وري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ر-ي16 sîga, 56 mücavir kök, 31 ayet, 25 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَرَاءِمتعوريظهرفَالْمُورِيَاتِحجبسوأيُوَارِيوَرَائِهِمْنبذوَرَاءَهونجنح

KökSîga 16Ayet 31Sure 25Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

وري

و - ر - ي

KÖK
  • 32 geçiş
  • 31 ayet
  • 16 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Arka

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ورى

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR12.833 harf
باب اللّفيف من الرّاء و ر أ، و ر ي، و أ ر، أ ر ي، أ ي ر، أ ر ر، ي ر ر، و ر أ، أ و ر، ر ي ر، ر أ ر أ، ر أ ي، ر و ي، ر ي أ، ر و أ مستعملات ورأ: الوراء، ممدود: وَلَدُ الوَلَد، لقول اللَّه عزّ وجلّ: "ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب".. وسأل الشّعبيّ رجلاً رأى معه صبيّاً: هذا ابنك? قال: نعم: من وراء.. ووراء ممدود: خِلاف قُدّام. وتصغير وراء: وُرَيّة. تقول رأيتُه وُرَيّةَ ذلك المَوْضع وقُدَ يْدِمَه. وري:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.281 harf
Madde başı: ورىوَرى القَيْحُ جوفَه يَريهِ وَرْياً: أكله. قال عبد بني الحسحاس: وَراهنَّ رَبِّي مثلَ ما قد وَرَيْنَنيوأحْمى على أكْبادِهنَّ المَكاوِيا تقول منه: رِ يا رجلُ، ورِيا للاثنين، وللجماعة: رُوا، وللمرأة: ري وهي ياء ضمير المؤنث مثل قومي واقعدي، وللمرأتين رِيا، وللنساء: رينَ. والاسم الوَرَى بالتحريك. قال الفراء: يقال: "سلَّطَ الله عليه الوَرى، وحُمَّى خَيْبَرا". والوَرى أيضاً: الخَلْقُ. يقال: ما أدري
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok35.456 harf
Madde başı: ورىباب اللفيف من حرف الراء ورى ، أور ، روى ، رأي ، رأرأ ، راء ، أرر ، أير ، يرر ، رير ، ورر . ورى : رُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لأَن يَمْتلىء جَوْفُ أَحدكم قَيْحاً حتى يَرِيَه خَيْرٌ له من أن يَمتلىء شِعْراً ) . قال أبو عُبيد : قال الأصمعي : قوله حتى يَرِيه هو من الوَرْي على مثال الرَّمْي . يقال منه : رَجُلٌ مَوْرِيٌّ ، غير مَهْموز ، وهو أَن يَدْوَى جَوْفُه ؛ وأَنْشد : قالت له
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.648 harf
(باب الواو والراء وما يثلثهما) (ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس. (ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس. فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش. والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]). (ورط) الواو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.350 harf
Madde başı: ورى- يقال: واريت كذا: إذا سترته. قال تعالى: ﴿قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم﴾ [الأعراف/26] وتوارى: استتر. قال تعالى: ﴿حتى توارت بالحجاب﴾ [ص/32] وروي أن النبي عليه الصلاة والسلام (كان إذا أراد غزوا ورى بغيره) (قال كعب بن مالك: ولم يكن رسول الله صلى الله عليه وسلم يريد غزوة إلا ورى بغيرها، حتى كانت تلك الغزوة غزاها رسول الله في حر شديد. يريد غزوة تبوك. انظر: فتح الباري 8/113، باب: حديث كعب بن مالك؛
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.012 harf
و ر ي واريته فتوارى‏.‏ ووري الزند يرى ووريَ يرى نحو‏:‏ وليَ يلي‏.‏ وأوريته‏.‏ وهل عندك ريّةٌ‏:‏ شيء تورَى به النار من بعرة أو قطنة‏.‏ ووراه الداء‏.‏ وبعير موريٌّ‏.‏ قال‏:‏ وراهنّ ربّي مثل ما قد ورينني وأحمى على أكبادهنّ المكاويا قال النضر‏:‏ الوريُ شرقق يقع في قصب الرئتين فيقتل‏.‏ وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا أراد سفراً ورّى بغيره‏.‏ وما أدري أيّ الورى هو‏.‏ ويقال‏:‏ ‏"‏ وراءك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.101 harf
الوَرْيُ: قَيْح يكون في الجَوف، وقيل: الوَرْي قَرْحٌ شديد يُقاء منه القَيْح والدَّمُ. وحكى اللحياني عن العرب: ما له وَراه الله أَي رَماه الله بذلك الداء، قال: والعرب تقول للبَغِيض إِذا سَعَلَ: وَرْياً وقُحاباً، وللحبيب إِذا عَطَس: رَعْياً وشْبَاباً. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لأَن يَمْتَلِئَ جَوْفُ أَحَدِكم قَيْحاً حتى يَرِيَه خير له من أَن يَمْتَلِئَ شِعْراً؛ قال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR620 harf
* و ر ي * * وَرَى * القيح جوفه يريه * وَرْياً * أكله وفي الحديث ﴿لأن يمتلئ جوف أحدكم قيحا حتى يزيه﴾ قلت تمام الحديث ﴿خير من أن يمتلئ شعرا﴾ و * الوَرَى * الخَلْق و * وَرَى * الزند يَرِى بالكسر * وَرْياً * خرجت ناره وفيه لغة أخرى * وَرِيَ * يَرِي بالكسر فيهما و * أوْرَاه * غيره و * وَرَّاه تَوْرِيَةً * أخفاه و * تَوَارَى * استتر و * وَرَاء * بمعنى خلف وقد يكون بمعنى قُدَّام وهو من الأضداد وإذا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.326 harf
: ( ي ( *!الوَرْيُ ) ، بالسكون : ( قَيْحٌ ) يكونُ ( في الجَوْفِ ، أَو قَرْحٌ شديدٌ يُقاءُ منه القَيْحُ والدَّمُ ) . وحَكَى اللَّحْياني عن العَرَبِ : تقولُ للبَغِيضِ إذا سَعَلَ : *!وَرْياً وقُحاباً ، وللحَبيبِ إذا عَطَسَ : رَعْياً وشَباباً ؛ وأَنْشَدَ اليَزِيدِي : قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا وقد ( *!وَرَى القَيْحُ جَوْفَه ، كوَعَى ) ، *!يَرِيه *!وَرْياً : ( أَفْسَدَهُ ) ، وفي الصِّحاح :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.031 harf
Madde başı: ورىوَرَى 1 وَرَى ذ , aor. يَرِى, inf. n. وَرْىٌ [and وُرِىٌّ and رِيَةٌ, K]; and وَرِىَ, aor. يَرِى; and ↓ أَوْرَى; It (a زَنْد) produced its fire. (Msb.) ― -b2- وَرِيَتْ بِكَ زِنَادِى, or وَرَتْ: see art. زند, and see وَقَدَ and زَهَرَ, and راى. ― -b3- قَدْحٌ لَا يُورِى: see خَيَّابٌ. وَرَّى بِشَىْءٍ عَنْ شَىْءٍ 2 وَرَّى بِشَىْءٍ عَنْ شَىْءٍ ذ [He pretended, or made believe, a thing, instead of a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.449 harf
وَرَى وَرَى a. [ يَرِي ] ( n. ac. وَرْي 1 ), Hurt in the lungs, injured internally. b. Corroded, eroded, cankered. c. ( n. ac. وَرْي 1 & رِيَة [ 2t ] ), Flamed, blazed ( fire ). d. Was fat. e. ( n. ac. وَرْي 1 , وِرْيَة 2t , وُرِيّ ), Yielded fire, ignited ( flint & c. ). وَرِيَ وَرِيَ a. [ يَرِى ] ( n. ac. وَرْي 1 ), Was firm, compact. b. see supra (d) , ( e ). وَرَّيَ وَرَّيَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR30.766 harf
وري وَرِيَ - يَرِي (ورى - يري) - أوْرَى - يُوْرِي - مُوْرِي - مُورِيات وَرِيَ - يَرِي (ورى - يري) + الشيءُ: يشتعل ويتقد وتلتهب فيه النار أوْرَى - يُوْرِي: على وزن" أفعَلَ " من " وَرِيَ - يَرِي ": جعله " يَرِي ": اوقد فيه النار حتى اشتعلت واتقدت وظهر لهيبها مُوْرِي: اسم فاعل من " أوْرى - يُوْرِي " مُورِيات: جمع " مُوْرِي " واللفظ ينتمي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler56 mücavir (221 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظهر

    6 ortak ayet · Arka demektir

  2. حجب

    3 ortak ayet · Kaş demektir

  3. حصن

    2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  4. نبذ

    2 ortak ayet · Nebiz köpük demektir

  5. متع

    3 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  6. أذي

    2 ortak ayet · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır

  7. هون

    2 ortak ayet · Düzlük demektir

  8. حوط

    2 ortak ayet · Çeper, çit demektir

  9. سوأ

    4 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  10. أخذ

    5 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  11. مع

    4 ortak ayet · Beraber

  12. جنح

    2 ortak ayet · Kanat demektir

Geçtiği ayetler(31)

  1. وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    ArkaOnlara, ne zaman Allah tarafından yanlarındaki kitabı tasdik edici bir peygamber geldiyse, kendilerine kitab verilenlerden bir güruh, sanki bilmiyormuş gibi, Allah’ın kitabını arkalarına atıverdi.

  2. وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ

    ArkaHani Allah, kendilerine kitab verilenlerden; onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz, diye söz almıştı. Onlar ise bunu arkalarına attılar ve az bir değere değiştiler. Satın aldıkları şey ne kötüdür.

  3. … مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا …

    ArkaEvli kadınlarla evlenmeniz de. Sağ ellerinizin sahib oldukları müstesna. Bunlar; Allah’ın size farz kıldığı hükümlerdir. Geriye kalanları ise; zinadan kaçınıp iffetli yaşamanız şartı ile mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan yararlandığınızın karşılığı olarak kararlaştırılmış olan mehirlerini verin. Kararlaştırdıktan sonra, aranızda anlaştığınız hususta size bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz ki Allah, Alim, Hakim olandır.

  4. … فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ …

    ArkaAndolsun ki siz; ilk defa yarattığımız gibi, yapayalnız ve teker teker huzurumuza geldiniz. Ve size verdiğimiz şeyleri ardınızda bıraktınız. Hani, ortaklarınız olduğunu sandığınız şefaatçılarınızı da beraberinizde görmüyoruz. Andolsun ki; aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Ortak sandıklarınız da sizden kaybolup gitmiştir.

  5. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ

    ArkaKim de bundan başkasını ararsa; işte onlar, haddi aşanlardır.

  6. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ

    ArkaKim de bundan ötesini ararsa; işte onlar, haddi aşanların kendileridir.

  7. وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ

    ArkaAma kimin de kitabı arkasından verilirse;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوري
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl ve nâkıs (lefif-i mefrûk)
Bağlamsal Yakın Köklerستر, خفي, كنن, غيب, خلف
Zıt Kökظهر
Çekirdek Özet 1İki şey arasına perde çekerek birini görünmez kılmak, örtmek veya derinde gizli olanı açığa çıkarmak
Çekirdek Özet 2Fiziksel ve ahlaki ayıpların örtülmesi, gayb ve berzah perdeleri ile gizli cevherden ateşin tutuşturulması
Çekirdek Özet 3Zahir ile batın arasındaki sınır çizgisi; bilginin, bedenin ve zamanın ardında kalan boyutun tespiti
Kritik Hata RiskiKökten gelen «verâ» lafzını yalnızca fiziksel bir mekan ardı sayarak zamansal, gaybî ve öncelikli anlam boyutlarını yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ورİçeriye doğru yönelme, katmanlaşma, arkada veya derinde kalma; nitekim ورد suya erişmek için içeri dalmayı, ورث bir varlığın ardından ona intikal etmeyi, ورق ise ağacın dallarını ve gövdesini kat kat örten yaprağı ifade ederيAnlamı bir engelin arkasına saklanma, örtünme veya gizli olan kıvılcımı içeriden dışarıya sıçratma yönünde devingen ve perdeli bir eyleme dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıİki varlığı veya boyutu birbirine bağlayan, aradaki irtibatı ve mesafeyi sabitleyen raptediş
رİnsan başıYönelişin başı, dikkat, öncelik ve hiyerarşik olarak konumlanan sınır çizgisi
يEl ve kolİcra etme, perdeleme, örtüyü çekme veya çakmak taşını sürtüp ateşi çıkarma eylemi
وريÇengel, insan başı ve el hareketinin birleşimiBir sınırın ardına el uzatarak perde çekmek, arkada saklamak yahut derindeki gizli cevheri el yordamıyla dışarı çıkarmak

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇakmak taşından kıvılcım çıkarma (çakma) ve ciğeri veya iç organları kemiren, içte gizlenen derin iltihap (el-vary)
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Abd-i Benî el-Hasshâs sevgililerin ayrılık acısının ciğerleri yakıp tüketmesini şu mısra ile tasvir eder: وَرَاهُنَّ ربِّي مثلَ ما قد وَرَينَنِي / وأحْمى على أكبادِهنَّ المكاويا
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in bir yolculuğa veya sefere çıkacağı zaman asıl niyetini örtülü geçip başka bir yönü zikretmesi (tevriye yapması) ve iç organları yiyip bitiren iltihap için varit olan «حَتَّى يَرِيَهُ» hadisi

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde وري kökü, içe gömülü olma, korlaşma ve ardında kalma anlam katmanlarını koruyan ilksel bir morfolojiye dayanır. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde kök, ışıldama ve parıldama eylemini karşılayan y-r-h ve ’–w–r (ışık, aydınlatma) kökleri ile temas halindedir; ancak Arapçada kök lefif yapının etkisiyle hem «arka, perde arkası» (werā’) hem de «içten parlayıp alev alma» (very) biçiminde iki kutuplu bir anlam çatallanması göstermiştir. Bu iki görünüm çelişik değildir; çakmak taşının içinde saklı duran ateş potansiyelinin taşın ardında gizlenmesi ile o ateşin çıkarılması aynı mekanik matrisin birbiri ardınca gelen safhalarıdır. Güney Sami (Eski Güney Arapça ve Ge'ez) katmanında da yön ve ardıllık bildiren zarf yapılarıyla uyumludur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇakmak taşının ateşi gizleyip çakıldığında vermesi ve bedenin arka/iç yüzüKökün temelinde bir şeyin arkasında kalma, gizlenme ve derindeki koru açığa çıkarma birliği bulunurKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ’ôr (ışık/ateş) ve Aramice y-r-y (fırlatmak/çakmak)Ateşin gizlendiği yerden parlayıp fırlatılması ve ardıllık fikri ortak Sami semantik köküne dayanırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وريAnlamlıPerdelemek, ardında kalmak, ateş yakmakHedef köktür; arkada kalma, örtünme ve çakarak kıvılcım çıkarma anlamlarını taşırKur'an'da geçer
ويرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde müstakil bir kök anlamı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
رويAnlamlıSuya kanmak, taşımak, rivayet etmekİçe suyun nüfuz etmesi veya bilgiyi arkadan gelen nesillere aktarma bağı vardırKur'an'da geçmez
ريوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde bu diziliş kullanılmamıştırKur'an'da geçmez
يورKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde bu diziliş kullanılmamıştırKur'an'da geçmez
يروKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde bu diziliş kullanılmamıştırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وريMerkezPerde arkası, örtünme, gizliyi çakmaİki düzlem arasına engel koyarak örtme veya içte saklı olanı çıkarmaArka, berzah ve örtü mefhumunu taşır
سترKomşuMaddi perde ile örtmeستر harici bir engel veya bezle örtmeyi vurgularken وري konum ve mesafe bakımından ardında kalmayı öne çıkarırDışsal örtü anlamı baskındır
خفيKomşuGörünmez olma, gizlenmeخفي algının yetersizliğinden veya incelikten kaynaklanan gizliliktir; وري ise doğrudan bir perdenin arkasında kalmadırZihni ve duyusal idrak dışılığı anlatır
كننKomşuBir kabın veya yuvanın içine almaكنن nesneyi muhafaza eden bir mahfazaya yerleştirmektir; وري ise iki şey arasındaki ayrım ve perde ilişkisidirYuvalanma ve korunma vurguludur
غيبKomşuDuyulardan uzak olmaغيب mutlak olarak göz ve duyu alanından çıkmayı bildirirken وري ilişkisel bir arkayı veya örtüyü bildirirVarlığın bilinemeyen boyutudur
خلفKomşuArkada kalma, peşi sıra gelmeخلف mekan ve zaman diziliminde sonra gelmeyi bildirir; وري ise bizzat engel teşkil eden arkayı ve gizlenmeyi belirtirSıralı takip mekanizmasıdır
ظهرZıtAçığa çıkma, üstte ve görünür olmaظهر bir şeyin yüzeye çıkıp aşikar olmasını, baskın gelmesini ifade ederek وري kökünün tam zıddıdırPerdesiz görünürlük

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوريPerdelemek, ardında kalmak, ateş çıkarmakMekansal ve zamansal ardıllığı, örtünmeyi ve potansiyel ateşi çıkarma nüanslarını cemederKesin
LatinceCelare, posterior, ignireGizlemek, arkadaki, ateşlemekCelare gizlemeyi, posterior zamansal/mekansal arkayı karşılar; tek kökte birleşmezlerGüçlü
İngilizceBehind, conceal, kindleArkasında, örtmek, tutuşturmakBehind ilişkisel konumu, conceal örtmeyi, kindle ise çakmak taşından ateş çıkarmayı karşılarGüçlü
AlmancaHinter, verbergen, entfachenArkasında, gizlemek, alevlendirmekMekansal arka ve gizlenme durumunu farklı sözcüklerle aktarırGüçlü
FransızcaDerrière, dissimuler, allumerArkasında, saklamak, tutuşturmakDerrière engelin arkasını, dissimuler kasti gizlemeyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَرَاءَ (Zarf)Mekansal arka, fiziksel engelBir nesnenin, perdenin veya insanın fiziki olarak arkasında kalma durumu (Bakara 2:101, Şûrâ 42:51, İnşikâk 84:10)
وَرَاءَ (Zarf-Zaman)Gelecek, ön, sonraki evreZaman diziliminde insanın karşısına çıkacak olan veya peşi sıra gelen durum; berzah (Mü'minûn 23:100, Kehf 18:79, Câsiye 45:10)
وَرَاءَ (Nesep)Kuşak ardıllığı, torunNeslin devamı olarak bir peygamberin ardından gelen zürriyet (Hûd 11:71)
يُوَارِي / فَأُوَارِيَAyıbı, cesedi örtüp gizlemekÖlünün bedenini toprağa gömerek saklama ve giysiyle mahrem yerleri örtme (Mâide 5:31, A'râf 7:26)
تَوَارَتْGözden kaybolup örtüye bürünmekGüneşin ufkun perdesi arkasına çekilip batması (Sâd 38:32)
تُورُونَ / فَالْمُورِيَاتِÇakarak kıvılcım/ateş çıkarmakÇakmak taşından veya nallardan sürtünmeyle gizli ateşi açığa çıkarma (Vâkıa 56:71, Âdiyât 100:2)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve vahiy keyfiyetiAllah’ın beşerle «perde arkasından» (min verâi hicâb) konuşmasının mahiyeti ve tevil sınırlarıİlahî tecelli ile yaratılmış idrak arasına konan ontolojik sınır
FıkıhSetr-i avret ve cenaze defniSev’etin örtülmesi ve ölünün toprağa gömülerek (müvârât) izzetinin korunması vecibesiBedeni fiziki ve ahlaki olarak perdeleme zorunluluğu
TefsirEzdâd (zıt anlamlılık) kaidesi«Verâ» kelimesinin Kehf 18:79 ayetinde «önlerinde» mi yoksa «arkalarında» mı anlamına geldiği tartışmasıZaman ve mekan koordinatlarında yönün göreceliği
Hadisİletişimde tevriye ve içsel dertHz. Peygamber’in savaşta yön şaşırtmak için tevriye yapması ve kalbin manevi hastalıklarla dolmasıSözü perdeli kullanma ve iç organların tahribatı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayb ve teklif alanıBerzah ve hicabİmanı gaybî zeminde tutarak imtihan bilincini muhafaza etmekAllah ile insan veya dünya ile ahiret arasına konan ilahi perde dini sorumluluğun zeminidirKesin
İlmiMaddenin ve hakikatin keşfiPotansiyel enerjiyi açığa çıkarmaGizli olan tabiat yasasını tetikleyerek faydaya dönüştürmekÇakmak taşından ateş çıkarma eylemi, maddenin derûnundaki cevherin işlenmesini simgelerGüçlü
SiyasiDevlet aklı ve stratejiTevriye ve istihbaratAsıl hedefi perdeleyerek güvenliği ve caydırıcılığı sağlamakNiyeti gizleyip zahirde başka rota göstererek güç dengesini koruma yöntemiGüçlü
İktisadiGelecek güvencesi ve servet aktarımıİhtiyat ve ardıllıkMiras ve nesil güvencesi ile sermayeyi zamanın ardına taşımakNeslin korunması ve tüketimin sonraya ertelenerek birikim yapılması işleviMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel ve kinetik enerji dönüşümüSürtünme veya tetikleme ile gizil durumdaki termal enerjinin açığa çıkması; dalga mekaniğinde perdelemeKesin
Beşeri bilimlerBilinçdışı ve toplumsal perdelemeBireyin içsel ayıplarını kültürel ve ahlaki normlarla örtmesi; yüzeydeki davranışın ardındaki gizli saiklerGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riski«Verâ» ifadesini salt geride kalmış fiziksel mekan parçası sanarak zaman ve gayb ufkunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKelime, hem geçmişi (arkanız) hem geleceği (önünüzde bekleyen kaçınılmaz berzahı) hem de derinlerde gizlenen ontolojik cevherin perdesini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKehf suresindeki kralın gemileri gasp etme ayetinde veya berzah ayetlerinde yön tayini yapılamaz, kader ve zaman akışı mekanik bir geriye düşüşe indirgenir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın tek katmanlı olmadığını; maddi, ahlaki ve ontolojik perdelerin (avret, ceset, hicab, berzah) varlık düzeninin kurucu unsuru olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı ve fıtratı (setr-i avret), vahyin indiriliş keyfiyeti (min verâi hicâb), ahiret yolculuğu (berzah) ve kıyamet tasvirlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayıbın ve mahremiyetin örtülmesini ilkel bir çekinme değil fıtri bir şeref sayar; «verâ» kelimesinin zamansal olarak «karşılayan gelecek» anlamını açığa çıkarır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir örtünün, setrin veya sınırın ardına geçerek gizlenmek; çakmak taşının sürtünmesiyle içindeki gizli ateşi dışarıya çıkarmak.
  • Soyut anlamGörünür dünya ile görünmeyen derinlik arasına çekilen perde; zaman diziliminde insanı kuşatan geçmiş ve geleceğin oluşturduğu sınır boyutu.
  • Sistematik karşılıkOntolojik, ahlaki ve zamansal berzah; varlığı doğrudan tüketime veya maruziyete karşı koruyan perdeleme mekanizması.
  • LaTeX modeliS={x∈V∣f(x,P)=0}  ⟹  ΔE>θ→ϕ(x)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde V varlık evrenini, P araya çekilen perde veya berzah fonksiyonunu temsil eder. f(x,P)=0 durumu nesnenin perdenin ardında kalarak görünmezlik ve gizlenme durumunu ifade eder. ΔE>θ eşik değerini aşan sürtünme ve müdahaleyi, ϕ(x)=1 ise perdenin arkasından veya taşın içinden ateş ve enerjinin açığa çıkışını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و