نكد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ك-د1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجرببطيبنكدخبثنَكِدًاقومبلدأييصرفأذن

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

نكد

ن - ك - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Huysuz

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.225 harf
الكاف والدال والنون معهما ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د مستعملات كدن: الكَوْدَنُ والكَوْدَنيّ أيضاً: البغل والفيل، قال: خليلي عوجا من صدور الكوادِن إلى قصعة فيها عيون الضياون شبه الثريدة الزريقاء بعيون السنانير لما فيها من الزيت. والكِدْيَوْنُ: دقاق التراب على وجه الأرض ودقاق السرجين يجلى به الدروع ونحوها. ويقال: يخلط به الزيت فيسمى كديون. قال الضرير: الكديون: دردي الزيت. وكَدِنَت مشافر الإبل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR278 harf
نَكِدَ عيشُهم بالكسر يَنْكَدُ نَكَداً: اشتدَّ. ونَكِدَتِ الرَكِيَّةُ: قلَّ ماؤها. ورجلُ نَكِدٌ، أي عَسِرٌ. وقومٌ أنْكادٌ ومَناكيدٌ. وناكَدَهُ فلانٌ، وهما يتَناكَدانِ، إذا تعاسَرا. والأنْكَدُ: المَشْؤومُ. وناقةٌ نَكْداءُ: مِقلاةٌ لا يعيش لها ولدٌ فتكثر ألبانها، لأنَّها لا تُرضع.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.131 harf
ك د ن كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة : دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل : يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان وقال الحطيئة : أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ . قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR146 harf
- النكد: كل شيء خرج إلى طالبه بتعسر، يقال: رجل نكد ونكد، وناقة نكداء: طفيفة الدر صعبة الحلب. قال تعالى: ﴿والذي خبث لا يخرج إلا نكدا﴾ [الأعراف/58].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR556 harf
ن ك د فيه نكادة ونَكَدٌ ونُكْدٌ وهو نَكِد وأنكد وقوم أنكاد ونُكدٌ وقد نَكِد وتنكّد‏.‏ وسألته فأنكدته‏:‏ وجدته نكداً‏.‏ وطلب فلان حاجة فأنكد أي أكدى‏.‏ وعطاء منكود ومنكّد‏:‏ قليل غير مهنّأٍ‏.‏ قال‏:‏ وأعط ما أعطيته طيّباً لا خير في المنكود والنّاك ونكّد عطاءه بالمنّ‏.‏ وتنكّد عيشه‏.‏ ونكد فلان وشفه‏:‏ استنفد ما عنده بكثرة السؤال‏.‏ وقد نكدوه‏.‏ ونكد الماء‏:‏ نزف‏.‏ ونكد الغراب وتنكد‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.083 harf
النَّكَدُ: الشؤْمُ واللؤْمُ، نَكِدَ نَكَداً، فهو نَكِدٌ ونِكَدٌ ونَكْدٌ وأَنَكَدُ. وكل شيء جرّ على صاحبه شَرّاً، فهو نَكَدٌ، وصاحبه أَنكَدُ نَكِدٌ. ونَكِدَ عيشُهم، بالكسر، يَنْكَدُ نَكَداً: اشتدّ. ونَكِدِ الرجلُ نَكَداً: قَلَّلَ العَطاء أَو لم يُعْط البَتَّة؛ أَنشد ثعلب: نَكِدْتَ، أَبا زُبَيْبةَ، إِذْ سأَلْنا ولم يَنْكَدْ بِحاجَتِنا ضَبابُ عدّاه بالباء لأَنه في معنى بَخِلَ حتى كأَنه قال بخلت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR178 harf
* ن ك د * * نَكِدَ * عيشه اشتد وبابه طرِب ورجل * نَكِدٌ * أي عسر وجمعه * أَنْكَادٌ * و * مَنَاكِيدٌ * و * نَاكَدَهُ * وهما * يَتَنَاكَدَانِ * أي يتعاسران و * الأَنْكَدُ * المشئوم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.375 harf
نكد عيشه، كفرح: اشتد وعسر ينكد نكدا، ورجل نكد، عسر وفيه نكادة نكدت البئر: قل ماؤها كنكزت وماء نكد أي قليل. ونكد الغراب، كنصر: استقصى في شحيجه كأنه يقيء، كتنكد، كما في الأساس نكد زيد حاجة عمرو: منعه إياها، وعبارة اللسان ونكده حاجته: منعه إياها، نكد فلانا: منعه ما سأله، أو نكده ما سأله ينكده نكدا: لم يعطه منه إلا أقله أنشد ابن الأعرابي: من البيض ترغينا سقاط حديثها
Maddenin bağlantısı

نكد عيشه، كفرح: اشتد وعسر ينكد نكدا، ورجل نكد، عسر وفيه نكادة نكدت البئر: قل ماؤها كنكزت وماء نكد أي قليل. ونكد الغراب، كنصر: استقصى في شحيجه كأنه يقيء، كتنكد، كما في الأساس نكد زيد حاجة عمرو: منعه إياها، وعبارة اللسان ونكده حاجته: منعه إياها، نكد فلانا: منعه ما سأله، أو نكده ما سأله ينكده نكدا: لم يعطه منه إلا أقله أنشد ابن الأعرابي: من البيض ترغينا سقاط حديثها وتنكدنا لهو الحديث الممنـع ترغينا أي تعطينا منه ما ليس بصريح. وتنكدنا: تمنعنا. نكد الرجل، كعني، فهو منكود: كثر سؤاله، وقل نائله، وفي اللسان: رجل منكود ومعرك ومشفوه ومعجوز: ألح عليه في المسألة، عن ابن الأعرابي. ورجل نكد، بالكسر، ونكد، بفتحتين، ونكد، بفتح فسكون، وأنكد: شؤم عسر لئيم، وكل شيء جر على صاحبه شرا فهو نكد وصاحبه أنكد نكد وقوم أنكاد ومناكيد ونكد ونكد: مناحيس قليلو الخير. والنكد، بالضم: قلة العطاء وأن لا يهنأه من يعطاه، وأنشد: وأعط ما أعطيته طـيبـا لا خير في المنكود والناكد ويفتح، ونكد الرجل، نكدا: قلل العطاء، أو لم يعط البتة، أنشد ثعلب: نكدت أبازبيبة إذ سألنـا ولم ينكد بحاجتنا ضباب

عداه بالباء لأنه في معنى بخل، حتى كأنه قال: بخلت بحاجتنا. النكد، بالضم: الغزيرات اللبن من الإبل والتي لا لبن لها، ضد، وهذه عن ابن فارس صاحب المجمل، قال: ناقة نكداء: لا لبن لها، قال الصاغاني: تفرد بها ابن فارس، وقد خالفه الناس، وقال السهيلي في الروض: وأحسبه من الأضداد، لأنه استعمل في الضدين، لأنه قد يقال نكد لبنها إذا نقص، قيل: هي التي لا يبقى لها ولدق، فيكثر لبنها لأنها حينئذ لا ترضع. قال الكميت: ووحوح في حضن الفتاة ضجيعهاولم يك في النكد المقاليت مشخب وحاردت النكد الجلاد ولم يكنلعقبة قدر المستعيرين معقب ويروى: ولم يك في المكد، وهما بمعنى، الواحدة نكداء، ويقال للناقة التي مات ولدها: نكداء، وإياها عنى الشاعر: ولم أرأم الضيم اختتاء وذلةكما شمت النكداء بوا مجلدا وناقة نكداء: مقلات لا يعيش لها ولد، فتكثر ألبانها، وفي حديث هوازن ولادرها بماكد ولا ناكد قال ابن الأثير: قال القتيبي: إن كان المحفوظ ناكد فإنه أراد القليل، لأن الناكد: الناقة الكثيرة اللبن، فقال: مادرها بغزير. والناكد أيضا: القليلة اللبن، وكذلك النكداء، وفي قصيد كعب: قامت تجاوبها نكد مثاكيل جمع ناكد، وهي التي لا يعيش لها ولد. يقال: عطاء منكود، أي نزر قليل، قال ربيعة بن مقروم يمدح مسعود بن سالم: لا حلمك الحلم موجودا عليه ولاملفى عطاؤك في الأقوام منكودا وفي الأساس: عطاء منكود، غير مهنإ، كمنكد. ونكيدي، بالفتح فالكسر، اسم مدينة أبقراط الحكيم بالروم والشائع على ألسنة أهل الروم نيكده، وفي المراصد والمعجم: بينها وبين قيسارية من جهة الشمال ثلاثة أيام، قيل: إن أبقراط الحكيم كان بها، وبينها وبين هرقلة ثلاثة أيام، ونقل شيخنا عن المولى أحمد أفندي: أظنه فارسيا معربا من نيك ده، أي قرية حسنة. وتناكدا: تعاسرا، وهما يتناكدان وناكده فلان، إذا عاسره، وهو مناكد. ومما يستدرك عليه: أرضون نكاد: قليلة الخير وفي الدعاء: نكدا له وجحدا، ونكدا وجحدا. وسأله فأنكده، أي وجده عسرا مقللا، وقيل: لم يجد عنده إلا نزرا قليلا. وطلب فلان حاجة فأنكد، أي أكدى. وقوله تعالى: والذي خبث لا يخرج إلا نكدا قرأ أهل المدينة نكدا بفتح الكاف، وقرأت العامة نكدا، بكسرها، قال الزجاج: وفيه وجهان آخران لم يقرأ بهما: إلا نكدا، ونكدا، وقال الفراء: معناه لا يخرج إلا في نكد وشدة. ونكد عطاءه بالمن. ونكد فلان: استنفد ما عنده ونكد الماء: نزف. وجاءه منكدا، أي غير محمود المجيء، وقال مرة: أي فارغا، وقال ثعلب: نما هو منكزا، وسيأتي، من نكزت البئر، إذا قل ماؤها، وهو أحسن وإن لم يسمع أنكز الرجل إذا نكزت مياه آباره. وماء نكد، أي قليل. والأنكدان: مازن بن مالك بن عمرو بن تميم، ويربوع بن حنظلة، قال بجير بن عبد الله بن سلمة القشيري: الأنكدان مـازن ويربـوع ها إن ذا اليوم لشر مجموع

وكان بجير هذا قد التقى هو وقعنب بن الحارث اليربوعي فقال بجير: يا قعنب، ما فعلت البيضاء فرسك? قال: فكيف شكرك لها? قال: وما عسيت أن أشكرها? قال: وكيف لا يشكرها وقد نجتك مني? قال قعنب: ومتى ذلك? قال: حيث أقول: تمطت به البيضاء بعد اختلاسه على دهش وخلتني لم أكذب فأنكر قعنب ذلك، وتلاعنا وتداعيا أن يقتل الصادق منهما الكاذب، ثم إن بجيرا أغار على بني العنبر فغنم ومضى، وأتبعته قبائل من تميم، ولحق به بنو مازن وبنو يربوع، فلما نظر إليهم قال هذا الرجز، ثم إنهم احتربوا قليلا، فحمل قعنب بن عصمة بن عاصم اليربوعي على بجير فطعنه فأذراه عن فرسه، فوثب عليه كدام بن بجيلة المازني فأسره، فجاءه قعنب اليربوعي ليقتله، فمنع منه كدام المازني، فقال له قعنب: ماز رأسك والسيف. فخلى عنه كدام، فضربه قعنب فأطار رأسه وماز ترخيم مازن، ولم يكن اسمه مازنا، وإنما كان اسمه كداما، وإنما سماه مازنا لأنه من بني مازن، وقد يفعل العرب مثل هذا في بعض المواضع كذا في اللسان. ونوكند: قرية من قرى سمرقند، وتفسيره حفر جديدا.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.683 harf
نَكِدَ 1 نَكِدَ ذ , aor. نَكَدَ , (S, K, &c.,) inf. n. نَكَدٌ, (S, L, Msb,) It (a man's life) was, or became, hard, or strait, and difficult. (S, L, Msb, K.) ― -b2- نَكِدَ It (a she-camel's milk) became deficient. (R.) ― -b3- نَكِدَ It (water) became exhausted. (A.) ― -b4- نَكِدَتِ الرَّكِيَّةُ The well came to have little water. (S, L, K.) ― -b5- نَكِدَ, aor. نَكَدَ , inf. n. نَكَدٌ, He was, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.356 harf
نَكَدَ نَكَدَ U ( n. ac. نَكْد 1 ), a. Prevented. b. Refused; stinted. c. Croaked. نَكِدَ نَكِدَ A ( n. ac. نَكَد 4 ), a. Was hard ( life ). b. Had little water ( well ). c. Was mean. نَكَّدَ نَكَّدَ II , a. Rendered hard ( life ). b. Distressed. c. Spent, exhausted. نَاْكَدَ نَاْكَدَ III , a. Vexed, harassed. أَنْكَدَ أَنْكَدَ IV , a. Found hard, mean. b. see ( نَكِدَ ) (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.873 harf
نكد نَكِدَ - يَنْكَدُ - نَكِد - نَكِدًا نَكِدَ - يَنْكَدُ + الأمر أو الفعل: يصعب ويعسر: يقل ويبطؤ و يعسر ويفشل ولا يصير إلى ما كان يرجى منه نَكِد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فـَعـِل " من " نَكِدَ - يَنْكَدُ ": ناكِد بشدة: بطيء وعسير وقليل الخير والثمر نَكِدًا: حال من " نَكِد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الصعوبة والبطء والثقل في سير
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خبث

