في اللفظ، لا أَن الذي انقلبت عليه أَلفاهما واحد، فافهم، وما توفيقنا إِلا بالله، وليس لك في إِمالتها دليل على أَنها من الياء، لأَنهم قد يُمِيلون بنات الواو أَيضاً، وإِن كان أَوَّله مفتوحاً كالمَكا والعَشا، فإِذا كان ذلك مع الفتحة كما ترى فإِمالَتُها مع الكسرة في كِلا أَولى، قال: وأَما تمثيل صاحب الكتاب لها بَشَرْوَى، وهي من شريت، فلا يدل على أَنها عنده من الياء دون الواو، ولا من الواو دون الياء، لأَنه إِنما أَراد البدل حَسْبُ فمثل بما لامه من الأَسماء من ذوات الياء ،مبدلة أَبداً نحو الشَّرْوَى والفَتْوَى. قال ابن جني: أَما كلتا فذهب سيبويه إِلى أَنها فِعْلَى بمنزلة الذِّكْرَى والحِفْرَى، قال: وأَصلها كِلْوا، فأُبدلت الواو تاء كما أُبدلت في أُخت وبنت، والذي يدل على أَنَّ لام كلتا معتلة قولهم في مذكرها كِلا، وكِلا فِعْلٌ ولامه معتلة بمنزلة لام حِجاً ورِضاً، وهما من الواو لقولهم حَجا يَحْجُو والرِّضْوان، ولذلك مثلها سيبويه بما اعتلَّت لامه فقال هي بمنزلة شَرْوَى، وأَما أَبو عُمر الجَرْمِي فذهب إِلى أَنها فِعْتَلٌ، وأَن التاء فيها علم تأْنِيثها وخالف سيبويه، ويشهد بفساد هذا القول أَن التاء لا تكون علامة تأْنيث الواحد إِلا وقبلها فتحة نحو طَلحة وحَمْزَة وقائمة وقاعِدة، أَو أَن يكون قبلها أَلف نحو سِعْلاة وعِزْهاة، واللام في كِلتا ساكنة كما ترى، فهذا وجه، ووجه آخر أَن علامة التأْنيث لا تكون أَبداً وسطاً، إِنما تكون آخراً لا محالة، قال: وكلتا اسم مفرد يفيد معنى التثنية بإِجماع من البصريين، فلا يجوز أَن يكون علامة تأْنيثه التاء وما قبلها ساكن، وأَيضاً فإِن فِعتَلاً مثال لا يوجد في الكلام أَصلاً فيُحْمَل هذا عليه، قال: وإِن سميت بكِلْتا رجلاً لم تصرفه في قول سيبويه معرفة ولا نكرة، لأَن أَلفها للتأْنيث بمنزلتها في ذكْرى، وتصرفه نكرة في قول أَبي عمر لأَن أَقصى أَحواله عنده أَن يكون كقائمة وقاعدة وعَزَّة وحمزة، ولا تنفصل كِلا ولا كِلتا من الإِضافة. وقال ابن الأَنباري: من العرب من يميل أَلف كلتا ومنهم من لا يميلها، فمن أَبطل إمالتها قال أَلفها أَلف تثنية كأَلف غلاما وذوا، وواحد كلتا كِلت، وأَلف التثنية لاتمال، ومن وقف على كلتا بالإِمالة فقال كلتا اسم واحد عبر عن التثنية، وهو بمنزلة شِعْرَى وذِكْرَى. وروى الأَزهري عن المنذري عن أَبي الهيثم أَنه قال: العرب إِذا أَضافت كُلاًّ إِلى اثنين لينت لامها وجعلت معها أَلف التثنية، ثم سوّت بينهما في الرفع والنصب والخفض فجعلت إِعرابها بالأَلف وأَضافتها إِلى اثنين وأَخبرت عن واحد، فقالت: كِلا أَخَوَيْك كان قائماً ولم يقولوا كانا قائمين، وكِلا عَمَّيْك كان فقيهاً، وكلتا المرأَتين كانت جميلة، ولا يقولون كانتا جميلتين،. قال الله عز وجل: كِلْتا الجَنَّتَيْنِ آتَت أُكُّلَها، ولم يقل آتَتا. ويقال: مررت بكِلا الرجلين، وجاءني كلا الرجلين، فاستوى في كلا إِذا أَضفتها إِلى ظاهرين الرفع والنصب والخفض، فإِذا كنوا عن مخفوضها أَجروها بما يصيبها من الإِعراب فقالوا أَخواك مررت بكليهما، فجعلوا نصبها وخفضها بالياء، وقالوا أَخواي جاءاني كلاهما فجعلوا رفع الاثنين بالأَلف، وقال الأَعش في موضع الرفع: كِلا أَبَوَيْكُمْ كانَ فَرْعاً دِعامةً يريد كلّ واحد منهما كان فرعاً؛ وكذلك قال لبيد: فَغَدَتْ، كِلا الفَرْجَيْنِ تَحْسَبُ أَنَّه مَوْلى المَخافةِ: خَلْفَها وأَمامها غَدَتْ: يعني بقرة وحشية، كلا الفرجين: أَراد كلا فرجيها، فأَقام الأَلف واللام مُقام الكِناية، ثم قال تحسب، يعني البقرة، أَنه ولم يقل أَنهما مولى المخافة أَي وليُّ مَخافتها، ثم تَرْجَم عن كِلا الفَرْجين فقال خلفها وأَمامها، وكذلك تقول: كِلا الرجلين قائمٌ وكِلْتا المرأَتين قائمة؛ وأَنشد: كِلا الرَّجُلَيْن أَفَّاكٌ أَثِيم وقد ذكرنا تفسير كلٍّ في موضعه. الجوهري: كِلا في تأْكيد الاثنين نظير كلٍّ في المجموع، وهو اسم مفرد غير مُثَنّى، فإِذا ولي اسماً ظاهراً كان في الرفع والنصب والخفض على حالة واحدة بالأَلف، تقول: رأَيت كِلا الرجلين، وجاءني كِلا الرجلين، ومررت بكلا الرجلين، فإِذا اتصل بمضمر قلَبْت الأَلف ياء في موضع الجر والنصب، فقلت: رأَيت كليهما ومررت بكليهما، كما تقول عليهما، وتبقى في الرفع على حالها؛ وقال الفراء: هو مثنى مأْخوذ من كل فخففت اللام وزيدت الأَلف للتثنية، وكذلك كلتا للمؤنث، ولا يكونان إِلا مضافين ولا يتكلم منهما بواحد، ولو تكلم به لقيل كِلٌ وكِلْتٌ وكِلانِ وكِلْتانِ؛ واحتج بقول الشاعر: في كِلْتِ رِجْلَيْها سُلامى واحدهْ، كِلتاهما مقْرُونةٌ بزائدهْ أَراد: في إِحدى رجليها، فأَفْرد، قال: وهذا القول ضعيف عند أَهل البصرة، لأَنه لو كان مثنى لوجب أَن تنقلب أَلفه في النصب والجر ياء مع الاسم الظاهر، ولأَن معنى كِلا مخالف لمعنى كلّ، لأَن كُلاًّ للإِحاطة وكِلا يدل على شيءٍ مخصوص، وأَما هذا الشاعر فإِنما حذف الأَلف للضرورة وقدّر أَنها زائدة، وما يكون ضرورة لا يجوز أَن يجعل حجة، فثبت أَنه اسم مفرد كَمِعى إِلا أَنه وضع ليدل على التثنية، كما أَن قولهم نحن اسم مفرد يدل على الاثنين فما فوقهما؛ يدل على ذلك قول جرير: كِلا يَومَيْ أُمامةَ يوْمُ صَدٍّ، وإِنْ لم نَأْتِها أِلاَّ لِماما قال: أَنشدنيه أَبو علي، قال: فإِن قال قائل فلم صار كِلا بالياء في النصب والجرّ مع المضمر ولزمت الأَلف مع المظهر كما لزمت في الرفع مع المضمر؟ قيل له: من حقها أَن تكون بالأَلف على كل حال مثل عصا ومعى، إِلا أَنها لما كانت لا تنفك من الإِضافة شبهت بعلى ولدي، فجعلت بالياء مع المضمر في النصب والجر، لأَن على لا تقع إِلا منصوبة أَو مجرورة ولا تستعمل مرفوعة، فبقيت كِلا في الرفع على أَصلها مع المضمر، لأَنها لم تُشَبَّه بعلى في هذه الحال، قال: وأَما كلتا التي للتأْنيث فإِن سيبويه يقول أَلفها للتأْنيث والتاء بدل من لام الفعل، وهي واو والأَصل كِلْوا، وإِنما أُبدلت تاء لأَن في التاء علم التأْنيث، والأَلف في كلتا قد تصير ياء مع المضمر فتخرج عن علم التأْنيث، فصار في إِبدال الواو تاء تأْكيد للتأْنيث. قال: وقال أَبو عُمر الجَرْمي التاء ملحقة والأَلف لام الفعل، وتقديرها عنده فِعْتَلٌ، ولو كان الأَمر كما زعم لقالوا في النسبة إِليها كِلْتَويٌّ، فلما قالوا كِلَويٌّ وأَسقطوا التاء دلّ أَنهم أَجْروها مُجْرى التاء التي في أُخت التي إِذا نَسَبت إِليها قلت أَخَوِيٌّ؛ قال ابن بري في هذا الموضع: كِلَويٌّ قياس من النحويين إِذا سميت بها رجلاً، وليس ذلك مسموعاً فيحتج به على الجرمي. الأَزهري في ترجمة كلأَ عند قوله تعالى: قل مَن يَكْلَؤُكُم بالليل والنهار؛ قال الفراء: هي مهموزة ولو تَركتَ همزة مثله في غير القرآن قلت يَكْلَوْكم، بواو ساكنة، ويَكْلاكم، بأَلف ساكنة، مثل يخشاكم، ومن جعلها واواً ساكنة قال كَلات، بأَلف،يترك النَّبْرة منها، ومن قال يَكلاكم قال