لبد
ل - ب - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Yeleden yapılan keçedir. Karışık anlamında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yeleden yapılan keçedir. Karışık anlamında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.221 harfباب الدال واللام والباء معهما
د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات
دلب:
الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ.
بلد:
البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد.
والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر.
والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.684 harfاللِبْدُ: واحد اللُبودِ. واللِبْدَةُ أخصُّ منه. ومنه قيل لزُبْرَةِ الأسد لِبْدَةٌ، وهي الشعر المتراكب بين كتفيه. والأسد ذو لِبْدَةٍ. وفي المثل: "هو أمنع من لِبْدَةِ الأسد". والجمع لِبَدٌ. واللُبَّادَةُ: ما يلبس منها للمطر. وقولهم: ما له سَبَدٌ ولا لَبَدٌ، السَبَدُ: الشَعَرُ. واللَبَدُ: الصوف. أي ماله شيءٌ. وأَلْبَدْتُ الفرسَ فهو مُلْبَدٌ، إذا شددتَ عليه اللِبْدَ. وأَلْبَدْتُ السرجَ، إذا عمِلت له
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.831 harfد ل ب
دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة .
دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل .
وقال الشاعر :
كأن الذراع المشكُولَ منها
سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ
قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند .
دبل :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.025 harf(باب اللام والباء وما يثلثهما)
(لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
(لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.214 harfل ب د
تلبّد الشعر والصوف: تلصّق.
وتلبّد التراب والرمل ولبّده المطر.
والتبد الورق.
ولبّد الصوف: جعله لبداً.
وخفّ ملبّد وملبود: متخذ من اللبد ولبس اللبّادة.
ولبّد الحاج شعره: عالجه بخطميٍّ أو صمغ لئلا يشعث.
وخرج فلان ملبياً ملبّداً.
وألبد القربة: جعلها في لبيد وهو الجوالق ومنه قول عمر للبيد قاتل أخيه زيد: أأنت قتلت أخي يا جوالق.
ومن المجاز: " أجرأ من ذي لبدة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.782 harfلبَدَ بالمكان يَلْبُدُ لبُوداً ولَبِدَ لَبَداً وأَلبَدَ: أَقام به ولَزِق، فهو مُلْبِدٌ به، ولَبَِدَ بالأَرض وأَلبَدَ بها إِذا لَزِمَها فأَقام؛ ومنه حديث علي، رضي الله عنه، لرجلين جاءا يسأَلانه: أَلبِدا بالأَرض
(* قوله «ألبدا بالأرض» يحتمل أنه من باب نصر أو فرح من ألبد وبالأخير ضبط في نسخة من النهاية بشكل القلم.) حتى تَفْهَما أَي أَقيما؛ ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال: فإِن كان ذلك فالبُدُوا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR404 harf* ل ب د * * اللِّبْدُ * بوزن الجلد واحد * اللُّبُود * و * اللِّبْدةُ * أخص منه قلت وجمعها * لِبَد * ومنه قوله تعالى ﴿كادوا يكونون عليه لِبَدَاً﴾ و * اللُّبَادَة * ما يلبس منه للمطر وماله سَبَدٌ ولا * لَبَدٌ * سبق تفسيره في سَ بَ د و * التَّلْبيد * أن يجعل المحرم في رأسه شيئا من صمغ * لِيَتَلَبَّد * شعره بُقيا عليه لئلا يشعث في الإحرام وأهلكت مالا * لُبَداً * أي جما ويقال الناس لُبَدٌ أيضا أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.272 harfلبد بالمكان كنصر وفرح يلبد ويلبد لبودا، بالضم مصدر الأول، ولبدا، محركة، مصدر الثاني: أقام به ولزق، كألبد، رباعيا، فهو ملبد به. ولبد بالأرض وألبد بها، إذا لزمها فأقام، ومنه حديث علي رضي الله عنه لرجلين جاءا يسألانه ألبدا بالأرض حتى تفهما أي أقيما، ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال فإن كان ذلك فالبدوا لبود الراعي على عصاه خلف غنمه لايذهب بكم السيل أي اثبتوا والزموا منازلكم كما يعتمد الراعي عصاه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.803 harfلَبِدَ
1 لَبِدَ ذ , aor. لَبَدَ , inf. n. لَبَدٌ, It (a thing) stuck, clave, or adhered. (Msb.) ― -b2- لَبَدَ بِالأَرْضِ, aor, لَبُدَ , inf. n. لُبُودٌ; (S, L;) and بِهَا ↓ البد; (L;) and بِهَا ↓ تلبّد; (S;) It (a thing) stuck, clave, or adhered, to the ground. (S, L.) ― -b3- بِالأَرْضِ ↓ تلبّد He (a bird) lay upon his breast, cleaving to the ground. (S, L, K.) ― -b4- (tropical:) He clave to the
لَبِدَ 1 لَبِدَ ذ , aor. لَبَدَ , inf. n. لَبَدٌ, It (a thing) stuck, clave, or adhered. (Msb.) ― -b2- لَبَدَ بِالأَرْضِ, aor, لَبُدَ , inf. n. لُبُودٌ; (S, L;) and بِهَا ↓ البد; (L;) and بِهَا ↓ تلبّد; (S;) It (a thing) stuck, clave, or adhered, to the ground. (S, L.) ― -b3- بِالأَرْضِ ↓ تلبّد He (a bird) lay upon his breast, cleaving to the ground. (S, L, K.) ― -b4- (tropical:) He clave to the ground, concealing his person. (A.) ― -b5- Hence the proverb تَصَيَّدِى ↓ تَلَبَّدِى, [for تَتَصَيَّدِى, (tropical:) Cleave thou (addressed to a female) to the ground: thou wilt take, or catch, or snare, or entrap, game]. (A.) ― -b6- Hence also, ↓ تلبّد (tropical:) He remained fixed, or steady, and looked, or considered. (A.) ― -b7- لَبَدَ بِالمَكَانِ, (L, K, *) aor. لَبُدَ , inf. n. لُبُودٌ; and لَبِدَ, aor. لَبَدَ , inf. n. لَبَدٌ; (L, K;) and ↓ البد; (S, L, K;;) (tropical:) He remained, continued, stayed, abode, or dwelt, in the place; (S, L, K; *) and clave to it. (L, K. *) ― -b8- لَبَدَ عَلَى عَصَاهُ, inf. n. لُبُودٌ, (assumed tropical:) He (a pastor) leaned upon his staff, remaining fixed to his place. (L.) ― -b9- لَبِدَ, aor. لَبَدَ , (S, L,) inf. n. لَبَدٌ, (S, L, K,) He (a camel) became choked by eating much of the plant called صِلِّيَان, suffering a contortion in the [part of the chest called] حَيْزُوم and in the [part of the throat called] غَلْصَمَة: (ISk, S, L, K: *) or had a complaint of the belly from eating of the قَتَاد [or tragacantha]. (AHn, L.) ― -b10- See 4.
لبّدهُ 2 لبّدهُ ذ , inf. n. تَلْبِيدٌ, He stuck it, one part upon another, so that it became like لِبْد [or felt]. (Msb.) ― -b2- لبّد الصُّوفَ He made the wool into لِبْد [i. e., a compact and coherent mass; or felt]. (A.) [And He, or it, rendered the wool coherent, compact, or matted.] ― -b3- لبّد الأَرْضَ, (inf. n. تَلْبِيدٌ, L,) It (rain, S, A, or a scanty rain, L,) rendered the ground compact, so that the feet did not sink in it. (S, * A, * L.) ― -b4- لبّد, (L,) or لبّد شَعَرَهُ, (L, Msb,) inf. n. تَلْبِيدٌ, (S, L, Msb,) He (a pilgrim, S, L, Msb, in the state of اِحْرَام, S, L,) put upon his head some gum, (A 'Obeyd, S, L, K,) or خِطْمِىّ or the like, (Msb,) or honey, (A 'Obeyd, L,) or something glutinous, (L,) in order that his hair might become compacted together, (A 'Obeyd, S, L, Msb, K,) to preserve it in the state in which it was, (S, * L,) lest it should become shaggy, or dishevelled, and frowzy, or dusty, (S, L, Msb,) or lousy, (A 'Obeyd, L,) during the state of احرام. (S, L.) The Arabs in the time of paganism used to do thus when they did not desire to shave their heads during the pilgrimage. Some say, that it signifies He shaved the whole of his hair. (L.) -A2- لبّد عَجَاجَتَهُ: see art. عج.
4 أَلْبَدَ : see 1. ― -b2- البد شَيْئًا بِشَىْءٍ He stuck a thing to a thing; (K;) as also لَبَدَهُ, inf. n. لَبْدٌ: (TA:) or he stuck a thing firmly to a thing. (L.) ― -b3- He put the milking-vessel close to the udder [lit., stuck it to the udder] in order that there might be no froth to the milk. (TA, art. نفج.) ― -b4- البد He (a camel) struck his hinder parts with his tail, having befouled it with his thin dung and his urine, and so made these to form a compact crust upon those parts. (S, L.) ― -b5- البد بَصَرُهُ (assumed tropical:) His sight, or eye, (meaning that of a person praying,) remained fixed upon the place of prostration. (K.) ― -b6- البد (tropical:) He lowered, or stooped, his head, in entering (A, K) a door. (A.) -A2- البد السَّرْجَ; (S, IKtt, K;) and ↓ لَبَدَهُ, inf. n. لَبْدٌ; (IKtt;) He made for the saddle a لِبْد [or cloth of felt to place beneath it]: (S, IKtt, K:) and in like manner, البد الخُفَّ, and ↓ لَبَدَهُ, he made a لِبْد [or lining of felt?] for the boots. (IKtt.) ― -b2- البد الفَرَسَ He bound upon the horse a لِبْد [or saddle cloth, or covering of felt]: (S, K:) or put it upon his back. (A.) ― -b3- البدتِ الاِبِلُ (assumed tropical:) The camels put forth their soft hair (S, L, K) and their colours, (S, L,) and assumed a goodly appearance, (L,) and began to grow fat, (S, L, K,) by reason of the [season, or pasture, called] رَبِيع: (S, L:) as though they put on أَلْبَاد [or felt coverings]. (L.) ― -b4- البد القِرْبَةَ He put the water-skin into a جُوَالِق [or sack]: (K:) or into a لَبِيد, or small جوالق: (S:) the لَبِيد is a لِبْد [or covering of felt] which is sewed upon it. (L.)
5 تَلَبَّدَ see 1. ― -b2- تلبد It (wool, A, L, K, and the like, K, as common hair, A, L, and the soft hair of camels or the like, L,) became commingled, and compacted together, or matted, coherent; (S, * A, * L, K;) as also ↓ التبد. (L.) [Both are also said of dung, and of a mixture of dung and urine, meaning It caked, or became compacted, upon the ground &c.] ― -b3- It (the ground, L, or the dust, or the sand, A,) became compact, so that the feet did not sink in it, by reason of rain. (S, * A, * L.) ― -b4- [Also, app., He shrank, by reason of fear: see هَبِيتٌ: in the present day it is used to signify he hid, or contracted, himself, by reason of fear, or for the purpose of practising some act of guile.]
التبدت الشَّجَرَةُ 8 التبدت الشَّجَرَةُ ذ The tree became dense, or abundant, in its foliage. (S, L, K.) ― -b2- التبد الوَرَقُ The leaves became commingled, and compacted together. (S, L, K.) See 5.
لِبْدٌ لِبْدٌ ذ Hair or wool commingled, and compacted together, or coherent; [felt;] (L, Msb, K;) as also ↓ لِبْدَةٌ; (L, K;) or this is a more particular term; [meaning a portion of such hair or wool; a piece of felt;] (S, Msb;) and ↓ لُبْدَةٌ: (L, K:) pl. of لِبْدٌ, (or of لبدة, as though the ة were imagined to be elided, M,) لُبُودٌ (S, A, L, K) and أَلْبَادٌ. (L, K.) ― -b2- لِبْدٌ A well-known kind of carpet [and cloth, made of felt]. (L, K.) ― -b3- لِبْدٌ [or لِبْدَةٌ, (S, art. وثر,)] What is beneath the saddle; [a saddle-cloth; a housing; a cloth of felt, which is placed beneath the saddle, and also used as a covering without the saddle]. (S, * L, * K.)
لَبَدٌ لَبَدٌ ذ Wool. (S, K.) Hence the saying مَا لَهُ سَبَدٌ وَلَا لَبَدٌ He has neither hair nor wool: (S:) or, neither what has hair nor what has wool: or, neither little nor much: (TA:) or, he has not anything: (S:) for the wealth of the Arabs consisted of horses, camels, sheep and goats, and cows; and all of these are included in this saying (TA.) See also سَبَدٌ.
لبد لبد ذ [app. لَبِدٌ] Compact, or cohering, ground, upon which one may walk, or journey, quickly. (L.)
لَبِدٌ لَبِدٌ ذ (S, K) and ↓ لُبَدٌ, (S, A, L, K,) the former of which is preferable, accord. to A'Obeyd, (S,) (tropical:) One who does not travel, (S, L,) nor quit his abode, (S, * L, K,) or place, (A,) nor seek sustenance. (L, K.) Hence, (A,) the last of Lukmán's [seven] vultures [with whose life his own was to terminate] was called ↓ لُبَدٌ, (S, A, L, K,) because he thought that is would not go away nor die. (L.) Thus applied, it is perfectly decl., because it is a word not made to deviate from its original form. (S, L.) ― -b2- Also ↓ لُبَدٌ A man who does not quit his camel's saddle. (L.)
لُبَدٌ لُبَدٌ ذ (S, L) and لِبَدٌ, which is pl. of ↓ لِبْدَةٌ, (L,) and ↓ لُبَّدَى, (L, K,) and ↓ لِبْدَةٌ, and ↓ لُبْدَةٌ, (L,) (tropical:) A number of men collected together, (S, L, K,) and [as it were] compacted, one upon another: so the first and second of these words, accord. to different readings, signify in the Kur., lxxii., 19: (L:) or لِبَدٌ signifies collected together like locusts, (T, L,) which are app. thus called as being likened to a congregation of men; (ISd, L;) pl. of لِبْدَةٌ, (L,) which signifies a locust. (K.) [See a verse cited voce صَابَ.] ― -b2- مَالٌ لُبَدٌ, (S, A, K, &c.,) and ↓ لُبَّدٌ, (Aboo-Jaafar, K,) and ↓ لُبُدٌ, (El-Hasan and Mujáhid,) and ↓ لُبْدٌ, (Mujáhid,) (tropical:) Much wealth; (S, K, &c.;) so in the Kur., xc., 6; (S, TA;) as also ↓ لَابِدٌ: (K:) or wealth so abundant that one fears not its coming to an end: (A, L:) some say that لُبَدٌ is a pl., and that its sing. is لُبْدَةٌ: others, that it is sing., like قُثَمٌ and حُصَمٌ: أَمْوَالٌ and مَالٌ are sometimes used in the same sense: لُبَّدٌ seems to be pl. of لَابِدٌ: (L:) so is لُبُدٌ, and so لُبْدٌ: (El-Basáïr:) also, مال لِبَدٌ, which is accord. to the reading of Zeyd Ibn-'Alee and Ibn-'Omeyr and 'Ásim, signifies collected wealth; لِبَدٌ being pl. of لِبْدَةٌ. (TA.) -A2- See لُبَدٌ.
لِبْدَةٌ لِبْدَةٌ ذ (tropical:) The mass of hair between the shoulderblades of the lion, (S, A, K,) intermingled, and compacted together: (A:) and the like upon a camel's hump: (T, L:) pl. لِبَدٌ. (S.) Hence the proverb, هُوَ أَمْنَعُ مِنْ لِبْدَةِ الأَسَدِ [He, or it, is more unapproachable, or inaccessible, than the mass of hair between the shoulder-blades of the lion]. (S, A.) Hence also ذُو لِبْدَةٍ is an appel-lation of the lion; (T, S, A, K;) and so ذُو لِبَدٍ. (T, A,) ― -b2- See لِبْدٌ and لُبَدٌ.
لُبْدَةٌ لُبْدَةٌ ذ : see لُبَدٌ.
نَاقَةٌ لَبِدَةٌ نَاقَةٌ لَبِدَةٌ ذ A she-camel choked by eating much of the plant called صِلِّيَان: pl. لَبَادَى: [see لَبِدَ:] (S:) or اِبِلٌ لَبِدَةٌ, and لَبَادَى, camels having a complaint of the belly from eating of the قَتَاد [or tragacantha]: and in like manner you say ناقة لَبِدَةٌ. (AHn, L.)
لَبِيدٌ لَبِيدٌ ذ A جُوَالِق [or sack]: (K:) or a small جوالق: (S, IKtt, L:) or a large جوالق: a لِبْد [or covering of felt] which is sewed upon a قِرْبَة [or water-skin]. (L.) ― -b2- Also, (K,) or لَبِيدَةٌ, (L,) A [fodder-bag of the kind called] مِخْلَاة. (L, K.)
لَبَّادٌ لَبَّادٌ ذ A maker, or manufacturer, of لِبْد [i. e., hair or wool commingled, and compacted together; or felt]. (K.)
لُبَّادَةٌ لُبَّادَةٌ ذ A garment of felt (مِنْ لِبْد, S, or لُبُود, L, K,) worn on account of rain, (S, L, Msb, K,) to protect one therefrom: (TA:) a garment of the kind called قَبَآء. (L.)
لُبَّادَى لُبَّادَى ذ : see لُبَدٌ.
لَابِدٌ لَابِدٌ ذ see لُبَدٌ. ― -b2- اللَّابِدُ, and ↓ المُلْبَدُ, and أَبُو لُبَدٍ, and أَبُو لِبَدٍ, (tropical:) The lion. (K.)
ملْبَدٌ ملْبَدٌ ذ A horse having a لِبْد [or saddle-cloth, or covering of felt] bound upon him. (S.) ― -b2- See اللَابِدُ, and مُلْبِدٌ.
مُلْبِدٌ مُلْبِدٌ ذ A camel (L, K) or stallion-camel, (T, L,) striking his thighs with his tail, (L, K,) and making his dung to stick to them. (L.) ― -b2- (tropical:) A man cleaving to the ground, and making himself inconspicuous: (TA:) (tropical:) a man cleaving to the ground by reason of poverty. (A.) ― -b3- مُلْبِدٌ, or ↓ مُلْبَدٌ, applied to a tank, or cistern: see مُبْلِدٌ.
مُلَبِّدٌ مُلَبِّدٌ ذ Scanty rain [that renders the soft ground compact, so that the feet do not sink in it]. (L.)
خُفٌّ مُلَبَّدٌ خُفٌّ مُلَبَّدٌ ذ , and ↓ مَلْبُودٌ, A pair of boots made of لِبْد [or felt]. (A.) See also 4.
مَلْبُودٌ مَلْبُودٌ ذ (assumed tropical:) A he-goat compact in flesh. (L.) ― -b2- See preceding paragraph.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.614 harfلَبَدَ
لَبَدَ U ( n. ac. لُبُوْد 27 )
a. [ Bi ], Stayed in.
b. [ Bi ], Stuck, clave to; crouched, squatted on ( the ground ).
c. [ 'Ala ], Leant upon.
d. I ( n. ac. لَبْد 1 ), Wadded, padded; stuffed; made into felt; felted; lined.
e. [ coll. ], Crammed, rammed.
لَبِدَ
لَبِدَ A ( n. ac. لَبَد 4 ),
a. see supra (a) , ( b ).
c. Was choked.
لَبَّدَ
لَبَّدَ II ,
a. Stuck, conjoined,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR30.415 harfلبد
لَبَدَ - يَلْبُدُ - لِبْدَة- لُبَد - لَبْدَة - لِبَد
لَبَدَ - يَلْبُدُ + كائن + على كائن آخر: يركب فوقه ويلتصق به ويلزمه، ويشكل معه كتلة أو كومة متكدسة متراصة
لِبْدَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " لَبَدَ - يَلْبُدُ ": كدسة أو كتلة متراكبة متراصة
لُبَد: جمع " لِبْدَة "
لُبَداً: حال من " لُبَد ": بشكل متكدس متراص
لَبْدة: اسم فعل بمعنى
Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- هلك
1 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- عبد
1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(2)
يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا
YığınlarYığın yığın mal tüketmişimdir, diyor.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لبد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ركم, كمش, جمع, حشد |
| Zıt Kök | نفش |
| Çekirdek Özet 1 | Yün, kıl veya tozun birbirine geçip sıkışarak keçe ve yekpare tabaka oluşturması, yere yapışıp kalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanların veya servetin birbiri üzerine binip sıkışarak geçirimsiz ve yoğun bir kütleye dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalı unsurların sıkışarak iç ayrımını yitirmesi, dışarıdan nüfuz edilemez kesintisiz bir yoğunluk üretmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sayısal çokluk sanmak; birbirine kenetlenme, keçe gibi kaynaşma ve geçirimsizleşme niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لب | Bir şeyin özüne yerleşme, ayrılmayacak biçimde bağlanma, içte toplanıp yoğunlaşma; nitekim لبب zihnin özünü, لبث bir yerde tutunup kalmayı, لبس bir şeyi bütünüyle sarıp örtmeyi, لبن ise vücutta yoğunlaşan temel besin özünü ifade eder. | د | Kapı ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle özde toplanma hareketi katılaşma, tabaka halinde birbirine yapışma, yere veya zemine yapışarak basılma ve sıkı bir kütleye dönüşme anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Unsurları bir araya getirme, yönlendirme, sevk ederek bir hizada toplama hareketi. |
| ب | Ev, çadır | İçeride tutma, sınırlandırma, bir mekan veya hacim içinde birbirine yaklaştırma. |
| د | Kapı | Geçişi durdurma, kapatma, katı bir yüzey veya set oluşturma. |
| لبد | Sevk edilip toplanan unsurların kapalı bir alanda birbirine bastırılarak kapatılması ve geçirimsiz, tek parça bir kütle meydana getirmesi. | Keçe yapımında liflerin dövülüp birbirine geçmesi gibi, parçaların aralarındaki boşluğu kaybederek katı bir tabaka veya set halinde kenetlenmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yün veya saçın su, ter, yapışkan madde ya da baskı etkisiyle birbirine geçip düğümlenerek keçe halini alması; devenin sağrısında dışkı ve çamurun kuruyup katmanlaşması; aslanın boynundaki yele kıllarının kan ve terle birbirine yapışıp kalkan gibi sertleşmesi (لِبْدَةُ الأَسَدِ); kuşun veya insanın yere yapışıp hareketsiz kalması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde derinin sinek ve böcek ısırıklarıyla ya da kabuk bağlayarak keçe gibi sertleşmesini tasvir eder: كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً / متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin kendisine soru soran iki kişiye yere iyice yerleşip dikkat kesilmelerini öğütlerken kullandığı أَلْبِدَا بِالأَرْضِ ifadesi ile Huzeyfe b. el-Yemân'ın fitne anında yerinden kıpırdamamayı tembihleyen فَالْبُدُوا لُبُودَ الرَّاعِي sözü. Hacıların saçlarını ihramda dağılmaması için zamk benzeri bir maddeyle yapıştırması (تَلْبِيدُ الشَّعْرِ). |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde لبد kökü, yün ve liflerin birbirine yapışarak kütle bağlaması, bastırılmış döşek ve keçe haline gelmesi semantik matrisi etrafında şekillenir. İbranicede l-b-d / l-b-t kökü ve rabbinik dönemde keçeleşme, kumaşın sıkıştırılması anlamındaki türevler fonetik ve anlamsal olarak Arapça ile birebir örtüşür. Süryanicede lebda biçimi doğrudan keçe, sıkıştırılmış kaba yün örtü veya eğer altlığı karşılığında kullanılır. Akadcada labātu / labdu benzeri biçimlerin yere serilme, bastırılma ve örtü oluşturma bağlamında kullanıldığı bilinmektedir. Kökün Sami ortak mirasındaki en ilksel fiziksel karşılığı, dokuma öncesi en kadim tekstil yöntemi olan liflerin dövülerek, nemlendirilerek birbirine kaynaştırılması ve keçe yapılmasıdır. Arapçada bu somut çekirdek, hem fiziksel olarak yere yapışıp kalmayı (لَبَدَ بِالأَرْضِ) hem de üst üste yığılarak aralarında boşluk bırakmayan insan topluluklarını ve biriktirilip bloklaşmış malı ifade edecek biçimde korunmuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لب çekirdeğinden türeyen لبد | Bir şeyin özüne yapışması ve zemine kapanması yönünde özelleşmiş, liflerin birbirine binerek keçe oluşturması kök anlamından hareketle istifleme ve kenetlenme manaları kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice l-b-d, Süryanice lebda | Bütün kuzeybatı ve merkezi Sami dillerinde dövülmüş yün, keçe, bastırılmış sıkı örtü ortak kökene dayanır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan soydaşlık güvenilir biçimde belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لبد | Anlamlı | Birbirine yapışıp keçe oluşturmak, yığılmak | Liflerin veya unsurların sıkışarak yekpare tabaka oluşturması, yere yapışıp kalmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لدب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بلد | Anlamlı | Mekan tutmak, yerleşmek, zemin | Bir toprak parçasını vatan edinmek, sınırları belirli yerleşim yeri oluşturmak. | لبد kökündeki zemine yapışma ve orada kalma anlamıyla ortak mekan-zemin bağı vardır; Kur'an'da geçer. |
| بدل | Anlamlı | Değiştirmek, yerine başkasını koymak | Bir nesnenin ya da durumun yerini bir başkasına bırakması. | Ayrılma ve yer değiştirme hareketiyle hedef kökün sabitlik ve kenetlenme vasfına karşıt yöndedir; Kur'an'da geçer. |
| دلب | Anlamlı | Çınar ağacı | Sert ve geniş gövdeli ağaç türü. | Somut bitki adı olarak müsta'meldir; Kur'an'da geçmez. |
| دبل | Anlamlı | Toplamak, düzeltmek, büyük lokma | Parçaları toplayıp tek bir lokma veya kütle haline getirmek, gübrelemek. | Parçaları bir araya getirip kütleleştirme bakımından hedef kökle anlam akrabalığı taşır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لبد | Merkez | Sıkışarak yığılma, keçeleşme | Parçaların birbirine geçerek, aralarında boşluk bırakmaksızın yekpare kütle oluşturması. | Hem toplulukta kaynaşmayı hem servette yığılmayı ve ayrışmazlığı anlatır. |
| ركم | Komşu | Kat kat yığma | Nesnelerin veya bulutların üst üste binerek tabakalaşması; ancak liflerin keçeleşmesi gibi birbirine kaynaşması şart değildir. | Dikey istifleme ve kütle oluşturma yönü baskındır. |
| كمش | Komşu | Büzülme, toplanma | Bir şeyin uçlarından merkeze doğru çekilip hacmini küçültmesi, toparlanması. | Hacim daralması ön plandadır, keçe gibi kaynaşma içermez. |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık olan parçaların tek bir yerde toplanması; unsurlar bağımsızlığını koruyabilir. | Genel toplama eylemidir, sıkışma ve geçirimsizleşme zorunlu değildir. |
| حشد | Komşu | Seferber olma, toplaşma | İnsanların ortak bir amaç için belirli bir merkezde kalabalık oluşturması. | İradi ve dönemsel toplanmayı ifade eder. |
| نفş | Zıt | Didikleme, kabartma, ayırma | Sıkışmış lifleri, yünü veya saçları birbirinden ayırıp aralarına hava girmesini sağlayarak dağıtmak. | Keçeleşmenin tam zıddı olarak kütleyi gevşetip parçalamaktır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لبد | Keçeleşmek, birbirine yapışıp yığılmak | Parçaların sıkışarak yekpare kütle veya tabaka haline gelmesi, yere kapanıp ayrılmaması. | Kesin |
| Latince | Coactilis, conglutinare, coaceruare | Sıkıştırılmış yün (keçe), birbirine yapıştırmak, yığmak | Coactilis doğrudan keçe yapımını, coaceruare ise üst üste yığmayı karşılar; Arapçadaki hem yığılma hem kenetlenme sentezini tek başına tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | Felted, compact, congregated heap | Keçeleşmiş, sıkışık kütle, birbirine geçmiş yığın | Felted kelimesi keçeleşmeyi tam verir; compact yoğunlaşmayı anlatır. Kur'an'daki insan izdihamını ve üst üste istiflenen serveti birlikte anlatmak için bileşik ifade gerekir. | Güçlü |
| Almanca | Verfilzt, zusammengeballt, die Masse | Keçeleşmiş, yumaklaşmış kütle, yığın | Verfilzt liflerin birbirine geçmesini, zusammengeballt ise sıkışık bir kütle halini almasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Feutré, aggloméré, amas compact | Keçeleşmiş, kaynaşmış, sıkışık yığın | Feutré doğrudan liflerin dövülüp keçe olmasını, aggloméré parçaların yapışarak bloklaşmasını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِبَدًا / لُبَدًا (Topluluk hali) | Birbirine kenetlenmiş, üst üste binen, kuşatıcı kalabalık | Hz. Peygamber ibadete kalktığında cinlerin veya inkarcıların onun etrafında birbirine yapışırcasına, keçe gibi sıkışarak oluşturduğu izdiham ve kuşatma bağlamı; Cin 72:19. |
| لُبَدًا (Mal ve servet hali) | Üst üste yığılmış, kat kat biriktirilmiş, tükenmez sanılan muazzam servet | İnsanın kibrine ve sınırsız harcama iddiasına konu olan, katman katman bloklaşmış zenginlik böbürlenmesi bağlamı; Beled 90:6. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın mülkiyet iddiası ve istiğnâ psikolojisi | Beled 90:6 bağlamında insanın yığdığı serveti tükenmez sanarak böbürlenmesi ve Allah'ın denetiminden bağımsız olduğunu zannetmesi tartışılır. | Servetin kulu körleştiren ve katılaştıran bir kalkan/yığın haline gelmesi. |
| Fıkıh | Hac ibadeti ve ihram yasakları | Hacamat ve ihram ahkâmında ihramlının saçını toz ve kirden korumak, dağılmasını önlemek amacıyla zamklaması veya keçeleştirmesi (تَلْبِيدُ الشَّعْرِ) fıkhi bir mesele olarak ele alınır. | Saçın dökülmesini ve dağılmasını önleyecek biçimde yapıştırılması. |
| Tefsir | Peygamber etrafındaki izdiham ve baskı ortamı | Cin 72:19 tefsirinde Resulullah namaza durduğunda cinlerin hayretten birbirine binmesi veya Mekke müşriklerinin onu boğmak istercesine üzerine çullanması tasvir edilir. | Sayısal çokluktan öte, fiziksel ve psikolojik bir kuşatma yoğunluğu. |
| Hadis | Fitne zamanında sebat etme ve ayrılmama | Fitne çıktığında eve kapanıp yere yapışmayı (فَالْبُدُوا لُبُودَ الرَّاعِي) ve secdede gözü yerden ayırmamayı emreden rivayetlerde kullanılır. | Yerinden ayrılmama, zemine mıhlanma ve hareketsiz kalarak korunma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Birlik, sebat ve fitneden korunma | Kenetlenmiş cemaat veya yere yapışıp sebat etme | Dağılmayı önleme, dış etkilere karşı koruyucu kalkan olma | Dini yapıda fertlerin dağılmadan birbirine kenetlenmesi ya da kriz anında zemine sımsıkı bağlanarak savrulmaktan kurtulması. | Güçlü |
| İlmi | Malzemenin ve unsurların faz değişimi | Kohezyon ve keçeleşme | Ayrık parçacıkları tek parça kompozit yapıya dönüştürme | Lifli maddelerin mekanik baskı ve yapışmayla poroziteyi sıfırlayıp tek bir blok haline gelmesi prensibi. | Kesin |
| Siyasi | Kitle baskısı ve kuşatma | İzdiham, kitle barikatı | İktidarı ya da hak daveti fiziksel yoğunlukla boğma veya koruma | İnsan yığınlarının aralarında boşluk bırakmaksızın bir merkez etrafında kenetlenerek siyasi baskı veya siper oluşturması. | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye birikimi ve atıl servet | İstiflenmiş, likiditesini yitirip donmuş servet | Tedavülden çekilip yığınlaşma, kibre yol açan birikim | Paranın dolaşım yerine üst üste yığılarak toplumsal bünyede geçirimsiz, hantal bir sermaye bloku meydana getirmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Polimerleşme, perkolasyon eşiği ve gözeneklilik kaybı | Ayrı ayrı liflerin veya moleküllerin dış kuvvet ve bağlayıcı etkisiyle serbestlik derecelerini kaybederek birbirine geçmesi, aradaki boşlukların sıfırlanıp kompozit bir faz oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kitleleşme, bireyselliğin erimesi ve kör yığılma | Toplumsal kriz veya hayret anlarında bireylerin bağımsız muhakemelerini yitirip tek bir bedene dönüşürcesine birbirine kenetlenmesi; iktisatta servetin dolaşımdan kopup bloklaşması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لبد kelimesini yalnızca çok mal ya da kalabalık halk gibi basit bir niceliksel çokluk olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl anlamı keçeleşmedir. Parçaların rastgele çokluğu değil; birbirinin içine geçerek, aralarında hava ve boşluk bırakmayacak şekilde kaynaşması, bloklaşması ve nüfuz edilemez hale gelmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Beled 90:6 ayetindeki malın sadece miktarını görüp, o malın sahibinde oluşturduğu sahte dokunulmazlık, katılaşma ve kibre dönüşen kalkan işlevini fark edememek; Cin 72:19'daki kuşatmanın boğucu ve kenetlenmiş psikolojik şiddetini kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın somut bedevi tecrübesine dayalı keçe imgesini, hem kitle psikolojisini hem de sermaye kibrini tarif etmekte nasıl muazzam bir semantik hassasiyetle kullandığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberi kuşatan kalabalıkların ve baskı ortamının tasvir edildiği ayetlerde (Cin 72:19) ve cahiliye insanının servetle övünmesini yerin dibine batıran nefis terbiyesi ayetlerinde (Beled 90:6). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çokluğun her zaman bereket veya güç olmadığını; aksine keçeleşmiş, iç ayrımını yitirmiş ve basireti kapatan kör bir kütleye dönüşebileceğini hatırlatarak nicelik ile nitelik ayrımını netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYün ve kıl gibi lifli unsurların su, ter, basınç veya dövülme yoluyla birbirine geçerek aralarında boşluk bırakmayan, keçeleşmiş ve yekpare sert bir tabakaya dönüşmesi; yere yapışıp kalma.
- Soyut anlamBağımsız unsurların bireysellik ve serbestliklerini kaybederek birbirine kenetlenmesi, dış etkilere kapalı, geçirimsiz ve yoğun bir kitle veya istif haline gelmesi.
- Sistematik karşılıkSosyolojide kitleleşip geçirimsizleşen izdiham, iktisatta tedavülden çekilerek donuk bir tabaka oluşturan sermaye yığını, ahlakta ise insanı saran ve hakikate karşı yalıtan kibir zırhı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ayrık lifleri, unsurları veya mal birimlerini; bu unsurların arasındaki boşluk hacmini temsil eder. durumunda yani aradaki serbestlik ve mesafe sıfıra yaklaştığında, sistemin yoğunluğu azami sınıra ulaşarak kütleleşir (). Bu süreç sonunda yapının iç gözenekliliği ve dışarıdan geçirgenliği temsil eden porozite katsayısı değerini alarak keçe gibi yekpare, nüfuz edilemez bir tabaka meydana gelir.