له

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ه17 sîga, 460 mücavir kök, 696 ayet, 83 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عددفَلَهُمْلَهَادونوَلَهُلهعذبلَهُمَاألهلَهُمُعملأجرلَهُنَّوَلَهُمْأرض

KökSîga 17Ayet 696Sure 83Mücavir 460

▶ Ağı aç (3B)

له

ل - ه

KÖK
  • 805 geçiş
  • 696 ayet
  • 17 sîga
  • 2 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onlara

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(2)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.595 harf
باب الهاء واللام هل ، له ، لهله : مستعملة . هَلْ ، له : قال ابن السّكيت : إذا قيل لك : هَلْ لَكَ في كذا وكذا ؟ قلتَ : لي فيه ، وإنّ لي فيه ، وما لي فيه . ولا تقل : إن لي فيه هلاًّ . والتأويل : هل لك فيه حاجةٌ ، فحذفت الحاجةُ لمَّا عُرفَ المعنى ، وحَذَف الرادُّ ذِكر الحاجة ، كما حذفها السائل . وقال الليث : هَلْ خفيفةً : استفهامٌ . وتقول : هل كان كذا وكذا ؟ وهل لك في كذا وكذا ؟ قال : وقول زهير :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.661 harf
(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (لم) اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال: * ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) * ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler460 mücavir (921 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عذب

    96 ortak ayet · Su yosunudur

  2. أله

    300 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. ألم

    32 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  4. عمل

    75 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  5. دون

    41 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  6. صلح

    45 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  7. أجر

    31 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  8. زين

    17 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  9. حسن

    42 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  10. جوب

    16 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir

  11. عدد

    18 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  12. أرض

    79 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(696)

Bu kök 696 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ

    OnlaraKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.

  2. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

    OnlaraOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.

  3. يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ …

    OnlaraAz kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

  4. وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا …

    Onlaraİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  5. فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

    OnlaraZulmedenler, sözü; kendilerine söylenenden başkasıyla değiştirdiler. Biz de fasıklık etmelerinden dolayı o zalimlerin üstüne gökten korkunç bir azab indirdik.

  6. وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

    OnlaraAndolsun ki, içinizden cumartesi günü haddi aşanları elbette bilirsiniz. İşte biz onlara: Aşağılık maymunlar olun, dedik.

  7. … مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

    OnlaraVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

  8. … ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

    OnlaraVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

  9. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ …

    OnlaraBir de onlara Allah’ın indirdiğine inanın, denilince; biz, bize indirilene inanırız derler. Ondan başkasını inkar ederler. Halbuki o beraberlerindekini tasdik eden bir kitabdır. De ki: İnanmış kimseler idiyseniz neden daha önce, Allah’ın peygamberlerini öldürüyordunuz?

  10. … فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ …

    OnlaraAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökله
Yapıİki harfli işlev sözü ve edat bileşimi
Özel DurumEdat ve zamir terkibi; sözlükte nâkıs ve mükerrer türevlerle bağlantılı ikili kök
Bağlamsal Yakın Köklerمن, في, علي
Zıt Kökعلي
Çekirdek Özet 1İntisap, aitlik, tahsis ve yönelim bildiren edat ile üçüncü şahıs zamirinin birleşimi
Çekirdek Özet 2İlahi mülkiyet, hakkediş, lütuf ve kulun sorumluluk ve akıbetinin zatına aidiyeti
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde nihai mülkiyet ve otoritenin tek bir merkeze istihkak ile bağlanması
Kritik Hata Riskiİntisap ve tahsis bildiren yapının mekanik bir zamir eki sanılarak aidiyet ve istihkak nüansının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لهİncelik, hafiflik, serap gibi dalgalanma veya bir şeye yönelip bağlanma anlamı taşır; لهو, لهب, لهث ve لهله kökleriyle anlamsal teması bulunur.Üçüncü harfVeri bulunamadı

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir hedefe doğru sevk etme, yönlendirme ve mülkiyet/aidiyet bağı kurma hareketini simgeler.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın işaret edilmesi, gizli olanın belirginleşmesi ve üçüncü şahsa yapılan gösterim hareketini simgeler.
لهYöneltme ve işaret hareketinin birleşimiÇoban değneğinin işaret ettiği hedefe yönelmesi gibi, bir hükmün, mülkün veya hakkın doğrudan işaret edilen üçüncü şahsa bağlanması ve tahsis edilmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamFiziksel düzeyde seyrek dokunmuş ince kumaş veya çölde dalgalanan serap tabakası için kullanılırken; işlevsel dilde bir nesnenin bir şahsa tahsis edilmesi ve bağlanması anlamındadır.
Cahiliye şiiri kullanımıÇöl serabını ve geniş düzlükleri nitelemek üzere İmruülkays ve diğer kadim şairlerin şiirlerinde geçen şu beyitte kök zikredilir: ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ / Çölde serabın uçuştuğu ıssız ve geniş düzlükler.
Erken Arapça kullanımKlasik Arap dilinde lām harf-i cerinin üçüncü şahıs zamiri olan hâ ile birleşerek zamir öncesinde fetha ile لَهُ biçimini alması, mülkiyet ve istihkak bildiren en temel sentaktik kalıptır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ل harf-i ceri yönelme, aitlik, tahsis ve amaç bildiren en kadim edatlardan biridir; İbranicede le-, Ârâmîce ve Süryanicede l- ön eki olarak doğrudan varlığın bir hedefe intisabını veya mülkiyetini ifade eder. Üçüncü şahıs zamiri olan ه unsuru ise Proto-Semitik dilde işaret ve gaib zamiri olarak köklü bir geçmişe sahiptir; İbranicede hū, Ugarit dilinde hwt ve Süryanicede hū biçimleriyle izlenir. Bu iki unsurun bir araya gelmesiyle oluşan yapı, bir şeyin işaret edilen üçüncü şahsa bağlanmasını, ona tahsis edilmesini ve onun hakkı kılınmasını sağlayan morfo-sentaktik bir kalıptır. Arap leksikografisinde kök olarak ele alınan له veya mükerrer formu لهله ise incelik, geniş ve seraplı düzlük anlamlarıyla fiziksel bir zemine işaret etmekle birlikte, Kur'an'daki yoğun kullanım tamamen harf-i cer ve zamir terkibine dayanır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Brockelmann ve Lipiński.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönل edatı ile zamirin birleşimi ve nâkıs kök ilişkisiİstihkak ve mülkiyet bildiren cer harfinin zamirle birleşerek fethalanması ve müstakil bir işlev kalıbı kurmasıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice le- ve hū, Ârâmîce l- ve hūBütün Batı ve Güney Sami dillerinde yönelme edatı ile üçüncü şahıs zamirinin aynı birleşimi oluşturmasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelme ve gösterim morfemleriAfro-Asyatik dillerde yönelme bildiren dizeysel l- ögeleriyle paralellik gösterir.Muhtemel

Kaynak David Cohen ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لهAnlamlıAitlik, tahsis, serap ve incelikHarf-i cer ve zamir terkibi olarak ona ait kılma; leksik olarak ince doku ve çöl serabı anlamı taşır.Hedef kök; Kur'an'da 805 kez geçer.
هلAnlamlıSoru sorma, belirme ve ilk görünüşSoru edatı olarak zihni yöneltme; hilalin belirmesi veya yağmurun ilk damlaması gibi aniden ortaya çıkma hareketidir.Kur'an'da geçer; harflerin yer değiştirmesiyle oluşan istifham ve zuhur köküdür.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لهMerkezAitlik ve lehte tahsisBir şeyin doğrudan hedef şahsın lehine, mülküne veya yetkisine bağlandığını bildirir.Fayda, hak ediş ve ontolojik mülkiyeti ifade eder.
منKomşuÇıkış ve başlangıçHedefe yönelmeyi değil, bir kaynaktan ayrılmayı ve başlangıç noktasını gösterir.Tahsis değil kaynak bildirir.
فيKomşuZarfiyet ve içkinlikBir şeye ait olmayı değil, bir kabın veya zamanın/mekânın içinde bulunmayı gösterir.Mülkiyet bağı kurmaz, kapsama bildirir.
عليKomşuÜstünlük ve aleyhtelikLehine olanı değil, üzerine yüklenen borcu, külfeti veya sorumluluğu ifade eder.Şahsın lehine değil aleyhine olan durumu kurar.
عليZıtKülfet ve aleyhte olmaله fayda ve hak (lehine) kurarken, علي borç, yük ve yaptırım (aleyhine) kurar.Hukukta ve ahlakta lehte olan ile aleyhte olanın kesin zıtlığıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلهOna ait, onun için, onun lehineBir varlığın mülkiyetini, hakkını veya hedefini üçüncü şahsa tahsis eden yapı.Kesin
LatinceEi, illi, pro eoOna, onun içinDativus (yönelme/aitlik) haliyle şahsa tahsisi ve onun faydasına olanı karşılar.Güçlü
İngilizceTo him, for him, hisOna, onun için, ona aitYönelme, amaç ve mülkiyet işlevlerini bağlama göre ayrı ayrı ifade eder.Kesin
AlmancaIhm, für ihn, seinOna, onun içinDativ nesne ve yönelim edatıyla lehte olma ve aitlik ilişkisini kurar.Kesin
FransızcaÀ lui, pour luiOna, onun içinDolaylı tümleç ve tahsis edatı vasıtasıyla hedefe intisabı kurar.Kesin

Kaynak Wehr ve Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لَهُ / لَهُمْ (Mülkiyet ve Egemenlik)Mutlak ontolojik mülkiyet ve tek egemenlikGöklerin ve yerin mülkünün yalnızca Allah'a ait olduğunu belirten tevhid bağlamı; Bakara 2:107, Âl-i İmrân 3:189.
فَلَهُ / فَلَهُمْ (İstihkak ve Karşılık)Amelin doğrudan ödülü ve hak edilmiş ecirİman edip salih amel işleyenlerin Rableri katındaki kesin mükâfatı; Bakara 2:62, Bakara 2:112.
لَهُ (Birlik ve Dengi Olmama)Zatî teklik ve istihkakta eşsizlikİhlas suresinde hiçbir şeyin O'na denk ve akran olamayacağının beyanı; İhlâs 112:4.
لَهَا (Sorumluluk ve Kazanç)Nefsin kendi lehine kazandığı amelHer benliğin kazandığı hayrın kendi lehine, yaptığı kötülüğün aleyhine oluşu; Bakara 2:286.
لَهُمْ (Azap ve Ceza Tahsisi)İnkar ve zulmün zorunlu karşılığı olarak cezaKafirler ve zalimler için takdir edilmiş kaçınılmaz azap bağlamı; Bakara 2:7, Mâide 5:41.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMülk ve Tevhid sıfatlarıVarlığın mülkiyetinin mutlak olarak Allah'a ait olması ve O'na hiçbir şerikin isnat edilemeyeceği bahsi.Lā şerīke leh ifadesindeki mutlak tahsis ve nefyin teyidi.
FıkıhHak ve Borç dengesiLeh ve aleyh kavramları üzerinden bir şahsın hak sahibi olması (istihkak) ile borç altına girmesi ayrımı.Bir kimsenin menfaatine olan mülkiyet veya hak durumu.
TefsirHasr ve Kasr belagatıEdatın takdimi durumunda (lehu'l-mülk) hâsıl olan mutlak ihtisas ve tahsis incelikleri.Yalnızca O'na ait kılma ve başkasından men etme anlamı.
HadisDua ve İkrar metinleriTevhid kelimesi ve zikirlerde mutlak hamd ve şükrün Allah'a tahsis edilmesi.İbadetin ve şükrün yegane merciine bağlanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve KullukMutlak İstihkakİbadet ve hamdin yalnızca Allah'a ait kılınmasıVarlığın varoluşsal gayesinin tek bir mercie bağlanmasını sağlar.Kesin
İlmiİsnat ve Nedensellikİntisap BağıBilginin ve hükmün kaynağına nispet edilmesiBir sonucun veya hükmün ait olduğu temele bağlanması işlevidir.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve YetkiMeşru OtoriteNihai egemenlik ve emir koyma hakkının tahsisiHüküm verme yetkisinin kime ait olduğunu tescil eder.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve Hak edişMülkiyet HakkıEmeğin karşılığı olan değerin kişiye ait kılınmasıKazancın ve mülkiyetin hak sahibine tahsisini kurar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel eşleme ve değer atama (mapping / assignment)Matematikte bir bağıntının tanım kümesindeki bir elemanı değer kümesindeki tek bir hedefe kesin olarak tahsis etmesi (f:x↦y) hareketine karşılık gelir.Güçlü
Beşeri bilimlerHak sahipliği ve mülkiyet intisabı (entitlement)Hukuk ve ahlakta bir hakkın, menfaatin veya sorumluluğun doğrudan muhatabın şahsiyetine bağlanması prensibidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin yalnızca teknik bir zamir birleşimi veya basit bir yönelme eki görülerek taşıdığı tahsis, mülkiyet ve ihtisas vurgusunun sıradanlaştırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu terkip, ontolojik mülkiyetten amellerin ebedi karşılığına kadar uzanan; varlığın ve hakkın kime ait olduğunu belirleyen kurucu bir tevhidi eksendir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCümledeki tahsis (kasr) nüansının atlanması, Allah'a ait olan mutlak egemenliğin izafi varlıklara paylaştırılması gibi tevhidi zedeleyen anlamsal kaymalara yol açar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın mülkiyetinin, hamdin, hükmün ve nihai hesabın kime ait olduğunu kuran temel sentaktik ve teolojik bağlaçtır; aidiyet eksenini inşa eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mülk ve hakimiyetin Allah'a hasredildiği ayetlerde, amellerin karşılığını bildiren vaad-vaid ayetlerinde ve İhlas suresi gibi tevhidin merkezinde yer alan metinlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın mutlak mülkiyet veya amellerinden bağımsız bir hak iddiasında bulunamayacağını gösterir; her hakkın ve karşılığın ilahi adalet ve mülkiyet çerçevesinde verildiğini tescil eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin, hakkın veya hükmün belirli bir üçüncü şahsa doğru yönlendirilerek ona raptedilmesi, tahsis edilmesi ve bağlanmasıdır.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde mülkiyet, egemenlik, lütuf ve cezanın meşru hak sahibine hasredilmesi ve ontolojik intisabın kurulmasıdır.
  • Sistematik karşılıkHukukta mülkiyet ve istihkak; teolojide mutlak egemenlik ve ibadetin yalnızca hak eden mercie yöneltilmesidir.
  • LaTeX modeliA→LB  ⟹  B∋A
  • LaTeX açıklamasıModelde A unsuru tahsis edilen mülkü, ameli, ecri veya hükmü; L operatörü intisap ve tahsis hareketini (ل edatının işlevini); B unsuru ise işaret edilen muhatabı (ه zamirini) temsil eder. Formül, A değerinin doğrudan B hedefine tahsis edilmesi sonucunda B'nin o hakka veya mülke meşru biçimde sahip olduğunu ve bağlandığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل