لبب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ب-ب1 sîga, 87 mücavir kök, 16 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نبعنزلصفرقصصلببأولذكرالْأَلْبَابِهيجرفثزودحطم

KökSîga 1Ayet 16Sure 10Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

لبب

ل - ب - ب

KÖK
  • 16 geçiş
  • 16 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Loblar

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.501 harf
باب الّلام والباء ل ب، ب ل مستعملان لب: لُبُّ كلِّ شيء من التِّمار: داخله الّذي يُطْرحُ خارجه، نحو اللّوز وما إليه. ولُبُّ الرَّجل ما جُعِل في قلبه من العَقْل وجمع الّلبِّ: ألبابٌ. والُّلباب جامع في كلّ ما خلا الإنسان، لا يقال في موضع اللّب من الإنسان: لُباب.. ولُبابُ القَمْح، يعني الحِنطة، ولُبابُ الفُسْتق. واللُّبابُ من الإبل: خِيارُها وأفضلها. ولباب الحسب: مَحْضُهُ. واللُّبابُ: الخالصُ من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.223 harf
ابن السكيت: ألَبَّ بالمكان، أي أقام به ولزِمه. وقال الخليل: لَبَّ لغة فيه. قال الفراء: ومنه قولهم لَبَّيْكَ، أي أنا مقيم على طاعتك. ونُصب على المصدر كقولك حمداً لله وشكراً. وكان حقُّه أن يقال لَبًّا. وثُنِّيَ على معنى التأكيد، أي إلباباً بك بعد إلبابٍ. قال الخليل: هو من قولهم: دارُ فلان تَلُبُّ داري، أي تُحاذيها، أي أنا مواجهك بما تحبُّ، إجابة لك. واللبُّ: العقل، والجمع الألباب، وقد جمع على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.578 harf
ل ب ب هو لبّ اللوز وغيره ولبابه‏.‏ وفي حديث الحسن‏:‏ ‏"‏ لباب البر بلعاب النحل ‏"‏ ورأيته يلب اللوز‏:‏ يكسره ويستخرج لبه‏.‏ وحبب البر ولبب‏:‏ صار له حبّ ولب‏.‏ وألبّ بالمكان وأربّ‏:‏ أقام‏.‏ وامرأة واضحة اللباب وطعن في لبّة البعير وهي منحره وموضع قلادتها وألببت الفرس‏:‏ عرضت اللبب على لبته وأخذ بتلبيبه وهو ما في موضع اللبب من ثيابه‏.‏ ولبّبه فعتله‏.‏ وصرخ إليهم ولبّب‏:‏ جعل قوسه في عنقه ثم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR14.824 harf
لُبُّ كلِّ شيءٍ، ولُبابُه: خالِصُه وخِـيارُه، وقد غَلَبَ اللُّبُّ على ما يؤكل داخلُه، ويُرْمى خارجُه من الثَّمر. ولُبُّ الجَوْز واللَّوز، ونحوهما: ما في جَوْفه، والجمعُ اللُّـبُوبُ؛ تقول منه: أَلَبَّ الزَّرْعُ، مثل أَحَبَّ، إِذا دَخَلَ فيه الأُكلُ. ولَـبَّبَ الـحَبَّ تَلْبِـيباً: صار له لُبٌّ. ولُبُّ النَّخلةِ: قَلْبُها. وخالِصُ كلِّ شيءٍ: لُبُّه. الليث: لُبُّ كلِّ شيءٍ من الثمار داخلُه الذي
Maddenin bağlantısı

لُبُّ كلِّ شيءٍ، ولُبابُه: خالِصُه وخِـيارُه، وقد غَلَبَ اللُّبُّ على ما يؤكل داخلُه، ويُرْمى خارجُه من الثَّمر. ولُبُّ الجَوْز واللَّوز، ونحوهما: ما في جَوْفه، والجمعُ اللُّـبُوبُ؛ تقول منه: أَلَبَّ الزَّرْعُ، مثل أَحَبَّ، إِذا دَخَلَ فيه الأُكلُ. ولَـبَّبَ الـحَبَّ تَلْبِـيباً: صار له لُبٌّ. ولُبُّ النَّخلةِ: قَلْبُها. وخالِصُ كلِّ شيءٍ: لُبُّه. الليث: لُبُّ كلِّ شيءٍ من الثمار داخلُه الذي يُطْرَحُ خارجُه، نحو لُبِّ الجَوْز واللَّوز. قال: ولُبُّ الرَّجُل: ما جُعِل في قَلْبه من العَقْل. وشيءٌ لُبابٌ: خالِصٌ. ابن جني: هو لُبابُ قَومِه، وهم لُبابُ قومهم، وهي لُبابُ قَوْمها؛ قال جرير: تُدَرِّي فوقَ مَتْنَيْها قُروناً * على بَشَرٍ، وآنِسَـةٌ لُبابُ والـحَسَبُ: اللُّبابُ الخالصُ، ومنه سميت المرأَة لُبابَة. وفي الحديث: إِنـَّا حَيٌّ من مَذْحجٍ، عُبابُ سَلَفِها ولُبابُ شرَفِها. اللُّبابُ: الخالِصُ من كل شيءٍ، كاللُّبِّ. واللُّبابُ: طَحِـينٌ مُرَقَّقٌ. ولَبَّبَ الـحَبُّ: جَرَى فيه الدَّقيقُ. ولُبابُ القَمْح، ولُبابُ الفُسْتُقِ، ولُبابُ الإِبلِ: خِيارُها. ولُبابُ الـحَسَبِ: مَحْضُه. واللُّبابُ: الخالِصُ من كلِّ شيءٍ؛ قال ذو الرمة يصف فحلاً مِئناثاً: سِـبَحْلاً أَبا شِرْخَينِ أَحْيا بَناتِه * مَقالِـيتُها، فهي اللُّبابُ الـحَبائسُ وقال أَبو الحسن في الفالوذَج: لُبابُ القَمْحِ بِلُعابِ النَّحْل. ولُبُّ كلِّ شيءٍ: نفسُه وحَقِـيقَتُه. وربما سمي سمُّ الحيةِ: لُبّاً. واللُّبُّ: العَقْلُ، والجمع أَلبابٌ وأَلْـبُبٌ؛ قال الكُمَيْتُ: إِليكُمْ، بني آلِ النبـيِّ، تَطَلَّعَتْ * نَوازِعُ من قَلْبي، ظِماءٌ، وأَلْـبُبُ وقد جُمعَ على أَلُبٍّ، كما جُمِعَ بُؤْسٌ على أَبْؤُس، ونُعْم على أَنْعُم؛ قال أَبو طالب: قلْبي إِليه مُشْرِفُ الأَلُبِّ واللَّبابةُ: مصدرُ اللَّبِـيب. وقد لَبُبْتُ أَلَبُّ، ولَبِـبْتَ تَلَبُّ، بالكسر، لُبّاً ولَبّاً ولَبابةً: صِرْتَ ذا لُبٍّ. وفي التهذيب: حكى لَبُبْتُ، بالضم، وهو نادر، لا نظير له في المضاعف. وقيل لِصَفِـيَّة بنت عبدالمطَّلب، وضَرَبَت الزُّبَير: لم تَضْرِبينَهُ؟ فقالتْ: لِـيَلَبَّ، ويقودَ الجَيشَ ذا الجَلَب أَي يصير ذا لُبٍّ. ورواه بعضهم: أَضْرِبُه لكيْ يَلَبَّ، ويَقودَ الجَيشَ ذا اللَّجَب. قال ابن الأَثير: هذه لغةُ أَهلِ الـحِجاز؛ وأَهْلُ نَجْدٍ يقولون: لَبَّ يَلِبُّ بوزن فَرَّ يَفِرُّ. ورجل ملبوبٌ: موصوف باللَّبابة. ولَبيبٌ: عاقِلٌ ذو لُبٍّ، مِن قوم أَلِبَّاء؛ قال سيبويه: لا يُكَسَّرُ على غير ذلك، والأُنثى لبيبةٌ. الجوهري: رجلٌ لَبيبٌ، مثلُ لَبٍّ؛ قال الـمُضَرِّبُ ابن كَعْب: فقلتُ لها: فِـيئي إِلَيكِ، فإِنَّني * حَرامٌ، وإِني بعد ذاكَ لَبِـيبُ التهذيب: وقال حسان: وجارِيَةٍ مَلْبُوبةٍ ومُنَجَّسٍ * وطارِقةٍ، في طَرْقِها، لم تُشَدِّدِ واسْتَلَبَّهُ: امْتَحَنَ لُبَّهُ. ويقال: بناتُ أَلْبُبٍ عُروق في القَلْبِ، يكون منها الرِّقَّةُ. وقيل لأَعْرابيةٍ تُعاتِبُ ابْنَها: ما لَكِ لا تَدْعِـينَ عليه؟ قالت: تَـأْبى له ذلك بناتُ أَلْبُـبـي. الأَصمعي قال: كان أَعرابيٌّ عنده امرأَة فَبَرِمَ بها، فأَلقاها في بِئرٍ غَرَضاً بها، فمَرَّ بها نَفَرٌ فسَمِعوا هَمْهَمَتَها من البئر، فاسْتَخْرجوها، وقالوا: من فَعَلَ هذا بك؟ فقالت: زوجي، فقالوا ادعِـي اللّهَ عليه، فقالَتْ: لا تُطاوعُني بناتُ أَلبُـبـي. قالوا: وبَناتُ أَلبُبٍ عُروقٌ متصلة بالقلب. ابن سيده: قد عَلِمَتْ بذلك بَناتُ أَلبُبِه؛ يَعْنونَ لُبَّه، وهو أَحدُ ما شَذَّ من الـمُضاعَف، فجاءَ على الأَصل؛ هذا مذهب سيبويه، قال يَعْنُونَ لُبَّه؛ وقال المبرد في قول الشاعر: قد عَلِمَتْ ذاكَ بَناتُ أَلبَـبِهْ يريدُ بَناتِ أَعْقَلِ هذا الـحَيِّ، فإِن جمعت أَلبُـباً، قلتَ: أَلابِبُ، والتصغير أُلَيبِـيبٌ، وهو أَولى من قول من أَعَلَّها. واللَّبُّ: اللَّطِـيفُ القَريبُ من الناس، والأُنْثى: لَبَّةٌ، وجمعها لِـبابٌ. واللَّبُّ: الحادِي اللاَّزم لسَوقِ الإِبل، لا يَفْتُر عنها ولا يُفارِقُها. ورجلٌ لَبٌّ: لازمٌ لِصَنْعَتِهِ لا يفارقها. ويقال: رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ أَي لازِمٌ للأَمرِ؛ وأَنشد أَبو عمرو: لَبّاً، بأَعْجازِ الـمَطِـيِّ، لاحقا ولَبَّ بالمكان لَبّاً، وأَلَبَّ: أَقام به ولزمَه. وأَلَبَّ على الأَمرِ: لَزِمَه فلم يفارقْه. وقولُهم: لَبَّيكَ ولَبَّيهِ، مِنه، أَي لُزوماً لطاعَتِكَ؛ وفي الصحاح: أَي أَنا مُقيمٌ على طاعَتك؛ قال: إِنَّكَ لو دَعَوتَني، ودوني زَوراءُ ذاتُ مَنْزَعٍ بَيُونِ، لَقُلْتُ: لَبَّيْهِ، لـمَنْ يَدعُوني أَصله لَبَّـبْت فعَّلْت، من أَلَبَّ بالمكان، فأُبدلت الباء ياءً لأَجلِ التضعيف. قال الخليل، هو من قولهم: دار فلان تُلِبُّ داري أَي تُحاذيها أَي أَنا مُواجِهُكَ بما تُحِبُّ إِجابةً لك، والياء للتثنية، وفيها دليل على النصب للـمَصدر. وقال سيبويه: انْتَصَب لَبَّيْكَ، على الفِعْل، كما انْتَصَبَ سبحانَ اللّه. وفي الصحاح: نُصِبَ على المصدر، كقولك: حَمْداً للّه وشكراً، وكان