نزف
ن - ز - ف
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir. نزع katı bir nesneyi bir yerden çekerek sökmek demektir. نزف ise bir şeyin içinde olan sıvıyı çekerek tüketmek demektir. Suyu bitmiş kuyu, kanayarak kanı bitmiş insan için kullanılır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çekilerek suyu bitirilmiş kuyu demektir.
نزع katı bir nesneyi bir yerden çekerek sökmek demektir. نزف ise bir şeyin içinde olan sıvıyı çekerek tüketmek demektir. Suyu bitmiş kuyu, kanayarak kanı bitmiş insan için kullanılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.143 harfباب الرأي والنون والفاء معهما
ز ف ن، ن ز ف، ن ف ز مستعملات
زفن:
الزَّفْنُ، الرَّقْص. والزِّفْن عُمان: ظُلَّة يَتَّخِذونَها فوقَ سُطُوحِهم تَقِيهم وَمَدَ البَحْر، أي: حَرَّه ونَداه.
نزف:
نُزِفَ دَمُ فلان فهو نزيف منزوف، أي: انقطع عنه، قال الله عزّ وجلّ: طولا هم عنها يُنْزَفُزن"، أي: لا تَنزِف الخَمْر عقولهم. والسَّكْرانُ نزيف، أي منزوفٌ عَقْلُه.
والنَّزْفُ: نَزْحُ الماءِ من البئر أو النّهر
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR876 harfنَزَفْتُ ماء البئر نَزْفاً، نزحتُه كلَّه. ونَزَفَتْ هي، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ونُزِفَتْ أيضاً، على ما لم يسمّ فاعله. وحكى الفراء: أَنْزَفَتِ البئر، أي ذهب ماؤها. وقال أبو عبيدة: نَزِفَتْ عَبْرَتُهُ بالكسر، وأَنْزَفَها صاحبها. قال العجاج:
وقد أُراني بالديارِ مُنْزَفا
أَزْمانَ لا أَحْسَبُ شيئاً مُنْزَفا
وقوله تعالى: "لا يُصَدَّعونَ عنها ولا يُنْزَفونَ" أي لا يَسكَرون. وأنشد للأُبَيْرِدِ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.465 harfباب الزاي والنون
زنف ، زفن ، نزف ، نفز .
زفن : قال الليث : الزَّفْنُ : الرَّقْص . قال : والزِّفْن بلُغة عُمانَ : ظلَّةٌ يتّخذونها فوقَ سطُوحِهم تَقِيهم وَمَدَ البَحْرِ ، أي : حَرّه ونَداه .
وقال ابن دُرَيد : الزِّفنُ لغةٌ أَزْدية : وهي عُسُب النّخل يُضَمّ بعْضُها إلى بعض ، تَشبيهاً بالحَصير .
قلت : والذي أراده اللّيث هو الذي فَسّره ابنُ دُرَيد .
وقال الليث : ناقةٌ زَفُون وزَبُون : وهي الّتي إذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.168 harf(باب النون والزاء وما يثلثهما)
(نزع) النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR591 harf- نزف الماء: نزحه كله من البئر شيئا بعد شيء، وبئر نزوف: نزف ماؤه، والنزفة: الغرفة، والجمع النزف، ونزف دمه، أو دمعه. أي: نزع كله، ومنه قيل: سكران نزيف: نزف فهمه بسكره. قال تعالى: ﴿لا يصدعون عنها ولا ينزفون﴾ [الواقعة/19] (وهي قراءة نافع وابن كثير وابن عامر وأبي عمرو، وأبي جعفر ويعقوب) وقرئ: ﴿ينزفون﴾ (وهي قراءة عاصم وحمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 407) من قولهم: أنزفوا: إذا نزف شرابهم، أو نزعت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.745 harfنزَفْت ماء البئر نَزْفاً إذا نزحْته كله، ونزَفَت هي، يتعدّى ولا يتعدى، ونُزِفت أَيضاً، على ما لم يسم فاعله. ابن سيده: نزَف البئرَ ينْزِفها نَزْفاً وأَنْزَفها بمعنى واحد، كلاهما: نزَحها. وأَنزَفَت هي: نزَحت وذهب ماؤها؛ قال لبيد:
أَرَبَّتْ عليه كلُّ وطْفاء جَوْنةٍ
هَتُوفٍ، متى يُنْزَفْ لها الماء تَسْكُبِ
قال: وأَما ابن جني فقال: نزَفْت البئر وأَنزَفَت هي فإنه جاء مخالفاً للعادة، وذلك أَنك تَجد فيها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR250 harf* ن ز ف * * نَزَفَ * ماء البِئر نزحه كله ونَزَفَ هو يتعدى ويلزم وبابه ضرب و * نُزِفتِ * البئر أيضا على ما لم يُسم فاعله وقوله تعالى ﴿ولا يُنزفون﴾ أي لا يسكرون يريد لا تنزف عُقُولهم و * أَنْزَفَ * القوم انقطع شرابهم وقُرئ * لا يُنْزِفون { بكسر الزاي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.381 harfنزف ماء البئر ينزفه نزفا: نزحه كله. ونزفت البئر بنفسها: نزحت، كنزفت، بالضم، لازم متعد نقله الجوهري هكذا، وفي الحديث: زمزم لا تنزف ولا تذم : أي لا يفنى ماؤها على كثرة الاستقاء. وفي المحكم: نزف البئر ينزفها نزفا، وأنزفها بمعنى واحد، كلاهما نزحها، وأنزفت هي: نزحت وذهب ماؤها، قال لبيد:
أربت عليه كل وطـفـاء جـونة هتوف متى ينزف لها الماء تسكب
قال: وأما ابن جني
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR157 harfنَزَفَ
1 نَزَفَ ذ He entirely exhausted (S, Msb, K) a well, (Msb,) or the water of a well. (S, K.)
مَنْزُوفٌ
مَنْزُوفٌ ذ Exhausted: see an ex. voce ضَرَطَ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR923 harfنَزَفَ
نَزَفَ I ( n. ac. نَزْف 1 ),
a. Exhausted, drained ( well ).
b. Was drained.
c. [ pass. ], Lost his senses; was intoxicated; exhausted his arguments.
نَزُِفَ
نَزُِفَ A , U ( n. ac. نَزْف 1 ),
a. see I (b) .
أَنْزَفَ
أَنْزَفَ IV ,
a. see I (a) , ( b ).
c. Exhausted his tears; had no water; had no wine.
d. Was intoxicated.
اِسْتَنْزَفَ
اِسْتَنْزَفَ X ,
a. Exhausted ( his
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.706 harfنزف
نَزَفَ - يَنْزِفُ - أَنْزَفَ - يُنْزِفُ، أُنْزِفَ - يُنْزَفُ
نَزَفَ - يَنْزِفُ + الشيء أو السائل + عن مكانه أو مساره: يخرج عن مجراه ومساره باستمرار حتى يقرب من النفاذ: غَيَّرَ مساره ووجهته المتجهة إلى شيء، وابتعد عنه إلى مسار جديد غير معروف وغير متحكم به، وذلك باستمرار حتى يقرب من النفاذ
أَنْزَفَ - يُنْزِفُ + كائن + كائناً + عن شيء أو
Mücavir kökler2 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ
TüketilirlerBaşağrısı yoktur onda ve sarhoş da etmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نزف |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نزع, نفد, فرغ |
| Zıt Kök | ملأ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kuyunun suyunu veya damardaki kanı azar azar çekip son damlasına kadar tüketmek |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ikramının bilinci zedelememesi, aklı tüketmemesi ve kaynağının asla bitmemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir rezervin, akışkanın veya zihinsel cevherin kademeli çekilişle tamamen tükenmesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamı sadece basit sarhoşlukla sınırlayıp kaynak ve bilinç tükenişi boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نز | Bir şeyi yerinden çekip çıkarma, hareket ettirme, aşağıdan veya içeriden zorlayarak ayırma; نزع (söküp çıkarma), نزغ (dürtüp kışkırtma) ve نزل (yukarıdan aşağıya çekilip inme) köklerinde görüldüğü gibi içerideki veya tutunan bir gücün yerinden ayrılması | ف | Çekilme ve ayrılma hareketini ağız, açıklık veya süzülme kanalına yönlendirerek içerideki akışkan cevherin azar azar boşalması ve bütünüyle tükenmesi yönünde özelleştirir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bir kapta, damarda veya varlıkta sürekli akan ve canlılığı sağlayan özü temsil eder |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Akışkan veya sürekli olan unsuru bulunduğu mekândan veya bünyeden kesip ayırma hareketini başlatır |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Kesilip çekilen özün bir kenar, ağız veya boşaltım noktası üzerinden dışarı tahliye edilmesini gösterir |
| نزف | Canlı akışkanın kesilerek bir açıklıktan bütünüyle dışarı çekilmesi | Bünyedeki veya kuyudaki akışkan cevherin kademe kademe dışarı çekilip içerisinin bütünüyle kurutulması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyunun suyunun kova veya tasla azar azar çekilip tamamen kurutulması ve damardaki kanın bütünüyle akıp bitmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında kuyunun suyunun çekilip tüketilmesi anlamında geçer: أَرَبَّتْ عليه كلُّ وطْفاء جَوْنةٍ / هَتُوفٍ، متى يُنْزَفْ لها الماء تَسْكُبِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Zemzem pınarının çekilmekle bitmeyeceğini ifade eden hadisinde yer alır: زَمْزمُ لا تُنْزَف ولا تُذَمُّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde نزف kökünün bağlı bulunduğu ilksel ikili matris, sıvının damlaması, fışkırması, sızması veya dışarı akıtılması hareketini ses yansımalı bir tabanla kurar. İbranicede n-z-h (nazah) biçimi kan veya suyun serpilmesi, damlaması ve bünyeden sızarak dışarı çıkması anlamını taşır; Süryanicede de sızma ve fışkırma nüansı korunur. Arapçada bu semantik çekirdek, sızan veya çekilen sıvının bir kuyuyu, damarı veya kabı son zerresine kadar boşaltması, dolayısıyla niceliğin sıfırlanıp tükenmesi derecesine evrilmiştir. Kök, Batı Sami dairesinde sıvının hareketi ile bir haznenin boşalması arasındaki doğrudan nedensellik bağını temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نزف kökünden türeyen fiil ve isimler | Suyun kuyudan çekilip tüketilmesi, yaralının kanının bitmesi ve sarhoşun aklının zail olması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nazah (serpmek, kan damlatmak) ve Süryanice sızma kökleri | Sıvının bünyeden ayrılarak dışarı akması ve boşalması yönündeki ortak kök akrabalığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilişe ait doğrulanmış kök tespiti yoktur | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نزف | Anlamlı | Bir şeyi çekip tüketmek | Kuyunun suyunu veya damardaki kanı son damlasına kadar çekip boşaltmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| نفز | Anlamlı | Sıçramak, fırlamak | Ceylanın veya avın aniden yerinden sıçrayıp fırlaması | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki ayrılmanın dikey sıçrayışa dönüşmesidir. |
| زنف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| زفن | Anlamlı | Ritmik tepinmek, itmek | Ayakları yere vurarak oynamak veya birini sertçe göğsünden itmek | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn'da müsta'meldir. |
| فنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| فزن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نزف | Merkez | Sıvı veya cevheri çekip tüketme | İçteki akışkan veya idrak cevherini azar azar çekip tamamen tüketmek | Kuyunun ve zihnin boşalması |
| نزع | Komşu | Çekip koparma | Katı bir nesneyi tutunduğu yerden güç kullanarak çekip ayırmak | Maddi tutunmayı zorla çözme |
| نفد | Komşu | Tüketime uğrama | Bir malın veya kaynağın harcanarak genel manada bitmesi | Sıvı veya çekme şartı aranmaz |
| فرغ | Komşu | Boşalma | Bir kabın veya zihnin içindekinden büsbütün arınmış ve boş hale gelmesi | Çekiliş sürecinden ziyade durumu bildirir |
| ملأ | Zıt | Doldurma | Boş olan bir kabı veya mekânı içine nesne koyarak tam dolu kılmak | Tükenişin ve boşalışın tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نزف | Sıvıyı veya aklı çekip tüketmek | İçteki cevherin süzülerek tamamen boşalması veya bilincin zail olması | Kesin |
| Latince | haurire, exhaurire, depletio | Çekip tüketmek, suyunu boşaltmak | haurire su çekmeyi, exhaurire tamamen tüketmeyi karşılar; zihinsel tükenişi kısmen içerir | Güçlü |
| İngilizce | drain, deplete, exhaust | Suyunu çekmek, boşaltmak, tüketmek | drain sıvının çekilmesini, deplete kaynağın bitmesini karşılar; zihin sarhoşluğu mecazidir | Güçlü |
| Almanca | ausschöpfen, entleeren, erschöpfen | Boşaltıp tüketmek, suyunu çekmek | ausschöpfen kuyu suyunu çekmeyi ve tüketmeyi eksiksiz verir | Güçlü |
| Fransızca | tarir, épuiser, drainer | Kurutmak, tüketmek, boşaltmak | tarir bir pınarın veya kaynağın kurumasını, épuiser tükenmeyi yansıtır | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُنْزَفُونَ (meçhul form) | Aklın sarhoşlukla çekilip alınmaması, bilincin tüketilmesi | Uhrevi içeceğin dünyevi içkiler gibi aklı örtmediği ve idraki tüketmediği bağlam; Sâffât 37:47, Vâkıa 56:19 |
| يُنْزِفُونَ (malum form kıraati) | İçeceğin bitmemesi, kaynağın çekilip tükenmemesi | Cennet nimetlerinin kesintiye uğramayacağı ve kadehlerdeki şarabın son bulmayacağı bağlam; Sâffât 37:47, Vâkıa 56:19 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cennet nimetlerinin tenzihi | Uhrevi ikramların dünyevi içkilerdeki aklı giderme ve tükenme eksikliğinden arılığı | Bilincin ve nimetin kusursuz devamlılığı |
| Fıkıh | Kuyu temizliği ve sarhoşluk haddi | İçine pislik düşen kuyunun suyunun tamamen çekilmesi ile aklı gideren sekir hali | Suyun tahliyesi ve muhakemenin yitimi |
| Tefsir | Kıraat farklarının tevcihi | يُنْزَفُونَ okunuşunda sarhoşluğun nefyedilmesi; يُنْزِفُونَ okunuşunda şarabın bitmemesi | İki yönlü tükenişin aynı lafızla engellenmesi |
| Hadis | Zemzem pınarının bereketi | Zemzem kuyusunun çekilmekle tüketilemeyeceği ve savaşta kan kaybından düşme tasviri | Asla kurumayan kaynak ve kan kaybı hali |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi nimetlerin tevhidi ve tenzihi | Kusursuz kaynak | Arınma | İlahi ikramın hem nesnel olarak tükenmezliğini hem de bilinci bozmazlığını kurar | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve zihinsel kapasite | Aklî yetinin korunması | Muhafaza | Hakikati idrak eden zihnin sarhoşluk veya yorgunlukla boşalıp tükenmesini önler | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin meşruiyet dayanağı | Tüketilmeyen otorite rezervi | Sürdürülebilirlik | İktidarın dayandığı ahlaki ve hukuki sermayenin hoyratça tüketilmesini engeller | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak ve rezerv yönetimi | Deplesyon (kaynak tükenmesi) | Koruma ve ikame | Üretim havzasındaki temel sıvı ve hammadde rezervlerinin sıfırlanmasını önler | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Rezervuar deplesyonu ve hidrodinamik boşalma | Kapalı bir haznedeki sıvının tahliye debisiyle sürekli çekilerek kritik hacmin sıfıra inmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel tükenme ve karar yorgunluğu | İnsan bilincinin aşırı etki veya sarhoş edici baskı altında kalarak muhakeme cevherini yitirmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca içki sarhoşluğuyla sınırlandırıp suyun ve kaynağın çekilip tükenmesi boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem içeceğin kaynağının asla kurumayacağını hem de içenin aklî ve ruhî cevherinin hiçbir surette çekilmeyeceğini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uhrevi hayat tasvirini dünyevi sarhoşluk savunmasına indirgemek ve ayetteki ontolojik tükenmezlik ilkesini kavramamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi nimet ile fani zevk arasındaki ontolojik farkı gösterir; dünyevi zevkler aklı ve kaynağı tüketirken ilahi ikram bilinci diri tutar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet meclislerini, sunulan kadehleri ve ahiretteki arı nimetlerin zihinsel duruluğunu anlatan eskatolojik anlatılarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennetteki şarabın dünyadaki gibi bilinci örten, aklı tahliye eden ve sonunda tükenip biten bir madde olduğu vehmini bertaraf eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kuyunun veya kabın içindeki sıvının kova kova çekilerek son damlasına kadar kurutulması; bedendeki kanın bütünüyle akması.
- Soyut anlamBir cevherin, bilincin, aklın veya maddi rezervin kademeli bir çekilme süreciyle tamamen sıfırlanması ve tükenişi.
- Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelini besleyen akışkan veya zihinsel cevherin tahliyesi ve bu tahliyenin sıfır noktasına ulaşması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde başlangıçtaki hacim veya cevher rezervini, birim zamanda dışarı çekilen tahliye debisini, zamanı, ise kaynağın tamamen tükendiği bitiş anını temsil eder. İntegral ifadesi kaynağın azar azar çekilmesini, limit ise nihai tükenme ve boşalma durumunu modeller.