    1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir

  2. بلد

    1 ortak ayet · Beled mezarlık demektir

  3. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

  4. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  5. طيب

    1 ortak ayet · İyi

  6. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  7. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  8. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  9. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  10. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  11. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Huysuzİyi ve temiz memleketin bitkisi; Rabbının izniyle çıkar. Kötü olandan ise; faydası çok az olandan başkası çıkmaz. Şükreden bir kavim için ayetleri işte böyle yerli yerince açıklarız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنكد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعسر, شأم, بخل, خبث
Zıt Kökطيب
Çekirdek Özet 1İstenen veya beklenen verimin büyük bir güçlükle, son derece kıt, bereketsiz ve zahmetle çıkması
Çekirdek Özet 2Kötü, verimsiz ve bozuk tabiatın hayra direnmesi; ilahi feyiz ve bereketi emmeyip ancak faydasız ve güdük bir ürün vermesi
Çekirdek Özet 3Verim vermeyen veya verimi eziyete dönüştüren altyapının ıslah edilmedikçe bereket üretemeyeceği ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir huysuzluk veya geçimsizlik sayarak, ontolojik ve verimsel kısırlık ile bereketsizlik boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكBir şeyin yönünü tersine çevirme, bükme, geri itme, sarsma veya akışı zorlayarak engelleme; nitekim نكث bağı geri çözmeyi, نكس baş aşağı çevirmeyi, نكص geri adım atmayı, نكب yoldan sapmayı, نكر tanımayıp reddetmeyi ifade ederدKapı, itme, engelleme ve katılık bildiren د harfinin eklenmesiyle çekirdekteki direnç ve geri tepme hareketi; istenen nesnenin, sütün veya ürünün dışarı çıkışının katı bir darlık, cimrilik ve zorlukla gerçekleşmesi anlamında yoğunlaşmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkDışarıya doğru fışkırma, sürme veya hayat verme eğilimindeki potansiyel akış
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaOrtaya çıkmaya çalışan gücü avuç içine alarak tutma, baskılama ve sıkıştırma
دkapı; giriş, geçiş, hareketÇıkış yolunu daraltan, geçişi engelleyen veya eşiği zorlaştıran sert direnç noktası
نكدfilizin veya akışın sıkıştırılarak kapı eşiğinde engellenmesi ve ancak zorlukla sızabilmesiİçerideki verim potansiyelinin baskılanıp kapalı tutulması; dışarıya ancak eziyetle, damla damla ve bereketsizce çıkabilmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütü son derece az olup ancak büyük bir zorluk ve zahmetle sağılabilen deve veya memenin kuruması؛ ناقة نكداء: طفيفة الدر صعبة الحلب
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem kullanımında cimrilik, verimsizlik ve başa kakılan kıt ikramı yeren beyitte kök isim ve fail sîgasıyla geçmektedir: وأعط ما أعطيته طيباً / لا خير في المنكود والناكد
Erken Arapça kullanımİstenen yardımın geri çevrilmesi veya pek az verilerek muhatabın yüzüstü bırakılması anlamında Sa‘lebe’nin naklettiği şahid: نكدت أبا زبيبة إذ سألنا / ولم ينكد بحاجتنا ضباب

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça نكد kökü, Sami dillerinde genel olarak sertleşme, kuruluk, darlık, sıkıntı ve hoşnutsuzluk doğuran eksiklik ekseninde anlam alanları sergiler. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle birebir örtüşen yaygın bir kök formu bulunmamakla birlikte, kökün semantik matrisi, kuruluk ve bereketsizlik bildiren köklerle ve Süryanicedeki sertleşme, katılaşma ve huysuzluk bildiren fonetik varyantlarla paralellik taşır. Arapçada kök, somut bedevi tecrübesinde memeden sütün çıkmaması, kuyunun suyunun çekilip ancak çamurlu ve az bir su sızdırması ve toprağın tohumu kurutması gibi doğrudan geçim kaynaklarının tıkanması tecrübesiyle özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, Sami dil ailesi içinde verimsizliğin getirdiği darlık ve hoşnutsuzluğun Arap dilindeki en karakteristik ifadesi haline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin talep edene güçlükle, az ve bereketsiz çıkmasıMemenin süt vermemesi, kuyunun kuruması ve toprağın mahsulü tutması gibi somut kısırlık olgularından türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSertleşme, katılaşma ve darlık semantik alanıBölgesel Sami lehçelerinde zorluk, sertlik ve geçimsizlik bildiren biçimlerle anlam bağı kurarGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda spekülasyondan uzak, doğrulanmış doğrudan kökteş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكدAnlamlıGüçlükle çıkma, kısırlık, bereketsizlikİstenen şeyin ancak zahmetle ve kıt verilmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
ندكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiş, müstakil kullanım alanı bildirilmemiştirKur'an'da geçmez
كندAnlamlıNimete nankörlük etme, nimeti kesmeİhsanı inkâr etme, hakkı teslim etmeme ve cimrilik yapmaKardeş kök; Kur'an'da geçer
كدنAnlamlıYük hayvanı olma, ağır hareket etmeAğırlaşma, yavaşlık ve binek hayvanlarında hantallıkKur'an'da geçmez
دنكAnlamlıZayıflık, ahmaklık, düşkünlükKişinin görüşünde veya bedeninde oluşan gevşeklik ve güçsüzlükKur'an'da geçmez
دكنAnlamlıSiyaha çalan koyu renk, toz rengiRenkteki koyulaşma, duman ve toprak rengi yoğunluğuKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكدMerkezGüçlük, kısırlık, bereketsiz ürünÜrünün veya bağışın içsel bir direnç ve darlıkla, ancak eziyetle ve kıt çıkmasıPotansiyelin boşa gitmesi ve verimsizlik
عسرKomşuZorluk ve meşakkatعسر işin yapılmasındaki genel zorluğu bildirirken, نكد elde edilen çıktının bereketsiz ve faydasız oluşuna odaklanırDışsal şartların çetinliği
شأمKomşuUğursuzluk ve talihsizlikشأم bereketin kesilip şerrin gelmesi yönünü vurgularken, نكد bizzat gayretin boşa gitmesi ve verimsizlik durumudurBereket yoksunluğu ve felaket
بخلKomşuCimrilik ve tutumlulukبخل elde olan imkânı iradi olarak vermemeyi ifade ederken, نكد hem iradi hem de tabiat gereği olan kısırlığı ve zorla çıkanı içerirVarlığı paylaşmaya direnç
خبثKomşuKötülük, murdarlık, niteliksizlikخبث mayadaki ve özdeli bozukluğu anlatır; nitekim نكد bu bozuk mayanın dışa vuran bereketsiz sonucudurNiteliksel fesat ve kirlilik
طيبZıtTemizlik, lezzet, bereket, cömert verimطيب kolaylıkla, bolca, hoş ve bereketli ürün vermeyi anlatırken, نكد eziyetle çıkan güdük ve faydasız üründürÖzün temizliği ve bol verimlilik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaنكدİstenenin güçlükle, az ve bereketsiz çıkmasıDarlık, cimrilik, verimsiz toprak ve eziyetli maişet anlamlarını kuşatırKesin
Latinceinfecundus, sterilis, aerumnosusKısır, verimsiz, zahmetliToprağın ve kaynağın kısırlığını karşılar; ancak Arapçadaki ahlaki başa kakma nüansını tam içermezGüçlü
İngilizcebarren, meager, troublesome, reluctantKısır, kıt, eziyetli, gönülsüz çıkanVerimin azlığını ve zor çıkışını verir; kökün nesneye dönük içsel direncini kısmen taşırGüçlü
Almancaunfruchtbar, karg, mühseligKısır, kıt, meşakkatliMaddi ve manevi yetersizliği ve güçlükle elde edilen kıtlığı ifade ederGüçlü
Fransızcastérile, parcimonieux, pénibleKısır, cimrice, zahmetliVerimin düşüklüğünü ve meşakkatli oluşunu karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَكِدًا (Hâl olarak)Kıt, faydasız, güdük, eziyetle ve bereketsiz çıkan ürünTemiz toprak ile çorak/kötü toprağın yağmur karşısındaki tepkisinin ve vahiy karşısında mümin ile kâfirin kalbi arasındaki farkın beyanı (A'râf 7:58)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve fıtrat meselesiİlahi vahyin (yağmur) her yere inmesine rağmen bazı kalplerin (kötü toprak) inkârda direnerek hidayet ürünü vermemesi tartışmasıKötü istidat ve kabiliyetsizliğin ilahi feyze direnmesi
FıkıhNafaka, akit ve zekât hükümleriBereketsiz ve zoraki infakın makbuliyeti ile toprağın öşre tabi verim potansiyelinin niteliğiZorla, gönülsüzce ve faydasız biçimde verilen şeyin değersizliği
TefsirTemsilî anlatım ve mesellerA'râf suresi 58. ayetteki temiz belde ile habis belde kıyası üzerinden kalplerin ilahi kelamı karşılama kapasitesiKötü ve habis tabiatın ancak eziyet ve darlık doğurması
HadisAhlaki tutum ve maişet tasviriMaişetin daralması, geçimsiz insan tipleri ve başa kakılarak verilen sadakanın yerilmesiHayırsızlık, geçimsizlik ve bereketsiz darlık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve niyet zeminiFıtri direnç ve kısırlıkVahyin hidayet verimini engellemeKalp arındırılmadıkça gelen ilahi mesaj hayat verici meyveye dönüşemezKesin
İlmiMetodoloji ve zihniyetVerimsiz ve kısıtlayıcı zeminBilginin üretime ve hikmete dönüşmesini tıkamaÖn yargılı ve bozuk zihni zemin, yüksek verileri ancak faydasız polemiklere dönüştürürGüçlü
SiyasiYönetim ve kurum kültürüBereketsiz ve hantal bürokrasiToplumsal taleplere karşı direnç üretmeKamusal taleplere ancak eziyetle, kerhen ve yetersiz karşılık veren idari tıkanıklıkGüçlü
İktisadiÜretim ve sermaye verimliliğiÇorak yatırım ve verimsiz sermayeKatma değer üretmeme ve kaynak israfıBüyük girdi verilmesine rağmen marjinal çıktının sıfıra yakın ve zahmetli kalmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek iç direnç (empedans) ve verimsiz termodinamik sistemSisteme verilen enerjinin büyük kısmının sürtünme veya dirençle kaybolması ve faydalı iş çıktısının asgari düzeyde kalmasıKesin
Beşeri bilimlerMarjinal faydasızlık ve örgütsel ataletBireyin veya kurumun dış uyarıcılara karşı direnç göstererek değişimi ve üretimi engelleyen tutucu huysuzluğuGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir ahlak kusuru, huysuzluk veya geçimsizlik düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece ahlaki bir tavır değil; ontolojik bir altyapı bozukluğunun, fıtri kirliliğin ve girdi-çıktı dengesindeki bereketsiz kısırlığın temsilidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA'râf 7:58'deki meselin ontolojik derinliğini ıskalayarak, meselenin sadece toprağın sertliği veya insanın can sıkıcılığı olduğunu sanmak; hidayet-kabiliyet ilişkisini kuramamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin evrensel ve mutlak rahmet niteliğine rağmen insanlardaki farklı hidayet ve amel çıktılarının kaynağını 'zemin/kabiliyet' farkıyla açıkladığı için anahtar kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi vahyin indirilişini yağmura, kalpleri ise vadilere ve topraklara benzeten mesel ve temsil ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sonucun verimsizliğini ilahi mesajın yetersizliğine bağlayan yanılgıyı düzeltir; verimsizliğin ve kısırlığın alıcının kötü tabiatından kaynaklandığını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun, sütün veya bitkinin son derece zor, kıt, eziyetli ve bereketsiz bir biçimde dışarı çıkması.
  • Soyut anlamBozuk ve habis bir zeminin yüksek potansiyelli feyiz ve girdileri soğurarak onları faydasız, güdük ve zahmetli bir sonuca dönüştürmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç direncinden ötürü yüksek girdi potansiyelinin faydalı işe dönüşemeyip kısırlık ve bereketsizlik üretmesi.
  • LaTeX modeliY=lim⁡R→∞(IR)≈ϵ
  • LaTeX açıklamasıModelde I sisteme giren yüksek potansiyeli ve feyzi (vahiy veya yağmur girdisi), R zeminin içsel direncini, kabiliyetsizliğini ve mayasındaki bozukluğu (habis zemin), Y ise nihai çıktıyı temsil eder. Zemin direnci (R) sonsuza yaklaştıkça, girdinin büyüklüğüne bakılmaksızın ortaya çıkan ürün (Y) sıfıra yakın, son derece kıt ve güdük bir değer olan ϵ düzeyine (neked) indirgenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن