ورث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ر-ث26 sîga, 64 mücavir kök, 34 ayet, 20 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نسووَأَوْرَثْنَاهَاالْوَارِثِالْوَارِثِينَورثنصفيَرِثُهَابعدسدسالْوَارِثُونَوصيفردولدخير

KökSîga 26Ayet 34Sure 20Mücavir 64

▶ Ağı aç (3B)

ورث

و - ر - ث

KÖK
  • 35 geçiş
  • 34 ayet
  • 26 sîga
  • 13 sözlük

“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.221 harf
باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات ثرو: تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم. والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء. والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR339 harf
الميراث أصله مِوْراثٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها. والتُراثُ أصل التاء فيه واو. تقول: وَرِثْتُ أبي، ووَرِثْتُ الشيءَ من أبي، أرِثُهُ بالكسر فيهما، وِرْثاً ووِراثَةً، الألف منقلبة من الواو، وَرِثَةً الهاء عوض من الواو. وتقول: أورثه الشيءَ أبوه، وهم وَرَثة فلان. ووَرَّثَهُ توريثاً، أي أدخله في ماله على ورثته. وتوارثوه كابراً عن كابرٍ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok20.909 harf
ث ر ( وايء ) ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار . ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان . يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ . الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق . ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ . ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.648 harf
(باب الواو والراء وما يثلثهما) (ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس. (ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس. فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش. والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]). (ورط) الواو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.062 harf
- الوارثة والإرث: انتقال قنية إليك عن غيرك من غير عقد، ولا ما يجري مجرى العقد، وسمي بذلك المنتقل عن الميت فيقال للقنية الموروثة: ميراث وإرث. وتراث أصله وراث، فقلبت الواو ألفا وتاء، قال تعالى: ﴿وتأكلون التراث﴾ [الفجر/19] وقال عليه الصلاة والسلام: (اثبتوا على مشاعركم فإنكم على إرث أبيكم) (الحديث عن يزيد بن شيبان قال: كنا وقوفا من وراء الموقف موقفا تباعده عمرو من الإمام. قال: فأتانا ابن مربع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR189 harf
و ر ث ورثته المال وورثته منه وعنه وحزت الإرث والميراث وأورثنيه وورّثنيه وهم الورثة ومن المجاز‏:‏ أورثه كثرة الأكل التّخم والأدواء وأورثته الحمذى ضعفاً وهو في إرث مجد والمجد متوارث بينهم‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.404 harf
الوارث: صفة من صفات الله عز وجل، وهو الباقي الدائم الذي يَرِثُ الخلائقَ، ويبقى بعد فنائهم، والله عز وجل، يرث الأَرض ومَن عليها،وهو خير الوارثين أَي يبقى بعد فناء الكل، ويَفْنى مَن سواه فيرجع ما كان مِلْكَ العِباد إِليه وحده لا شريك له. وقوله تعالى: أُولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس؛ قال ثعلب: يقال إِنه ليس في الأَرضِ إِنسانٌ إِلاّ وله منزل في الجنة، فإِذا لم يدخله هو وَرِثَهُ غيره؛ قال: وهذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR283 harf
* و ر ث * * وَرِثَ * أباه و * وَرَثَ * الشيء من أبيه * يَرِثُه * بكسر الراء فيهما * وِرْثاً * و * وِرْثَةً * و * وِرَاثَةً * بكسر الواو في الثلاثة و * إِرْثا * بكسر الهمزة و * أَوْرَثَه * أبوه الشيء و * وَرَّثَهُ * إياه و * وَرَّثَ * فلان فلانا * تَوْرِيثاً * أدخله في ماله على ورثته
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.511 harf
ورث أباه، و ورث الشىء منه، بكسر الراء - قال شيخنا: احتاج إلى ضبطه بلسان القلم دون وزن؛ لأنه من موازينه المشهورة، وهو أحد الأفعال الواردة بالكسر في ماضيها ومضارعها، وهي ثمانية: ورث وولى وورم وورع ووقف ووفق ووثق وورى المخ، لا تاسع لها، على ما حققه الشيخ ابن مالك وغيره، وإلا فإن القياس في مكسور الماضي أن يكون مضارعه بالفتح، كفرح، ووردت أفعال أيضا بالوجهين: الفتح على القياس، والكسر على الشذوذ، وهي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.795 harf
وَرِثَ 1 وَرِثَ ذ , aor. يَرِثُ, (S, K,) an instance of deviation from a constant rule, there being only the following verbs of the measure فَعِلَ which have the aorists of the measure يَفْعِلُ only, namely, وَثِقَ, وَرِثَ, وَرِعَ, وَرِمَ, وَرِىَ, وَفِقَ, وَلِىَ, and وَمِقَ, (Ibn-Mلlik and others,) and وَصِبَ: (TA, art. وَصب:) the و falls out in يَرِثُ [&c.] because it occurs between ى and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR787 harf
وَرِثَ وَرِثَ a. [ يَرِثُ ] ( n. ac. وِرْث 2 , اِرْث , رِثَة [ وِرْثَة 2t ], اِرْثَة وِرَاْثَة 23t , تُرَاث ), Was the heir of. b. [ acc. or Min or 'An ], Inherited from. وَرَّثَ وَرَّثَ II , a. Made his heir. b. Bequeathed to, made to inherit. c. Stirred ( fire ). أَوْرَثَ أَوْرَثَ IV , a. see II (a) , ( b ). تَوَاْرَثَ تَوَاْرَثَ VI , a. Inherited. b. Transmitted by
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.381 harf
ورث ورِثَ - يَرِثُ - وارِث - وارِثون - وَرَثَة - مِيْرَاث - أَوْرَثَ - يُورِثُ وَرِثَ - يَرِثُ + كائن + كائناً، أو شيئاً من كائن: يملك ما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه ﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها﴾ ورِثَ - يَرِثُ + كائن + من كائن + شيئاً: يملك شيئاً مما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه ورِثَ -
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler64 mücavir (220 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نصف

    3 ortak ayet · Yarısı

  2. بعد

    8 ortak ayet · Baid uzak demektir

  3. أرض

    10 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  4. فرد

    2 ortak ayet · Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir

  5. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  6. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

  7. ولد

    4 ortak ayet · “Yavru” demektir

  8. ترك

    3 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  9. سدس

    2 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  10. سري

    3 ortak ayet · Akan deredir

  11. نسو

    3 ortak ayet · Kadınlar

  12. خير

    5 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

Geçtiği ayetler(34)

Sîga sayfası: الْوَارِثِينَ
  1. وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ

    MirasçılarZekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.

  2. وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ

    MirasçılarBiz ise istiyorduk ki; güçsüz sayılanlara iyilikte bulunalım, onları önderler kılalım ve onları varisler yapalım.

  3. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ

    MirasçılarBiz; nimet ve refahıyla şımarmış nice kasabaları yok etmişizdir. İşte kendilerinden sonra çok az kimselerin oturabileceği yerleri. Ve oralara varis olanlar Biz’dik, Biz.

Sîga sayfası: أُورِثْتُمُوهَا
Sîga sayfası: الْوَارِثُونَ
Sîga sayfası: وَأَوْرَثْنَا
Sîga sayfası: وَأَوْرَثْنَاهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökورث
YapıÜçlü
Özel DurumMisal vavi (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerخلف, ملك, حوز
Zıt Kökسلب
Çekirdek Özet 1Bir varlığın, sahibinin yok olması veya el çekmesiyle akde dayanmaksızın sonrakine kalması ve intikal eden baki iz
Çekirdek Özet 2Mülkün, yeryüzünün, kitabın ve cennetin geçici zilyetlerden asıl hak sahiplerine ve nihayet mutlak baki olan Allah'a devri
Çekirdek Özet 3Mülkiyetin mutlak değil emanet niteliğinde olduğu ve tarihselliğin nesiller arası sorumluluk aktarımıyla sürdüğü ilkesi
Kritik Hata RiskiMiras kavramını yalnızca ölüm sonrası tereke paylaşımına indirgeyip tarihsel, ahlaki ve ontolojik intikal boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ورBir kaynağa yönelme, arkasından gelip ulaşma, ortaya çıkma ve intikal etme; ورد (suya ve hedefe varma), ورق (ağaçtan beliren yaprak, dirhem), وري (arkada gizlenme, ateş çıkarma) köklerinde olduğu gibi bir asıldan sürme veya hedefe erişme hareketini gösterirثPeltek se harfinin yayılma, serpinti ve kalıntı bildiren yapısı eklenerek intikalin bir asıldan arta kalan bakiye, sabit iz ve nesiller boyu aktarılan pay haline gelmesini sağlar

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBağlama, tutturma, iki halkayı birbirine ekleme ve kesintisiz irtibat kurma hareketi
رİnsan başıBaşlangıç, öncelik, üst konumda olan asıl ve kaynağı temsil eden öncü unsur
ثİşaret, çarpı; türetme imgeİkiz harfi olan te imgesinden türeyerek sesindeki sızıcı yayılmayla sınırın, kalıntının ve izlerin zamana dağılması
ورثBaştan gelenin zamana bağlanarak aktarılmasıÖnceki baştan veya asıldan çıkan bir varlığın, bağ kurucu bir vasıtayla sonraki halkaya iz ve kalıntı bırakarak devrolması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin aslı, esası ve bir varlık gittikten sonra geride kalan bakiye; sönen ateşin yerinde kalan kül, köz ve ocak taşları arasındaki sabit kalıntı (el-irs)
Cahiliye şiiri kullanımıŞairin soyunun kadim asaletini ve babalarından devraldığı şerefi anlatırken kurduğu beyit: ورثناهن عن آباء صدق / ونورثها إذا متنا بنينا
Erken Arapça kullanımEbû Züeyb el-Hüzelî'nin kadim yazının silinmiş izlerini nitelediği beyti: فينظر في صحف كالرياض فيهن إرث كتاب محي

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Şerhu Eş‘âri’l-Hüzeliyyîn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde ورث kökü fonetik ve semantik açıdan son derece istikrarlı bir süreklilik arz eder. Proto-Sami kök biçimi *yarṯ- / *warṯ- olarak yeniden kurulur ve bir mülkü, toprağı veya makamı önceki zilyedin çekilmesiyle devralma, temellük etme anlamını karşılar. İbranicede יָרַשׁ (yāraš) fiili hem bir mülke mirasçı olmayı hem de bir kavmin yerine geçerek toprağı mülk edinmeyi ifade eder. Ugarit kitabelerinde y-r-ṯ biçiminde mirasçı olma ve mülk intikali anlamında belgelenir. Süryanicede ܝܪܬ (yərēt) kökü miras almak, varis olmak manasındadır. Eski Güney Arapçasında (Sebece ve Hadramice) wrṯ kökü mülkün ve arazinin nesilden nesile intikalini bildiren kitabelerde sıkça geçer. Arapçada kökün ilk harfi olan vav harfi bazı türevlerde (el-irs gibi) hemzeye, bazılarında ise (et-türas gibi) te harfine dönüşerek zenginleşmiş, fakat somut çekirdekteki "birinden kalıp diğerine geçen hak ve kalıntı" anlamını bütünüyle muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Biella Sabaic Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönورث kökünden türeyen el-irs, el-mîrâs ve et-türâs formlarıKelimenin aslı vavlı olup hemzeli (irs) ve teli (türas) biçimleri fonetik dönüşümle türemiş, önceki nesilden kalan sabit miras ve asalet kalıntısını ifade etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice יָרַשׁ, Süryanice ܝܪܬ, Ugaritçe y-r-ṯ, Sebece wrṯProto-Sami kökünden düzenli ses denklikleriyle intikal eden ortak miras, ardıllık ve zilyetlik devri kavramıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katman kalıntılarıBazı Doğu Çad dillerinde mülk aktarımıyla ilgili uzak ses benzerlikleri öne sürülmüşse de güvenilir bağ kurulamamıştırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ورثAnlamlıMiras almak, kalıntı kalmakBir mülkün veya halin önceki sahibinden sonrakine intikal etmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
وثرAnlamlıYumuşak ve yayvan olmakYatak veya eyerin yumuşak, alçak ve rahat olmasıOrtak çekirdek bağı zayıf; Kur'an'da geçmez
روثAnlamlıDışkılamak, atık bırakmakHayvanın geride atık ve dışkı bırakmasıBir şeyin ardından kalan kalıntı yönüyle uzak çağrışım; Kur'an'da geçmez
رثوAnlamlıAğıt yakmak, sızlanmakÖlenin ardından iyiliklerini anarak hüzünlenmekÖlüm sonrası geride kalana yönelme ilgisi; Kur'an'da geçmez
ثورAnlamlıFışkırmak, ayağa kalkmakTozun, öfkenin veya hareketin dipten yukarı kabarmasıSakin halden harekete geçiş; Kur'an'da geçer
ثروAnlamlıÇoğalmak, zenginleşmekMalın, sayının ve bereketin artması, toprağın ıslanmasıVaris olunan mülkün bereketiyle semantik temas; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ورثMerkezİntikal ve kalıcılıkBir varlığın önceki zilyedin devreden çıkmasıyla akitsiz olarak sonrakine kalmasıMülkün ve konumun ontolojik veya hukuki olarak sonrakine akması
خلفKomşuArdıllıkÖncekinin yerine geçmek ve onun arkasından gelmekخلف makam ve temsil ikamesine, ورث ise terk edilen terekeden pay almaya odaklanır
ملكKomşuTasarruf kudretiBir şey üzerinde doğrudan ve müstakil tasarruf yetkisine sahip olmakملك mevcut tasarruf gücünü, ورث bu gücün devir yoluyla kazanılma sürecini vurgular
حوزKomşuKabz ve toplamaBir şeyi sınırları içine alarak fiilen zilyetliğine geçirmekحوز fiili kuşatma ve toplamayı, ورث hak düşürücü sebep olmaksızın intikali anlatır
سلبZıtZorla alma ve koparmaBir şeyi sahibinin elinden rızası olmadan çekip almak ve irtibatı koparmakورث tabii ve meşru intikali, سلب ise cebri ve kesintili gaspı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaورثİntikal etmek, miras kalmakBir mülk, ilim veya sıfatın önceki sahibinden sonrakine meşru yolla devriKesin
LatinceHereditare, heresMirasçı olmak, devralmakRoma hukukundaki aile içi kan bağı ve mülk intikalini karşılar, manevi veraseti kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceInherit, succeed toTevarüs etmek, yerine geçmekHem hukuki terekeyi hem genetik ve manevi özellikleri aktarmayı içerir, ilahi baki kalma boyutunu tam kapsamazGüçlü
AlmancaErben, nachfolgenMiras almak, ardılı olmakMülk ve hakların sonraki nesle geçişini ifade eder, metafizik veraset boyutunda yetersiz kalırGüçlü
FransızcaHériter, succéderMirasçı olmak, devralmakHukuki ve kültürel aktarımı karşılar, mutlak mülkiyetin kaynağına dönüşü anlamını tam vermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mâli tereke verasetiÖlen akrabanın malının şer'i hisselerle intikaliMiras hükümleri, nafaka ve akrabalık hakları bağlamı; Bakara 2:233, Nisâ 4:176
Nübüvvet ve ilim verasetiPeygamberlik mirası, hikmet ve vahiy sorumluluğuZekeriya'nın duası ve Süleyman'ın Davud'a varis oluşu bağlamı; Meryem 19:6, Neml 27:16
Yeryüzü iktidarı ve zilyetlik verasetiZalimlerin helakinden sonra mazlumların hâkim kılınmasıFiravun'un mülkünün İsrâiloğullarına kalması bağlamı; A'râf 7:137, Kasas 28:5
İlahi Kitab'ın intikaliVahyin geçmiş ümmetlerden seçilmiş kullara devriTevrat'ın ardından Kur'an'ın ümmete emanet edilmesi; Fâtır 35:32, Şûrâ 42:14
Uhrevi cennet verasetiİman ve salih amellerin karşılığı olarak ebedi yurdun mülk kılınmasıSalih müminlerin Firdevs'e ve ebedi nimete konması; Mü'minûn 23:10-11, A'râf 7:43
Allah'ın mutlak mülkiyeti (el-Vâris)Bütün yaratılmışlar yok olduktan sonra mülkün asıl sahibine kalmasıGöklerin ve yerin nihai mirasının Allah'a ait oluşu; Âl-i İmrân 3:180, Hicr 15:23

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsma-i Hüsna (el-Vâris)Yaratılmışların fena bulmasından sonra beka sıfatıyla mülkün mutlak sahibine dönmesiFani mülkiyetin izafiliği ve mutlak ontolojik beka
FıkıhFeraiz ve tereke hukukuMirasın ashab-ı feraiz, asabe ve zevil-erham arasındaki taksimi, miras engelleriCebri ve gayri iradi ayni intikal mekanizması
TefsirNübüvvet ve yeryüzü mirasıPeygamberlerin mal miras bırakıp bırakmadığı ve yeryüzüne salihlerin varis kılınmasıMaddi mülkiyetten manevi ve tarihsel hilafet vazifesine genişleme
HadisÂlimlerin peygamberlere varisliği"Âlimler peygamberlerin varisleridir" nebevi beyanıyla ilmin intikaliDinar ve dirhemin değil, vahiy bilgisinin ve ahlakın tevarüsü

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi kurtuluş ve nihai akıbetCennete varis olmaAmelin karşılığı olarak lütfedilen ebedi mülkiyetCennet bir hak edişten ziyade fıtri ahdin ve imanın ilahi mirası olarak sunulurKesin
İlmiBilgi ve hikmet aktarımıİlahi Kitab'a ve hikmete varislikKuşaklar arası hakikat ve metodoloji devamlılığıBilgi kişisel bir icat değil, önceki vahiylerden süzülüp korunan bir emanettirKesin
SiyasiTarih felsefesi ve iktidar devriYeryüzünün mustazaflara mirasıZulüm düzeninin tasfiyesi ve adil hâkimiyet intikaliİktidar ebedi değil emanettir; zalimler tasfiye edilir, salihler varis kılınırGüçlü
İktisadiMülkiyet dolaşımı ve feraizTerekenin adil dağılımıSermaye birikiminin parçalanması ve tabana yayılmasıZenginliğin tek elde toplanmasını engelleyen cebri ve tabii servet aktarımıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGenetik aktarım ve termodinamik bakiye korunumuBiyolojide genetik kodların dölden döle kesintisiz intikali; fiziksel sistemlerde enerjinin form değiştirerek sistemde baki kalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal ardıllık ve sosyolojik miras teorisiHukukta tüzel kişiliğin hak ve borçları devralması; sosyolojide kültürel sermayenin ve medeniyet müktesebatının nesiller arası aktarımıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiورث kavramını yalnızca bir şahsın vefatı neticesinde geride kalan nakit, gayrimenkul ve eşyanın paylaşılmasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKavramın ontolojik boyutta Allah'ın mutlak mülkiyetine, ahlaki boyutta peygamberlik ve kitap mirasına, siyasi boyutta ise yeryüzü iktidarının el değiştirmesine uzanan çok katmanlı yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki "yeryüzüne varis olma" veya "kitaba varis kılınma" ayetlerini pasif bir mülk edinme sanıp, bu kavramların getirdiği tarihsel sorumluluk, emanet bilinci ve ahlaki liyakat şartını gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, mülkiyet ve tarih telakkisini tek bir dinamik süreçte birleştirir; insanın mülkün mutlak maliki değil geçici bir emanetçisi olduğunu ve nihai mülkün Allah'a döneceğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrâiloğullarının akıbetini ve mustazafların iktidarını anlatan tarihsel kıssalarda, Fâtır ve Şûrâ surelerindeki vahyin intikalini bildiren ayetlerde ve feraiz hükümlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zenginliğin ve siyasi gücün kişilerin mutlak hakkı olduğu zannını yıkar; nimetlerin kazanılmış bir imtiyaz değil, hesabı sorulacak birer tarihsel miras ve imtihan vesilesi olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir ateş söndükten sonra geride kalan kül ve ocak taşı gibi kalıntı; bir nesne veya mülkün önceki sahibinin yokluğuyla sonrakine intikal eden sabit payı.
  • Soyut anlamMülkiyetin, bilginin, ahlaki emanetin ve iktidarın bir kuşaktan diğerine akdi bir çaba olmaksızın, liyakat ve fıtri kanunlar uyarınca devredilmesi.
  • Sistematik karşılıkİnsanın yeryüzündeki zilyetliğinin emanet niteliğinde oluşu, servetin feraizle tabana yayılması ve nihai varoluşta bütün mülkün mutlak sahibine rücu etmesi.
  • LaTeX modeliM(t)=∑i=1nTi(t)→ΔtM(t+1)velim⁡t→∞M(t)=Ω
  • LaTeX açıklamasıFormülde M(t) belirli bir t zamanındaki toplam meşru mülkiyeti ve imkanları; Ti farklı zilyetlerin tasarruf paylarını; Δt nesiller arası zaman geçişini; M(t+1) ise bu birikimin yeni varisler kuşağına intikalini simgeler. Limitin sonsuza gitmesi durumu (lim⁡t→∞) bütün geçici zilyetlerin fena bulmasını; Ω ise mülkün ve varlığın tek ve mutlak nihai varisi olan Allah'ı (el-Vâris) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و