مَن
م - َ - ن
KÖK- 859 geçiş
- 686 ayet
- 23 sîga
- 4 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kimse
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: من
Ayrıca: مِن
Notlarım
Sözlükler(4)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.779 harfMadde başı: منمَنْ اسمٌ لمن يصلُح أن يخاطب، وهو مبهَم غير متمكّن، وهو في اللفظ واحد ويكون في معنى الجماعة، كقوله تعالى: "ومِنَ الشياطينِ مَنْ يَغوصونَ له". ولها أربعة مواضع: الاستفهام، نحو مَنْ عندك. والخبر، نحو رأين مَنْ عندك. والجزاء، نحو مَنْ يُكرِمُني أُكرِمه. وتكون نكرةً موصوفةً، نحو مررت بمَنْ مُحْسِنٍ، أي بإنسانٍ مُحْسِنٍ. وإذا جعلت مَنْ اسماً متمكِّناً شدَّدته لأنَّه على حرفين. كقول الراجز:
حتَّى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.812 harfMadde başı: من- عبارة عن الناطقين، ولا يعبر به عن غير الناطقين إلا إذا جمع بينهم وبين غيرهم، كقولك: رأيت من في الدار من الناس والبهائم، أو يكون تفصيلا لجملة يدخل فيهم الناطقون، كقوله تعالى: ﴿فمنهم من يمشي﴾ الآية [النور/45]. ولا يعبر به عن غير الناطقين إذا انفرد، ولهذا قال بعض المحدثين (عجز بيت نسبه المؤلف في الذريعة ص 24 للمتنبي، ولم أجده في ديوانه، وصدره:
[حولي بكل مكان منهم خلق] ) في صفة أغنام نفى عنهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR19.455 harfMadde başı: منقُرَى نَهْرِ الملك ، منهم : أَبو عبدِ اللَّهِ حمادُ بنُ سعيدٍ الضَّريرُ المُقْرِىءُ ، قَدِمَ بَغْدادَ وقَرَأَ القُرْآنَ ، عن ياقوت ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ والعلاَّمَةُ ناصِحُ الإسْلامِ أَبو الفتْحِ نَصْرُ بنُ فتيان بنِ المَنِّي ، بفتحٍ فتشديدٍ مَكْسورَةٍ شيخُ الحَنابِلَةِ في حُدودِ السَّبْعِين وخَمْسُمائَةٍ ؛ وابنُ أَخِيهِ محمدُ بنُ مُقْبِل بنِ فتيان بنِ المَنِّي عن شهْدَةٍ ضَبَطَه الحافِظُ ،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.841 harfMadde başı: منمَنْ
مَنْ (
a. Interrog. pron. ) Who? whom?
b. ( rel. pron. ), He who, she who, whoever, whosoever; some one who; those who; whom.
مَنْ هُو
مَنْ هُو
a. Who is he?
مَنْ نَظَرَتْ
مَنْ نَظَرَتْ
a. Who is it she saw? Whom has she seen?
مِن النَّاسِ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بَاللّٰهِ
مِن النَّاسِ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بَاللّٰهِ
a. There are some men who do not believe in God.
مَرَرْت بِمَنْ مُعْجِبٍ
Sîgalar(23)
Mücavir kökler485 mücavir (908 toplam)
- أله
380 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شيأ
134 ortak ayet · Şey
- هدي
90 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- ضلل
68 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- ظلم
80 ortak ayet · Zalimler
- أمن
136 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- سبل
48 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- تبع
43 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- صلح
45 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- رحم
67 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- نفس
60 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- علم
125 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
Geçtiği ayetler(686)
Bu kök 686 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ
Kimseİnsanlardan öyleleri vardır ki inanmadıkları halde Allah’a ve ahiret gününe inandık, derler.
… إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ …
KimseHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ …
Her kimŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.
بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Her kimHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
… إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا …
KimseSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.
… اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ …
KimseNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.
قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ
Her kimDe ki; kim Cebrail’e düşmansa (bilsin ki; ) elinin önündekileri tasdik eden, mü’minler için hidayet ve müjde olan senin kalbine Allah’ın izniyle o indirmiştir.
مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ
Her kimKim Allah’a, meleklerine, peygamberlerine, Cebrail’e ve Mikail’e düşman olursa; şüphesiz ki, Allah’da kafirlerin düşmanıdır.
… عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
KimseEhl-i Kitab’dan kafir olanlar da, müşrikler de Rabbınızdan size hiç bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah, büyük lütuf ve ihsan sahibidir.
وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
KimseVe dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | من |
| Yapı | İki harfli işlev sözü (ism-i mevsûl, şart veya istifhâm ismi) |
| Özel Durum | Edat/isim soylu mebnî işlev sözü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, الذي, أي |
| Zıt Kök | ما |
| Çekirdek Özet 1 | Akıl, irade ve bilinç sahibi varlıklara işaret eden genel belirteç |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi teklife, hesaba ve tercihe muhatap özneyi şart ve mevsûl kalıbıyla çerçeveleme |
| Çekirdek Özet 3 | Ahlaki ve itikadi sorumluluğu kişiselleştiren evrensel özne kategorisi |
| Kritik Hata Riski | Akıl sahiplerine özgü bu yapıyı nesnelere indirgemek veya genel şart bildiren yapısını belirli şahıslara hasrederek evrensel hitabı daraltmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| من | Akıl sahibi varlığa yönelme, bilinçli faili belirleme ve ayırma işlevi | Veri bulunamadı | Asli iki harfli yapıda türetim eki bulunmayıp yapının kendisi bağımsız mebnî bir isim olarak akıl sahiplerine tahsis edilmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Potansiyel faillerin oluşturduğu geniş küme ve belirsizlik alanı |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşayan, düşünen ve faaliyette bulunan canlı, bilinçli özne |
| من | Suyun içindeki canlı varlığın tebellür etmesi gibi, genel varlık alanı içerisinden bilinçli ve sorumlu failin seçilip belirlenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Somut bir nesne kökünden ziyade, yöneltilen dikkat ile akıl sahibi bir faili işaret etme, sorma veya genelleyen bir bağlaç olarak niteleme işlevi görür |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde akıl sahibi özneleri genelleyen şart edatı veya soru ismi olarak yaygın biçimde kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik Arapçada kimlik sorma, şart koşma ve belirli ya da belirsiz bilinçli şahısları niteleyen ism-i mevsûl olarak temel sentaktik unsurdur |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ı.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde من yapısı, akıl sahibi varlıkları sormak ve işaret etmek üzere kullanılan arkaik bir sorgu ve mevsûl çekirdeğidir. İbranicede akıl sahipleri için soru zamiri olarak kullanılan mī (מִי) ve Akadcada aynı işleve sahip mannu biçimleri, bu yapının ortak Sami mirasındaki bilinçli özneye dönük işaret çekirdeğini açıkça belgeler. Süryanicede mānā veya man formuyla paralel bir varlık gösterir. Yapının asli işlevi, akıl dışı veya cansız varlıklar için kullanılan mā/meh formuna karşılık, iradeli ve akıllı failleri kümeden ayırt ederek sorgulamak ve bağlamaktır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen’in Semitik Kök Sözlüğü.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | من lafzı akıl sahibi varlıklara has mebnî isim | Akıl sahibi failleri şart, istifhâm ve sıla cümlelerinde özneleştiren değişmez yapı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mī, Akadca mannu, Süryanice man | Bütün Sami dillerinde akıl ve irade sahibi varlıkları işaret eden ortak kök | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sorgu ve işaret morfemleri | Bazı Afro-Asyatik dillerde görülen interrogatif m- tabanlı işaret ögeleri | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Leslau.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| من | Anlamlı | Bilinçli özneyi işaretleme | Akıl sahibi failleri niteleyen şart, soru veya mevsûl ismi | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| نم | Anlamlı | Yaymak, fısıldamak, taşımak | Sözü veya kokuyu gizlice veya azar azar yaymak, koğuculuk yapmak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| من | Merkez | Bilinçli özne | Yalnızca akıl ve irade sahibi varlıkları kapsamına alır | Sorumlu faili öne çıkaran mevsûl veya şart ismi |
| ما | Zıt | Genel nesne ve durum | Esas olarak akıl sahibi olmayanları, sıfatları ve durumları bildirir | Akıl dışı varlıklar veya mahiyetler için kullanılır |
| الذي | Komşu | Belirli mevsûl | Belirli ve tekil bir varlığı bağlar, cins şartı taşımaz | Cinsiyet ve sayı çekimi olan harf-i tarifli bağlaç |
| أي | Komşu | Seçici sorgu ve şart | Bir grup içinden birini veya bir kısmını ayırt ederek belirler | Belirli veya belirsiz kümelerden parça seçmeye yarar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | من | Akıl sahibi özne belirteci | Şart, soru veya ilgi bildiren akıl sahibi fail zamiri | Kesin |
| Latince | quis, quicumque | Kim, her kim | Akıl sahibi varlıkları soru ve şart cümlesinde karşılar | Kesin |
| İngilizce | who, whoever | Kim, her kimse | Bilinçli özneleri niteleyen ve genelleştiren zamir yapısı | Kesin |
| Almanca | wer, wer auch immer | Kim, her kim | İradeli failleri şart ve soru bağlamında bildiren zamir | Kesin |
| Fransızca | qui, quiconque | Kim, her kimse | Şahıs bildiren ilgi ve şart zamiri | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Comparative Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| من (Şart İsmi) | Genel şart ve ceza bildiren özne | Bir fiili işleyen herkesin karşılık bulacağını bildiren hüküm bağlamları (Bakara 2:38, Zilzâl 99:7) |
| من (İsm-i Mevsûl) | Bilinçli faili niteleyen ilgi ismi | İman eden, inkar eden veya belirli bir vasfı taşıyan fertleri tanımlama bağlamı (Bakara 2:8, Enfâl 8:70) |
| من (İstifhâm İsmi) | Tevhid, yetki ve kudreti sorgulayan soru | Allah'ın dışında kimin güç yetirebileceğini sorgulayarak meydan okuma bağlamı (Hûd 11:13, Neml 27:64) |
| من (Mevsûf Nekire) | Herhangi bir kimse | Belirli olmayan akıl sahibi bireye işaret eden bağlamlar (Âl-i İmrân 3:162, İsrâ 17:15) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hitabın evrenselliği ve teklif | Şart bildiren lafzın umum ifade edip etmediği ve mükellefiyetin kapsamı | Bireysel irade ve sorumluluğun mutlak genelliği |
| Fıkıh | Hükümlerin umum ve hususu | Şart ve mevsûl yapılarının bütün mükellefleri kapsayıp kapsamadığı ve tahsis imkânı | Kanunun şahıs ayırt etmeksizin herkese teşmili |
| Tefsir | Hitabın nüzul sebebi ile ilişkisi | Belirli bir şahıs hakkında inen ayetteki yapının lafzan umumi hüküm doğurması | Sebebin hususiliğine rağmen lafzın umumiliği kuralı |
| Hadis | Sünnetin bağlayıcılığı ve vaad | Metinlerde yer alan şartlı müjde ve uyarılarda failin genellenmesi | Bireysel amele bağlanan evrensel karşılık formülasyonu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve hesap | Sorumlu fail | Mükellefiyeti genelleştirme | Bireyin soyut kimliğini ameline ve niyetine bağlayarak eşitler | Kesin |
| İlmi | Mantık ve önermeler | Evrensel niceleyici | Akıl sahibi kümeyi tanımlama | Bütün düşünen özneler için geçerli önermeler kurar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk önünde eşitlik | Vatandaş / Fert | İmtiriyazı kaldırma | Hukuki yaptırımı zümreye değil şartı gerçekleştiren ferde bağlar | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve hak ediş | Hak sahibi aktör | Mülkiyet ve kazancı bireyselleştirme | İktisadi çabanın karşılığını doğrudan çabayı gösterene tahsis eder | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Evrensel ve varlıksal niceleyici () | Belirli bir akıl ve şuur kümesindeki () her bir elemanı fonksiyona girdi yapan değişken | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki süje / Bireysel fail | Sosyal ve hukuki yapılarda hak ve borç altına girebilen iradeli aktör | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin nüzul ortamındaki belirli şahıslara veya sadece dönemin muhataplarına ait olduğunu varsayarak tarihselleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Çağlar ve zümreler üstü bir biçimde, irade taşıyan her bireyi ilahi yasanın doğrudan muhatabı kılması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Evrensel ahlaki ve hukuki ilkelerin kabilevi, ırki veya dönemsel istisnalara tabi kılınarak adaletin zedelenmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi hitabın evrensel adalet, teklif ve ceza/mükâfat mekanizmasını şahıslardan bağımsız genel bir kural olarak kurmasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Amel-karşılık ilişkisini kuran şart ayetlerinde, imanın ve inkarın bireysel sorumluluğunu bildiren pasajlarda ve tevhid sorgulamalarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Belirli bir soyun, zümrenin ya da grubun peşinen kurtulduğu zannını yıkarak ilahi mükafatı yalnızca ameli gerçekleştiren her ferde bağlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamVarlıklar deryası içerisinden düşünen, işiten ve irade sergileyen canlı özneyi tecrit edip öne çıkarma.
- Soyut anlamİlahî kanunlar karşısında her bilinçli bireyi nesnel amelleriyle eşit birer faile dönüştüren evrensel özneleştirme.
- Sistematik karşılıkHukukun, ahlakın ve dinin muhatabı olan soyut insan iradesinin formel ifadesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sembolü akıl ve bilinç sahibi tüm faillerin kümesini, bu kümeden seçilen herhangi bir iradeli özneyi, bu özne tarafından gerçekleştirilen şart koşulmuş eylemi veya taşınan niteliği, ise ilahi yasa gereği söz konusu fiile bağlanan zorunlu neticeyi (karşılığı) temsil eder. Yapı, hiçbir şahsi imtiyaza yer bırakmaksızın eylemi doğrudan sonuca bağlayan evrensel bir şart mekanizması kurar.