نحس
ن - ح - س
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Alevi olmayan duman demektir. Uğursuzdevamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Alevi olmayan duman demektir. Uğursuz
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.830 harfباب الحاء والسين والنون معهما
ح س ن، س ح ن، ن ح س، س ن ح، ن س ح مستعملات
حسن:
حَسُنَ الشَيْءُ فهو حَسَن. والمَحْسَن: الموضع الحسن في البدن، وجمعه مَحاسن. وامرأةٌ حَسناء، ورجُل حُسّان، وقد يجيء فُعّال نعتاً، رجلٌ كُرّام، قال الله -جل وعز-: "مَكْراً كُبّاراً".
والحُسّان: الحَسَنُ جِدّاً، ولايقال: رجل أحسنَ. وجارية حُسّانة.
والمَحاسِن من الأعمال ضد المساوىء، قال الله -عز وجل-: "للذين أحْسَنُوا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR666 harfالنَحْسُ: ضد السعد، وقرئ قوله تعالى: "في يومٍ نَحْسٍ" على الصفة، والإضافةُ أكثر وأجودُ. وقد نَحِسَ الشيءُ بالكسر فهو نَحِسٌ أيضاً. قال الشاعر:
أبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أنَّ إخْوَتَهُـمطَيًّا وبَهْراءَ قومٌ نَصْرُهُمْ نَحِسُ
ومنه قيل: أيامٌ نَحِساتٌ. والنُخاسُ معروفٌ. والنُحاسُ أيضاً: دخانٌ لا لَهَبَ فيه. قال نابغة بني جَعدَة:
يُضيءُ كضَوءِ سِراجِ السَليطِ لم يَجْعَلِ الله فيه نحاسـا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.201 harfح س ن
حسن ، حنس ، سحن ، سنح ، نحس ، نسح : ( مستعملات ) .
حسن : قال الليث : الحَسَنُ : نعت لما حَسُنَ ، تقول : حَسُنَ الشيءُ حُسْناً ، وقال الله جلّ وعزّ : ( وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا ) ( البَقَرَة : 83 ) وقُرِىء ( وَقُولُوا لِلنَّاسِ حَسَنا ) .
أخبرني المنذري عن أحمد بن يحيى أنه قال : قال بعض أصحابنا : اخْتَرْنَا حَسَناً : لأنه يريد قولاً حَسَنَا .
قال : والأُخْرى مصدر حَسُن يَحسُن حُسْناً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.628 harf(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر) النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR549 harf- قوله تعالى: ﴿يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس﴾ [الرحمن/35] فالنحاس: اللهيب بلا دخان، وذلك تشبيه في اللون بالنحاس، والنحس: ضد السعد، قال الله تعالى: ﴿في يوم نحس مستمر﴾ [القمر/19]، ﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات﴾ [فصلت/16] وقرئ (نحسات) (وهي قراءة شاذة) بالفتح. قيل: مشؤومات (وهذا قول الضحاك، حكاه عنه أبو جعفر النحاس في إعراب القرآن 3/33، وكذا قال به قتادة ومجاهد. انظر: الدر المنثور 7/317)،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR289 harfن ح س
سعد فلان على قومه ونحس فهو مسعود ومنحوس وهو يوم نحسٍ ونحوس ومناحس.
وانتحس فلان وانتكس وانتحس جدّه.
ويقال: هو كريم النحّاس طيب الجلاس.
وقال: يا أيها السائل عن نحاسي قصّر مقياسك عن مقياسي وهو الأصل والطبع.
وقال لبيد: وكم فينا إذا ما المحل أبدى نحاس القوم من سمح هضوم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.371 harfالنَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِساتٍ، من جعله نعتاً ثقّله، ومن أَضاف اليوم إِلى النَّحْسِ فبالتخفيف لا غير. ويوم نَحْسٌ وأَيام نَحْسٌ. وقرأَ أَبو عمرو: فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ؛ قال الأَزهري: هي جمع أَيام نَحْسَة ثم نَحْسات جمع الجمع، وقرئت: في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR246 harf* ن ح س * * النَّحْسُ * ضد السَّعد وقُرئ قوله تعالى ﴿في يوم نَحْسٍ﴾ على الصفة والإضافة أكثر وأجود وقد * نَحِسَ * الشيء من باب فهِم فهو * نَحِسٌ * بكسر الحاء ومنه قيل أَيام * نَحِساتٌ * و * النُّحاسُ * معروف و * النُّحاسُ * أيضا دُخان لا لهب فيه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.082 harfالنحس، بالفتح: الأمر المظلم، عن ابن عباد. وقال الأزهري: والعرب تسمي الريح الباردة إذا أدبرت نحسا. وقيل: هو الريح ذات الغبار. وقال ابن دريد: النحس: الغبار في أقطار السماء إذا عطف المحل، قال الشاعر:
إذا هاج نحس ذو عثانين وإلتقت سباريت أغفال بها الآل يمصح والنحس: ضد السعد من النجوم وغيرها، والجمع: أنحس ونحوس. وقد نحس، كفرح وكرم نحسا ونحوسة، الثاني لغة في نحس، بالكسر،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.941 harfنَحِسَ
1 نَحِسَ ذ , aor. نَحَسَ ; (S, A, K;) and نَحُسَ, aor. نَحُسَ ; (K;) and نَحِسُ, like [its contr.] سُعِدَ; (Bd, xvii. 30;) inf. n. [of the first] نَحَسٌ and [of the second نُحُوسَةٌ; (TA;) He, or it, was, or became, unprosperous, unfortunate, inauspicious, or unlucky: (S, A, K:) said of a man, (A, Bd,) and of a star, (TA,) or other thing. (S, TA.)
أَنْحَسَتِ النَّارُ
4 أَنْحَسَتِ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.753 harfنَحَسَ
نَحَسَ A ( n. ac. نَحْس 1 ),
a. Distressed, vexed; tired out. _ast;
نَحِسَ
نَحِسَ A ( n. ac. نَحَس 4 ),
a. Was ill-omened, inauspicious.
نَحُسَ
نَحُسَ U ( n. ac. نَحَاْسَة 22t , نُحُوْسَة 27t ),
a. see ( نَحِسَ ).
نَحَّسَ
نَحَّسَ II ,
a. see V (c) .
b. [ pass. ], Was sad.
c. [ coll. ], Was hard.
d. [ coll. ], Overlaid with copper.
أَنْحَسَ
أَنْحَسَ IV ,
a. Smoked ( fire ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR12.837 harfنحس
نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) - نَحْس - نَحِس - نَحِسَات - نُحَاس
نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) + الكائن: يبرد بشدة حتى درجة التجمد، فلا يقدر على الحركة أو الحس: يصاب ببرد شديد يؤدي إلى إلحاق الضر والأذى به، حتى أنه يخدر ويتبلد لديه الحس، فلا يعود يشعر بأطرافه من شدة البرد
نَحْس: اسم فعل " نَحِسَ - يَنْحَسُ ": الإصابة
نحس نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) - نَحْس - نَحِس - نَحِسَات - نُحَاس نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) + الكائن: يبرد بشدة حتى درجة التجمد، فلا يقدر على الحركة أو الحس: يصاب ببرد شديد يؤدي إلى إلحاق الضر والأذى به، حتى أنه يخدر ويتبلد لديه الحس، فلا يعود يشعر بأطرافه من شدة البرد نَحْس: اسم فعل " نَحِسَ - يَنْحَسُ ": الإصابة ببرد شديد مجمد، وهو كذلك ما يكون بفعل " نَحِسَ - يَنْحَسُ " التجمد والهلاك من البرد الشديد نَحِس: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعِل": حال من " نَحِسَ - يَنْحَسُ " نَحِسَات: جمع " نَحِس " نُحَاس: على وزن " فُعال" اسم فعل من " نَحِسَ - يَنْحَسُ ": اسم آلة أو أداة منه: مادة أو آلة تؤدي إلى البرودة الشديدة وتسبب بذلك الأذى والخدر وعدم الحس ملاحظة: بالعامية نَحَّست يديه أو أطرافه: فقدت الحس، وفي الريح الصرصر: فإنها ريح باردة شديدة البرودة ويوم نحس مستمر: يوم برد شديد مؤذ مستمر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبرودة والحرارة بدرجاتها المختلفة"، وهي: صَافَ - يَصِيفُ، دَفِىءَ - يَدْفَأُ، بَرَدَ - يَبْرُدُ، زَمْهََرَ - يُزَمْهِرُ، صَرَّ - يَصِرُّ، نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ) نحس - نحسات ﴿فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات لنذيقهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا ولعذاب الآخرة أخزى وهم لا ينصرون(16)﴾ فصلت ﴿إنا أرسلنا عليهم ريحا صرصرا في يوم نحس مستمر(19)﴾ القمر نحاس ﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان(33)فبأي آلاء ربكما تكذبان(34)يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس فلا تنتصران(35)﴾ الرحمن ﴿ولو فتحنا عليهم بابا من السماء فظلوا فيه يعرجون(14)لقالوا إنما سكرت أبصارنا بل نحن قوم مسحورون(15)ولقد جعلنا في السماء بروجا وزيناها للناظرين(16) وحفظناها من كل شيطان رجيم(17)إلا من استرق السمعفأتبعه شهاب مبين(18)﴾ الحجر مختار الصحاح ● [نحس] ن ح س: النَّحْسُ ضد السَّعد وقُرئ قوله تعالى ﴿في يوم نَحْسٍ﴾ على الصفة والإضافة أكثر وأجود وقد نَحِسَ الشيء من باب فهِم فهو نَحِسٌ بكسر الحاء ومنه قيل أَيام نَحِساتٌ و النُّحاسُ معروف و النُّحاسُ أيضا دُخان لا لهب فيه الراغب نحس - قوله تعالى: }يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس﴿[الرحمن/35] فالنحاس: اللهيب بلا دخان، وذلك تشبيه في اللون بالنحاس، والنحس: ضد السعد، قال الله تعالى:﴾في يوم نحس مستمر﴿[القمر/19]،﴾فأرسلنا عليهم ريحا صرصرا في أيام نحسات{ [فصلت/16] وقرئ (نحسات) (وهي قراءة شاذة) بالفتح. قيل: مشؤومات (وهذا قول الضحاك، حكاه عنه أبو جعفر النحاس في إعراب القرآن 3/33، وكذا قال به قتادة ومجاهد. انظر: الدر المنثور 7/317)، وقيل: شديدات البرد (وهذا القول حكاه النقاش. انظر: تفسير القرطبي 15/348). وأصل النحس أن يحمر الأفق فيصير كالنحاس. أي: لهب بلا دخان، فصار ذلك مثلا للشؤم. ملخص اللسان 1. النَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِسات ،وقد نَحِسَ الشيءُ، فهو نَحِسٌ أَيضاً 2. في أَيام نَحِساتٍ،وهي المشؤومات عليهم في الوجهين 3. والنَّحْسُ: الغُبار. يقال: هاج النَّحْسُ أَي الغبار؛ 4. النَّحْسُ الرِّيح ذات الغُبار، وقيل: الرِّيح أَيّاً كانت ، 5. والنَّحْسُ: شدة البَرْد ، والعرب تسمي الريح الباردة إِذا دَبِرَتْ نَحْساً 6. والنِّحاسُ: ضَرْبٌ من الصُّفْر والآنية شديدُ الحمرة. 7. والنُّحاس، بضم النون: الدُّخانُ الذي لا لهب فيه. 8. النُّحاس الدُّخان الذي يعلو وتَضْعُف حرارته ويخلص من اللهب. 9. النُّحاس، بالضم، الصُّفْر نفسه، والنِّحاس، مكسور، دخانه. وغيره يقول للدُّخان نُحاسٌ. 10. والنِّحاسُ والنُّحاس: الطَّبيعة والأَصل والخَلِيقَة. ونِحاسُ الرجل ونُحاسه: سَجِيَّته وطَبيعته لسان العرب: ● - نحس: النَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِساتٍ، من جعله نعتاً ثقّله، ومن أَضاف اليوم إِلى النَّحْسِ فبالتخفيف لا غير. ويوم نَحْسٌ وأَيام نَحْسٌ. وقرأَ أَبو عمرو: فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ؛ قال الأَزهري: هي جمع أَيام نَحْسَة ثم نَحْسات جمع الجمع، وقرئت: في أَيام نَحِساتٍ، وهي المشؤومات عليهم في الوجهين، والعرب تسمي الريح الباردة إِذا دَبِرَتْ نَحْساً، وقرئ قوله تعالى: في يومٍ نَحْسٍ، على الصفة والإضافةُ أَكثرُ وأَجودُ. وقد نَحِسَ الشيءُ، فهو نَحِسٌ أَيضاً؛ قال الشاعر: أَبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أَنَّ إِخْوَتَهُمْ طَيّاً وبَهْراءَ قَوْمٌ، نَصْرُهُمْ نَحِسُ ومنه قيل: أَيام نَحِسات. والنَّحْسُ: الغُبار. يقال: هاج النَّحْسُ أَي الغبار؛ وقال الشاعر: إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح وقيل: النَّحْسُ الرِّيح ذات الغُبار، وقيل: الرِّيح أَيّاً كانت؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: وفي شَمُولٍ عُرِّضتْ للنَّحْسِ والنَّحْسُ: شدة البَرْد؛ حكاه الفارسي؛ وأَنشد لابن أَحمر: كأَنَّ مُدامَةً عُرِضَتْ لِنَحْسٍ، يُحِيلُ شَفِيفُها الماءَ الزُّلالا وفسره الأَصمعي فقال: لِنَحْسٍ أَي وُضِعت في ريح فَبَرَدَت. وشَفِيفُها: بَرْدها. ومعنى يُحِيل: يَصُب؛ يقول: بردها يصب الماء في الحلق ولولا بردها لم يشرب الماء. والنِّحاسُ والنُّحاس: الطَّبيعة والأَصل والخَلِيقَة. ونِحاسُ الرجل ونُحاسه: سَجِيَّته وطَبيعته. يقال: فلان كريم النِّحاس والنُّحاس أَيضاً، بالضم، أَي كريم النِّجار؛ قال لبيد: يا أُيُّها السَّائلُ عن نِحاسِي قال النّحاس (* هكذا بالأصل.): وكَمْ فِينا، إِذا ما المَحْلُ أَبْدى نِحاسَ القَوْمِ، من سَمْحٍ هَضُومِ والنِّحاسُ: ضَرْبٌ من الصُّفْر والآنية شديدُ الحمرة. والنُّحاس، بضم النون: الدُّخانُ الذي لا لهب فيه. وفي التنزيل: يُرْسَل عليكما شُواظٌ من نار ونُحاس؛ قال الفراء: وقرئ ونِحاسٍ، قال: النُّحاسُ الدُّخان؛ قال الجعدي: يُضِيءُ كَضَوْء سِراجٍ السَّلِيـ ـطِ لَمْ يَجْعَل اللَّهُ فيه نُحاسا قال الأَزهري: وهو قول جميع المفسرين. وقال أَبو حنيفة: النُّحاس الدُّخان الذي يعلو وتَضْعُف حرارته ويخلص من اللهب. ابن بُزُرج: يقولون النُّحاس، بالضم، الصُّفْر نفسه، والنِّحاس، مكسور، دخانه. وغيره يقول للدُّخان نُحاسٌ. ونَحَّسَ الأَخْبار وتَنَحَّسَها واسْتَنْحَسَها: تَنَدَّسَها وتَجَسَّسَها، واسْتَنْحَسَ عنها: طلبها وتَتَبَّعَها بالاستخبار، يكون ذلك سرّاً وعلانية. وفي حديث بدر: فجعل يَتَنَحَّس الأَخبار أَي يَتَتَبَّع. وتَنَحَّس النصارى: تركوا أَكل الحيوان؛ قال ابن دريد: هو عربي صحيح ولا أَدري ما أَصله. مقاييس اللغة: (نحس) النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال: * شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها * والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ[. [فصلت 16]. و ]نَحْسَاتٍ([4])[. ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس. القاموس المحيط: النَّحْسُ الأمْرُ المُظْلِمُ، والرِّيح البارِدَةُ إذا أدْبَرَتْ، والغُبَارُ في أقْطَارِ السماء، وضِدُّ السَّعْدِ، وقد نَحُِسَ، كفرحَ وكَرُمَ، فهو نَحِسٌ، وهي أيَّامٌ نَحِيسَةٌ ونَحِسَةٌ ونَحِساتٌ. والنَّحْسانِ: زُحَلُ والمِرِّيخُ. وعامٌ ناحِسٌ ونَحيسٌ: مُجْدِبٌ. والمَنَاحِسُ: المَشائمُ. والنِّحاسُ، مُثَلَّثَةً عن أبي العَبَّاسِ الكَواشِيِّ: القِطْرُ والنارُ، وما سَقَطَ من شِرَارِ الصُّفْرِ أو الحَدِيدِ إذا طُرِقَ، والطَّبيعةُ، ومَبْلَغُ أصْلِ الشيءِ. ونَحَسَهُ، كمَنَعَهُ: جَفَاهُ، الإِبِلُ فلاناً: عَنَّتْهُ، وأشْقَتْهُ. وتَنَحَّسَ الأخْبَارَ،عنها: تَخَبَّرَ عنها، وتَتَبَّعَهَا بالاسْتِخْبَارِ، كاسْتَنْحَسَهَا، وجاع، لِشُرْبِ الدَّواء: تَجَوَّعَ، النَّصارَى: تَرَكُوا أكْلَ اللَّحْمِ. والنُّحَسُ، كصُرَدٍ: ثلاثُ ليالٍ بعدَ الدُّرَعِ، وهي الظُّلَمُ أيضاً. تاج العروس: ن ح س النَّحْسُ بالفَتْحِ : الأَمْرُ المُظْلِمُ عن ابنِ عَبّادٍ . وقالَ الأَزْهَرِيُّ : والعَرَبُ تُسَمِّي الرِّيح البارِدَة إِذَا أَدْبَرَتْ نَحْساً . وقِيلَ : هو الرِّيحُ ذاتُ الغُبَارِ . وقال ابنُ دُرَيْدٍ : النَّحْسُ : الغُبَارُ في أَقْطَارِ السَّمَاءِ إِذا عَطَف المَحْلُ قال الشّاعِرُ : إِذا هَاجَ نَحْسٌ ذُو عَثَانِينَ وإلْتَقَتْ ... سَبَارِيتُ أَغْفَالٌ بهَا الآلُ يَمْصَحُ والنَّحْسُ : ضِدُّ السَّعْدِ من النُّجُومِ وغيرِهَا والجَمْع : أَنْحَسٌ ونُحُوسٌ . وقد نَحِسَ كفَرِحَ وكَرُمَ نَحَساً ونُحُوسَةً الثاني لُغَةٌ في نَحِسَ بالكَسْر ومنه قِراءَةُ عبد الرحمن بن أَبي بَكْرَةَ " مِنْ نَارٍ ونَحُسَ " على أَنه فِعْلٌ ماضٍ : أَي نَحُسَ يَوْمُهُمْ أَو حالُهم فهو نَحْسٌ بالفَتْح وككَتِفٍ ونَحِيسٌ كأَمِيرٍ ويومٌ نَحِسٌ وأَيّامٌ نَحْسٌ وهي أَيَّامٌ نَحِيسَةٌ ونَحِسَةٌ ونَحِساتٌ بسكون الحاءِ وكسرها وقرأَ أَبو عمرو " فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً في أَيّامٍ نَحْسَاتٍ " قال الأَزْهَرِيُّ : هي جَمْع أَيّامٍ نَحْسَةٍ ثُمَّ نَحْسَات : جَمْعُ الجَمْع . وقُرِئَ " نَحِسَاتٍ " وهي المَشْؤوماتُ عليهِم في الوَجْهَيْنِ بكسرِ الحاءِ وقَرَأَ به قُرّاءُ الكُوفَةِ والشّامِ ويَزِيدُ والبَاقُونَ بسُكُونها . وفي الصّحاحِ : وقُرِئَ قولُه تَعَالَى " في يَوْمٍ نَحْسٍ " على الصِّفَةِ . والإِضَافَةُ أَكْثَرُ وأَجْوَدُ وقد نَحِسَ الشيءُ . بالكَسْرِ فهو نَحِسٌ أَيضاً قالَ الشاعِرُ : " أَبْلِغْ جُذَاماً ولَخْماً أَن إِخْوَتَهُمْطَيّاً وبَهْرَاءَ قَوْمٌ نَصْرُهُمْ نَحِسُ والنَّحْسَانِ مِن الكَوَاكِبِ : زُحَلُ والمِرِّيخُ كَمَا أَنَّ السَّعْدان الزُّهَرَةُ والمُشْتَرِي قالَهُ ابنُ عَبّادٍ . ومِن المَجَازِ : عَامٌ ناحِسٌ ونَحِيسٌ أَي مُجْدِبٌ غيرُ خَصِيبٍ نقلَه ابنُ دُرَيْدٍ وقال : زَعَمُوا . والمَنَاحِسُ : المَشَائِمُ عن ابنِ دُرَيْدٍ وهو جَمْعُ نَحْسٍ على غيرِ قِيَاس كالمَشَائِمِ جَمْع شُؤْمٍ كذلك . والنّحَاسُ مُثلَّثَةً الكَسْرُ عنِ الفَرّاءِ وبِه قَرَأَ مُجَاهِدٌ مع رَفْعِ السِّين . والفَتْحُ عن أبي العَبّاس الكَواشِيّ المُفَسِّر : القِطْرُ عَرِبيٌّ فَصِيحٌ وقال ابنُ فارِسٍ : النُّحَاسُ : النّارُ قال البَعِيثُ : " دَعُوا النَّاسَ إِنَّي سَوْفَ تَنْهَي مَخَافِتِيشَيَاطِينَ يُرْمَى بالنُّحَاسِ رَجِيمُهَا وقال أَبو عُبَيْدَةَ : النُّحَاسُ : مَا سَقَطَ مِن شَرَارِ الصُّفْرِ أَو من شَرَارِ الحَدِيدِ إِذا طُرِقَ أَي ضُرِبَ بالمِطْرَقَةِ . وأَمّا قولُه تعالَى : " يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شَوَاظٌ مِنْ نَارٍ ونُحَاسٌ " فقِيلَ : هو الدُّخَانُ قاله الفَرّاءُ وأَنْشَدَ قولَ الجَعْدِيّ يُضِيءُ كضَوْءِ سِرَاجِ السَّلِي ... طِ لَمْ يَجَعَلِ اللهُ فِيهِ نُحَاسَاً قال الأَزْهَرِيُّ : وهو قولُ جَمِيعِ المفَسِّرينَ وقِيلَ : هو الدُّخَانُ الّذِي لا لَهَبَ فيه وقالَ أَبُو حَنِيفَةَ رحمه الله : النُّحاس الدُّخَانُ الَّذِي يَعْلُو وتَضْعُفُ حَرَارَتُه ويَخْلُص مِن اللَّهَب . وقالَ ابنُ بُزُرْج : يَقُولُونَ : النُّحَاسُ : الصُّفْرُ نَفْسَه وبالكَسْرِ : دُخَانُه . وغيرُه يقول للدُّخَانِ : نُحَاسٌ . والعَجَبُ مِن المُصَنِّف كيفَ أَسْقَطَ مَعْنَى الدُّخَانِ الَّذِي فُسِّرتْ به الآيَةُ . وحَكَى الجَوْهَرِيُّ ذلك وأَنشَدَ قَولَ الجَعْدِيّ وحَكَى الأَزْهَرِيُّ إتِّفاقَ المُفَسِّرينَ عليه فإِنْ لم يَكُنْ سَقَطَ من النُّسَّاخ فهو قُصُورٌ عَظِيمٌ . والنُّحَاسُ والنِّحَاسُ : الطَّبِيعَةُ والأَصْلُ والخَلِيقَةُ والسَّجِيَّةُ يُقَال : فلانٌ كَرِيمُ النُّحِاسِ أَي كَرِيمُ النِّجَارِ قال لَبِيدٌ : وكَمْ فِينَا إِذَا مَا الْمَحْلُ أَبْدَى ... نُحَاسَ القَوْمِ مِنْ سَمْحٍ هَضُومِ وعن ابنِ الأَعْرَابِيِّ : النُّحَاس : مَبْلَغُ أَصْلِ الشَّيْءِ ونَحَسَه كمَنَعَه نَحْساً : جَفَاهُ كما في العُبَابِ عن أَبي عَمْروٍ . ونَحَسَت الإِبلُ فُلاناً : عَنَّتْهُ أَي أَتْعَبَتْه وأَشْقَتْه أَي أَوْقَعَتْه في المَشَقَّةِ عن أَبِي عَمْروٍ أَيضاً ونقل الجَوْهَرِيُّ عن أَبي زَيْدٍ قال : يُقَال : تَنَحَّسَ عَنْهَا أَي تَخَبَّرَ عنها وتَتَبَّعَها بالإسْتِخْبَارِ يكونُ ذلك سِرّاً وعَلانِيَةً ومنه حَدِيثُ بَدْرٍ : فجَعَل يَتَنَحَّسُ الأَخْبَارَ أَي يَتَتَبَّعُ . وهو قولُ ابنِ السِّكِّيتِ أَيْضاً كإسْتَنْحَسَهَا وإسْتَنْحَسَ عنها أَي تَفَرَّسَهَا وتَجَسَّسَ عنها . وتَنَحَّسَ الرجُلُ إِذا جاعَ وهو من قَوْلِهم : تَنَحَّسَ لِشُرْبِ الدَّوَاءِ إِذا تَجُوَّع له . وقال ابنُ دُرَيْدٍ تَنَحَّسَ النَّصَارَى : تَرَكُوا أَكْلَ اللَّحْمِ . ونَصُّ ابنِ دُرَيْدٍ : لَحْمَ الحَيَوَانِ . قالَ : وهو عَرَبيٌّ صحيحٌ ولا أَدْرِي ما أَصْلُه ولكنَّ عِبَارَةَ الصّاغَانِيّ صَرِيحَةٌ في بيان عِلَة التَّسْمِيَة فإِنّه نَقَلَ عنه ما نَصُّه : تَنَحَّسَ النصَارَى كلامٌ عربيٌّ فصيحٌ لتَرْكِهم أَكْلَ الحَيَوَانِ وتَنَهَّسَ في هذَا مِن لَحْنِ العامِة فتأَملْ . والنُّحَسُ كصُرَدٍ : ثَلاثُ لَيَالٍ بعْدَ الدُّرَعِ وهي الظُّلَمُ أَيضاً قالَه ابنُ عَبّادٍ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : النَّحْسُ : الجَهْدُ والضُّرُّ . والجَمْع أَنْحُسٌ . ويومٌ نَحْسٌ ونَحُوسٌ ونَحِيسٌ من أَيَّامٍ نَوَاحِسَ ونَحِسَاتٍ ونَحْسَاتٍ مَن جَعَلَه نَعْتاً ثَقَّلَه ومَن أَضافَ اليومَ إِلى النَّحْسِ فالتَّخْفِيفُ لا غيرُ . والنَّحْسُ : شِدَّةُ البَرْدِ حَكَاه الفارِسِيُّ وأَنشَدَ لابن أَحْمَرَ : كأَنَّ مُدَامَةً عُرِضَتْ لنَحْسٍ ... يُحِيلُ شَفِيفُهَا المَاءَ الزُّلاَلاَ وفَسَّرَه الأَصْمعيُّ فقال : لنَحْسٍ أَي وُضِعَتْ في رِيحٍ فبَرَدَتْ . وشَفِيفُهَا : بَرْدُهَا ومَعْنَى يُحِيلُ : يَصُبُّ . يقول : فبَرْدُهَا يَصُبُّ الماءَ في الحَلْقِ ولولاَ بَرْدُهَا لم يَشْرَبِ الماءُ . والنُّحَاسُ : ضَربٌ من الصُّفْر شَدِيدُ الحَمْرَة وقال ابنُ بُزْرُج : الصُّفْرُ نَفْسُه كما تقدَّم . ويومٌ مَنْحُوسٌ ورجُلٌ مَنْحُوسٌ من مَنَاحِيسَ . والمُنَحَّسُ كمُعَظَّمٍ : الحَزِينُ . وتَنَاحَسَ فُلانٌ وإنَتْحَسَ : إنْتَكَسَ وأَنْحَسَ جَدُّه . وأَنْحَسَتِ النَّارُ : كَثُر نُحَاسُهَا أَي دُخَانُهَا . نقَلَه ابنُ القَطّاعِ . وأَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بنُ مُحَمّدِ بنِ إِسمَاعِيلَ المِصْرِيُّ النَّحْوِيُّ النَّحّاسُ كشَدَّادٍ مات سنةَ 833 وهو صَاحِبُ التَّصَانِيفِ الكَثِيرَةِ . وأبُو الحُسَينِ الحِسَنُ بنُ عَلِيٍّ النَّحَّاسِيُّ بِياءِ النِّسْبَةِ عن الحُسَيْنِ ابنِ الفَضْلِ البَجَلِيِّ وعنه أَبُو الحَسَن العَلَوِيُّ . والشَّمْسُ أَبُو الوفاءِ مُحَمَّدُ بنُ مُحَمّدِ ابنِ أَحْمَدَ بنِ مُحَمّدِ بنِ موسى الغَزِّيُّ قاضِيها عُرِف بابنِ النَّحّاسِ قَرَأَ على زَكَرِيّا والسَّخاوِيّ والجَوْهَرِيّ
Mücavir kökler14 mücavir (20 toplam)
- صرصر
2 ortak ayet · Dondurucu
- رسل
3 ortak ayet · Saçak demektir
- شوظ
1 ortak ayet · Dumanı olmayan ateşin ışık demektir
- روح
2 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- نصر
2 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- خزي
1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- يوم
2 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- مرر
1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- ذوق
1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- دنو
1 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- نور
1 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(3)
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ
AksilerBöylece uğursuz günlerde dünya hayatında rüsvaylık azabını tattıralım diye Biz de onların üzerine şiddetli bir rüzgar gönderdik. Ahiret azabı ise, elbet daha horlayıcıdır. Onlara yardım da edilmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نحس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شأم, شقا, ضر, رجس |
| Zıt Kök | سعد |
| Çekirdek Özet 1 | Alevsiz koyu duman, kızıl toz fırtınası, bakır/tunç kızıllığı ve darlık veren şiddetli soğuk rüzgâr |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap ve kuşatıcı helak süreçlerinde inkârcıların üzerine çöken aralıksız darlık, sıkıntı ve yıkım hali |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın bereket, hayır ve inkişaf akışından koparak kesintisiz bir sıkışma, ceza ve tükeniş girdabına girmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü ontolojik ve kaçınılmaz bir astrolojik uğursuzluk veya zatî talihsizlik sanarak Kur'an'ın amel-ceza eksenli ahlaki uyarısını kadere veya zamana yüklemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نح | Çekirdeğin asıl hareketi kazıma, soyma, eksiltme, iç çekme ve tüketici bir baskıyla bünyeyi inceltip daraltmadır; nitekim نحت yontup inceltmeyi, نحر boğazı kesip açmayı, نحب içten gelen inilti ve tükenişi, نحل ise zayıflayıp cılızlaşmayı gösterir | س | Eklenen س harfinin sürtünme, tutunma ve kesintisiz baskı niteliğiyle, kazıyıcı ve tüketici darlık anlamı somut bir boğuculuğa, aralıksız süren bir sıkıntı ve azap atmosferine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum veya yılan; hareketin sürekliliğini, yayılmasını ve canlılığın kesintisiz akışını temsil eder | Sürecin fasılasız devam etmesini, içten içe yayılan bir hareket hattının oluşmasını simgeler |
| ح | Çit veya duvar; kapatma, kuşatma, sınır çekme ve dışarıya çıkışı engelleme hareketini ifade eder | Dış etkenlerin engellenmesiyle oluşan mahsur kalma, kuşatılma ve sıkışma zeminini kurar |
| س | Diken veya destek; sürtünme, batma, takılma ve rahatsız edici bir baskıyla tutunma imgesidir | Sürecin yakıcı, batıcı, rahatsızlık verici bir eziyet ve zorlukla bünyeye yapışmasını anlatır |
| نحس | Sürekli yayılan (ن), kuşatıcı bir duvara çarpan (ح) ve batan bir diken gibi acı veren (س) hareket | Kuşatılmış ve kaçışı olmayan bir alanda aralıksız süren, boğucu ve tahrip edici sıkıntının somutlaşmasıdır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alevsiz koyu duman; göğü kaplayan kırmızı toz bulutu; ufkun kızıl bakır rengini almasıyla beliren kavurucu kuraklık veya iliklere işleyen şiddetli soğuk poyraz rüzgârı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde eritilmiş kızıl bakırın veya dumanın parıltısını tasvir ederken kökü maden ve duman bağlamında kullanır: كأنَّ شِواظَهُنَّ بـجـانِـبَـيْه / نُحاسُ الصُّفْر تضربه القُيُون |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve kıtlığın kabilenin asıl cevherini ve soy kökenini ortaya çıkardığını anlatmak üzere Lebîd b. Rebîa kökü soy ve asıl anlamında zikreder: وكم فينا إذا ما المحل أبدى / نحاس القوم من سمح هضوم |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نحس kökü, Sami dil ailesinde hem maden (bakır, tunç) hem de boğucu darlık, duman, keder ve fenalık alanlarında derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede yer alan neḥošet sözcüğü tunç veya bakır anlamına gelirken, nḥš kökünün erken Sami katmanlarında büyü, işaret arama ve gizli bir tesiri gözleme manalarıyla örtüştüğü görülür. Süryanicede nḥāšā kelimesi doğrudan bakır ve maden cevherini karşılarken, Akadcada erû ve benzeri maden terimleriyle ilişkilenen tunç imgesi, sertlik, kızıllık ve ateşte erime vasfıyla semantik ortaklık kurar. Kökün Arapçada kazandığı iki ana koldan ilki somut kızıl maden ve alevsiz dumandır; ikincisi ise bu fiziki boğuculuğun, ufuktaki kızıllığın ve sert rüzgârın zihinde oluşturduğu bereketsizlik, şiddetli meşakkat ve bedbahtlık algısıdır. Bu bağlamda Sami dillerindeki ortak katman sert, kızıl ve ısıtıldığında duman çıkaran cevher iken; Arapça bu kökü insanın varoluşsal darlığına, helak atmosferine ve ilahi azabın kesintisiz baskısına doğru semantik bir kaymayla genişletmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duman, toz ve kızıl madenden meşakkate geçiş | Ateşsiz duman, boğucu toz fırtınası ve bakır kızıllığı metaforlaşarak bereketsiz, sıkıntılı ve azap dolu zamana ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice neḥošet ve Süryanice nḥāšā | Sami dillerinde bakır, pirinç ve tunç gibi sert kızıl madenleri ifade eden ortak kelimelerle doğrudan kökteştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik maden ve duman terimleri | Tunç ve bakır dökümcülüğüne ilişkin erken Akdeniz ve Yakın Doğu maden terminolojisiyle semantik temas taşır | Muhtemel |
Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نحس | Anlamlı | Sıkıntı, darlık, duman, bakır | Hedef kök; boğucu sıkıntı, meşakkat ve alevsiz duman | Kur'an'da geçer |
| نسح | Anlamlı | Sürmek, kurutmak, kazımak | Rüzgârın yeri süpürüp tozunu kaldırması ve toprağı kurutması | Kur'an'da geçmez |
| حنس | Anlamlı | Sertlik, katılık, direnmek | Bir şeyin sertleşip katılaşması veya bir yerde inatla durup direnmesi | Kur'an'da geçmez |
| حسن | Anlamlı | Güzellik, denge, uygunluk | Bir şeyin her bakımdan kusursuz, dengeli, faydalı ve göze hoş gelmesi | Kur'an'da geçer; zıt yönde birleşir |
| سنح | Anlamlı | Belirmek, uğurlu gelmek | Sağdan gelip beliren av hayvanı; imkânın doğması, uğur sayılan durum | Kur'an'da geçmez; semantik karşıtlık taşır |
| سحن | Anlamlı | Ezmek, sürtmek, görünüş | İki sert nesneyi birbirine sürterek ezmek; insanın yüz hatları ve rengi | Kur'an'da geçmez; sürtünme çekirdeği ortaktır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نحس | Merkez | Sıkıntı, kuşatıcı azap | Dışsal ve nesnel şartların boğucu, aralıksız ve tahrip edici bir felakete dönüşmesi | Alevsiz duman, kavurucu soğuk ve helak gününün tükenmeyen darlığı |
| شأم | Komşu | Sol cihet, uğursuzluk | Yön veya algı temelinde zihinsel olarak hissedilen tekinsizlik ve bereketsizlik hali | نحس kökünde fiili ve nesnel bir ezilme varken, شأم daha çok sübjektif yöneliştir |
| شقا | Komşu | Bedbahtlık, mahrumiyet | İnsanın kendi sapkınlığı sebebiyle ebedi rahmetten ve iç huzurundan yoksun kalması | شقا insanın deruni ve ahlaki hüsranı iken, نحس kuşatıcı ceza atmosferidir |
| ضر | Komşu | Zarar, darlık, yoksunluk | Varlıkta, bedende veya mülkte somut bir eksilme ve zedelenmenin meydana gelmesi | ضر tekil bir hasara işaret eder; نحس ise kesintisiz bir felaket iklimini bildirir |
| رجس | Komşu | Pislik, iğrençlik, azap | Manevi kirlilik ve sapkınlığın doğurduğu tiksindirici bozulma ve ilahi ceza | رجس ontolojik ve ahlaki kirliliğe; نحس ise azabın boğucu şiddetine odaklanır |
| سعد | Zıt | Kutluluk, saadet, bereket | Varlığın amacına uygun işleyişle iç huzuruna, ilahi yardıma ve inkişafa kavuşması | نحس kökünün zıddıdır; hayrın, refahın ve kesintisiz berekete erişmenin adıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نحس | Boğucu sıkıntı, meşakkat, erimiş bakır | Duman boğuculuğu, kavurucu rüzgâr ve helak felaketinin sürekliliğini kapsar | Kesin |
| Latince | Calamitas, aerumna, aes | Felaket, ağır musibet, tunç | Maden anlamını aes; boğucu ve yıkıcı felaket halini calamitas tam olarak karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Calamity, distress, brass/copper | Ağır sıkıntı, darlık, erimiş maden | Bireysel batıl uğursuzluktan ziyade nesnel yıkım ve erimiş maden tabiatını aktarır | Güçlü |
| Almanca | Unheil, Bedrängnis, Kupfer | Ağır yıkım, darlık, bakır | Maddi cevher yönünü Kupfer; kesintisiz helak atmosferini Unheil karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Calamité, détresse, cuivre | Felaket, derin keder, bakır | Geri dönülemez musibeti détresse; cehennemi erimiş maden unsurunu cuivre ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَحْسٍ | Kesintisiz darlık ve helak fırtınası | Âd kavminin kökünü kazıyan, ardı arkası kesilmeyen şiddetli kasırganın gerçekleştiği felaket günü bağlamında (Kamer 54:19) |
| نَحِسَاتٍ | Uğursuz, kahredici ve dondurucu günler | Âd kavmine dünyada zillet azabını tattırmak üzere gönderilen dondurucu ve helak edici rüzgârın estiği günler bağlamında (Fussilet 41:16) |
| نُحَاسٌ | Erimiş kızıl bakır veya alevsiz duman | İnsan ve cin topluluklarının göklerin sınırlarını aşamayacaklarını bildiren, üzerlerine salınacak alev ve erimiş maden/duman tehdidi bağlamında (Rahmân 55:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşyada veya zamanda zatî uğursuzluk meselesi | Zamanın kendi doğasında uğursuzluk olup olmadığı; felaketin zamandan değil ilahi azaptan kaynaklandığı | Uğursuzluğun ontolojik değil, ilahi cezanın tecelli ettiği anlara ait nisbi bir vasıf olması |
| Fıkıh | Tiyere (uğursuzluk sayma) yasağı ve nikâh/ticaret vakitleri | Belirli günleri uğursuz sayarak akitlerden veya amelden kaçınmanın meşruiyeti | Günlerin bizatihi منحوس sayılamayacağı, meşum kabul edilen vakitlerin batıl inanç olduğu |
| Tefsir | Âd kavmine gelen rüzgârın mahiyeti | نَحِسَاتٍ ifadesinin şiddetli soğuk mu yoksa helak edici musibet mi ifade ettiği tartışması | Azabın kesintisizliği, kuşatıcılığı ve inkârcılar için dönülmez bir yıkım iklimi kurması |
| Hadis | Şe'm ve tiyereyi nefyeden nebevî beyanlar | İslâm'da uğursuzluğun reddi ile bazı günlerin felaketle anılması arasındaki bağın izahı | Felaketin inkâra verilen ceza oluşu; günlerin kendi başına kötülük doğuramayacağı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı sistemi | Helak atmosferi | Islah olmayan inkârcılığı kuşatıcı bir tükenişle cezalandırmak | Varlığın rahmetten kesilmesiyle oluşan manevi ve fiziki boğulma hali | Kesin |
| İlmi | Maden ve meteoroloji ilkeleri | Duman ve erimiş cevher | Maddenin ısı ve basınç altında yıkıcı faz değişimini göstermek | Alevsiz dumanın boğuculuğu ve erimiş bakırın yüksek tahrip gücü | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal çöküş ve istibdat | Zillet ve yıkım devri | Meşruiyetini yitiren zalim iktidarların kaçınılmaz akıbetini sergilemek | Zulümde direnen bir kavmin kolektif olarak zelil ve perişan kılınması | Güçlü |
| İktisadi | Kıtlık ve kaynak tükenişi | Bereketsizlik krizi | Üretim ve mübadele kanallarını tıkayarak darlığı kurumsallaştırmak | Üretim imkânlarının kavurucu felaketlerle yok olup toplumun iflas etmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi artışı ve boğucu gaz yoğunlaşması | Sistemin iş yapabilir enerjisini kaybedip kaos ve atık duman fazında tıkanması, aşırı sürtünme ve ısınmayla erime noktasına gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif kriz ve çözümsüzlük döngüsü | Toplumun ahlaki ve hukuki dengesini yitirerek hiçbir çıkış yolu bulamadığı derin buhran, kurumsal felaket ve tükeniş hali | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü popüler astrolojinin veya folklorik batıl inançların talihsizlik, şanssızlık ve uğursuz yıldız kavramına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın kozmik bir şanssızlığa kurban gitmesini değil; hakikati yalanlayan bir topluluğun ilahi yasa gereği duçar olduğu nesnel, şiddetli ve kesintisiz azap iklimini bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi ahlaki ve ameli sorumluluğunu inkâr ederek felaketleri günlerin, ayların veya gök cisimlerinin uğursuzluğuna fatura etmesi; tevhid inancının kader ve sebep-sonuç bilincini zedelemesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket tasavvurunu aydınlatır; azabın rastgele bir talihsizlik değil, ilahi yasalara meydan okuyan kavimlerin karşılaştığı somut, boğucu ve kaçınılmaz bir akıbet olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin, özellikle Âd kavminin helakini anlatan tehdit ve ibret ayetlerinde (Kamer, Fussilet) ve ahiret azabının şiddetini anlatan kozmik sahnelerde (Rahmân) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın belirli dilimlerinin zatî olarak uğursuz yaratıldığı fikrini yıkar; günün veya rüzgârın نَحْس oluşunu, inkârcılara dönük helak edici azabın o vakitte inmesine bağlar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAteşsiz koyu duman, havayı karartan kızıl toz bulutu, erimiş kızıl bakır ve dondurucu sert rüzgârın meydana getirdiği boğucu darlık.
- Soyut anlamİlahi rahmetten kopuş neticesinde beliren kesintisiz sıkıntı, manevi tıkanma, zillet ve helak atmosferi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin beslendiği hayır ve inkişaf kaynaklarının kesilmesi sonucu kendi içinde ürettiği tahrip edici sıkışma ve çöküş hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , kökün temsil ettiği kesintisiz boğucu felaket ve helak yoğunluğunu simgeler. , zaman içinde sisteme binen azap ve meşakkat katsayısını; , kaçışı engelleyen kuşatıcı basınç ve baskıyı temsil eder. ise varlığa hayat veren rahmet, bereket ve çıkış imkânını gösterir. sıfıra yaklaştıkça, ile arasındaki azap günlerinde helak fonksiyonunun değeri sonsuz darlığa ve çöküşe doğru ıraksar.