حقه أَن يقال: لَبّاً لكَ، وثُنِّي على معنى التوكيد أَي إِلْباباً بك بعد إِلبابٍ، وإِقامةً بعد إِقامةٍ. قال الأَزهري: سمعت أَبا الفضل الـمُنْذِرِيَّ يقول: عُرضَ على أَبي العباس ما سمعتُ من أَبي طالب النحويّ في قولهم لَبَّيْكَ وسَعْدَيْكَ، قال: قال الفراء: معنى لَبَّيْكَ، إِجابةً لك بعد إِجابة؛ قال: ونصبه على المصدر. قال: وقال الأَحْمَرُ: هو مأْخوذٌ من لَبَّ بالمكان، وأَلَبَّ به إِذا أَقام؛ وأَنشد: لَبَّ بأَرضٍ ما تَخَطَّاها الغَنَمْ قال ومنه قول طُفَيْل: رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيٍّ ورَهْطِهِ، * وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروجِ، وتَحْلُبُ أَي تُلازمُها وتُقيمُ فيها؛ وقال أَبوالهيثم قوله: وتيم تلبي في العروج، وتحلب أَي تَحْلُبُ اللِّبَـأَ وتَشْرَبهُ؛ جعله من اللِّبـإِ، فترك همزه، ولم يجعله من لَبَّ بالمكان وأَلَبَّ. قال أَبو منصور: والذي قاله أَبو الهيثم أَصوبُ. لقوله بعده وتَحْلُبُ. قال وقال الأَحمر: كأَنَّ أَصْلَ لَبَّ بك، لَبَّبَ بك، فاستثقلوا ثلاث باءَات، فقلبوا إِحداهن ياءً، كما قالوا: تَظَنَّيْتُ، من الظَّنِّ. وحكى أَبو عبيد عن الخليل أَنه قال: أَصله من أَلبَبْتُ بالمكان، فإِذا دعا الرجلُ صاحبَه، أَجابه: لَبَّيْكَ أَي أَنا مقيم عندك، ثم وكد ذلك بلَبَّيكَ أَي إِقامةً بعد إِقامة. وحكي عن الخليل أَنه قال: هو مأْخوذ من قولهم: أُمٌّ لَبَّةٌ أَي مُحِـبَّة عاطفة؛ قال: فإِن كان كذلك، فمعناه إِقْبالاً إِليك ومَحَبَّـةً لك؛ وأَنشد: وكُنْتُمْ كأُمٍّ لَبَّةٍ، طَعَنَ ابْنُها * إِليها، فما دَرَّتْ عليه بساعِدِ قال، ويقال: هو مأْخوذ من قولهم: داري تَلُبُّ دارَك، ويكون معناه: اتِّجاهي إِليك وإِقبالي على أَمرك. وقال ابن الأَعرابي: اللَّبُّ الطاعةُ، وأَصله من الإِقامة. وقولهم: لَبَّيْكَ، اللَّبُّ واحدٌ، فإِذا ثنيت، قلت في الرفع: لَبَّانِ، وفي النصب والخفض: لَبَّينِ؛ وكان في الأَصل لَبَّيْنِكَ أَي أَطَعْتُكَ مرتين، ثم حُذِفَت النون للإِضافة أَي أَطَعْتُكَ طاعةً، مقيماً عندك إِقامةً بعد إِقامة. ابن سيده: قال سيبويه وزعم يونس أَن لَبَّيْكَ اسم مفرد، بمنزلة عَلَيكَ، ولكنه جاءَ على هذا اللفظ في حَدِّ الإِضافة، وزعم الخليل أَنها تثنية، كأَنه قال: كلما أَجَبْتُكَ في شيءٍ، فأَنا في الآخر لك مُجِـيبٌ. قال سيبويه: ويَدُلُّك على صحة قول الخليل قولُ بعض العرب: لَبِّ، يُجْريه مُجْرَى أَمْسِ وغاقِ؛ قال: ويَدُلُّك على أَن لبَّيكَ ليست بمنزلة عليك، أَنك إِذا أَظهرت الاسم، قلت: لَبَّيْ زَيْدٍ؛ وأَنشد: دَعَوْتُ لِـمَانا بَني مِسْوَراً، * فَلَبَّـى، فَلَبَّـيْ يَدَيْ مِسْوَرِ فلو كان بمنزلة على لقلتَ: فَلَبَّى يَدَيْ، لأَنك لا تقول: عَلَيْ زَيدٍ إِذا أَظهرتَ الاسم. قال ابن جني: الأَلف في لَبَّـى عند بعضهم هي ياء التثنية في لَبَّيْكَ، لأَنهم اشتقوا من الاسم المبني الذي هو الصوت مع حرف التثنية فعلاً، فجمعوه من حروفه، كما قالوا مِن لا إِله إِلا اللّه: هَلَّلْتُ، ونحو ذلك، فاشتقوا لبَّيتُ من لفظ لبَّيكَ، فجاؤُوا في لفظ لبَّيْت بالياءِ التي للتثنية في لبَّيْكَ، وهذا قول سيبويه. قال: وأَما يونس فزعم أَن لبَّيْكَ اسم مفرد، وأَصله عنده لَبَّبٌ، وزنه فَعْلَل، قال: ولا يجوز أَن تَحْمِلَه على فَعَّلَ، لقلة فَعَّلَ في الكلام، وكثرة فَعْلَلَ، فقُلِـبَت الباء، التي هي اللام الثانية من لَبَّبٍ، ياءً، هَرباً من التضعيف، فصار لَبَّـيٌ، ثم أَبدل الياء أَلفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها، فصار لَبَّـى، ثم إِنه لما وُصِلَتْ بالكاف في لبَّيْك، وبالهاءِ في لَبَّيْه، قُلِـبَت الأَلفُ ياء كما قُلِـبَتْ في إِلى وعَلى ولدَى إِذا وصلتها بالضمير، فقلت إِليك وعليك ولديك؛ واحتج سيبويه على يونس فقال: لو كانت ياءُ لَبَّيْكَ، بمنزلة ياء عليك ولديك، لوجب، مَتى أَضَفْتَها إِلى الـمُظْهَر، أَن تُقِرَّها أَلِفاً، كما أَنك إِذا أَضَفْتَ عليك وأُختيها إِلى الـمُظْهَرِ، أَقْرَرْتَ أَلفَها بحالها، ولكُنْتَ تقول على هذا: لَـبَّى زيدٍ، ولَـبَّى جَعْفَرٍ، كما تقول: إِلى زيدٍ، وعلى عمرو، ولدَى خالدٍ؛ وأَنشد قوله: فلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ؛ قال: فقوله لَبَّيْ، بالياءِ مع إِضافته إِلى الـمُظْهَر، يدل على أَنه اسم مثنى، بمنزلة غلامَيْ زيدٍ، ولَبَّاهُ قالَ: لَبَّيْكَ، ولَبَّـى بالـحَجِّ كذلك؛ وقولُ الـمُضَرِّبِ بن كعبٍ: وإِني بعد ذاكَ لَبيبُ إِنما أَراد مُلَبٍّ بالـحَج. وقوله بعد ذاك أَي مع ذاك. وحكى ثعلب: لَبَّـأْتُ بالحج. قال: وكان ينبغي أَن يقول: لَبَّيْتُ بالحج. ولكن العرب قد قالته بالهمز، وهو على غير القياس. وفي حديث الإِهْلالِ بالحج: لَبَّيْكَ اللهمَّ لبَّيْكَ، هو من التَّلْبية، وهي إِجابةُ الـمُنادِي أَي إِجابَتي لك يا ربِّ، وهو مأْخوذٌ مما تقدم. وقيل: معناه إِخلاصِـي لك؛ مِن قولهم: حَسَبٌ لُبابٌ إِذا كان خالصاً مَحْضاً، ومنه لُبُّ الطَّعام ولُبابُه. وفي حديث عَلْقمة أَنه قال للأَسْوَدِ: يا أَبا عَمْرو. قال: لبَّيْكَ!قال: لبَّى يَدَيكَ. قال الخَطّابي: معناه سَلِمَتْ يداك وصَحَّتا، وإِنما ترك الإِعراب في قوله يديك، وكان حقه أَن يقول: يداك، لِـيَزْدَوِجَ يَدَيْكَ بلَبَّـيْكَ. وقال الزمخشري: معنى لَبَّى يَدَيْك أَي أُطيعُكَ، وأَتَصَرَّفُ بإِرادتك، وأَكونُ كالشيءِ الذي تُصَرِّفُه بيديك كيف شئت. ولَبابِ لَبَابِ يُريدُ به: لا بأْس، بلغة حمير. قال ابن سيده: وهو عندي مما تقدم، كأَنه إِذا نَفَى البأْسَ عنه اسْتَحَبَّ مُلازمَته. واللَّبَبُ: معروف، وهو ما يُشدُّ على صَدْر الدابة أَو الناقة؛ قال ابن سيده وغيرُه: يكونُ للرَّحْل والسَّرْج يمنعهما من الاستئخار، والجمعُ أَلبابٌ؛ قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناءَ. وأَلْبَبْتُ السَّرْجَ: عَمِلْتُ له لَبَـباً. وأَلْبَـبْتُ الفرسَ، فهو مُلْبَبٌ، جاءَ على الأَصل، وهو نادر: جَعَلْتُ له لَبَـباً. قال: وهذا الحرف هكذا رواه ابن السكيت، بإِظهار التضعيف. وقال ابن كَيْسان: هو غلط، وقياسُه مُلَبٌّ، كما يقال مُحَبٌّ، مِن أَحْبَبْتُه، ومنه قولهم: فلان في لَبَبٍ رخِـيٍّ إِذا كان في حال واسعة؛ ولَبَبْتُهُ، مخفف، كذلك عن ابن الأَعرابي: واللَّبَبُ: البالُ، يقال: إِنه لَرَخِـيُّ اللَّبَبِ. التهذيب، يقال: فلانٌ في بالٍ رَخِـيٍّ ولَبَبٍ رَخِـيٍّ أَي في سَعَة وخِصْب وأَمْنٍ. واللَّبَبُ من الرَّمْل: ما اسْتَرَقَّ وانحَدَرَ من مُعْظَمه، فصار بين الجَلَد وغَلْظِ الأَرضِ؛ وقيل: لَبَبُ الكَثِـيبِ: مُقَدَّمُه؛ قال ذو الرمة: بَرَّاقةُ الجِـيدِ واللَّبَّاتِ واضحةٌ، * كأَنها ظَبْيَةٌ أَفْضَى بها لَبَبُ قال الأَحمر: مُعْظَمُ الرمل العَقَنْقَلُ، فإِذا نَقَصَ قيل: كَثِيبٌ؛ فإِذا نقَص قيل: عَوْكَلٌ؛ فإِذا نقص قيل: سِقْطٌ؛ فإِذا نقص قيل: عَدابٌ؛ فإِذا نقَص قيل: لَبَبٌ. التهذيب: واللَّبَبُ من الرمل ما كان قريباً من حَبْل الرَّمْل. واللَّبَّةُ: وَسَطُ الصَّدْر والـمَنْحَر، والجمع لَبَّاتٌ ولِـبابٌ، عن ثعلب. وحكى اللحياني: إِنها لَـحَسنةُ اللَّبَّاتِ؛ كأَنهم جَعَلوا كلَّ جُزْءٍ منها لَبَّةً، ثم جَمَعُوا على هذا. واللَّبَبُ كاللَّبَّةِ: وهو موضع القلادة من الصدر من كل شيءٍ، والجمع الأَلْبابُ؛ وأَما ما جاءَ في الحديث: إِن اللّه منع مِنِّي بَني مُدْلِـجٍ لصلَتِهِم الرَّحِم، وطَعْنِهم في أَلْبابِ الإِبل، ورواه بعضهم: في لَبَّاتِ الإِبل. قال أَبو عبيد: من رواه في أَلباب الإِبلِ، فله معنيان: أَحدهما أَن يكون أَراد جمعَ اللُّبِّ، ولُبُّ كلِّ شيءٍ خالصُه، كأَنه أَراد خالصَ إِبلهم وكرائمها، والمعنى الثاني أَنه أَراد جمعَ اللَّـبَب، وهو موضع الـمَنْحَر من كل شيءٍ. قال: ونُرَى أَن لَبَبَ الفرس إِنما سمي به، ولهذا قيل: لَبَّـبْتُ فلاناً إِذا جَمَعْتَ ثيابَه عند صَدْره ونحْره، ثم جَرَرْتَه؛ وإِن كان المحفوظُ اللَّبَّات، فهي جمعُ اللَّبَّةِ، وهي اللِّهْزِمةُ التي فوق الصدر، وفيها تُنْحَرُ الإِبل. قال ابن سيده: وهو الصحيح عندي. ولَبَـبْتُه لَبّاً: ضَرَبْتُ لَبَّـتَه. وفي الحديث: أَما تكونُ الذكاةُ إِلاَّ في الـحَلْقِ واللَّبَّة. ولَبَّه يَلُبُّه لَبّاً: ضَرَبَ لَبَّتَه. ولَبَّةُ القلادة: واسطتُها. (يتبع...) (تابع... 1): لبب: لُبُّ كلِّ شيءٍ، ولُبابُه: خالِصُه وخِـيارُه، وقد غَلَبَ... ... وتَلَبَّبَ الرجلُ: تَحَزَّم وتَشَمَّر. والـمُتَلَبِّبُ: الـمُتَحَزِّمُ بالسلاح وغيره. وكل مُجَمِّعٍ لثيابِه: مُتَلَبِّبٌ؛ قال عنترة: إِني أُحاذِرُ أَن تَقولَ حَلِـيلَتي: * هذا غُبارٌ ساطِـعٌ، فَتَلَبَّبِ واسم ما يُتَلَبَّبُ: اللَّبابَةُ؛ قال: ولَقَدْ شَهِدْتُ الخَيْلَ يَومَ طِرادِها، * فطَعَنْتُ تَحْتَ لَبابةِ الـمُتَمَطِّر وتَلَبُّب المرأَة بمِنْطَقَتِها: أَن تضع أَحد طرفيها على مَنكِـبها الأَيسر، وتُخْرِجَ وسطَها من تحت يدها اليمنى، فتُغَطِّـيَ به صَدرَها، وتَرُدَّ الطَّرَفَ الآخر على مَنكِـبِها الأَيسر. والتَّلْبيبُ من الإِنسان: ما في موضع اللَّبَبِ من ثيابه. ولَبَّبَ الرجلَ: جعل ثيابه في عُنقِه وصدره في الخصومة، ثم قَبَضَه وجَرَّه. وأَخَذَ بتَلْبـيبِه كذلك، وهو اسم كالتَّمْتِـينِ. التهذيب، يقال: أَخَذ فلانٌ بتَلْبِـيبِ فلان إِذا جمَع عليه ثوبه الذي هو لابسه عند صدره، وقَبَض عليه يَجُرُّه. وفي الحديث: فأَخَذْتُ بتَلْبيبِه وجَرَرْتُه؛ يقال لَبَّبَه: أَخذَ بتَلْبيبِه وتَلابيبِه إِذا جمعتَ ثيابَه عند نَحْره وصَدْره، ثم جَرَرْته، وكذلك إِذا جعلتَ في عُنقه حَبْلاً أَو ثوباً، وأَمْسَكْتَه به. والـمُتَلَبَّبُ: موضعُ القِلادة. واللَّبَّة: موضعُ الذَّبْح، والتاء زائدة. وتَلَبَّبَ الرَّجُلانِ: أَخَذَ كلٌّ منهما بلَبَّةِ صاحِـبه. وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، صَلَّى في ثوبٍ واحدٍ مُتَلَبِّـباً به. الـمُتَلَبِّبُ: الذي تَحَزَّم بثوبه عند صدره. وكلُّ من جَمَعَ ثوبه مُتَحَزِّماً، فقد تَلَبَّبَ به؛ قال أَبو ذؤيب: وتَمِـيمَةٍ من قانِصٍ مُتَلَبِّبٍ، * في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَعُ ومن هذا قيل للذي لبس السلاحَ وتَشَمَّر للقتال: مُتَلَبِّبٌ؛ ومنه قول الـمُتَنَخِّل: واسْتَلأَموا وتَلَـبَّبوا، * إِنَّ التَّلَبُّبَ للـمُغِـير وفي الحديث: أَن رجلاً خاصم أَباه عنده، فأَمَرَ به فلُبَّ له. يقال: لَبَبْتُ الرجلَ ولَبَّبْتُه إِذا جعلتَ في عُنقه ثوباً أَو غيره، وجَرَرْتَه به. والتَّلْبيبُ: مَجْمَعُ ما في موضع اللَّبَب من ثياب الرجل. وفي الحديث: أَنه أَمر بإِخراج المنافقين من المسجد، فقام أَبو أَيُّوبَ إِلى رافع بن وَدِيعةَ، فلَبَّبَه بردائه، ثم نَتَره نَتْراً شديداً. واللَّبيبةُ: ثوبٌ كالبَقِـيرة. والتَّلْبيبُ: التَّرَدُّد. قال ابن سيده: هكذا حُكِيَ، ولا أَدرِي ما هو. الليث: والصَّريخ إِذا أَنذر القومَ واسْتَصْرَخَ: لَبَّبَ، وذلك أَن يَجْعل كِنانَته وقَوْسَه في عُنقه، ثم يَقْبِضَ على تَلْبيبِ نَفْسِه؛ وأَنشد: إِنا إِذا الدَّاعي اعْتَزَى ولَبَّبا ويقال: تَلْبيبُه تَرَدُّدُه. ودارُه تُلِبُّ داري أَي تَمتَدُّ معها. وأَلَبَّ لك الشيءُ: عَرَضَ؛ قال رؤبة: وإِن قَراً أَو مَنْكِبٌ أَلَبَّا واللَّبْلَبةُ: لَحْسُ الشاة ولدَها، وقيل: هو أَن تُخْرِجَ الشاةُ لسانَها كأَنها تَلْحَسُ ولدَها، ويكون منها صوتٌ، كأَنها تَقول: لَبْ لَبْ. واللَّبْلَبة: الرِّقَّة على الولد، ومنه: لَبْلَبَتِ الشاةُ على ولدها إِذا لَحِسَتْه، وأَشْبَلَتْ عليه حين تضَعُه. واللَّبْلَبة: فِعْلُ الشاةِ بولدها إِذا لَحِسَتْه بشفتها. التهذيب، أَبو عمرو: اللَّبْلَبَةُ التَّفَرُّق؛ وقال مُخَارِقُ بنُ شهاب في صفة تَيْسِ غَنَمِه: وراحَتْ أُصَيْلاناً، كأَنَّ ضُروعَها * دِلاءٌ، وفيها واتِدُ القَرْن لَبْلَبُ أَراد باللَّبْلَب: شَفَقَتَه على الـمِعْزى التي أُرْسِلَ فيها، فهو ذو لَبْلَبةٍ عليها أَي ذو شَفَقةٍ. ولَبالِبُ الغَنم: جَلَبَتُها وصَوتها. واللَّبْلَبَة: عَطْفُك على الإِنسان ومَعُونتُه. واللَّبْلَبة: الشَّفَقة على الإِنسان، وقد لَبْلَبْتُ عليه؛ قال الكميت: ومِنَّا، إِذا حَزَبَتْكَ الأُمورُ، * علَيْكَ الـمُلَبْلِبُ والـمُشْبِلُ وحُكيَ عن يونس أَنه قال: تقول العرب للرجل تَعْطِفُ عليه: لَبابِ، لَبابِ، بالكسر، مثل حَذامِ وقَطامِ. واللَّبْلَبُ: النَّحْرُ. ولَبْلَبَ التَّيْسُ عند السِّفادِ: نَبَّ، وقد يقال ذلك للظبي. وفي حديث ابن عمرو: أَنه أَتى الطائفَ، فإِذا هو يَرى التُّيوسَ تَلِبُّ، أَو تَنِبُّ على الغَنم؛ قال: هو حكاية صوتِ التُّيوس عند السِّفادِ؛ لَبَّ يَلِبُّ، كَفَرَّ يَفِرُّ. واللَّبابُ من النَّبات: الشيءُ القليل غير الواسع، حكاه أَبو حنيفة. واللَّبْلابُ: حَشيشة. واللَّبْلابُ: نَبْتٌ يَلْتَوي على الشجر. واللَّبْلابُ: بقلة معروفة يُتَداوَى بها. ولُبابةُ: اسم امرأَة. ولَبَّى ولُبَّى ولِـبَّى: موضعٌ؛ قال: أَسيرُ وما أَدْرِي، لَعَلَّ مَنِـيَّتي * بلَبَّـى، إِلى أَعْراقِها، قد تَدَلَّتِ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR774 harf
* ل ب ب * * ألَبّ * بالمكان * إلْباباً * أقام به ولزمه و * لَبَّ * لغة فيه قال الفراء ومنه قولهم * لَبَّيْك * أي أنا مقيم على طاعتك ونُصِب على المصدر كقولك حمدا لله وشكرا وكان حقه أن يقال لَبًّا لك وثنى على معنى التأكيد أي إلبابا بك بعد إلباب وإقامة بعد إقامة قال الخليل هو من قولهم دار فلان تَلُبُّ داري بوزن ترد أي تحاذيها أي أنا مواجهك بما تحب إجابة لك والياء للتثنية وفيها دليل على النصب للمصدر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.142 harf
ألب بالمكان، إلبابا: أقام به، كلب ثلاثيا، نقلها الجوهري، عن أبي عبيد، عن الخليل. وألب على الأمر: لزمه فلم يفارقه. ومنه قولهم، لبيك، ولبيه. أي: لزوما لطاعتك. وفي الصحاح: أي أنا مقيم على طاعتك ؛ قال: إنك لو دعوتني ودونـي زوراء ذات منزع بيون لقلت لبيه لمن يدعوني أصله: لبيت، من ألب بالمكان، فأبدلت الباء ياء لأجل التضعيف. وقال سيبويه: انتصب لبيك، على الفعل ، كما
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.280 harf
لَبَّ لَبَّ U ( n. ac. لَبّ 1 ) a. [ Bi ], Remained, stayed in; kept to. b. Hurt in the chest. c. Put the breast-girth on ( animal ). d. Faced, fronted. e. A , U ( n. ac. لَبَب 4 , لَبَاْبَة 22t ), Was intelligent; was brave. f. I, Uttered a cry. g. Shelled ( almond ). لَبَّبَ لَبَّبَ II , a. Seized by the collar, collared. b. Went to & fro. c. see IV (c) , ( e ) & V ( d ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok40.054 harf
لبب لَبَّ - يَلَبُّ - لُبّ - أَلْبَاب لَبَّ - يَلَبُّ + كائن + شيئاً أو أمراً: يميز ويفهم الحُسْن من السوء في أمر أو شيء: يعي ويعقل ويفهم ويميز، الوجه الحسن من الوجه السيء، وذلك في مسألة ذات وجهين حسن وسيء لُبّ: اسم فعل " لَبَّ - يَلَبُّ ": التمييز الحسن من السيء، وهو كذلك اسم آلة منه: العضو من النفس الذي يقوم بالإدراك والفهم ووزن الأمور
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler87 mücavir (118 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أول

    16 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  2. ذكر

    10 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  3. نزل

    5 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  4. زود

    1 ortak ayet · Azık

  5. قصص

    2 ortak ayet · Anlatırız

  6. رسخ

    1 ortak ayet · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir

  7. رفث

    1 ortak ayet · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  8. نبع

    1 ortak ayet · Büyük su kaynağıdır

  9. هيج

    1 ortak ayet · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir

  10. وقي

    4 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  11. صفر

    1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  12. حطم

    1 ortak ayet · Hutame : Kuru ot demektir

Geçtiği ayetler(16)

Sîga sayfası: الْأَلْبَابِ
  1. وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

    LoblarKısasta sizin için hayat vardır, ey akıl sahibleri. Ta ki, sakınasınız.

  2. … اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ

    LoblarHacc, bilinen aylardır. Her kim o aylarda kendisine haccı farz ederse; artık haccda kadına yaklaşmak, günah işlemek, tartışma yoktur. Siz ne hayır yaparsanız, Allah onu bilir. Bir de azık edininiz. Şüphesiz ki, azığın en hayırlısı, takvadır. Ey akıl sahibleri; Ben’den korkun.

  3. يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

    LoblarHikmeti dilediğine verir. Kime de hikmet verilmişse şüphesiz ki, ona pek çok hayır verilmiştir. Bunu ancak akıl sahibleri anlar.

  4. … كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

    LoblarSana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

  5. إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ

    LoblarMuhakkak ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesinde; akıl sahibleri için elbette ayetler vardır.

  6. قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

    LoblarDe ki: Murdarı çokluğu hoşunuza gitse de; murdarla temiz bir olmaz. Öyleyse ey akıl sahibleri; Allah’tan korkun ki kurtıuluşa eresiniz.

  7. لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    LoblarAndolsun ki; onların kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır. Bu, uydurulabilecek bir söz değildir. O; sadece kendinden önceki kitabların tasdiki, her şeyin tafsilidir. İnananlar topluluğu için de hidayet ve rahmettir.

  8. أَفَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

    LoblarŞimdi, Rabbından sana indirilenin gerçek olduğunu bilen; hiç kör gibi midir? Ancak akıl sahibleri ibret alırlar.

  9. هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ

    LoblarBu; uyarılsınlar ve yalnızca bir tek ilah bulunduğunu bilsinler, akıl sahipleri de öğüt alsınlar diye insanlara bir tebliğdir.

  10. كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ

    LoblarAyetlerini düşünsünler ve akıl sahibi olanlar öğüt alsınlar diye, sana mübarek bir kitab indirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلبب
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerعقل, فقه, فكر, حكم
Zıt Kökقشر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin kabuk, posa ve fazlalıklardan arınmış en saf iç kısmı, meyve içi ve öz cevher
Çekirdek Özet 2Duyu, vehim ve yüzeysel kabukları aşarak eşyanın hakikatine ve gayesine nüfuz eden saf akıl
Çekirdek Özet 3Şekilci ve zahirperest algıyı aşarak varoluşsal hüküm ve hikmeti kavrayan ontolojik idrak düzeyi
Kritik Hata RiskiKökü salt zihinsel veya lojik kurgu olarak anlayıp kalbin ahlaki arınmışlığı ve hikmet kavrayışından koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لبBir şeye yapışma, bir yerde tutunup yerleşme, bir şeyin iç katmanında toplanıp kalma; لبث (bekleyip kalmak), لبد (katılaşıp birbirine yapışmak), لبس (örtüp bürümek), لبن (özü besleyen sıvı) köklerinde olduğu gibi sabit kalıcı öz ve tutunmaبİçkinliğin pekişmesi, bir şeyin merkezinde yoğunlaşarak saf cevher, asıl varlık ve öz haline gelmesi, kabuğun ardında kalan arı ve besleyici çekirdeğin oluşması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDikkatin doğrudan hedefe yönelmesi, rehberlik, hareketin bir merkeze sevk edilmesi
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir korunağın içi, mahfuz alan, dış dünyadan ayrılmış dâhilî katman
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaİç mekanın yinelenmesiyle derinleşme, dıştan içeriye doğru en gizli ve korunaklı öz
لببÇoban değneği ile evin en derin odasına yönelmeYüzeysel dış çeperlerin aşılarak yönlendirici bir dikkatle en içteki korunaklı cevhere ve öze ulaşılması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBadem, ceviz veya fıstık gibi kabuklu meyvelerin dış kabuğu kırıldığında ortaya çıkan, kabuğu atılıp kendisi yenen saf meyve içi; hurma ağacının gövdesindeki en yumuşak ve tatlı canlı öz
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Cerîr bir beytinde saf ve soylu bir kadını tavsif ederken kökü asil öz anlamında şu şekilde kullanmıştır: تُدَرِّي فَوْقَ مَتْنَيْهَا قُرُوناً / عَلَى بَشَرٍ وَآنِسَةٌ لُبَابُ
Erken Arapça kullanımHasan-ı Basrî tatlıyı nitelerken saf buğday özünü bal ile birleştiren şu ifadeyi kullanmıştır: لُبَابُ الْقَمْحِ بِلُعَابِ النَّحْلِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha kök maddeleri.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde لبب kökü ve bu kökle örtüşen biliteral çekirdek, doğrudan göğüs kafesinin içindeki hayati merkez olan kalp, can, zihin ve bir nesnenin dâhilî özü ile ilişkilidir. İbranicede lēḇ (לֵב) ve lēḇāḇ (לֵבָב) kelimeleri kalp, iç varlık, zihin ve iradeyi ifade eder. Süryanicede lebbā (ܠܶܒܳܐ) aynı şekilde kalp, göğüs içi, akıl ve bir şeyin merkezi anlamını taşır. Akadcada libbu kelimesi iç organlar, kalp, içsel varlık, bir yapının ortası ve öz anlamına gelmektedir. Arapça bu kökte bir yandan fiziki merkez olan gerdanlık yerini (lebbe) muhafaza etmiş, diğer yandan kabuklu meyvenin yenilen saf içini (lübb) niteleyerek kavrama maddî ve arındırılmış bir derinlik kazandırmıştır. Böylece Sami dillerindeki ortak kalp ve dâhilî merkez semantiği, Arapçada hem saf aklî idrak hem de kabuktan soyutlanmış en arı cevher şeklinde özelleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMeyve içi, saf öz ve boyun/bağır alanıKabuğun içindeki saf gıdadan insanın göğsündeki saf kavrayışa uzanan somut-soyut genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice lēḇ/lēḇāḇ, Süryanice lebbā, Akadca libbuBütün Sami dillerinde kalp, merkez, dâhilî varlık ve zihinsel melekeleri karşılayan ortak mirasKesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır dili ve diğer Afro-Asyatik dillerEski Mısır dilinde ib (kalp/zihin) biçimiyle fonetik akrabalık ihtimali tartışılmıştırMuhtemel

Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لببAnlamlıSaf öz, meyve içi, arı akılBir şeyin dâhilî ve en kıymetli cevheri, zihnin yanılmalardan arınmış özüHedef kök; Kur'an'da çoğul olarak geçer
بلبAnlamlıKarışıklık, telaş, ses uğultusuZihnin veya ortamın darmadağın olması, karmaşa (belbele)Kur'an'da geçmez; özün safiyetine zıt karmaşa durumu
ببلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bağımsız fiil kökü olarak müstakil türetimi kaydedilmemiştirYalnızca özel isim (Bâbil) bağlamında ele alınır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لببMerkezSaf öz akılDış tesirlerden, heva ve vehim kabuklarından tamamen arınmış öz idrakBir şeyin en saf ve mahfuz dâhilî cevherini kavrayan akıl
عقلKomşuBağlayıcı akılİnsanı yanlış fiillerden ve taşkınlıktan alıkoyan, bağ kurucu zihinsel yetiDuyguları dizginleme ve mantıksal nedensellik kurma yönü öne çıkar
فقهKomşuDerin anlamaSözün, hükmün veya olgunun arka planındaki maksadı ve inceliği sezmeYüzeysel lafzı aşarak gaye ve illet boyutunu kavrama
فكرKomşuZihinsel hareketBilinenden bilinmeyene ulaşmak için zihinde yürütülen analitik çabaSürece dayalı, araştırıcı ve karşılaştırmalı düşünme faaliyeti
حكمKomşuİsabetli kararBilgiyi yerli yerinde kullanma ve fesadı engelleyici sağlam hüküm vermeEylem ve teoride tam isabet ve sağlamlık yetisi
قشرZıtDış kabukBir şeyin dış yüzeyi, atılacak posası, zahirî ve yüzeysel katmanıÖzü örten, atılmaya mahkûm ve tek başına değeri olmayan dış örtü

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلببSaf öz, akılBir varlığın kabuklarından sıyrılmış cevheri ve vehimden arınmış idrakKesin
LatinceMedulla, Cor, Mens puraİlik, öz, saf zihinMedulla fiziki öz ve iliği verirken mens pura zihinsel arılığı karşılarGüçlü
İngilizceCore, Pith, Pure intellectÖz, çekirdek, saf akılCore ve pith fiziki özü, pure intellect zihinsel arılığı verirKesin
AlmancaKern, Wesenskern, Reiner VerstandÇekirdek, varoluşsal öz, arı akılKern nesnel özü, reiner Verstand yanılsamalardan arınmış aklı karşılarGüçlü
FransızcaMoelle, Quintessence, Intellect purİlik, en saf öz, saf akılQuintessence bir şeyin en damıtılmış yönünü tam karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَلْبَابِTarihsel ve kozmik delillerden ibret alan derin idrakKıssaların gayesini, göklerin ve yerin yaratılışındaki kanunları anlama bağlamı (Âl-i İmrân 3:190, Yûsuf 12:111)
الْأَلْبَابِHukuki hükümlerin nihai gayesini ve hikmetini sezen kavrayışKısasın fert ve toplum hayatındaki koruyucu özünü idrak etme bağlamı (Bakara 2:179)
الْأَلْبَابِZahirî çokluğa ve aldatıcı görünüşe aldanmayan ahlaki temyiz gücüMurdar ile temizin, çokluk ile niteliğin ayrıştırılması bağlamı (Mâide 5:100)
الْأَلْبَابِVahyin öğüt ve ikazını doğrudan varlığına mal eden fıtri bilinçİlahi hatırlatmayı ve ahit sorumluluğunu içselleştirme bağlamı (Zümer 39:9, Râd 13:19)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMarifetullah ve delil teorisiSalt nazarî ve diyalektik aklın ötesinde, imana ve yakîne ulaştıran selim fıtrat aklıVehim, taassup ve şüphe tortularından arınmış saf basiret düzeyi
FıkıhHükümlerin illet ve hikmetiŞekilsel şartların ötesinde teşriin gayelerini (makâsıd) kavrayabilme ehliyetiHukukun zahirî lafzı ile korunan maslahat ve hakikat dengesi
Tefsirİbret ve tezekkür ayetleriAyetlerin zahirî anlatımından derindeki varoluşsal kanunları çıkarma faaliyetiKur'an hitabının hakiki muhatabı olarak derin kavrayış sahipleri
Hadisİhlas ve kalbî amellerAmellerin dış suretinden ziyade kalpteki niyet ve ihlas cevherine verilen değerİbadet ve davranışların kabuktan ibaret kalmayıp öz taşıması gerekliliği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhit ve ihlas ekseniTakva ve öz kullukŞekilciliği aşarak dinin özü olan ihlasa yöneltmeİbadetlerin ritüel kabuğunda donup kalmasını engelleyerek kalbî teslimiyeti sağlarKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiDerin kavrayış ve aksiyomYüzeysel malumatı eler, temel ilkelere ve hakikate ulaştırırVeri yığınlarını ve ön yargı tortularını ayıklayarak saf hakikate odaklanırKesin
SiyasiHukuk ve adalet felsefesiMeşruiyet ve kamu maslahatıŞeklî kanuniliğin ötesinde adalet ve hikmeti gözetmeKanunun lafzına takılıp adaletin zedelenmesini önler, toplumsal barışın özünü korurGüçlü
İktisadiDeğer ve servet dolaşımıReel kıymet ve faydaSpekülatif ve aldatıcı şişkinlikleri tasfiye etmeMalın sahte ve köpük değerini dışlayıp hakiki üretim ve kullanım değerini merkezileştirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsal çekirdek / İndirgenemez matrisBir sistemdeki gürültü ve fazlalıklar filtrelendiğinde geriye kalan, sistemi tanımlayan en temel matematiksel invariant ve enformasyon özüGüçlü
Beşeri bilimlerEleştirel derin bilinç / Özsel idrakBireyin ve toplumun ideolojik şartlanmalar, propaganda ve yüzeysel alışkanlıklar perdesini yırtarak olgunun hakikatini doğrudan görme yetisiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiلبب kökünün türevi olan 'elbâb' ifadesini salt pozitivist rasyonalite, zekâ veya teknik kurnazlık ile eşitlemek
Kur'an içi daha geniş anlamZihni ahlaktan, nefsin arınmasından ve hikmetten ayırmayan; kabuk olan dünyevi gösterişi aşıp ebedi gayeyi gören bütüncül akıl
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAkıl ile kalp, bilgi ile ahlak arasında yapay bir ayrım kurarak ayetlerin muhatabı olan derin basiret sahiplerini yalnızca seküler mantık yürütücülerden ibaret sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai muhatap profilini tanımlar; vahyin yüzeysel bir okumayla tüketilemeyeceğini, ancak kabuğu kıran arı bir akılla kavranabileceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kısas ve ibadetlerin hikmetini açıklayan ahkâm ayetlerinde, kâinat kanunlarının tefekkür edildiği kozmolojik ayetlerde ve peygamber kıssalarının derslerini özetleyen ibret ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çokluğun hakikat ölçüsü olduğu yanılgısını, şekilsel dindarlığın yeterliliği zannını ve aklı sadece pratik çıkar aracı gören faydacı zihniyeti kökten tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKabuklu yemişlerin kırılıp atılan sert dış kabuğunun içinde kalan saf, besleyici ve faydalı meyve içi.
  • Soyut anlamZihni bulandıran ön yargı, gelenek tortusu, heva ve duyusal yanılsama kabuklarından sıyrılmış, eşyanın hakiki illet ve gayesini kavrayan arı akıl.
  • Sistematik karşılıkBir olgunun veya hükmün biçimsel formunu (kabuk) aşarak varoluşsal gayesine ve mutlak adalet/hikmet zeminine (öz) doğrudan nüfuz eden epistemolojik filtre.
  • LaTeX modeliL=lim⁡δ→0(X∖K)
  • LaTeX açıklaması

Modelde X incelenen bütüncül nesneyi, olguyu veya bilgiyi; K bu varlığı saran haricî, arızî ve atılmaya mahkûm kabukları, şartlanmaları ve vehimleri temsil eder. δ kabuktan arınma sürecindeki pürüz ve tortuları ifade ederken; δ'nın sıfıra yaklaşmasıyla geriye kalan L, kökün ifade ettiği saf özü, arınmış cevheri ve derin aklı simgeler.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل