ورث
و - ر - ث
KÖK- 35 geçiş
- 34 ayet
- 26 sîga
- 13 sözlük
“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.221 harfباب الثاء والراء و و ا ي ء معهما
ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات
ثرو:
تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم.
والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء.
والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR339 harfالميراث أصله مِوْراثٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها. والتُراثُ أصل التاء فيه واو. تقول: وَرِثْتُ أبي، ووَرِثْتُ الشيءَ من أبي، أرِثُهُ بالكسر فيهما، وِرْثاً ووِراثَةً، الألف منقلبة من الواو، وَرِثَةً الهاء عوض من الواو. وتقول: أورثه الشيءَ أبوه، وهم وَرَثة فلان. ووَرَّثَهُ توريثاً، أي أدخله في ماله على ورثته. وتوارثوه كابراً عن كابرٍ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok20.909 harfث ر ( وايء )
ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار .
ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان .
يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ .
الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق .
ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ .
ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.648 harf(باب الواو والراء وما يثلثهما)
(ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس.
(ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس.
فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش.
والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]).
(ورط) الواو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.062 harf- الوارثة والإرث: انتقال قنية إليك عن غيرك من غير عقد، ولا ما يجري مجرى العقد، وسمي بذلك المنتقل عن الميت فيقال للقنية الموروثة: ميراث وإرث. وتراث أصله وراث، فقلبت الواو ألفا وتاء، قال تعالى: ﴿وتأكلون التراث﴾ [الفجر/19] وقال عليه الصلاة والسلام: (اثبتوا على مشاعركم فإنكم على إرث أبيكم) (الحديث عن يزيد بن شيبان قال: كنا وقوفا من وراء الموقف موقفا تباعده عمرو من الإمام. قال: فأتانا ابن مربع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR189 harfو ر ث
ورثته المال وورثته منه وعنه وحزت الإرث والميراث وأورثنيه وورّثنيه وهم الورثة ومن المجاز: أورثه كثرة الأكل التّخم والأدواء وأورثته الحمذى ضعفاً وهو في إرث مجد والمجد متوارث بينهم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.404 harfالوارث: صفة من صفات الله عز وجل، وهو الباقي الدائم الذي يَرِثُ الخلائقَ، ويبقى بعد فنائهم، والله عز وجل، يرث الأَرض ومَن عليها،وهو خير الوارثين أَي يبقى بعد فناء الكل، ويَفْنى مَن سواه فيرجع ما كان مِلْكَ العِباد إِليه وحده لا شريك له. وقوله تعالى: أُولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس؛ قال ثعلب: يقال إِنه ليس في الأَرضِ إِنسانٌ إِلاّ وله منزل في الجنة، فإِذا لم يدخله هو وَرِثَهُ غيره؛ قال: وهذا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR283 harf* و ر ث * * وَرِثَ * أباه و * وَرَثَ * الشيء من أبيه * يَرِثُه * بكسر الراء فيهما * وِرْثاً * و * وِرْثَةً * و * وِرَاثَةً * بكسر الواو في الثلاثة و * إِرْثا * بكسر الهمزة و * أَوْرَثَه * أبوه الشيء و * وَرَّثَهُ * إياه و * وَرَّثَ * فلان فلانا * تَوْرِيثاً * أدخله في ماله على ورثته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.511 harfورث أباه، و ورث الشىء منه، بكسر الراء - قال شيخنا: احتاج إلى ضبطه بلسان القلم دون وزن؛ لأنه من موازينه المشهورة، وهو أحد الأفعال الواردة بالكسر في ماضيها ومضارعها، وهي ثمانية: ورث وولى وورم وورع ووقف ووفق ووثق وورى المخ، لا تاسع لها، على ما حققه الشيخ ابن مالك وغيره، وإلا فإن القياس في مكسور الماضي أن يكون مضارعه بالفتح، كفرح، ووردت أفعال أيضا بالوجهين: الفتح على القياس، والكسر على الشذوذ، وهي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.795 harfوَرِثَ
1 وَرِثَ ذ , aor. يَرِثُ, (S, K,) an instance of deviation from a constant rule, there being only the following verbs of the measure فَعِلَ which have the aorists of the measure يَفْعِلُ only, namely, وَثِقَ, وَرِثَ, وَرِعَ, وَرِمَ, وَرِىَ, وَفِقَ, وَلِىَ, and وَمِقَ, (Ibn-Mلlik and others,) and وَصِبَ: (TA, art. وَصب:) the و falls out in يَرِثُ [&c.] because it occurs between ى and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR787 harfوَرِثَ
وَرِثَ
a. [ يَرِثُ ] ( n. ac. وِرْث 2 , اِرْث , رِثَة [ وِرْثَة 2t ], اِرْثَة وِرَاْثَة 23t , تُرَاث ), Was the heir of.
b. [ acc. or Min or 'An ], Inherited from.
وَرَّثَ
وَرَّثَ II ,
a. Made his heir.
b. Bequeathed to, made to inherit.
c. Stirred ( fire ).
أَوْرَثَ
أَوْرَثَ IV ,
a. see II (a) , ( b ).
تَوَاْرَثَ
تَوَاْرَثَ VI ,
a. Inherited.
b. Transmitted by
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.381 harfورث
ورِثَ - يَرِثُ - وارِث - وارِثون - وَرَثَة - مِيْرَاث - أَوْرَثَ - يُورِثُ
وَرِثَ - يَرِثُ + كائن + كائناً، أو شيئاً من كائن: يملك ما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه
﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها﴾
ورِثَ - يَرِثُ + كائن + من كائن + شيئاً: يملك شيئاً مما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه
ورِثَ -
Sîgalar(26)
- الْوَارِثِينَMirasçılar(الْفَاعِلِينَ)×3
- أُورِثْتُمُوهَاSize o miras bırakıldı(أُفْعِلْتُمُوهَا)×2
- الْوَارِثُونَMirasçılar(الْفَاعِلُونَ)×2
- مِيرَاثُMülkün intikal aracı(مِفْعَالُ)×2
- وَأَوْرَثْنَاMiras bıraktık+1 anlam(وَأَفْعَلْنَا)×2
- وَأَوْرَثْنَاهَاOna miras bıraktık(وَأَفْعَلْنَاهَا)×2
- يَرِثُهَاOna mirasçı olur(يَفْعِلُهَا)×2
- يَرِثُونَMirasçı olurlar(يَفْعِلُونَ)×2
- أَوْرَثْنَاMiras bıraktık(أَفْعَلْنَا)×1
- أُورِثُواOnlara miras bırakıldı(أُفْعِلُوا)×1
Mücavir kökler64 mücavir (220 toplam)
- نصف
3 ortak ayet · Yarısı
- بعد
8 ortak ayet · Baid uzak demektir
- أرض
10 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- فرد
2 ortak ayet · Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir
- ثلث
3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- ولد
4 ortak ayet · “Yavru” demektir
- ترك
3 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- سدس
2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- سري
3 ortak ayet · Akan deredir
- نسو
3 ortak ayet · Kadınlar
- خير
5 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
Geçtiği ayetler(34)
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
MirasçılarZekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.
وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ
MirasçılarBiz ise istiyorduk ki; güçsüz sayılanlara iyilikte bulunalım, onları önderler kılalım ve onları varisler yapalım.
وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ
MirasçılarBiz; nimet ve refahıyla şımarmış nice kasabaları yok etmişizdir. İşte kendilerinden sonra çok az kimselerin oturabileceği yerleri. Ve oralara varis olanlar Biz’dik, Biz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ورث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal vavi (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلف, ملك, حوز |
| Zıt Kök | سلب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın, sahibinin yok olması veya el çekmesiyle akde dayanmaksızın sonrakine kalması ve intikal eden baki iz |
| Çekirdek Özet 2 | Mülkün, yeryüzünün, kitabın ve cennetin geçici zilyetlerden asıl hak sahiplerine ve nihayet mutlak baki olan Allah'a devri |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin mutlak değil emanet niteliğinde olduğu ve tarihselliğin nesiller arası sorumluluk aktarımıyla sürdüğü ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Miras kavramını yalnızca ölüm sonrası tereke paylaşımına indirgeyip tarihsel, ahlaki ve ontolojik intikal boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ور | Bir kaynağa yönelme, arkasından gelip ulaşma, ortaya çıkma ve intikal etme; ورد (suya ve hedefe varma), ورق (ağaçtan beliren yaprak, dirhem), وري (arkada gizlenme, ateş çıkarma) köklerinde olduğu gibi bir asıldan sürme veya hedefe erişme hareketini gösterir | ث | Peltek se harfinin yayılma, serpinti ve kalıntı bildiren yapısı eklenerek intikalin bir asıldan arta kalan bakiye, sabit iz ve nesiller boyu aktarılan pay haline gelmesini sağlar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, tutturma, iki halkayı birbirine ekleme ve kesintisiz irtibat kurma hareketi |
| ر | İnsan başı | Başlangıç, öncelik, üst konumda olan asıl ve kaynağı temsil eden öncü unsur |
| ث | İşaret, çarpı; türetme imge | İkiz harfi olan te imgesinden türeyerek sesindeki sızıcı yayılmayla sınırın, kalıntının ve izlerin zamana dağılması |
| ورث | Baştan gelenin zamana bağlanarak aktarılması | Önceki baştan veya asıldan çıkan bir varlığın, bağ kurucu bir vasıtayla sonraki halkaya iz ve kalıntı bırakarak devrolması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin aslı, esası ve bir varlık gittikten sonra geride kalan bakiye; sönen ateşin yerinde kalan kül, köz ve ocak taşları arasındaki sabit kalıntı (el-irs) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin soyunun kadim asaletini ve babalarından devraldığı şerefi anlatırken kurduğu beyit: ورثناهن عن آباء صدق / ونورثها إذا متنا بنينا |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Züeyb el-Hüzelî'nin kadim yazının silinmiş izlerini nitelediği beyti: فينظر في صحف كالرياض فيهن إرث كتاب محي |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Şerhu Eş‘âri’l-Hüzeliyyîn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde ورث kökü fonetik ve semantik açıdan son derece istikrarlı bir süreklilik arz eder. Proto-Sami kök biçimi *yarṯ- / *warṯ- olarak yeniden kurulur ve bir mülkü, toprağı veya makamı önceki zilyedin çekilmesiyle devralma, temellük etme anlamını karşılar. İbranicede יָרַשׁ (yāraš) fiili hem bir mülke mirasçı olmayı hem de bir kavmin yerine geçerek toprağı mülk edinmeyi ifade eder. Ugarit kitabelerinde y-r-ṯ biçiminde mirasçı olma ve mülk intikali anlamında belgelenir. Süryanicede ܝܪܬ (yərēt) kökü miras almak, varis olmak manasındadır. Eski Güney Arapçasında (Sebece ve Hadramice) wrṯ kökü mülkün ve arazinin nesilden nesile intikalini bildiren kitabelerde sıkça geçer. Arapçada kökün ilk harfi olan vav harfi bazı türevlerde (el-irs gibi) hemzeye, bazılarında ise (et-türas gibi) te harfine dönüşerek zenginleşmiş, fakat somut çekirdekteki "birinden kalıp diğerine geçen hak ve kalıntı" anlamını bütünüyle muhafaza etmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Biella Sabaic Dictionary.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ورث kökünden türeyen el-irs, el-mîrâs ve et-türâs formları | Kelimenin aslı vavlı olup hemzeli (irs) ve teli (türas) biçimleri fonetik dönüşümle türemiş, önceki nesilden kalan sabit miras ve asalet kalıntısını ifade etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יָרַשׁ, Süryanice ܝܪܬ, Ugaritçe y-r-ṯ, Sebece wrṯ | Proto-Sami kökünden düzenli ses denklikleriyle intikal eden ortak miras, ardıllık ve zilyetlik devri kavramı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman kalıntıları | Bazı Doğu Çad dillerinde mülk aktarımıyla ilgili uzak ses benzerlikleri öne sürülmüşse de güvenilir bağ kurulamamıştır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ورث | Anlamlı | Miras almak, kalıntı kalmak | Bir mülkün veya halin önceki sahibinden sonrakine intikal etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وثر | Anlamlı | Yumuşak ve yayvan olmak | Yatak veya eyerin yumuşak, alçak ve rahat olması | Ortak çekirdek bağı zayıf; Kur'an'da geçmez |
| روث | Anlamlı | Dışkılamak, atık bırakmak | Hayvanın geride atık ve dışkı bırakması | Bir şeyin ardından kalan kalıntı yönüyle uzak çağrışım; Kur'an'da geçmez |
| رثو | Anlamlı | Ağıt yakmak, sızlanmak | Ölenin ardından iyiliklerini anarak hüzünlenmek | Ölüm sonrası geride kalana yönelme ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| ثور | Anlamlı | Fışkırmak, ayağa kalkmak | Tozun, öfkenin veya hareketin dipten yukarı kabarması | Sakin halden harekete geçiş; Kur'an'da geçer |
| ثرو | Anlamlı | Çoğalmak, zenginleşmek | Malın, sayının ve bereketin artması, toprağın ıslanması | Varis olunan mülkün bereketiyle semantik temas; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ورث | Merkez | İntikal ve kalıcılık | Bir varlığın önceki zilyedin devreden çıkmasıyla akitsiz olarak sonrakine kalması | Mülkün ve konumun ontolojik veya hukuki olarak sonrakine akması |
| خلف | Komşu | Ardıllık | Öncekinin yerine geçmek ve onun arkasından gelmek | خلف makam ve temsil ikamesine, ورث ise terk edilen terekeden pay almaya odaklanır |
| ملك | Komşu | Tasarruf kudreti | Bir şey üzerinde doğrudan ve müstakil tasarruf yetkisine sahip olmak | ملك mevcut tasarruf gücünü, ورث bu gücün devir yoluyla kazanılma sürecini vurgular |
| حوز | Komşu | Kabz ve toplama | Bir şeyi sınırları içine alarak fiilen zilyetliğine geçirmek | حوز fiili kuşatma ve toplamayı, ورث hak düşürücü sebep olmaksızın intikali anlatır |
| سلب | Zıt | Zorla alma ve koparma | Bir şeyi sahibinin elinden rızası olmadan çekip almak ve irtibatı koparmak | ورث tabii ve meşru intikali, سلب ise cebri ve kesintili gaspı ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ورث | İntikal etmek, miras kalmak | Bir mülk, ilim veya sıfatın önceki sahibinden sonrakine meşru yolla devri | Kesin |
| Latince | Hereditare, heres | Mirasçı olmak, devralmak | Roma hukukundaki aile içi kan bağı ve mülk intikalini karşılar, manevi veraseti kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Inherit, succeed to | Tevarüs etmek, yerine geçmek | Hem hukuki terekeyi hem genetik ve manevi özellikleri aktarmayı içerir, ilahi baki kalma boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Erben, nachfolgen | Miras almak, ardılı olmak | Mülk ve hakların sonraki nesle geçişini ifade eder, metafizik veraset boyutunda yetersiz kalır | Güçlü |
| Fransızca | Hériter, succéder | Mirasçı olmak, devralmak | Hukuki ve kültürel aktarımı karşılar, mutlak mülkiyetin kaynağına dönüşü anlamını tam vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mâli tereke veraseti | Ölen akrabanın malının şer'i hisselerle intikali | Miras hükümleri, nafaka ve akrabalık hakları bağlamı; Bakara 2:233, Nisâ 4:176 |
| Nübüvvet ve ilim veraseti | Peygamberlik mirası, hikmet ve vahiy sorumluluğu | Zekeriya'nın duası ve Süleyman'ın Davud'a varis oluşu bağlamı; Meryem 19:6, Neml 27:16 |
| Yeryüzü iktidarı ve zilyetlik veraseti | Zalimlerin helakinden sonra mazlumların hâkim kılınması | Firavun'un mülkünün İsrâiloğullarına kalması bağlamı; A'râf 7:137, Kasas 28:5 |
| İlahi Kitab'ın intikali | Vahyin geçmiş ümmetlerden seçilmiş kullara devri | Tevrat'ın ardından Kur'an'ın ümmete emanet edilmesi; Fâtır 35:32, Şûrâ 42:14 |
| Uhrevi cennet veraseti | İman ve salih amellerin karşılığı olarak ebedi yurdun mülk kılınması | Salih müminlerin Firdevs'e ve ebedi nimete konması; Mü'minûn 23:10-11, A'râf 7:43 |
| Allah'ın mutlak mülkiyeti (el-Vâris) | Bütün yaratılmışlar yok olduktan sonra mülkün asıl sahibine kalması | Göklerin ve yerin nihai mirasının Allah'a ait oluşu; Âl-i İmrân 3:180, Hicr 15:23 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna (el-Vâris) | Yaratılmışların fena bulmasından sonra beka sıfatıyla mülkün mutlak sahibine dönmesi | Fani mülkiyetin izafiliği ve mutlak ontolojik beka |
| Fıkıh | Feraiz ve tereke hukuku | Mirasın ashab-ı feraiz, asabe ve zevil-erham arasındaki taksimi, miras engelleri | Cebri ve gayri iradi ayni intikal mekanizması |
| Tefsir | Nübüvvet ve yeryüzü mirası | Peygamberlerin mal miras bırakıp bırakmadığı ve yeryüzüne salihlerin varis kılınması | Maddi mülkiyetten manevi ve tarihsel hilafet vazifesine genişleme |
| Hadis | Âlimlerin peygamberlere varisliği | "Âlimler peygamberlerin varisleridir" nebevi beyanıyla ilmin intikali | Dinar ve dirhemin değil, vahiy bilgisinin ve ahlakın tevarüsü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi kurtuluş ve nihai akıbet | Cennete varis olma | Amelin karşılığı olarak lütfedilen ebedi mülkiyet | Cennet bir hak edişten ziyade fıtri ahdin ve imanın ilahi mirası olarak sunulur | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve hikmet aktarımı | İlahi Kitab'a ve hikmete varislik | Kuşaklar arası hakikat ve metodoloji devamlılığı | Bilgi kişisel bir icat değil, önceki vahiylerden süzülüp korunan bir emanettir | Kesin |
| Siyasi | Tarih felsefesi ve iktidar devri | Yeryüzünün mustazaflara mirası | Zulüm düzeninin tasfiyesi ve adil hâkimiyet intikali | İktidar ebedi değil emanettir; zalimler tasfiye edilir, salihler varis kılınır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet dolaşımı ve feraiz | Terekenin adil dağılımı | Sermaye birikiminin parçalanması ve tabana yayılması | Zenginliğin tek elde toplanmasını engelleyen cebri ve tabii servet aktarımı | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genetik aktarım ve termodinamik bakiye korunumu | Biyolojide genetik kodların dölden döle kesintisiz intikali; fiziksel sistemlerde enerjinin form değiştirerek sistemde baki kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ardıllık ve sosyolojik miras teorisi | Hukukta tüzel kişiliğin hak ve borçları devralması; sosyolojide kültürel sermayenin ve medeniyet müktesebatının nesiller arası aktarımı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ورث kavramını yalnızca bir şahsın vefatı neticesinde geride kalan nakit, gayrimenkul ve eşyanın paylaşılmasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kavramın ontolojik boyutta Allah'ın mutlak mülkiyetine, ahlaki boyutta peygamberlik ve kitap mirasına, siyasi boyutta ise yeryüzü iktidarının el değiştirmesine uzanan çok katmanlı yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki "yeryüzüne varis olma" veya "kitaba varis kılınma" ayetlerini pasif bir mülk edinme sanıp, bu kavramların getirdiği tarihsel sorumluluk, emanet bilinci ve ahlaki liyakat şartını gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, mülkiyet ve tarih telakkisini tek bir dinamik süreçte birleştirir; insanın mülkün mutlak maliki değil geçici bir emanetçisi olduğunu ve nihai mülkün Allah'a döneceğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâiloğullarının akıbetini ve mustazafların iktidarını anlatan tarihsel kıssalarda, Fâtır ve Şûrâ surelerindeki vahyin intikalini bildiren ayetlerde ve feraiz hükümlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zenginliğin ve siyasi gücün kişilerin mutlak hakkı olduğu zannını yıkar; nimetlerin kazanılmış bir imtiyaz değil, hesabı sorulacak birer tarihsel miras ve imtihan vesilesi olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ateş söndükten sonra geride kalan kül ve ocak taşı gibi kalıntı; bir nesne veya mülkün önceki sahibinin yokluğuyla sonrakine intikal eden sabit payı.
- Soyut anlamMülkiyetin, bilginin, ahlaki emanetin ve iktidarın bir kuşaktan diğerine akdi bir çaba olmaksızın, liyakat ve fıtri kanunlar uyarınca devredilmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın yeryüzündeki zilyetliğinin emanet niteliğinde oluşu, servetin feraizle tabana yayılması ve nihai varoluşta bütün mülkün mutlak sahibine rücu etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde belirli bir zamanındaki toplam meşru mülkiyeti ve imkanları; farklı zilyetlerin tasarruf paylarını; nesiller arası zaman geçişini; ise bu birikimin yeni varisler kuşağına intikalini simgeler. Limitin sonsuza gitmesi durumu () bütün geçici zilyetlerin fena bulmasını; ise mülkün ve varlığın tek ve mutlak nihai varisi olan Allah'ı (el-Vâris) temsil eder.