لحن
ل - ح - ن
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
“Nehr”den dönüşmüştür. Nahr arı demektir. İşte veya sözde uslup karşılığı kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Nehr”den dönüşmüştür. Nahr arı demektir. İşte veya sözde uslup karşılığı kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.213 harfباب الحاء واللام والنون معهما
ل ح ن، ن ح ل يستعملان فقط
لحن:
اللَّحْنُ: ما تَلْحَنُ إليه بلسانك، أي: تميل إليه بقولك.
ومنه قول الله- جلّ وعزّ-: "وَلَتَعْرِفَنَّهم في لَحْن القَول" فكان رَسُول الله- صلى الله عليه وعلى آله وسلم- بعد نزول هذه الآية يعرف المنافقين إذا سَمِعَ كلامَهم، يَسْتَدِلُّ بذلك على ما يَرَى من لحنه، أي من مثله في كلامه في اللَّحْن.
واللَّحْنُ والألحان: الضُروب من الأصوات
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.217 harfاللَحْنُ: الخطأ في الإعراب. يقال: فلان لَحَّانٌ ولَحَّانَةٌ، أي كثير الخطأ. والتَلْحينُ: التخطئة. واللَحْنُ: واحد الألْحانِ واللُحونِ، ومنه الحديث: "اقرءوا القرآنَ بِلُحونِ العرب". وقد لَحَنَ في قراءته، إذا طرَّب بها وغرَّد. وهو ألْحَنُ الناس، إذا كان أحسنهم قراءةً أو غِناءً. ولَحَنَ إليه يَلْحَنُ لَحْناً، أي نَواهُ وقصَده ومالَ إليه. ولَحَنَ في كلامه أيضاً، أي أخطأ. واللَحَنُ: الفطنة. وقد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.232 harfح ل ن
لحن ، نحل
استعمل من وجوهه : لحن ، نحل .
لحن : قال الليث : اللَّحْنُ ما تَلْحَنُ إليه بلسانِك أي تَميلُ إليه بقولك .
ومِنْه قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( محَمَّد : 30 ) وكان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بعد نزول هذه الآية يعرفُ المنافِقِين إذا سَمِعَ نُطْقَهُم وكَلاَمَهُمْ ؛ يستدلُّ به على ما يَرَى من لَحْنِه ، أي من مِثْلِه في كلامه في اللَّحْنِ .
وروى سلمةُ عن الفراء في قوله : (
ح ل ن لحن ، نحل استعمل من وجوهه : لحن ، نحل . لحن : قال الليث : اللَّحْنُ ما تَلْحَنُ إليه بلسانِك أي تَميلُ إليه بقولك . ومِنْه قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( محَمَّد : 30 ) وكان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بعد نزول هذه الآية يعرفُ المنافِقِين إذا سَمِعَ نُطْقَهُم وكَلاَمَهُمْ ؛ يستدلُّ به على ما يَرَى من لَحْنِه ، أي من مِثْلِه في كلامه في اللَّحْنِ . وروى سلمةُ عن الفراء في قوله : ( بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ ) ( محَمَّد : 30 ) يقول في نحو القول ومعنى القول . وقال أبو إسحاق الزجَّاجُ ) وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ ( أي نحوِ القَوْل . دلَّ بهذا والله أعلم أنَّ قولَ القائلِ وفعلَه يَدُلاَّن على نِيَّتِه وما في ضميرِه . قال وقولُ النّاس قد لَحَن فُلانٌ تأويلُه قد أَخَذَ في ناحِيةٍ عن الصّوابِ إليها . وأنشد : منطقٌ صائِب وتلْحَنُ أَحْيَاناً وخَيْر الحديثِ ما كانَ لَحْنَا تأويله وخيرُ الحَديثِ من مثلِ هذه الجاريَةِ ما كان لا يَعْرِفُه كُلُّ أَحَدٍ إنما يُعرَفُ أمرها في أنْحَاءِ قولها . وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهيثَم أنه قال : العُنْوانُ واللَّحْن