كَلَيْتُ مثل قَضَيْت، وهي من لغة قريش، وكلٌّ حسن، إِلا أَنهم يقولون في الوجهين مَكْلُوَّة ومَكْلُوّ أَكثر مما يقولون مَكْلِيٌّ، قال: ولو قيل مَكليّ في الذين يقولون كلَيْتُ كان صواباً؛ قال: وسمعت بعض العرب ينشد: ما خاصَمَ الأَقوامَ من ذي خُصُومةٍ كَوَرْهاء مَشْنِيٍّ، إِليها، حَلِيلُها فبنى على شَنَيْتُ بترك النبرة. أَبو نصر: كَلَّى فلانٌ يُكَلِّي تَكْلِية، وهو أَن يأْتي مكاناً فيه مُسْتَتَر، جاء به غير مهموز. والكُلْوةُ: لغة في الكُلْية لأَهل اليمن؛ قال ابن السكيت: ولا تقل كِلوة، بكسر الكاف. الكُلْيَتان من الإِنسان وغيره من الحيوان: لحمَتان مُنْتَبِرَتان حَمْراوان لازقتان بعظم الصلب عند الخاصرتين في كُظْرَين من الشحم، وهما مَنْبِتُ بيت الزرع، هكذا يسميان في الطب، يراد به زرع الولد. سيبويه: كُلْيةٌ وكُلًى، كرهوا أَن يجمعوا بالتاء فيحركوا العين بالضمة فتجيء هذه الياء بعد ضمة، فلما ثقل ذلك عليهم تركوه واجتزؤوا ببناء الأَكثر، ومن خفف قال كُلْيات. وكَلاه كَلْياً: أَصاب كُلْيته. ابن السكيت: كَلَيْتُ فلاناً فاكْتَلى، وهو مَكْلِيٌّ، أَصبت كُلْيَته؛ قال حميد الأَرقط: من عَلَقِ المَكْليِّ والمَوْتونِ وإِذا أَصبت كَبِدَه فهو مَكْبُود. وكَلا الرجلُ واكْتَلى: تأَلَّمَ لذلك؛ قال العجاج: لَهُنَّ في شَباتِه صَئِيُّ، إِذا اكْتَلَى واقْتَحَمَ المَكْلِيُّ ويروى: كَلا؛ يقول: إِذا طَعن الثورُ الكلبَ في كُلْيَته وسقط الكلبُ المَكْلِيُّ الذي أُصيبت كُلْيَتُه. وجاء فلان بغنمه حُمْرَ الكُلَى أَي مهازيل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: إِذا الشَّوِيُّ كَثُرتْ ثَوائِجُهْ، وكانَ مِن عندِ الكُلَى مَناتِجُهْ كثرت ثَوائجُه من الجَدْب لا تجد شيئاً ترعاه. وقوله: مِن عند الكلى مَناتِجُه، يعني سقطت من الهُزال فَصاحِبها يَبْقُر بطونها من خَواصِرها في موضع كُلاها فيَستخرج أَولادها منها. وكُلْيَةُ المَزادة والرّاوية: جُلَيْدة مستديرة مشدودة العُروة قد خُرِزَتْ مع الأَديم تحت عُروة المَزادة. وكُلْية الإِداوَةِ: الرُّقعة التي تحت عُرْوَتها، وجمعها الكُلَى؛ وأَنشد: كأَنَّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَب الجوهري: والجمع كُلْياتٌ وكُلًى، قال: وبنات الياء إِذا جمعت بالتاء لم يحرّك موضع العين منها بالضم. وكُلْيَةُ السحابة: أَسفلُها، والجمع كُلًى. يقال: انْبَعَجَت كُلاه؛ قال: يُسِيلُ الرُّبى واهِي الكُلَى عارِضُ الذُّرى، أَهِلَّة نَضَّاخِ النَّدى سابِغُ القَطْرِ (* قوله« عارض» كذا في الأصل والمحكم هنا، وسبق الاستشهاد بالبيت في عرس بمهملات.) وقيل: إِنما سميت بكُلْية الإِداوة؛ وقول أَبي حية: حتى إِذا سَرِبَت عَلَيْهِ، وبَعَّجَتْ وَطْفاء سارِبةٌ كُلِيّ مَزادِ (* قوله « سربت إلخ» كذا في الأصل بالسين المهملة، والذي في المحكم وشرح القاموس: شربت، بالمعجمة.) يحتمل أَن يكون جَمَع كُلْية على كُلِيّ، كما جاء حِلْيَة وحُلِيّ في قول بعضهم لتقارب البناءِين، ويحتمل أَن يكون جمعه على اعتقاد حذف الهاء كبُرْد وبُرُود. والكُلْيَةُ من القَوس: أَسفل من الكَبِد، وقيل: هي كَبِدُها، وقيل: مَعْقِد حَمالتها، وهما كُلْيَتان، وقيل: كُلْيَتها مِقدار ثلاثة أَشبار من مَقْبِضها. والكُلْية من القوس: ما بين الأَبهر والكبد، وهما كُلْيَتان. وقال أَبو حنيفة: كُليتا القوس مَثْبَت مُعَلَّق حَمالتها. والكليتان: ما عن يمين النَّصل وشِماله. والكُلَى: الرّيشات الأَربع التي في آخر الجَناح يَلِينَ جَنْبه. والكُلَيَّةُ: اسم موضع؛ قال الفرزدق: هل تَعْلَمونَ غَداةَ يُطْرَدُ سَبْيُكُمْ، بالسَّفْح بينَ كُلَيَّةٍ وطِحال؟ والكُلَيَّان: اسم موضع؛ قال القتال الكلابي: لِظَبْيَةَ رَبْعٌ بالكُلَيَّيْنِ دارِسُ، فَبَرْق نِعاجٍ، غَيَّرَتْه الرَّوامِسُ (* قوله« فبرق نعاج» كذا في الأصل والمحكم، والذي في معجم ياقوت: فبرق فعاج، بفاء العطف.) قال الأَزهري في المعتل ما صورته: تفسير كَلاَّ الفراء قال: قال الكسائي لا تَنْفِي حَسْبُ وكلاَّ تنفي شيئاً وتوجب شيئاً غيره، من ذلك قولك للرجل قال لك أَكلت شيئاً فقلت لا، ويقول الآخر أَكلت تمراً فتقول أَنت كَلاَّ، أَردت أَي أَكلت عسلاً لا تمراً، قال: وتأْتي كلاًّ بمعنى قولهم حَقّاً، قال: رَوى ذلك أَبو العباس أَحمد بن يحيى. وقال ابن الأَنباري في تفسير كلاًّ: هي عند الفراء تكون صلة لا يوقف عليها، وتكون حرف ردّ بمنزلة نعم ولا في الاكْتفاء، فإِذا جعلتها صلة لما بعدها لم تَقِف عليها كقولك كَلاً ورَبّ الكعبة، لا تَقِف على كَلاً لأَنها بمنزلة إِي واللهِ، قال اللهُ سُبحانه وتعالى: كلاً والقَمَرِ؛ الوقف على كَلاًّ قبيح لأَنها صلة لليمين. قال: وقال الأَخفش معنى كَلاًّ الرَّدْع والزَّجر؛ قال الأَزهري: وهذا مذهب سيبويه (*قوله «مذهب سيبويه» كذا في الأصل، والذي في تهذيب الازهري: مذهب الخليل.* وإِليه ذهب الزجاج في جميع القرآن. وقال أَبو بكر بن الأَنباري: قال المفسرون معنى كَلاًّ حَقّاً، قال: وقال أَبو حاتم السجستاني جاءت كلاًّ في القرآن على وجهين: فهي في موضع بمعنى لا، وهو ردّ للأَوَّل كما قال العجاج: قد طَلَبَتْ شَيْبانُ أَن تُصاكِمُوا كَلاَّ، ولَمَّا تَصْطَفِقْ مآتِمُ قال: وتجيء كَلاًّ بمعنى أَلا التي للتنبيه كقوله تعالى: أَلا إِنهم يَثْنُون صُدورهم ليستخفوا منه؛ وهي زائدة لو لم تأْتِ كان الكلام تامّاً مفهوماً، قال: ومنه المثل كلاًّ زَعَمْتَ العِيرُ لا تُقاتلُ؛ وقال الأَعشى: كَلاَّ زَعَمْتُمْ بأَنَّا لا نُقاتِلُكُمْ، إِنَّا لأَمْثالِكُمْ، يا قَوْمَنا، قُتُلُ قال أَبو بكر: وهذا غلط معنى كَلاَّ في البيت. وفي المثل: لا، ليس الأَمر على ما تقولون. قال: وسمعت أَبا العباس يقول لا يوقف على كلاَّ في جميع القرآن لأَنها جواب، والفائدةُ تقع فيما بعدها، قال: واحتج السبجستاني في أَنَّ كَلاَّ بمعنى أَلا بقوله جل وعز: كلا إِنَّ الإِنسان ليَطْغَى، فَمعْناه أَلا؛ قال أَبو بكر: ويجوز أَن يكون بمعنى حقاً إِن الإِنسان ليطغى، ويجوز أَن يكون ردًّا كأَنه قال: لا، ليس الأَمر كما تظنون. أَبو داود عن النضر: قال الخليل قال مقاتل بن سليمان ما كان في القرآن كلاَّ فهو ردّ إِلا موضعين، فقال الخليل: أَنا أَقول كله ردّ. وروى ابن شميل عن الخليل أَنه قال: كلُّ شيء في القرآن كلاَّ ردّ يردّ شيئاً ويثبت آخر. وقال أَبو زيد: سمعت العرب تقول كلاَّكَ واللهِ وبَلاكَ واللهِ، في معنى كَلاَّ واللهِ، وبَلَى واللهِ. وفي الحديث: تَقع فِتَنٌ كأَنَّها الظُّلَلُ، فقال أَعرابي: كَلاَّ يا رسولَ اللهِ؛ قال: كَلاَّ رَدْع في الكلام وتنبيه وزَجْر، ومعناها انْتهِ لا تَفْعَل، إِلا أَنها آكَدُ في النفي والرَّدْع من لا لزيادة الكاف، وقد ترِد بمعنى حقّاً كقوله تعالى: كَلاَّ لئن لم يَنْتَهِ لنَسْفَعنْ بالناصِيةِ. والظُّلَلُ: السحاب، وقد تكرر في الحديث.

الجوهري: كلاَّ كلمة زَجْر ورَدْع، ومعناها انْتَهِ لا تفعل كقوله عز وجل: أَيَطْمَعُ كلُّ امْرئٍ منهم أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعيم كلاَّ؛ أَي لا يَطمَع في ذلك، وقد يكون بمعنى حقّاً كقوله تعالى: كلاَّ لَئِن لم يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بالناصيةِ؛ قال ابن بري: وقد تأْتي كلا بمعنى لا كقول الجعدي: فَقُلْنا لَهُمْ: خَلُّوا النِّساءَ لأَهْلِها، فقالوا لنا: كَلاَّ فقلنا لهم: بَلَى وقد تقدَّم أَكثر ذلك في المعتل.

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.986 harf
ّ : ( *!كَلاَّ : تكونُ صِلَةً لمِا بعدَها ؛ و ) تكونُ ( رَدْعاً وزَجْراً ) ، مَعْناها انْتَهِ لا تَفْعَلْ كقوله تعالى : ﴿يَطْمَعُ كلُّ امْرىءٍ منهم أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيم كَلاَّ﴾ ، أَي لا يَطْمَعُ في ذلكَ . ( و ) قد تكونُ ( تَحْقِيقاً ) كقوله تعالى : ﴿كَلاّ لَئِنْ لم يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً﴾ ، أَي حَقّاً ؛ كما في الصِّحاح . ( و ) يقالُ : ( *!كَلاَّكَ واللهاِ ، وبَلاَّكَ واللهاِ ، أَي
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (87 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كتب

    3 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  2. مع

    2 ortak ayet · Beraber

  3. علم

    6 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  4. ذكر

    2 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Geçtiği ayetler(33)

  1. كَلَّا سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدًّا

    Öyle değilHayır, onun söylediğini yazacağız ve azabını uzattıkça uzatacağız.

  2. كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا

    Öyle değilHayır, onlar kendilerinin ibadetlerini inkar edecekler ve aleyhlerine döneceklerdir.

  3. لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

    Öyle değilBelki yapmadan bıraktığımı tamamlar ve salih amel işlerim. Hayır, bu söylediği, sadece kendi lafıdır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında onları geriye dönmekten alıkoyan bir berzah vardır.

  4. قَالَ كَلَّا فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا إِنَّا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ

    Öyle değilBuyurdu ki: Hayır, ikiniz ayetlerimizle gidin. Muhakkak Biz, sizinle beraber dinleyicilerdeniz.

  5. قَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ

    Öyle değilHayır, dedi. Muhakkak ki Rabbım benimledir. Bana doğru yolu gösterecektir.

  6. قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَكَاءَ كَلَّا بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Öyle değilDe ki: O’na, haşa ortaklar olarak iliştirdiklerinizi gösterin bana. Hayır, O; Allah’tır, Aziz’dir, Hakim’dir.

  7. كَلَّا إِنَّهَا لَظَى

    Öyle değilFakat ne mümkün, çünkü o; halis alevdir.

  8. كَلَّا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ

    Öyle değilHayır. Doğrusu Biz; onları, bilip durdukları şeyden yarattık.

  9. كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا

    Öyle değilHayır; çünkü o, ayetlerimize karşı bir inatçı kesildi.

  10. كَلَّا وَالْقَمَرِ

    Öyle değilHayır, andolsun aya,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكلا
YapıEdat veya işlev sözü
Özel DurumSon harfi illetli ve edatlaşmış yapı
Bağlamsal Yakın Köklerردع, زجر, بلي, لا
Zıt Kökايي
Çekirdek Özet 1Bir yönelişi, iddiayı veya hareketi sert bir engelle çarpıp geri püskürtme
Çekirdek Özet 2Batıl zannı, kibirli vehmi ve haddi aşmayı kökten geçersiz kılıp hakikati ikame etme
Çekirdek Özet 3Mekkî hitapta zihinsel ve ahlaki kırılma noktası oluşturan ontolojik veto mekanizması
Kritik Hata RiskiSıradan bir olumsuzluk edatı sayılarak içerdiği sert azarlama ve tahkik boyutunun yitirilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كلKuşatma, bütünü kavrama, ağırlık, sınır koyma ve hareketi takatsiz bırakma; bu anlam كلب, كلح, كلف, كلل ve كلم köklerinde belirgindir.اKuşatma ve sınır koyma hareketini ani, dik ve keskin bir durdurma tazyikine dönüştürerek sözü veya iddiayı sert bir sedle kesintiye uğratmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir varlığı ya da iddiayı bütünüyle avuçlayıp durdurma ve baskı altına alma hareketini başlatır.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHarekete doğrudan müdahale ederek gidişatı sert bir istikamete çevirme ve bağlama eylemini yükler.
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçDurdurma ve çevirme fiilini mutlak bir güç, nihai bir başlangıç ve sarsılmaz bir kararlılık düzeyine çıkarır.
كلاGüçlü bir hamleyle kavrayıp değnekle yönünü keserek sarsılmaz bir sed oluşturmaÖnceden gelen bâtıl iddiayı veya eylemi kavrayıp yere çalan, ardından kesin ve tavizsiz yeni bir başlangıç kuran zecr hareketini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamFiziksel düzlemde bir şeyin önünü kesip geçişe izin vermeme, çevirip koruma altına alma veya süreci bir sınırla sert biçimde nihayete erdirme anlamı taşır.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye dönemi şiirinde bu lafız, muhatabın sözünü yüzüne çarparak iptal etme ve onu ayıplama makamında kullanılmıştır. Şairin pakette geçen kullanımı: وعينه كالكالئ الضمار
Erken Arapça kullanımErken bedevi kelamında bir kimsenin haksız bir talep veya cüretkâr bir tavır sergilemesi durumunda sözü kesmek ve onu haddine döndürmek için sert bir nidâ olarak kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde كلا formu, iki ana damarın kesişim noktasında yer alır. Birinci damar, iki varlığı birleştiren ve kuşatan ikilik-bütünlük alanıdır (Aramice ve Süryanice kolunda her ikisi manasındaki yapılarla örtüşür); ikinci damar ise koruma, hapsetme, alıkoyma ve men etme kökü olan كلأ ile doğrudan fonetik ve anlamsal temastadır. Akadca dilinde hapsetmek, alıkoymak ve engellemek anlamına gelen kalû fiili, bu morfemik yapının kökündeki durdurma, men etme ve sınırlama fonksiyonunu açıkça gösterir. Arapçada şeddeli telaffuzla müstakil bir edat hüviyeti kazanan كَلَّا biçimi, bu arkaik sınırlama ve hapsetme gücünü sözcelem düzeyine taşımış; muhatabın batıl iddiasını zihinsel olarak hapsedip geçersiz kılan bir ret mekanizmasına dönüştürmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكل çekirdeğinden türeyen ردع وزجر edatıKuşatma ve sınır koyma manasından sözü sertçe kesip reddetme işlevine evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kalû ve Süryanice k-l-’Engellemek, men etmek, geri tutmak ve sınırlandırmak anlamlarıyla ortak kök tabanına dayanır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bariyer ve durdurma morfemleriVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كلاAnlamlıReddetme ve zecrHedef köktür; sözü kesip batıl iddiayı iptal eder.Kur'an'da geçer
كلأAnlamlıKoruma ve ertelemeBir şeyi gözetmek, muhafaza etmek ve borcu ertelemek demektir.Kur'an'da geçer
كالAnlamlıÖlçme ve tartmaHacim ve miktar tayin ederek hakkı belirlemektir.Kur'an'da geçmez
لكاAnlamlıDüşkünlük ve yapışmaBir işe veya duruma aşırı düşkün olup ona sımsıkı bağlanmaktır.Kur'an'da geçmez
لاكAnlamlıÇiğneme ve evirip çevirmeLokmayı ağızda çiğnemek, bir sözü dilde dolandırmaktır.Kur'an'da geçmez
أكلAnlamlıTüketme ve yemeMaddi veya manevi bir nesneyi alıp içe katarak tüketmektir.Kur'an'da geçer
الكAnlamlıElçilik ve risaletMesaj taşımak, elçilik göreviyle bir sözü iletmektir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كلاMerkezRet, zecr ve tahkikÖnceden geçen iddiayı şiddetle yıkarak ardından kesin gerçeği ilan eder.Batılı kökten silip gerçeği dikleştiren kesin kesinti
ردعKomşuGeri çevirme ve menMuhatabı fiilî veya sözlü olarak bulunduğu tavırdan zorla geri püskürtür.Eylemi fiziksel ve psikolojik olarak durdurma vurgusu
زجرKomşuAzarlama ve bağırmaİçinde sesli kınama ve tehdit barındıran caydırma hareketidir.Ses tonu ve korkutma yoluyla engelleme
بليKomşuMenfi sözü iptalYalnızca olumsuz soruya karşı gerçeği ispat etmek üzere devreye girer.Soru ve nefyin ardından olumlama kurma
لاKomşuSalt nefyHükmü veya eylemi sadece olumsuzlar; içinde azarlama ve sarsma barındırmaz.Tarafsız ve yalın olumsuzlama
اييZıtKesin tasdik ve kabulÖnceden söylenen sözü yeminle pekiştirerek tamamen onaylar ve kabullenir.Muhatabın beyanını şeksiz tasdik etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكلاReddetme, azarlama ve hakikati bildirmeBir iddiayı hem geçersiz kılan hem de muhatabı kınayarak gerçeği vurgulayan işlev sözüdür.Kesin
LatinceNequaquam, immoAsla, bilakisNequaquam mutlak reddi karşılar; immo ise reddin ardından asıl doğruyu getirme yönünü verir.Güçlü
İngilizceNay, by no means, not at allAsla, kesinlikle öyle değilNay arkaik ret nüansını yakalasa da kökün barındırdığı zecr ve ontolojik tokat tonunu tam vermez.Güçlü
AlmancaKeineswegs, mitnichtenAsla, hiçbir suretteMantıksal reddi çok iyi sağlar fakat hitaptaki kınama ve azarlama boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
FransızcaNullement, point du toutKesinlikle hayır, aslaHükmü tamamen bozar ancak kökün Kur'an'daki uyarıcı ve sarsıcı tınısını eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَلَّاRed ve zecr (Önceki batıl sözü iptal ve azarlama)İnkârcıların şefaat, mal ve evlatla kurtulma vehimlerinin boşa çıkarıldığı bağlamlar; Meryem 19:79, Mü'minûn 23:100.
كَلَّاTahkik ve hakka (Kesinlikle, gerçek şu ki)Muhatabın gafletine son verilip kaçınılmaz hakikatin tekit edildiği durumlar; Müddessir 74:54, Tekâsür 102:3.
كَلَّاİbtida ve tenbih (Sözü başlatma ve dikkat çekme)Muhatabın zihnini önceki dağınıklıktan sıyırıp yeni ve sarsıcı bir vahiy kesitine hazırlama bağlamı; Fecr 89:17, Alak 96:19.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret, ceza ve şefaat iddialarının reddiMüşriklerin dünyevi güçle veya putların desteğiyle kurtulacakları zannının iptaliİnsanın sahte güvencelerinin ontolojik olarak yok hükmünde sayılması
FıkıhTilavet ve vakf-ibtida hükümleriNamazda ve kıraatte bu lafız üzerinde durulup durulamayacağı veya bununla başlanıp başlanamayacağıAnlamın bozulmaması için vakfın caiz olduğu ve olmadığı yerlerin sınırlandırılması
TefsirMekkî-Medenî sure ayrımıBu lafzın yalnızca Mekke döneminde nazil olan surelerde yer almasının hikmetiKibirli, inatçı ve meydan okuyan muhataba karşı üslubun sertleştirilmesi
HadisNehy ve zecr üslubuHz. Peygamber'in ashabı aşırılıktan veya hatalı yargılardan sakındırma anlarıMuhatabı derhal durdurup yanlışından vazgeçiren nihai ikaz

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞirk ve sahte ilah tasavvuruTevhidî vetoİptalİnsanın kendisini müstağni saymasını ve aracı edinme vehmini kesin bir dille çürütür.Kesin
İlmiZan ve heva temelli bilgi iddiasıEpistemolojik kesintiElemeDelilsiz varsayımları, temelsiz kuruntuları ve epistemik kibri kökten reddeder.Güçlü
SiyasiMütekebbir otorite ve tağuti baskıMeşruiyet vetosuDirençZorbaların dokunulmazlık ve ebedi iktidar iddialarını hukuken ve ahlaken hükümsüz kılar.Güçlü
İktisadiMal yığma ve tekelcilik hırsıKapital illüzyonunu kırmaDengelemeServetin ebedi kılacağı veya tek başına üstünlük sağladığı zannını yıkar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesinti fonksiyonu ve mantıksal retBir sistemde yanlış bir girdinin akışı anında sıfırlaması veya eşik değerini aşamayan verinin mantıksal bir duvarla engellenmesi hareketidir.Güçlü
Beşeri bilimlerMutlak veto ve paradigma yıkımıHukukta bir yasanın meşruiyetini sıfırlayan veto yetkisi veya sosyolojide yerleşik bâtıl bir kabullenişin devrimci bir karşı çıkışla lağvedilmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiBu edatın sadece Türkçedeki «hayır» veya «asla» kelimeleriyle karşılanıp içerdiği sarsıcı azarlama ve gerçeği ortaya çıkarma işlevinin göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamSadece bir olumsuzluk değil, öncesindeki batıl iddiayı kökünden söküp atan, muhatabı kibriyle yüzleştiren ve ardından kaçınılmaz gerçeği getiren ikili bir hamledir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMekkî hitaptaki meydan okuma ve muhatabın ontolojik zeminini sarsma gücü kaybolur; ayetler didaktik ve edilgen birer önermeye dönüşür.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inkârcı kibre, sahte güven duygusuna ve insanın kendini kendine yeterli görme yanılsamasına vurduğu en keskin tevhidi darbeyi temsil eder.
Hangi ayetgroups'ta belirleyicidir?Mekkî surelerde, özellikle insanın ölüm ötesi sorumluluktan kaçtığı, malıyla övündüğü ve ahireti inkâr ettiği hesaplaşma ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi amelleri veya soyut güvenceleriyle hesap gününden kurtulabileceği zannını ve vahiyle pazarlık yapılabileceği yanılgısını tamamen düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hareketi veya nesneyi sert bir fiziki sedle durdurup geri itme.
  • Soyut anlamZihindeki batıl iddiayı, vehmi ve hadsizliği kökten hükümsüz kılıp hakikati sarsılmaz biçimde dikme.
  • Sistematik karşılıkSisteme giren zararlı veya meşruiyetsiz veriyi anında geçersiz kılan mutlak filtre ve veto mekanizması.
  • LaTeX modeliK(x)=(1−sgn⁡(x))⋅0+δ(x)⋅1
  • LaTeX açıklamasıModelde yer alan K fonksiyonu hedef lafzın dönüştürücü gücünü temsil eder; sıfırdan farklı veya batıl her x girdisini sıfırlayarak yok hükmüne getirir, ardından delta fonksiyonu δ(x) aracılığıyla hakikate ait tekil ve kesin doğruluk değerini 1 olarak sisteme yerleştirir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك