ملق
م - ل - ق
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Mal kaybetmek
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.654 harfالقاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR830 harfالمَلْقُ: المحوُ، مثل اللَمْقِ. ومَلقَ الثوب أيضاً غسله. ومَلَقَ الفَصيلُ أُمَّه، أي رضعها. ومَلَقَهُ بالعصا، أي ضربَه. ويقال: تَمَلَّقَهُ وتَمَلَّقَ له تَمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً، أي تودَّد إليه وتلطَّف له. قال الشاعر:
ثلاثةُ أحبابٍ فحُـبُّ عَـلاقةٍوحُبُّ تِمِلاَّق وحُبٌّ هو القتلُ
والمَلَقُ بالتحريك: الودّ واللطف الشديد. قال أبو يوسف: وأصله التَليينُ. وقد مَلِقَ بالكسر يَمْلَقُ مَلَقاً. ورجلٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.086 harfق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.444 harf(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ
(باب الميم واللام وما يثلثهما) (ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين. وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ لوِعائه في قَدْره. ويقال: أعطِنِي مِلأَه ومِلأيْهِ وثلاثة أمْلائِه. ومنه أمْلأَ النَّزْعَ في القَوس، إذا بالَغَ. ومنه* المَلأ: الأشْراف من الناس، لأنَّهم مُلِئُوا كرماً. فأمّا قولُ الشَّاعر([4]): تنادَوْا يالَ بُهْثَةَ إذ لَقُونا *** فقُلْنا أحسني مَلأً جُهَينا([5])فقال قوم: أراد به الخُلُق. وجاء في الحديث: "أحْسِنُوا أملاءكم" والمعنى فيه أنَّ حسن الخُلُق من سجايا المَلأ، وهم الشِّراف الكِرام. (مله([6])) الميم واللام والهاء. يقولون: هو مُمْتَلَه العقلِ: ذاهبُه. (ملث) الميم واللام والثاء كلمة. يقال أتيتُه مَلَثَ الظَّلامِ، كما يقال مَلَسَ الظلامِ، وهو اختلاطُه. (ملج) الميم واللام والجيم كلمة. يقال: مَلَجَ الصبيُّ: تناولَ الثَّدي لِلرَّضاع بأدنى فمه. وفي الحديث: "لا تُحرِّم الإملاجةُ والإملاجَتان" وهي أن تُمِصَّه لبَنَها مرَّةً أو مرّتين. (ملح) الميم واللام والحاء أصلٌ صحيح له فروع تتقاربُ في المعنى وإن كان في ظاهرها([7]) بعضُ التَّفاوت. فالأصل البَياض، منه المِلح المعروف، وسمِّي لبياضه. قال: أحْفِزُها عنِّي بذي رونقٍ *** أبْيضَ مِثلِ المِلح قَطَّاعِ([8])ويقال ماء مِلحٌ، وقد قالوا مالح، ذكره ابنُ الأعرابيِّ واحتجَّ بقوله: صَبَّحنَ قَوّاً والحَمَامُ واقِعُ([9])ُ *** وماءُ قَوٍّ مالحٌ وناقِعُ([10]) وملح الماءُ([11]). وسَمكٌ مملوحٌ ومَليح. وأملَحْنا: أصبنا ماءً مالحاً. وأملَحَ الماءُ أيضاً. قال نُصَيب: وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني *** على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ ومَلَحْتُ القدر: ألقَيْت مِلحَها بقَدَر. وأمْلَحتُها: أفسَدْتُها بالمِلح. ويقال مَلَّحت النّاقةَ تمليحاً، إذا لم تَلقَح فعولِجَتْ داخِلَتُها بشيءٍ مالح. ومَلُح الشَّيءُ مَلاحةً ومِلْحاً. والمُمَالَحة: المُواكلة. ثم يستعار المِلْح فيسمَّى الرَّضاع مِلْحاً. وقالت هَوَازِنُ لرسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لو كُنَّا مَلَحْنا للحارث بن أبي شَمِر أو للنُّعمان بن المُنذِر لَحفِظ ذلك فينا"، أرادو أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم كان مُسترضَعاً فيهم. ويستعيرون ذلك للشَّحم يسمُّونه المِلْح. يقال املَحْتُ القِدرَ: جعلتُ فيها شيئاً من شَحم. وعليه فُسِّر قوله: لا تلُمْها إنَّها من نِسْوةٍ *** مِلْحُها موضوعةٌ فوقَ الرُّكَبْ([12])هَمُّها السِّمَن والشّحم. والمُلْحة في الألوان: بياضٌ، وربَّما خالَطَه سوادٌ. ويقال كَبشٌ أملَحُ. ويقال لبعضِ شُهور الشِّتاء مِلْحان، لبياض ثلجه. والمَلْحاء: كَتيبةٌ كانت لآل المنذر. والمَلاّح: صاحبُ السفينة، قياسُه عندنا هذا، لأنَّ ماءَ البَحرِ ملحٌ وقال ناسٌ: اشتقاقُهُ من المَلْحِ: سُرعة خَفَقان الطَّيرِ بجَناحَيه. قال: * مَلْحَ الصُّقورِ تحت دجنٍ مُغْيِنِ([13]) * ومما شذَّ عن الباب المُلاَّح من نَبات الحمْض، إلاَّ أن يكون في طَعمِهِ مُلوحة. والمَلْحاء: ما انحدر([14]) عن الكاهل والصُّلب. والمَلَح: ورمٌ في عُرقوب الفَرَس. (ملخ) الميم واللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إخراج شيء من وعائه أو من غيره. وامتَلَخَت العُقَاب عينه: أخرجَتْها. وامتلَخْتُ اللِّجَامَ من رأس الدابَّة. والمليخ: اللَّحمُ لا طَعمَ له. و [المَلاَّخ: الملاّق([15])] لأنَّه يستخرج الإنسان أو ما عنده بملَقِه. قال رؤبة: * ملاّخُ المَلَقْ([16]) * و [منه] قول الحسن: "يَمْلَخُ في الباطل". (ملد) الميم واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على نَعْمةٍ ولِين وملاسةٍ. وشاب أمْلَدُ: ناعِمٌ. والملَد المصدر. وامرأةٌ مَلْداءُ: معتدلة الخَلْق حَسنة. وغصنٌ أُمْلُودٌ: ناعم. وملَّدتُ الأديم: مرَّنتُه. والإمليد من الصَّحارى كإمليس: الصَّحصَح([17]). [و] منه المَلَدان. (ملذ) الميم واللام والذال ذكروا فيه كلمتين أيضاً. المَلْذ: أن يكون يمُدُّ الفرس ضَبْعَيْه في عَدْوه حتَّى لا يجد مزيداً. ومَلَذَه بالرُّمح: طعَنَه به. قال أبو بكر([18]): المَلْذ: السُّرعة في المجيء والذهاب. وذئبٌ مَلاَّذٌ. (ملس) الميم واللام والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تجرُّدٍ في شيء، وألاّ يَعْلَقَ به شيء، فهو أملَسُ. ويقال للرّجُل الذي لا يَلْصَق به ذمٌّ: هو* أملَسُ الجِلد قال: * فَمُوتَنْ بها حُرَّاً وجلدُك أمْلَسُ([19]) * وأرضٌ أمالِيسُ: لا نباتَ بها. ويقال في البيع: "المَلَسَى لا عُهْدَةَ له"، أي لا متعلَّق لـه. وقد سبق ذكره ومن الباب المَلْس: سَلُّ الخُصيةِ بعروقها. وكبش مملوسٌ. ومنه المَلْس: السَّوق الشَّديد، أي إنَّه يمضي حتى لا يمكن أن يُتعلَّقَ به. وقولهم: أتيتُه مَلَسَ الظَّلام من باب الثاء، وقد فسَّرْناه ورُمَّانٌ إملِيسيٌّ. (ملص) الميم واللام والصاد قريبٌ من ملس، وهو يدلُّ على إفلات الشَّيء بسرعة. وامَّلَص الشيءُ من يدي: أفلَتَ، امِّلاصاً. ومَلِصَ الرِّشاءُ من اليد يَمْلَص. قال: * فرَّ وأعطانِي رِشَاءً مَلِصا([20]) * ومنه أمْلَصَت المرأةُ: رمَت بولدها إملاصاً؛ والولد مَلِيص. ومنه سيرٌ إمليص: سريع. (ملط) الميم واللام والطاء أُصيلٌ يدلُّ على تسويةِ شيءٍ وتسطيحه. وملَّطت الحائطَ بالمِلاط أُملِّطه تمليطاً: طيَّنته وسويْتُه والمِلاطان: الجَنْبان، كأنَّهما مُلِطا مَلْطاً. وابنا مِلاَطٍ: العضدان. والأمْلَط: الذي لا شَعَْر عليه. ويقاس على هذا فيُقال للرّجُل القليل الخيرِ المتمرِّد: مِلْطٌ. قال أبو بكر([21]): وكلُّ شيءٍ ملّطته فهو مِلاطٌ. (ملع) الميم واللام والعين أصلٌ يدلُّ على سرعةٍ وخِفّةٍ. ومَلَعت النّاقةُ في سَيرها وناقةٌ مَيْلَع فَيْعَلٌ منه. والمَلْع: السُّرْعة في المرور والاختطاف. ومن الباب المَلِيع: الأرضُ لا نباتَ بها. (ملغ) الميم واللام والغين كلمةٌ. يقولون: المِلْغ: الأحمق. و التملُّغ: التحمُّق. (ملق) الميم واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على [تجرُّد] في الشيء ولين. قال ابن السكِّيت: المَلَق من التملُّق، وأصله التَّليين. والمَلَقَة: الصَّفاة المَلْسَاء. ويقال الإملاق: إتلافُ المال حَتَّى يُحوِج. والقياس واحد، كأنَّه تجرَّدَ عن المال. وانْمَلَقَ ساعدُ الرجل: انسحَجَ من حَمْل الأحمال. قال: وحَوقَلٌ ساعدُه قد انْمَلَقْ *** يقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق([22])والمَلَقَة: الأرض لا يكاد يَبيِن فيها أثر، والجمع المَلق والمَلَقَات. ومَلَقْتُ الثوب: غَسَلتُه، لأنَّك تجرِّده عن الوسَخ. (ملك) الميم واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ في الشيء وصحة. يقال: أملَكَ عجِينَه: قوَّى عَجنَه([23]) وشَدَّه. وملّكتُ الشَّيءَ: قوّيتُه قال: فملّكَ باللِّيط الذي فوق قِشرها *** كَغِرقئِ بيض كنَّه القيضُ من عَلِ([24])والأصل هذا. ثم قيلَ مَلَكَ الإنسانُ الشَّيء يملِكُه مَلْكاً. والاسم الملْك؛ لأنَّ يدَه فيه قويّةٌ صحيحة. فالمِلْك: ما مُلِك من مالٍ. والمملوك: العبْد. وفلانٌ حَسن المَلَكة، أي حسن الصَّنيع إلى ممالكيه. وعبدُ مَمْلكةٍ: سُبِيَ ولم يُملَك أبواه. وما لفلانٍ مولى مَلاَكةٍ دونَ الله تعالى، أي لم يملكْه إلاّ هو. وَكنّا [في]([25]) إملاكِ فلانٍ، أي أملكناه امرأتَه. وأملكناه مثل ملّكناه. والمَلَك: الماء يكون مع المسافر، لأنَّه إذا كان معه مَلَك أمرَه. (ملو) الميم واللام والحرف المعتلّ أصل صحيح يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ زمانٍ أو غيره. وأملَيت القيدَ للبعير إملاءً، إذا وسَّعته. وتملّيت عُمْرِي، إذا استمتَعت به. والمَلَوانِ: اللّيل والنهار. والملاوة([26]): ملاوة العيش، أي قد أُمليَ له. ومن الباب إملاء الكتاب. والله أعلم بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) هذا الموضع موضع مادة (مله)، ولكن هكذا ورد في الأصل فآثرت إبقاء الترتيب حرصاً على أرقام الأصل. ([2]) في الأصل: "الدم". ([3]) في الأصل: "قام". ([4]) هو الجهني: اللسان (ملأ) وإصلاح المنطق 423 وهو عبد الشارق بن عبد العزى، كما في الحماسة. ([5]) في اللسان وإصلاح المنطق: "إذ روأنا". ([6]) في الأصل: "مثل"، تحريف. وقد سبق التنبيه على أن حق هذه المادة أن تتصدر الباب. ([7]) في الأصل: "في ظهرها". ([8]) البيت لأبي قيس بن الأسلت الأنصاري في المفضليات (2: 84). ([9]) الرجز لأبي زياد الكلابي في اللسان (ملح). وضبطت "الحمام" في اللسان بكسر الحاء، والصواب فتحها كما في المجمل، أي والحمام في مجثمه في أواخر الليل قبل أن يطير. ([10]) في الأصل: "نافع" ، صوابه في المجمل واللسان. ([11]) يقال ملح يملح ملوحة وملاحة، مثل سهل يسهل سهولة، وملح يملح ملوحاً، بفتح لامي الفعلين وضم ميم المصدر. ([12]) البيت لمسكين الدارمي في اللسان (ملح 439) والمخصص (17: 8). وورد بدون نسبة فيه (4: 141/ 13: 125). قال ابن سيده: "أنث، فإما أن يكون جمع ملحة، وإما أن يكون التأنيث في الملح لغة". وقد اختلف اللغويون في تفسير هذا البيت، فقال بعضهم: إنه يقال للرجل الحديد الطبع: ملحه على ركبتيه. وقال: الأصمعي: هذه زنجية، والملح شحمها هنا، وسمن الزنج في أفخاذها. وقال ابن الأعرابي: هذه قليلة الوفاء، والملح هاهنا يعني الملح -أي الملح المعروف- يقال فلان ملحه على ركبتيه، إذا كان قليل الوفاء. ([13]) الرجز في اللسان (ملح) والمخصص (8: 138). ([14]) في الأصل: "ماء انحدر"، صوابه في المجمل واللسان. ([15]) التكملة من المجمل. ([16]) ديوان رؤبة 106 واللسان (ملخ، ملق). وفي الديوان: إذا تتلاهن صلصال الصعق *** معتزم التجليح ملاخ الملق ([17]) الصحصح: المستوية الجرداء. وفي الأصل: "الصحيح" ولبس به. ([18]) الجمهرة (2: 318). ([19]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 نسخة الشنقيطي، والحماسة (1: 268). وصدره: * فلا تقبلن ضيما مخافة ميتة * ([20]) أنشده في اللسان (ملص). ([21]) الجمهرة (3: 116). ([22]) أنشده في اللسان (ملق). ([23]) في الأصل: "عجينة". ([24]) لأوس بن حجر في ديوانه 19 واللسان (ملك، ليط). ([25]) التكملة من المجمل. ([26]) هذه مثلثة الميم. ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR659 harfم ل ق
قام على الملقة وهي الصخرة الملساء.
وسرنا في الملق والملقات وهي القيعان الملس الصّلاب.
وملق الأرض بالمملقة: ملسها بالمملسة.
وملّق الجدار بالمالق والمملق.
وخاتم قلق: ملق.
وأزلقت المرأة وأملقت.
ومن المجاز: أملق الدهر ماله: أذهبه وأخرجه من يده.
وأملق الرجل: أنفق ماله حتى افتقر.
ورجل مملق.
وقال أعرابيّ: قاتل الله النساء كيف يمتلقن العلل لأكأنها تخرج من تحت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.289 harfالمَلَقُ: الوُدّ واللطف الشديد، وأَصله التليين وقيل: المَلَقُ شدة لطف الودّ، وقيل: الترفق والمداراة، والمعنيان متقاربان، مَلِقَ مَلَقاً وتمَلَّقَ وتَملَّقَهُ وتمَلّقَ له تمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً أَي تودد إليه وتلطف له: قال الشاعر:
ثلاثة أَحْبابٍ: فَحُبُّ عَلاقَةٍ،
وحُبُّ تِمِلاَّقٍ، وحُبٌّ هو القَتْل
وفي الحديث: ليس من خُلُق المؤمن المَلَقُ؛ هو بالتحريك الزيادة في التَّوَدُّد والدعاء والتضرع فوق ما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR328 harf* م ل ق * * تَمَلَّقَهُ * و * تَمَلَّقَ * له * تَمَلُّقًا * و * تِمِلاَّقًا * بالكسر أي تودد إليه وتلطف له و * المَلَقُ * الوُدُّ واللُّطف وقد * مَلِقَ * من باب طرِب ورجل * مَلِقٌ * يُعطي بلسانه ما ليس في قلبه و * انْمَلَق * منه الشيء أفلت و * المَلَقَةُ * الصَّفاة الملساء و * الإمْلاَقُ * الافتقار ومنه قوله تعالى ﴿من إملاق﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.331 harfملقه يملقه ملقا: محاه كلمقه، نقله الجوهري. وملق جاريته وملجها، أي: جامعها كما يملق الجدي أمه إذا رضعها. وملق الثوب والإناء يملقه ملقا: غسله. والملق: الرضع. يقال: ملق الجدي أمه يملقها ملقا: رضعها وكذلك الفصيل والصبي، عن ابن الأعرابي. وقرئ على المنذري: ملق الجدي أمه يملقها، قال: وأحسب ملق الجدي أمه يملقها: إذا رضعها لغة. وملقه بالسوط والعصا ملقا: ضربه. ويقال: ملقه ملقات إذا ضربه. وقال الأصمعي: ملق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR602 harfمَلَقَهُ
1 مَلَقَهُ ذ He flayed him with a whip: like سَلَقَهُ. (TA in art. سلق.)
تَمَلَّقَهُ
5 تَمَلَّقَهُ ذ , (S, K,) and تَمَلَّقَ لَهُ, (S, Msb, K,) inf. n. تَمَلُّقٌ and تِمِلَّاقٌ, [like تِحِمَّالٌ and تِكِلَّامٌ, not تَمْلَاقٌ as in the CK,] He behaved in a loving, or an affectionate, and a blandishing, or coaxing, manner to him. (S, Msb, * K.) See a verse cited in art. رضو, conj. 5.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.197 harfمَلَقَ
مَلَقَ U ( n. ac. مَلْق 1 ),
a. Effaced, blotted out.
b. Washed.
c. Sucked.
d. [ acc. & Bi ], Struck with.
e. Lay with.
f. Went quickly.
مَلِقَ
مَلِقَ A ( n. ac. مَلَق 4 )
a. [ La ], Flattered, fawned upon.
b. Slipped off ( ring ).
مَلَّقَ
مَلَّقَ II ,
a. Smoothed; levelled.
b. see I (d) .
مَاْلَقَ
مَاْلَقَ III
a. [ acc. ], see ( مَلِقَ ) ( a ).
أَمْلَقَ
أَمْلَقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.304 harfملق
مَلَقَ - يَمْلُقُ - أَمْلَقَ - يُمْلِقُ - إِمْلاق
مَلَقَ - يَمْلُقُ + الكائن: يكون أملساً لا شيء عليه من غبار أو تراب أو شعر أو متاع أو مال أو ما شابه
أَمْلَقَ - يُمْلِقُ: على وزن " أَفْعَلَ " من " مَلَقَ - يَمْلُقُ ": جعله " يَمْلُقُ ": جعله يصير أملساً لا شيء عليه من غبار أو تراب أو متاع أو شعر أو مال أو ما شابه
إِمْلاق - الإملاق: اسم
Sîgalar(1)
Mücavir kökler25 mücavir (35 toplam)
- ولد
2 ortak ayet · “Yavru” demektir
- رزق
2 ortak ayet · Üzüm demektir
- قتل
2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- أيي
2 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- خطأ
1 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- وصي
1 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- فحش
1 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- بطن
1 ortak ayet · Batın karın demektir
- خشي
1 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
- عقل
1 ortak ayet · Akledersiniz
- ظهر
1 ortak ayet · Arka demektir
- تلو
1 ortak ayet · Tilvi toklu demektir
Geçtiği ayetler(2)
… بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ …
Mal kaybetmekDe ki: Gelin, Rabbınızın size neleri haram kıldığını ben söyleyeyim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya-babaya iyilik edin. Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Sizin de onların da rızkını veren Biziz. Kötülüğün gizlisine de, açığına da yaklaşmayın. Hak ile olmadıkça, Allah’ın haram kıldığı bir cana kıymayın. İşte aklınızı başınıza alasınız diye size, bunları emretti.
وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا
Mal kaybetmekÇocuklarınızı açlık korkusuyla öldürmeyin. Onlara da size de Biz; rızık veririz. Muhakkak ki onları öldürmek, büyük bir günahtır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فقر, عيل, خصاصة |
| Zıt Kök | غني |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzeyin sürtünme veya aşınma ile pürüzsüzleşmesi, üzerindeki tutucu ve koruyucu unsurlardan tamamen sıyrılarak çıplak kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Eldeki tüm maddi dayanakların, birikimin ve geçim vasıtalarının sıyrılarak tükenmesi ve tam bir yoksunluk içine düşülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İnsanın rızık güvencesini kendi mülkiyetinde sanıp yokluk korkusuyla geleceğini ve neslini karartması karşısında ilahi kefaletin teminatı |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece sıradan bir yoksulluk sanılması; oysa eldeki tüm sermayenin sıyrılarak sıfırlanması ve mutlak tüketim histerisi boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir şeyin sınırlarına kadar dolması, uzaması, sürtünmesi veya tekrarlanarak pürüzsüzleşip tekdüzeliğe dönüşmesi; ملأ, ملح, ملك, ملل, ملي köklerinde görüldüğü üzere kuşatma, sürme, doluluk veya bıkkınlık veren aşınma ortak paydasıdır | ق | Boğazdan ve sınırdan gelen sert temas etkisi eklenerek, sürtünme ve sıyrılma eylemini son raddesine ulaştırmış; yüzeydeki her türlü kalıntıyı koparıp atarak mutlak bir pürüzsüzlük, çıplaklık ve tam bir sıfırlanma manası kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli akış, dalgalanma veya yüzeyden kayıp giden sıvı hareketini temsil eder |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi bir hedefe doğru sevk etme, sürme ve çekip alma kuvvetini sağlar |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çizgisel son noktayı, mutlak sınırı ve nihai daralmayı belirler |
| ملق | su; akış, çokluk, derinlik + çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama + ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Birikimin ve akışkan unsurların yüzeyden hızla sevk edilip nihai sınıra kadar süpürülmesi; yüzeyde tutunacak hiçbir çıkıntı bırakmaksızın mutlak bir kayganlık ve soyulma meydana gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerinde hiçbir pürüz, tutamak veya bitki bulunmayan, üzerinden suyun ve basan ayağın kayıp gittiği pürüzsüz ve çıplak kaya صفاة ملساء ve ağır yük taşımaktan derisi aşınıp düzleşen kol için kullanılır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ru‘be ve benzeri erken dönem şairlerinin şiirlerinde devenin veya hamalın yük taşımaktan ön kolunun aşınmasını tasvir eden وحوقل ساعده قد انملق mısraında olduğu gibi derinin soyulup kayganlaşması manasında geçmektedir |
| Erken Arapça kullanım | Yüzeyin pürüzsüzleştirilmesi, sıvanması, elbisenin kirden tamamen arındırılması ملق الثوب ve bir kimseye karşı çıkar sağlamak amacıyla aşırı yumuşak, kaygan ve yapmacık davranma تملق anlamlarında yaygınlaşmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça ملق kökü, Sami dillerinde kayganlaşma, pürüzsüzleşme, dilden dökülen kaygan sözler ve elden kayıp giden nesneler semantik sahasında kök salmıştır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök, genellikle düzleştirme, ovma veya kaygan/tatlı dille ayartma melek / mlaq ekseninde paralel çağrışımlar üretir. Arapça bu fiziksel çekirdeği iki temel soyut yöne genişletmiştir: İlki ahlaki düzlemde tutunaksız, kaygan ve yapmacık nezaket sergilemek yani dalkavukluk; ikincisi ise iktisadi düzlemde eldeki malın son zerresine kadar erimesi, kişinin varlıktan tamamen sıyrılarak çıplak ve desteksiz kalmasıdır. Kur'an bu ikinci hattı if'âl kalıbında imlâk olarak rızık endişesi bağlamında merkeze alır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pürüzsüz kaya ve aşınmış deri anlamından türeme | Sert bir yüzeyin sürtünerek kayganlaşması, eldeki sermayenin tamamen sıyrılarak gitmesi ve insanın dilsiz bir yokluğa yuvarlanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice düzleştirme ve yumuşatma formları | Nesneyi sıvazlama, düzleştirme ve dilde kayganlaşarak yapmacık yumuşaklık gösterme ortak kök ailesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli bir izomorph bağı güvenilir olarak kanıtlanamamıştır | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملق | Anlamlı | Kayganlaşma, sıyrılma, tükeniş | Pürüzsüzleşme, aşınma, eldeki malın tamamen çıkması ve yapmacık nezaket | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مقل | Anlamlı | Gözbebeği, suya daldırma | Gözün yuvarlağı ve bir şeyi sıvının içine daldırıp çıkarma hareketi | Kur'an'da geçmez |
| لمق | Anlamlı | Silme, yazıyı kazıma, yol | Bir izi veya yazıyı silip yüzeyi düzleştirme; açık ve düz yol | Kur'an'da geçmez |
| لقم | Anlamlı | Lokma, yutma | Bir nesneyi bir kerede ağza alıp yutma ve yolu hızla katetme | Kur'an'da geçer |
| قمل | Anlamlı | Parazitlenme, bit | Küçük parazitlerin üremesi, topraktan küçük şeylerin kaynaması | Kur'an'da geçer |
| قلم | Anlamlı | Kesme, yontma, yazma aleti | Bir şeyin ucunu kesip incelterek düzgün ve yazmaya elverişli hale getirme | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملق | Merkez | Sıyrılarak tükenme, mutlak yoksunluk | Varlığın elden tamamen sıyrılıp gitmesi, geride hiçbir tutunacak maddi zemin kalmaması | İmlâk; sıfırlanma derecesinde tam yokluk |
| فقر | Komşu | İhtiyaç, omurga kırıklığı | Kişinin belini kıran, kendi kendine yetmesini engelleyen temel yetersizlik | ملق köküne göre daha genel ve sürekli bir ihtiyaç hali |
| عيل | Komşu | Aile yükü ve geçim darlığı | Bakmakla yükümlü olunan nüfusun artması sebebiyle ortaya çıkan darlık | Ailevi mesuliyet eksenli rızık sıkıntısı |
| خصاصة | Komşu | Boşluk, gedik, şiddetli mahrumiyet | Hayatta bir gediğin, açıklığın oluşması ve acil zaruri ihtiyaç durumu | Kişisel fedakarlık ve özveri bağlamında hissedilen eksiklik |
| غني | Zıt | Kendi kendine yetme, doluluk | Başkasına veya dış desteğe muhtaç olmama, varlıkça tam ve zengin bulunma | İmlâk durumunun taban tabana zıddı olan mutlak doygunluk |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملق | Pürüzsüzleşme, maldan sıyrılma, yoksulluk | Somut aşınma ve soyulmadan iktisadi sıfırlanmaya uzanan tam tükeniş hali | Kesin |
| Latince | depauperatio, nudatio | Çıplak kalma, tamamen yoksullaşma | Varlığın dış kabuğundan soyulmasını karşılar ancak dalkavukluk semantiğini içermez | Güçlü |
| İngilizce | destitution, impoverishment | Tam yoksunluk, sıfırlanma | Sıradan fakirliği (poverty) aşan, eldeki her şeyin kaybı durumunu iyi verir | Güçlü |
| Almanca | Verarmung, Mittellosigkeit | Araçsızlık, sermayesizlik, tam sefalet | Kişinin hiçbir tutunacak imkanının kalmaması yönünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | dénuement, indigence | Çıplaklık derecesinde yokluk | Maddi koruma kalkanlarının tamamen yitirilmesi durumunu aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِمْلَاقٍ (Mevcut fiili durum) | Halihazırda yaşanan mutlak kıtlık ve sıfırlanma | Fakirliğin bizzat içinde bulunup çocukların rızkını temin edememe gerekçesiyle cana kıyma yasağı (En'âm 6:151) |
| خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ (Gelecek korkusu) | Gelecekte vuku bulmasından korkulan iflas ve açlık vehmi | Varlık varken bile gelecekte kaynakların tükeneceği evhamıyla nesli yok etme yasağı (İsrâ 17:31) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık nazariyesi ve tevekkül | Rızkı verenin yaratıcı olduğu hakikati karşısında insanın rızık korkusuyla varoluşsal suç işlemesi | Rezzâk isminin mutlaklığı ile rızkın yaratılmış sebeplere indirgenemeyeceği |
| Fıkıh | Nafaka ve can dokunulmazlığı | Fakirlik ve çaresizlik gerekçesiyle çocuk düşürme veya öldürmenin mutlak haramlığı | Yaşama hakkının ekonomik gerekçelerle hiçbir surette askıya alınamayacağı |
| Tefsir | İki ayet arasındaki takdim-tehir nüansı | En'âm suresinde ebeveynin, İsrâ suresinde ise çocuğun rızkının önce zikredilmesinin hikmeti | Mevcut imlâk halinde önce anne-babanın, müstakbel imlâk korkusunda önce evladın rızkının garanti edilmesi |
| Hadis | Münafıklık ve ahlaki zaafiyet | ليس من خلق المؤمن الملق hadisinde geçen aşırı dalkavukluk ve samimiyetsiz yumuşaklık | Menfaat elde etmek için hakikatten taviz verip kaygan ve yapmacık tavır takınma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve rızık inancı | Rezzâk güvencesi | Gelecek kaygısını ilahi teminata bağlama | İnsanın yokluk korkusunu aşarak hayatı koruma sorumluluğunu üstlenmesi | Kesin |
| İlmi | İstatistiki ve biyolojik planlama | Nüfus ve kaynak dengesi | Korkuya dayalı mühendisliği engelleme | Kaynak kıtlığı teorilerinin vahşi cinayet ve soykırım politikalarına dönüşmesini önleme | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal refah ve nesil emniyeti | Demografik güvenlik | Gelecek kuşakların hayat hakkını koruma | İktidarın ve toplumun, yoksulluğu insanı yok ederek değil üretimi artırarak çözmesi | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye tükenişi ve tüketim buhranı | Likidite ve sermaye sıfırlanması | Dayanaksızlık krizini aşma | Eldeki tüm varlığın kaybolduğu dip krizlerde insan hayatının metalaştırılmasını engelleme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz yüzey ve sıfır potansiyel (Zero-energy state) | Yüzeydeki tüm pürüzlerin silinmesiyle tutunma katsayısının sıfıra inmesi ve sistemin potansiyel rezervinin tamamen boşalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam mülksüzleşme ve varoluşsal panik (Lumpenleşme / Anomi) | Bireyin tüm sosyal ve ekonomik güvencelerini yitirerek rasyonel ahlaki sınırları terk edip canice reflekslere sürüklenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İmlâk kelimesinin sadece gelir azlığı veya klasik anlamda fakirlik düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birikimin, sermayenin ve eldeki tüm dayanakların sıyrılarak tabanın görünmesi; insanın psikolojik ve biyolojik olarak kendini tamamen korunmasız hissettiği dip yoksunluk hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının sadece sefalet içindeki kabilelere ait tarihsel bir sapma sanılması; oysa günümüzün gelişmiş toplumlarında da görülen zenginlik içindeki gelecek ve refah kaygısıyla nesli sınırlama/yok etme zihniyetinin kökteki imlâk korkusuyla eşleştiğinin anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın iktisadi korkularının ahlaki sınırları nasıl tahrip edebileceğini ve can dokunulmazlığını dahi ihlal ettirecek bir cinnet haline dönüştürebileceğini en çıplak somut metaforla ortaya koyduğu için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nesil emniyeti, çocuk hakları, rızık kefaleti ve Cahiliye adetlerinin tasfiyesini emreden haramlar ve temel ahlak ilkeleri ayetlerinde (En'âm 6:151, İsrâ 17:31) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Rızkın failinin insan veya anne-baba olduğu yanılgısını düzeltir; rızık korkusunun insan hayatını sonlandırmak için asla meşru bir mazeret olamayacağını tescil eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaş veya deri gibi bir yüzeyin sürtünme sonucu tamamen pürüzsüzleşmesi, üzerindeki her türlü örtü, pürüz ve tutamağın sıyrılarak kaygan ve çıplak kalmasıdır.
- Soyut anlamİnsanın sahip olduğu tüm maddi varlığın, birikimin ve geçim imkanlarının eriyip gitmesi neticesinde mutlak bir çıplaklık, çaresizlik ve varoluşsal güvencesizlik içine düşmesidir.
- Sistematik karşılıkİktisadi sistemde sermayenin sıfırlanması; itikadi sistemde ise rızık endişesinin hayat hakkını çiğneyen yıkıcı bir evhama dönüşmesi karşısında ilahi rezzâkiyet ilkesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin elindeki maddi birikim ve sermaye düzeyini gösterir; bu değerin sıfıra yaklaşması () imlâk durumudur. insanın sermayeye bağlı güvenlik ve ahlaki muhakeme fonksiyonudur; sermaye sıfırlandığında insanın zihinsel dengesi çöküşe () sürüklenir. Modelin ikinci kısmı ise Kur'ani ilkeyi sembolize eder: Rızık akışı , insanın elindeki sermayenin bir fonksiyonu değil, ilahi rububiyet ve kozmik nizamın mutlak kaynağının bir tezahürüdür; dolayısıyla sermayenin sıfırlanması rızkın kesileceği anlamına gelmez.