واحدٌ ، وهي العلامةُ نُشير بها إلى الإنسانِ ليفْطِنَ بها إلى غيرِه ، نَقُول لَحَنَ فلانٌ بلَحْنٍ ففطِنْتُ . وأنشد : وتعرف في عُنْوَانِها بعضَ لَحْنِها وفي جوفها صَمْعَاءُ تحكِي الدَّوَاهِيَا قال ويقال للرَّجُل الذي يُعَرضُ ولا يُصَرحُ : قد جَعَلَ كَذَا وكَذَا لَحْنَاً لحاجَتِه وعُنواناً . أبو عبيد عن أبي زيد لَحَنَ الرجلُ بِلَحْنِه إذا تكلمَ بلُغته ، ولَحَنْتُ له لَحْناً أَلْحَنُ له إذا قلتَ له قولاً يَفْقَهُه عَنْك ويَخْفى على غيره . قال ولَحِنَ عَني يَلْحَنُ لَحْناً أي فَهِمَه . وأَلْحَنَتْهُ عَني إيّاه إلْحاناً . وقال أبو عُبيد : يقال لاحنْتُ الناس أي فاطَنْتهم وقال في تفسير حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لعل بَعْضَكُمْ أَن يَكُونَ أَلْحَنَ بحُجَّتِهِ من بَعْض ) يعني أَفْطَنَ لها وأجْدَل . قال واللَّحَنُ بفتحِ الحاءِ الفِطْنَةُ . ومنه قولُ عمرَ بن عبدِ العزيز ( عَجِبْتُ لمن لاَحَنَ النَّاسَ كيفَ لا يعرفُ جوَامعَ الكَلِم ) قال ومنه قيل : رجل لَحِنٌ ، إذا كان فَطِناً . وقال لبيد : مُتَعَوذٌ لَحِنٌ يعيد بِكَفه قَلَماً على عُسُبٍ ذَبُلْنَ وَبَانِ وأمّا قولُ عمر بن الخطاب ( تعلموا اللَّحْنَ والفَرَائِضَ ) فهو بتسكين الحاءِ ، قال أبو عبيد : وهو الخطأ في الكلام وقد لَحَنَ الرجلُ لَحْناً ومنه حديثُ أبي العاليةِ قال : ( كنتُ أَطُوف مع ابنِ عبَّاس وهو يُعَلمُنِي لَحْنَ الكلام ) . قال أبو عبيد : وإنما سماه لَحْناً لأنه إذا بصَّرَهُ الصوابَ فقد بصَّرَهُ اللَّحْن . قال وقوله ) بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ ( أي في فَحْوَاهُ ومعناه . وقال شَمِر قال أبو عدنان : سألت الكِلاَبِيينَ عن قول عُمَرَ : ( تعلّموا اللَّحْن في القرآنِ كما تَعَلَّمُونَه ) ، فقالوا كُتِبَ هذا عن قَوْمٍ لهم لَغْوٌ لَيْسَ كلَغْوِنا ، قلت مَا اللغْوُ ؟ فقالَ : الفاسدُ من الكَلاَمِ . وقال الكلابيُّون : اللَّحْنُ اللُّغَةُ ، فالمعنى في قول عمر : تعلموا اللَّحْنَ فيه ، يقول : تعلَّموا كيفَ لُغَةُ العَرَبِ الذين نَزَلَ القرآنُ بِلُغَتِهم . قال أبو عدنان : ويكون معنى تعلَّمُوا اللَّحْن فيه ، أي اعْرِفوا معانِيَه ، كقوله جلّ وعزّ : ( بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ ) ( محَمَّد : 30 ) أي في معناه وفحواه . قال أبو عدنان وأخبرني أو زيد : أَنَّ معنَى قولِ عُمَرَ : ( أُبَيٌّ أَقْرَؤُنَا ، وإنَّا لنَرْغَبُ عن كثيرٍ من لَحْنِهِ ) قال لَحْنُ الرجل لغَتُه . وأنشدَتْني الكلبيَّةُ : وقومٌ لهم لحنٌ سِوَى لَحْنِ قَوْمِنَا وشَكْلٌ وبيتِ الله لَسْنَا نُشَاكِلُهْ وقال عبيد بن أيوب : ولله دَرُّ الغُولِ أيُّ رفيقةٍ لصاحِبِ قَفْرٍ خائفٍ يَتَقَتَّرُ فلما رأتْ أَلاَّ أُهَالَ وأنني شُجاعٌ إذا هُزَّ الجَبَان المطيَّرُ أتَتْنِي بِلَحْن بعد لحْنٍ وأوْقَدَتْ حَوَالَيَّ نيراناً تَبُوخُ وتَزْهَرُ قال الليثُ : والألحانُ الضُّرُوبُ من الأصْوَاتِ الموْضُوعَةِ المصُوغَة ، قال : واللَّحْنُ تَرْكُ الصّوابِ في القراءة والنَّشيد ، يُخَفَّفُ ويثَقَّل ، قال واللَّحَّانُ واللَّحَّانَةُ : الرجلُ الكثيرُ اللَّحْن ، وقال غيرُه في قول الطرماح : وأَدَّتْ إليَّ القَوْلَ عَنْهُنَّ زَوْلَةٌ تُلاَحنُ أو تَرْنُو لقول المُلاَحن أي تَكلَّم بمعنى كلامٍ لا يُفْطَنُ له ويَخْفَى على الناس غيري . وقال بعضهم في قوله : منطق صائب وتلحن أحياناً : إنَّها تُخْطىءُ في الإعرَابِ ، وذلك أنه يُسْتَمْلَحُ من الجَوَارِي ذاك إذا كان خَفِيفاً ، ويستثقل منهنَّ لزوم حاق الإعراب . وقِدْحٌ لاحِنٌ إذا لم يكن صَافِيَ الصَّوْتِ عند الإفاضة . وكَذَلِكَ قَوْسٌ لاَحِنَةٌ إذا أُنْبِضَتْ . وسَهْمٌ لاَحِنٌ عند التَّنْفِيز : إذا لم يكن حنَّاناً عنْد الإدَامَةِ على الإصْبَع والمُعْرِبُ من جَمِيعِ ذلك على ضِده . وملاحِنُ العُودِ ضُرُوبُ دَسْتَانَاتِهِ ، يقال هذا لَحْنُ فُلانٍ العَوَّادِ ، وهو الوجْهُ الذي يَضْرب به . نحل : في حديث ابن عباس أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نهى عن قتل النَّحْلَةِ والنَّمْلَةِ والصُّرَدِ والهُدْهُد . وأخبرني المنذريُّ عن إبراهيم الحربي أنه قال : إنَّما نَهى عن قَتْلهِن لأنهن لا يُؤْذِينَ النَّاسَ ، وهي أقل الطُّيُورِ والدَّوَاب ضَرَراً على النَّاس ، ليس هِيَ مِثْلَ ما يَتَأَذَّى به النّاسُ من الطيورِ الغرابِ وغيرِه ، قيل له : فالنَّمْلَةُ إذا عضَّتْ تُقْتَلُ ؟ قال : النملةُ لا تعَضُّ إنما يَعَضُّ الذَّرُّ . قيل له فإذا عَضَّتْ الذَّرَّةُ تُقْتَلُ ؟ قال : إذا آذَتْكَ فاقْتُلْها . قال : والنَّمْلةُ التي لَهَا قَوائمُ تكون في البَرَارِي والخرَابَاتِ ، وهذه الذي يَتَأَذَّى بها النَّاس هي الذَّرُّ . ثم قال : والنَّمْلُ ثلاثة أَصْنَافٍ : النَّمْلُ ، فارز ، وعُقَيْفانُ . قال الليث : والنحل دَبْرُ العسلِ ، الواحدةُ نَحْلَةٌ . وقال أَبُو إسحاق الزجَّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ ) ( النّحل : 68 ) الآية ، جائزٌ أن يكون سُميَ نَحْلاً لأنَّ الله جلَّ وعزَّ نَحَل الناسَ العسلَ الذي يَخْرُج من بُطونها . وقال غيرُه من أهل العربية النَّحْلُ يذكَّرُ ويؤَنَّثُ ، وقد أنثها الله جلَّ وعزّ فقال : ( أَنِ اتَّخِذِى مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا ) ( النّحل : 68 ) والواحدةُ نَحْلَةٌ ، ومن ذكَّرَ النَّحْلَ فلأن لفْظَهُ مذكَّرٌ ، ومن أَنَّثه فلأَنه جَمْعُ نحْلَة . وقال الليث : النُّحْلُ إعْطاؤُك إنْسَاناً شيئاً بلا استعاضَةٍ قال ونُحْلُ المرأة مَهْرُها وتقول أعطيتها مهرها نحْلةً إذا لم تُرِدْ منها عِوَضاً . وقال الزجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( وَءَاتُواْ النِّسَآءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ) ( النساء : 4 ) . قال بعضهم : فريضةً . وقال بعضهم : دِيَانَةً ، كما تقول فلان يَنْتَحِلُ كذا وكذا ، أي يَدِينُ به . وقال بعضهم : هي نِحْلة من الله لَهُنَّ ؟ أَنْ جَعلْ على الرجالِ الصَّدَاقَ ، ولم يجعل على المرْأةِ شَيْئاً من الغُرْمِ فتلك نِحْلَةٌ من الله للنساء . ويقال : نَحَلْتُ الرجلَ والمرأةَ إذا وهَبْتُ له نَحْلَةً ونُحْلاً . قلت ومثل نِحْلة ونُحْل حِكْمة وحُكْم . ثعلبٌ عن ابن الأعرابي في قوله : ( صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ( أي دِيناً وتدَيُّناً . وقال الليث : نَحَلَ فلانٌ فلاناً أي سابَّهُ فهو ينحَلُهُ : يسابّه . وقال طرفة : فَذَرْ ذا وانْحَلِ النُّعْمانَ قولا كنَحْتِ الفَأْسِ يُنْجِد أو يَغُور قلت : قوله نحل فلان فلاناً أي سابَّه باطلٌ وهو تصحيف لنَجَل فلانُ فلاناً إذا قطعه بالغِيبة . وروي في الحديث ( مَنْ نَجل الناس نَجَلُوه ) أي من عابَ الناسَ عابُوه ، ومن سبَّهم سبُّوه . وهو مثلُ ما روي عن أَبي الدّرْداء : إن قارَضْت الناسَ قارضُوك وإن تركْتَهُمْ لم يتْرُكُوك ) وقوله : إن قارضْتَ الناسَ مأخوذٌ من قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( رفع الله الْحَرَج إلاّ مَن اقْتَرض عِرْضَ امرىءٍ مُسْلِمٍ فذلك الذي حَرِجَ ) وقد فسرناه في موضعِهِ . والنَّجلُ والقَرْضُ معناهُما القَطْع . ومنه قيل للحديدة ذات الأسنان مِنْجَل . وقال اللَّيثُ : يقال انْتَحَل فلانُ شِعْرَ فُلانٍ إذا ادّعاه أَنَّهُ قائِلُه . ويقال نُحِل الشاعرُ قصيدةً إذا نُسِبَتْ إليه وهي من قِيل غَيْره . وقال الأعشى في الانتحال : فكيْفَ أَنا وانْتِحالي القوا فِ بَعْد المشيبِ كَفَى ذَاك عَارا أراد انتحالي القوافي فدلَّت كسرةُ الفاء من القوافِي على سُقُوط الياءِ ، فَحَذَفَها كما قال الله ) مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ ( : ( سَبَإ : 13 ) قال أبو العباس أحمدُ بن يحيى في قولهم انْتَحلَ فلانٌ كذا وكذا : معناه قد ألْزَمَهُ نَفْسَه وجعله كالمِلْك له ، أُخِذَ من النحلة وهي الهِبَةُ والعطيّة يُعْطَاهَا الإنسانُ . قال الله تبارك وتعالى : ( وَءَاتُواْ النِّسَآءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ( أراد هِبَةً ، والصَّدَاقُ فَرْضٌ ؛ لأن أَهْلَ الجاهليةِ كانوا لا يُعْطُون النسَاءَ من مُهُورِهِنَّ شيئاً فقال الله تعالى : ( وَءَاتُواْ النِّسَآءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ( هبةً من الله إذْ كانَ أهلُ الجاهليَّة يَدْفَعُونَهُنَّ عن صَدُقَاتِهِنَّ ، والنحلة هِبَةٌ من الله للنساء فَرَضَهُ لهن على الأزْوَاج . وقال الليثُ : نَحلَ الجسم يَنْحَلُ نُحْولاً فهو نَاحلٌ . قلت : والسيف النَّاحِلُ الذي فيه فُلُولٌ فَيُسَنُّ مَرَّةً بعد أُخْرَى حتى يَرِقّ ويذهبَ أَثَرُ فُلُوله ، وذلك أَنَّهُ إذا ضُرِبَ به فَصَمَّم انْفَلَّ فينْحني القَيْنُ عليه بالمَدَاوِس والصَّقْلِ حتى يُذْهِبَ فُلولَه . ومنه قول الأعشى : مَضَارِبُها من طول ما ضربوا بِها ومِنْ عَض هَامِ الدَّارعين نَواحِل وجمل ناحل : مَهْزُولٌ دقيق وقمر ناحِل إذا دقّ وَاسْتَقْوَسَ ورجل ناحِلٌ وامرأةٌ نَاحِلَةٌ ونِساءٌ نَوَاحلُ ورجال نُحَّلُ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.546 harf(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد) اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز) اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR926 harf- اللحن: صرف الكلام عن سننه الجاري عليه؛ إما بإزالة الإعراب؛ أو التصحيف، وهو المذموم، وذلك أكثر استعمالا؛ وإما بإزالته عن التصريح وصرفه بمعناه إلى تعريض وفحوى، وهو محمود عند أكثر الأدباء من حيث البلاغة، وإياه قصد الشاعر بقوله:
*وخير الحديث ما كان لحنا
(هذا عجز بيت، وقبله:
*وحديث ألذه هو مما ** ينعت الناعتون يوزن وزنا*
منطق صائب وتلحن أحيا * نا، وخير الحديث ما كان لحنا
والبيتان لمالك بن أسماء
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.225 harfل ح ن
لحن في كلامه إذا مال به عن الإعراب إلى الخطأ أو صرفه عن موضوعه إلى الإلغاز.
ورجل لحّان ولحّانة.
ولحّنته: نسبته إلى اللحن وقلت له: قدل لحنت ولحنت له لحناً: قلت له ما يفهمه عنّي ويخفى على غيره.
وعرفت ذلك في لحن كلامه: في فحواه وفيما صرفه إليه من غير إفصاح به.
قال: منطقٌ واضحٌ ويلحنُ أحيا - ناً وأحلى الحديث ما كان لحنا ولا حنى ملاحنةً.
قال الطرماح: وأدت إليّ القول
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.857 harfاللَّحْن: من الأَصوات المصوغة الموضوعة، وجمعه أَلْحانٌ ولُحون. ولَحَّنَ في قراءته إِذا غرَّد وطرَّبَ فيها بأَلْحان، وفي الحديث: اقرؤُوا القرآن بلُحون العرب. وهو أَلْحَنُ الناس إِذا كان أَحسنهم قراءة أَو غناء. واللَّحْنُ واللَّحَنُ واللَّحَانةُ واللَّحانِيَة: تركُ الصواب في القراءة والنشيد ونحو ذلك، لَحَنَ يَلْحَنُ لَحْناً ولَحَناً ولُحوناً؛ الأَخيرة عن أَبي زيد قال:
فُزْتُ بقِدْحَيْ مُعْرِب لم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR774 harf* ل ح ن * * اللَّحْنُ * الخطأ في الإعراب وبابه قطع ويقال فلان * لَحَّانُ * و * لَحَّانَةٌ * أيضا أي يخطئ و * التَّلْحِينُ * التخطئة و * اللَّحْنُ * أيضا واحد * الأَلْحَان * و * اللُّحُون * ومنه الحديث ﴿اقرأوا القرآن بلحون العرب﴾ وقد * لَحَنَ * في قراءته من باب قطع إذا طَرَّب بها وغَرَّد وهو ألحن الناس إذا كان أحسنهم قراءة أو غناء و * اللَّحَن * بفتح الحاء الفطنة وقد * لَحِن * من باب طرب وفي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.060 harf: ( اللَّحْنُ مِن الأَصْواتِ المَصُوغةِ المَوْضوعةِ ) : ) وهي التي يُرَجَّعُ فيها ويُطَرَّبُ ؛ قالَ يَزيدُ بنُ النُّعْمان :
لقد تَرَكَتْ فُؤَادَكَ مُسْتَجَناً مُطَوَّقَةٌ على فَنَنٍ تَغَنَّى يَمِيلُ بها وتَرْكَبُه بلَحْنٍ إذا ما عَنَّ للمَخْزُونِ أَنَّافلا يَحْزُنْكَ أَيامٌ تَوَلَّى تَذَكّرُها ولا طَيْرٌ أَرَنَّاوفلانٌ لا يَعْرِفُ لَحْنَ هذا الشِّعْر : أَي لا يَعْرِف كيفَ يُغَنِّيه ؛ ( ج
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.227 harfلَحَنَ
1 لَحَنَ ذ He erred in speech; spoke incorrectly. (Msb.) ― -b2- لَحَنَ لَهُ He said to him something which he (the latter) understood, but which was unintelligible to others: (Az, S, Msb, K:) he intimated to him something which he (the latter) alone understood.
لَاحَنَهُمْ
3 لَاحَنَهُمْ ذ i. q. فَاطَنَهُمْ. (S, K.) See an ex. voce جَامِعٌ; and see my explanations of مُفَاطَنَةٌ.
لَحْنٌ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.100 harfلَحَنَ
لَحَنَ A ( n. ac. لَحْن 1 , لَحَن 4 , لُحُوْن 27 ),
a. Spoke, pronounced, wrote badly; committed solecisms.
b. [ Ila ], Leant, inclined to; was well disposed to.
c. see ( لَحِنَ ) ( b ).
لَحِنَ
لَحِنَ A ( n. ac. لَحَن 4 ),
a. Was intelligent.
b. Understood.
لَحَّنَ
لَحَّنَ II ,
a. Corrected.
b. [ Fī ], Chanted ( whilst reading ).
c. see I (a) .
لَاْحَنَ
لَاْحَنَ III ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok41.762 harfلحن
لَحَنَ - يَلْحَنُ - لَحْن
لَحَنَ - يَلْحَنُ + كائن + في قوله: يغير من طريقة نطقه بتزيينه بنغم أو سجع أو ما شابه، وذلك لتحسين وقعه على السامع: يغَيَّر فيه من حيث النغمة والتطريب وترجيع الصوت، وذلك لتحسين وقع الكلام على المتلقي وإقناعه بصدقه، رغم كذبه مثلاً، كصوت الكذابين حين يظهرون البراءة بكلام عاطفي النبرة والنغمة، وهناك تعارف على معنى
Sîgalar(1)
Mücavir kökler8 mücavir (10 toplam)
- سوم
1 ortak ayet · Sima çehre demektir
- عرف
1 ortak ayet · Tanınan ile
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- عمل
1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- شيأ
1 ortak ayet · Şey
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ
Bozuk üslupla anlatmakŞayet isteseydik; Biz, onları sana gösterirdik de sen; onları yüzlerinden tanırdın. Andolsun ki; sen, onları sözlerinin üslubundan da tanırsın. Allah; bütün yaptıklarınızı bilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لحن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ورى, كني, رمز |
| Zıt Kök | صرح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kendi doğrultusundan yana eğmek, ses veya sözün akışını düz çizgiden saptırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Sözün zahiri lafzının altına gizlenen asıl niyetin, üslup ve ses tonundaki sapmayla kendini ele vermesi |
| Çekirdek Özet 3 | Açık beyan yerine örtük göstergeleri çözebilen zihinsel kıvraklık ve anlam katmanlarını sezme yetisi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca sonradan türeyen dilbilgisi hatası veya nağme anlamlarına indirgeyerek Kur'an'daki niyet ifşası boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لح | Bir nesneye sıkıca yapışma, bir yüzeyi sıyırma, kenara veya yana kayma; لحد kökünde yana doğru kazma, لحف kökünde bürüme ve örtme, لحق kökünde bitişip yapışma, لحم kökünde iç içe geçip kaynaşma | ن | Çekirdeğin kenara kayma ve yapışma hareketine ses, sezgi ve gizli akış boyutu katılmış; anlam sözün düz akışından yana doğru bükülmesine ve zihinsel kavrayışa dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Söze veya sese belirli bir yöne doğru kılavuzluk etme, akışı yönlendirme |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Düz ve açık alandan çıkarıp arkasında bir sınır veya örtü oluşturma |
| ن | Filiz, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli ve canlı bir titreşimle anlamın derinden derine akması |
| لحن | Açık yönden saptırılıp çit arkasına gizlenen ve canlı bir üslupla kendini hissettiren yönlendirme | Açık lafzın ardına dolaylı bir kanal açarak asıl maksadı sezgisel ve canlı bir bükülmeyle iletme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi tabii doğrultusundan veya merkezinden yana doğru eğmek, düz gitmesi gereken bir cismi ya da sesi bükerek yönünü değiştirmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Mâlik b. Esmâ el-Fezârî sözün kinayeli, tatlı ve örtük bükülüşünü överken kökü şöyle kullanır: مَنْطِقٌ صَائِبٌ وَتَلْحَنُ أَحْيَانًا / وَخَيْرُ الحَدِيثِ مَا كَانَ لَحْنَا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas rivayetlerinde ve erken hadis metinlerinde sözü muhatabın anlayacağı biçimde bükerek konuşma ve delili zekice sunma bağlamında geçer: لَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَلْحَنَ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça لحن kökü, Sami dil ailesinde temelde sesin modülasyonu, ezgi, sözün tonlanması ve dolaylı anlatım çekirdeğiyle bağlantılı görünmektedir. Süryanice ve Batı Aramicede yer alan laḥen (לְחַן) kökü fısıldamak, ezgiyle söylemek, makam ve tonlama yapmak anlamlarını taşır. İbranicede rabbinik dönemde görülen formlar da benzer biçimde ezgi ve şarkı tonuna işaret eder. Arapçada bu kök çift yönlü bir semantik genişleme yaşamıştır: Bir yanda sesin nağmelendirilmesi, tartımı ve ardından kural dışına taşarak dilbilgisinde hata yapılması (irabın bozulması); diğer yanda ise sözün zahirinden kaydırılarak kinaye, ima ve nükte yoluyla kavranması (zihinsel kıvraklık). Kökün erken Sami katmanındaki ses ve yön değiştirme vasfı, Arapçada zihinsel bir anlama aracına dönüştürülmüştür. Kullanıcının notundaki kök değişimi varsayımı yerine, kökün Sami dillerindeki ses bükümü ve ezgisel tonlama katmanıyla doğrudan irtibatlı olduğu görülmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Doğrultudan yana eğme (إمالة الشيء عن جهته) ve zihinsel zekâ (فطنة) | Birinci anlam sözün ve sesin eğilip bükülmesini; ikinci anlam ise bu bükülüşün altındaki maksadı yakalayan zekâyı ifade eder | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice laḥen / leḥnā | Ezgi, tonlama, fısıltı ve nağme ile okuma anlamlarında ortak arka plan taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses modülasyonu izleri | Belirgin ve doğrulanabilir bir dış aile akrabalığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لحن | Anlamlı | Sözü veya sesi eğmek, ima etmek | Düz akışı bükerek örtük maksadı iletmek ve bunu anlama zekâsı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| حلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| حنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| نلح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| نحل | Anlamlı | Karşılıksız vermek, zayıflamak, arı | Birine karşılıksız bağışta bulunmak veya bedence incelip zayıflamak | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لحن | Merkez | İmalı üslup ve tonlama | Sözü düz akışından eğerek niyetin ton ve tavırla dışa vurulması | Sözün söyleniş tarzından ve bükülüşünden niyetin sezilmesi |
| ورى | Komşu | Tevriye ve örtme | Bir sözü asıl anlamından uzaklaştırıp başka bir anlama yönlendirme | Maksadı bilerek gizleyip muhatabı başka bir anlama sevk etme |
| كني | Komşu | Kinaye | Açıkça söylemekten kaçınarak başka bir lafızla dolaylı işaret etme | Bir kavramı doğrudan adı yerine çağrışımlı bir sıfatla anma |
| رمز | Komşu | Remiz ve işaret | Dudak, göz veya kapalı bir ima ile gizlice işaret etme | Sözden ziyade fiziksel veya sembolik kısa imalarla anlatma |
| صرح | Zıt | Açık ve dolaysız beyan | Sözü hiçbir büküntüye ve örtüye yer bırakmaksızın apaçık söyleme | Anlamın gizlenmeksizin berrak ve tereddütsüz ortaya konması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لحن | İmalı üslup, ses tonu, bükük söz | Sözü doğrudan değil üsluptaki bükülme ve imayla sezdirme | Kesin |
| Latince | Inflexio, insinuatio | Ton bükümü, dolaylı sezdirme | Inflexio sesin bükülmesini, insinuatio ise fikrin dolaylı yoldan zihne sokulmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Intonation, innuendo, undertone | Ses tonlaması, kinaye, alt metin | Undertone ve innuendo sözün altındaki gizli niyeti, intonation ise ses bükümünü verir | Güçlü |
| Almanca | Unterton, Anspielung | Alt ton, imalı dokundurma | Unterton kelimenin arkasındaki gizli ruh halini ve vurguyu tam olarak yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Sous-entendu, intonation | İma edilen alt anlam, tonlama | Sous-entendu lafzın altında kastedilen örtük anlamı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لحن / Tekil isim (لَحْنِ الْقَوْلِ) | Üslubun eğrilmesi, sözün tonundaki niyet sızıntısı | Münafıkların konuşma tarzlarından, kelimeleri seçiş ve büküş biçimlerinden içlerindeki kin ve tereddüdün sezilmesi; Muhammed 47:30 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak psikolojisi ve kalbi durumların dışa vurumu | Kalpte gizlenen inançsızlığın söz kalıplarındaki bükülmelerle kesin bilgiye mi yoksa zanna mı delalet ettiği | Sözün satır arasından niyet tespiti |
| Fıkıh | İkrar, talak ve yemin lafızlarında kinaye | Açık olmayan, imalı ve bükük ifadelerin hukuki bağlayıcılığı ve niyetle ilişkisi | Sözün zahiri ile kastın ayrışması |
| Tefsir | Üslup analizi ve beyan inceliği | Münafıkların hitaplarındaki gizli alay, isteksizlik ve sitemin lafız örgüsünden çıkarılması | Metnin alt metin katmanının tahlili |
| Hadis | Yargılama usulü ve fesahat | Davacıların haklı görünmek için sözü ustalıkla eğip bükmeleri ve hakikati perdeleme riski | Hitabet gücünün hakikat aleyhine kullanımı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhlas-nifak ayrımı | Niyet sızıntısı | Kalpteki tutumun dildeki sapmayla deşifre olması | Kişinin sakladığı inanç durumu sözün akışındaki eğilme ile açığa çıkar | Kesin |
| İlmi | Semantik ve pragmatik | Alt metin analizi | Söylenen ile kastedilen arasındaki mesafeyi ölçme | Düz mantık analizi yerine bağlam ve tonlama unsurlarını bilgiye dahil etme | Güçlü |
| Siyasi | İstihbarat ve diplomatik söylem | İmalı dil | Gerçek politik niyetin resmi söylemin altına kodlanması | Açık çatışmaya girmeksizin hasmane tavırların diplomatik üslupla hissettirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Reklam ve sözleşme dili | Yanıltıcı vurgu | Kusuru doğrudan gizlemeden vurgu kaydırmasıyla gizleme | Tüketiciyi veya tarafı lafzen doğru ama imayla yanıltıcı beyanlarla yönlendirme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Frekans modülasyonu ve faz kayması | Taşıyıcı bir sinyalin üzerine yüklenen bilginin, sinyalin frekansındaki veya yönündeki mikroskobik sapmalarla iletilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Söylem analizi ve mikro-iletişim | Bireylerin açıkça telaffuz etmedikleri duygusal ve ideolojik niyetleri ses tonu, vurgu ve kelime bükümleriyle dışa vurmaları | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca musikideki ezgi veya klasik Arapça gramerindeki hareke hatası olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tavır, niyet ve strateji biçimi olarak sözün bilinçli veya bilinçsiz şekilde bükülerek iç yüzü ele vermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Muhammed 47:30 ayetini münafıkların dilbilgisi hatası yapması gibi sığ bir anlama çekerek, derin psikolojik ve söylemsel niyet deşifresini ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yalnızca açık beyanları değil, insan psikolojisinin ve nifak dilinin satır aralarına sızan örtük üslup kalıplarını nasıl yakaladığını gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini, toplumsal ikiyüzlülüğü ve iman ile eylem arasındaki uyumsuzluğu konu edinen Medine dönemi ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin veya niyetin sadece kişinin kendi ikrarıyla anlaşılabileceği zannını düzeltir; üslup, ses tonu ve söz bükümünün birer delil olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDoğrusal bir hatta ilerleyen nesneyi veya sesi yana doğru eğmek, kıvırmak ve yönünü bükmek.
- Soyut anlamBir maksadı doğrudan telaffuz etmeyip, sözün tonlaması ve kurgusundaki sapmalarla muhataba hissettirmek; bu büküntüyü kavrayacak zihinsel sezgiye sahip olmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki temel sinyalin doğrultusundan sapması sonucunda, taşıyıcı lafız ile aktarılan asıl niyet arasındaki faz farkının ortaya çıkması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde söylenen sözü (zahiri lafız), sözün düz doğrultusundan sapma açısını (üsluptaki bükülme ve ima), ortaya çıkan bükük anlamı (lahn), ise kişinin içinde sakladığı gerçek niyeti temsil eder. Sapma açısı sıfırdan farklı olduğunda (), zahiri lafız ile asıl kastedilen anlam arasındaki fark () açığa çıkar ve niyet bu bükülme üzerinden deşifre edilir.