هدم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-د-م1 sîga, 20 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نصردوركثرهدملَهُدِّمَتْعززصمعدفعصلوقويحققسجدغير

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

هدم

ه - د - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Öyleyse yıkıldı

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.631 harf
باب الهاء والدال والميم معهما ه د م،ه م د، د ه م، م ه د، د م ه، م د ه، هدم: الهَدْمُ: قلع المَدَر، أي البُيُوت. والهِدْمُ: الخَلَقُ البالي. والجمعُ: أهدامٌ والهَدِمةُ: النّاقةُ الضَّبِعةُ الشَّديدةُ الضَّبَعَةِ إلى الفَحْل. تقول: هَدِمَتْ تَهْدَم هَدَماً. وقد هَدِمتْ هَدْمةً شديدةٌ. ونابٌ مُتَهَدِّمةٌ، وعجوز مُتَهَدِّمة، أي: فانيةٌ هَرٍمَةُ. همد: الهُمُودُ: المَوْتُ. كما هَمَدتْ. ثَمُود. ورمادٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR575 harf
هَدَمْتُ الشيء هَدْماً فانْهَدَمَ وتَهَدَّمَ. وهدَّموا بيوتهم، شدِّد للكثرة. وتَهَدَّمَ عليه من الغضب، إذا اشتدَّ غضبه. والهِدْمُ بالكسر: الثوبُ البالي، والجمع أَهْدامٌ. والمَهْدومُ من اللبن: الرثيئة والهدم، بالتحريك: ما تَهَدَّمَ من جوانب البئر فسقَطَ فيها. وقال الشاعر يصف امرأة فاجرة: تَمْضي إذا زُجِرَتْ عن سوأةٍ قَدَماً كأنَّها هَدَمٌ في الجَفْرِ مُنْـقـاضُ ويقال: دماؤهم بينهم هَدَمٌ، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.251 harf
ه د م هدم ، همد ، دهم ، دمه ، مهد ، مده : مستعملة . هدم : قال الليث : الهَدْم : قَلْع المَدَر ، يعني البُيُوت ، وهو فِعْل مُجاوِز ، والفعل المطاوِع الانهدام ، وهو لازمٌ ، والهِدْم : الخَلَق البالي . وجمعُه أهدام . وقال أبو عبيد : الهِدْم : الشيخُ الذي قد انحطَم مثل الهِمّ . قال : وسمعتُ الأصمعي يقول للناقة إذا اشتدَّت ضَبَعَتُها وهو شَهْوَتُها للفَحْل : هَدِمَتْ تهْدَمُ هَدَماً فهي هَدِمة . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.883 harf
(باب الهاء والدال وما يثلثهما) (هدر) الهاء والدال والراء [يدلُّ] على سقوطِ شيء وإسقاطه، وعلى جنسٍ من الصَّوت. وهَدَرَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ هَدْراً: أباحَه. وبنو فلان هَدَرَةٌ، أي ساقطون. ورجُلٌ هُدَرة. وبعضٌ يقولون: هَدَرةٌ: ساقط([1]). قال: * إنّي إذا حَارَ الجبانُ الهُدَرَهْ([2]) * والمعنى الآخر هَدَرتِ الحمامةُ تَهْدِرُ، وهَدَرَ الفحلُ هديراً، وهدَرَ العَصيرُ في غَلَيانه. وهَدَر العَرْفَج: عظُم
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR206 harf
- الهدم: إسقاط البناء. يقال: هدمته هدما. والهدم: ما يهدم، ومنه استعير: دم هدم. أي: هدر، والهدم بالكسر كذلك لكن اختص بالثوب البالي، وجمعه: أهدام، وهدمت البناء على التكثير. قال تعالى: ﴿لهدمت صوامع﴾ [الحج/40].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR573 harf
ه د م بناء مهدوم ومهدّم وقد انهدم وتهدّم‏.‏ وانقضّ هدم من الحائط وهو ما انهدم منه‏.‏ قال يهجو امرأة‏:‏ تمضي إذا زجرت عن سوءة قدماً كأنها هدمٌ في الجفر منقاض ومن المجاز‏:‏ عجوز متهدمة‏:‏ فانية‏.‏ وتهدّم الثوب‏:‏ بلي وعليه هدمٌ وأهدام‏:‏ أخلاق‏.‏ ودمه هدمٌ‏:‏ هدرٌ‏.‏ وجاءت هدمةٌ من مطر‏:‏ دفعة منه‏.‏ وتهدّمت الناقة من شدّة الضّبعة‏.‏ وهو يتهدّم بالمعروف‏.‏ قال ابن هرمة‏:‏ وتهدّم عليه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.139 harf
الهَدْمُ: نَقِيضُ البناء، هَدَمَه يَهْدِمُه هَدْماً وهَدَّمه فانْهَدَمَ وتَهَدَّمَ وهَدَّمُوا بُيوتهم، شُدِّدَ للكثرة. ابن الأَعرابي: الهَدْمُ قَلْعُ ا لمَدَرِ، يعني البيوت، وهو فِعْلٌ مُجاوزٌ، والفِعلُ اللازم منه الانْهِدامُ. ويقال: هَدَمَه ودَهْدَمَه بمعنى واحد؛ قال العجاج: وما سُؤالُ طَلَلٍ وأَرْسُمِ، والنُّؤْيِ بعدَ عَهْدِه المُدَهْدَمِ يعني الحاجزَ حولَ البيت إِذا تَهَدَّم. والهَدَمُ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR199 harf
* ه د م * * هَدَمهُ * من باب ضرب * فانْهَدَم * و * تَهَدَّمَ * و * هَدَّمُوا * بيوتهم شدد للكثرة و * الهِدْمُ * بالكسر الثوب البالي والجمع * أَهْدَامٌ * وشيء * مُهَنْدَمٌ * أي مصلح على مقدار وهو معرب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.261 harf
| ( الهَدْمُ : نَقْضُ البَنَاء ) ، هَدَمَهُ يَهْدِمُهُ هَدْماً ، ( كالتَّهْدِيمِ ) ، قَالَ الجَوْهَرِيُّ : هَدَّمُوا بُيُوتَهُمْ ، شَدِّدَ لِلْكَثْرَةِ ، وَفِي الَحدِيثِ : ( ( مَنْ هَدَمَ بُنْيَانَ رَبِّهِ فَهُوَ مَلْعُونٌ ) ) أَيْ : مَنْ قَتَلَ النَّفْسَ المُحَرَّمَةَ ؛ لأَنَّهَا بُنْيَانُ اللهِ وتَرْكِيبُهُ . | ( و ) الهَدْمُ : ( كَسْرَ الظَّهْر ) مَنَ الضَّرْبِ ، عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيِّ ، (
Maddenin bağlantısı

| ( الهَدْمُ : نَقْضُ البَنَاء ) ، هَدَمَهُ يَهْدِمُهُ هَدْماً ، ( كالتَّهْدِيمِ ) ، قَالَ الجَوْهَرِيُّ : هَدَّمُوا بُيُوتَهُمْ ، شَدِّدَ لِلْكَثْرَةِ ، وَفِي الَحدِيثِ : ( ( مَنْ هَدَمَ بُنْيَانَ رَبِّهِ فَهُوَ مَلْعُونٌ ) ) أَيْ : مَنْ قَتَلَ النَّفْسَ المُحَرَّمَةَ ؛ لأَنَّهَا بُنْيَانُ اللهِ وتَرْكِيبُهُ . | ( و ) الهَدْمُ : ( كَسْرَ الظَّهْر ) مَنَ الضَّرْبِ ، عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيِّ ، ( فِعْلُهُما كَضَرَبَ ) . | ( و ) مِنَ المَجَازِ : الهَدْمُ : ( المُهْدَرُ مَنِ الدِّمَاءِ ، ويُحَرَّكُ ) فَيَكُونُ كالهَدْرِ زِنَةً ومَعْنىً ، وفي الصِّحاح ، يُقَالُ : دِمَاؤُهُمْ بَيْنَهُمْ هَدَمٌ ، أَيْ : هَدرٌ ، وهَدْمٌ أَيْضاً ، بالتَّسْكيِن ، فقدم المحرك ، وجعل | التسكين لُغَةً ، والمُصَنِّفُ عَكَسَ ذِلَكَ ، عَلَى أَنَّ عَلَىَّ بنَ حَمْزَةَ قَدْ أَنْكَرَ الكَسْرَ . | ( وَ ) الهِدْمُ ، ( بِالكَسْرِ : الثَّوْبُ البَالِي ) ، كَمَا في الصّحاح ، وَهُوَ مَجَازٌ ، ( أو ) هَوَ : الخَلَقُ ( المُرَقِّعُ ، أَوْ خاصٌّ بِكِسَاءِ

الصُّوفِ ) البالي الذي ضوعِفَتْ رِقاعُهُ ، دونَ الثَّوْبِ ، هكذا خصَّه ابن الأعرابي ، قال أوس بن حجر : % ( لِيَبْكِكَ الشَّرْبُ والمُدَامَةُ % والفِتْيانُ طُرًّا وطامِعٌ طَمِعًا ) % % ( وذاتُ هِدْمٍ عَارٍ نَواشِرُها % تُصْمِتُ بالماءِ تَوْلَبًا جَدِعَا ) % | ( ج : أهْدامٌ ) ، وعليه اقتصر الجوهري ، ( وهِدَامٌ ) بالكسر ، هكذا في النسخ ، والصواب : هِدَمٌ ، كَعِنَبٍ ، وهي نادرةٌ ، كما هو نَصُّ أبي حنيفة في كتاب النَّبات ، وأنشد ابن بري لأبي داود : % ( هَرَقْتُ في صُفْنِهِ ماءً لِيَشْرَبَهُ % في داثِرٍ خَلَقِ الأعضاءِ أهْدامِ ) % | وفي حديث عمر : ( ( ووقفتْ عليه عجوزٌ عَشَمَةٌ بأهْدامٍ ) ) وفي حديث عَلِيٍّ : ( ( لَبِسْنا أهْدَامَ البِلَى ) ) . | ( و ) من المجاز : الهِدْمُ : ( الشيخ الكبير ) على التشبيه بالثَّوب ، وقال أبو عبيد : هو الشيخ الذي قد انْحَطَمَ ، مِثْلُ الهِمِّ . | ( و ) من المجاز : الهِدْمُ : ( الخُفُّ العتيق ) ، على التَّشبيه بالخَلَقِ من الثَّوبِ . | ( و ) هِدْمٌ : ( اسم ) رَجُلٍ . | ( و ) من المجاز : الهَدِمُ ، ( كَكَتِفٍ : المُخَنَّثُ ، و ) الهَدَمُ ، ( بالتحريك ) كذا في النُّسخ ، والصوابُ بكسرٍ ففتحٍ ، كما ضبطه ياقوتٌ ، قال : يشبه أن يكون جمع هِدْمٍ : ( أرضٌ ) بعينها ، ذكرها زهيرٌ في شعره : % ( بَلْ قَدْ رآها جميعًا غيرَ مُقْوِيَةٍ % سُرَّاءُ منها فَوَادي الجَفْرِ فَالهِدَمُ ) % | ( و ) الهَدَمُ : ( ما تَهَدَّمَ ، من جوانب ) وفي بعض نسخ الصِّحاح : من نواحي ( البئر ، فسقط فيها ) ، قال يصف امرأة فاجرةً :

تَمْضِي إِذَا زُجِرَتْ عَنْ سَوْأَةٍ قُدُماً | كَأَنَّهَا هَدَمٌ فِي الجَفْرِ مُنْقَاضُ | ( و ) الهَديِمُ ، ( كَأَمِيرٍ : بَاقِي نَبَاتِ عَامِ أَوَّلَ ) وَدِلكَ لِقَدَمِهِ ، والَّذِي في نُسْخَةٍ اللِّسان : الهَدَمُ ، بالتَّحْرِيكِ ، فَرَاجِعْهُ | ( و ) مِن المَجَازِ ( هَدِمَت النَّاقَةُ ، كَفَرحَ ، هَدَماً ، وهَدَمَةً ، مُحَركَتَيْنِ ، فَهِيَ ، هَدِمَةٌ ، كَفَرحَةٍ ، ج : هَدَامَى ، وهِدَمتْ ، فهِيَ مُهْدِمٌ ) كِلاَهُمَا إِذَا ( اشْتَدَّتْ ضَبْعَتُها ) فَيَاسَرَتِ الفَحْلَ ولَمْ تُعَاسِرْهُ ، وفي الصِّحاح : وقَالَ الفَرَّاءُ : هِيَ الَّتِي تَقَعُ مِنْ شِدَّةِ الضَّبَعَةِ ، وأَنْشَدَ لِزَيْدِ بنِ تُرْكِيٍّ الدُّبَيْرِيِّ : | يُوشِكُ أَنْ يُوجِسَ في الأَوْجَاسِ | فِيهَا هَدِيمُ ضَبَعٍ هَوَّاسِ | إِذَا دَعَا العُنَّدَ بالأحْرَاسِ | قَالَ ابنُ جِنِّي : فِيهِ ثَلاُثُ رِوَايَاتٍ ، أَحَدُها : أن يَكُونَ الهَدِيمُ : فَحْلاً ، وأَضَافَهُ إِلَى الضَّبَعِ ؛ لأنَّه يَهْدمُ إِذَا ضَبَعَتْ ، وَهَوَّاسُ مِنْ نَعْتِ هَدِيمُ ، الثَّانِيَةُ : هَوَّاسِ ، بِالخَفْضِ عَلَى الجِوَارِ ، الثَّالِثَةُ : | فِيهَا هَدِيمُ ضَبَعٍ هِوَاسِ | وَهُوَ الصَّحِيحُ ؛ لأَنَّ الهَوَسَ يَكُونُ في النُّوقِ ، وَعلَيْهِ يَصِحُّ اسْتِشَهَادُ الجَوْهَرِيِّ ؛ لأنًّهُ جَعَلَ الهَدِيِمَ : النَّاقَةَ الضَّبِعَةَ ، وَيَكُونُ هِواس بَدَلاً مِنْ ضِبَعٍ ، والضَّبَعُ والهِوَاسُ : وَاحِدٌ ، وهَدَيِمٌ في هذِهِ الأَوْجُهِ : فَاعِلٌ لِيُوجِسَ في البَيْتِ الَّذِي قَبْلُه ، أَيْ : يُسْرِعُ أِنْ يَسْمَعَ صَوْتَ هذا الفَحْلِ نَاقَةٌ ضَبَعَة ، فَتَشْتَدَّ ضَبَعَتُهَا . | قُلْتُ : وَقَدْ فَصَّلَ ذِلكَ أَبُو زَكَرِيَّا في تَهْذِيبِ غَرِيبِ المُصَنَّفِ ، وهذا الوَجْهُ الأَخِيرُ الَّذي ذَكَره هَوَ الَّذِي صَحَّحُوهُ ، وَاعْتَمَدُوا عَلِيْهِ ، وَمِثْلُهُ مُصْلَحاً بِخَطِّ غَرِيبِ المُصَنَّفِ ، وَعلَى الحَاشِيَةِ قَالَ

أبو عمر : أخبرنا ثعلبٌ عن سلمة عن الفراء : % ( فيها هَديمُ ضَبَعٍ هِواسِ % ) % | قلت : والمصدر في باب النكاح يأتي على فِعَال ، نحو الضِّرابِ ، والحِرَامِ ، والحِنَاءِ ، فمن رواه هكذا فإنه جعله بدلا من ضَبَعٍ ، ومن رواه كشداد ، فهو من نعت هَدِيمُ ، ولكنه مجرورٌ على الجوار ، فتأمل . | ( و ) الهُدامُ ، ( كغرابٍ : الدُّوارُ ) يصيب الإنسان ( من ركوب البحر ، وقد هُدٍ مَ ، كَعُنِيَ ) : أصابه ذلك ، وهو مجاز . | ( والهَدْمَةُ : المطرةُ الخفيفةُ ) ، وفي الصحاح : الدُّفعة من المطر ، هكذا في بعض نُسَخِهِ ، ومثله في الأساس . | ( وأرض مَهْدُومَةٌ : أصابتها ) هَدْمَةٌ من المطر . | ( و ) الهَدْمَةُ : ( الدُّفْعَةُ من المال ) ، كما في نسخ الصحاح ، وهكذا وجد بخط الجوهري . ( وذو مِهْدَمٍ ، كمِنْبَرٍ ، ومَقْعَدٍ : قيل لحمير ) وهو ابن حَضور بن عدي بن مالك ، قال ابن الكلبي : من بني حضور : شُعيب بن ذي مهدم ، نبي أصحاب الرَّسِّ ، وليس هو شعيب صاحب مدين . | ( و ) ذو مِهْدَمٍ ، أيضا : ( ملكُ الحبش ) . | وذو الأهْدامِ : المتوكل بن عياض ، شاعر ) . | ( و ) أيضا : لقب ( نافعٍ ، مهجوِّ الفرزدق ) . | ( وتَهَادَموا ) و ( تَهَادَروا ) بمعنى واحد . | ( و ) من المجاز : ( عجوزٌ ) مُتَهَدِّمَةٌ ، ( و ) كذا ( نابٌ مُتَهَدِّمَةٌ ) أي : هَرِمَةٌ ( فانيةٌ ) . | ( و ) من المجاز : ( تَهَدَّمَ عليه غَضَبًا ) : إذا ( توعَّده ) ، وفي الصحاح : اشتد غَضُبُه .

| ( و ) في الصّحاح ، يُقَالُ : هذا ( شَيْءٌ مُهَنْدَمٌ ) أَيْ ( مُصَلَّحٌ على مِقْدَارٍ ، ولَهُ هِنْدَامٌ ) بالكَسْرِ ، وهُوَ ( مُعَرَّبُ ) أَصْلُهُ بالفَارِسِيَّةِ : ( أَنْدَامٌ ) ، بالفَتْحِ ، مِثْلُ : مُهَنْدِسٍ ، وأَصْلُهُ : أَنْدَازَهُ ، هكَذا ذَكَرَهُ الجَوْهَرِيُّ ، وتَبَعَهُ المُصَنِّفُ ، وَلاَ يَخْفَى أَنَّ مِثْلَ هذا لا تَكُونُ النُّونُ فِيهِ زَائِدَةً ، بَلْ هِيَ مِنْ أَصْلِ الكَلِمَةِ ، فالأَوْلَى إِيرَادُهَا في تَرْكِيبِ ( ( ه ن د م ) ) . | [ ] وَمَمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | انْهَدَم البِنَاءُ ، وتَهَدَّمَ ، مُطَاوِعَا هَدَمَهُ ، وهَدَّمَهُ ، ذَكَرهُمَا الجَوْهَرِيُّ . | والأَهْدَ مَانِ : أَنْ يَنْهَدِمَ عَلَى الرُّجُلِ بِنَاءٌ ، أَوْ يَقَعَ في بِئرٍْ [ أو أُهْوِيَّةٍ ] . وبِهِ فُسِّرَ الحَدِيثُ : ( ( اللّهُمَّ إنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الأهْدَمَيْنِ ) ) حَكَاهُ الهَرَوِيُّ في الغَرِيَبْينِ ، وَقَالَ ابْنُ سِيدَهْ : وَلاَ أَدْرِي مَا حَقِيقَتُهُ . وشَهِيدُ الهَدَمِ ، مُحَرَّكَةً : الَّذِي يَقَعُ في بِئْرٍ ، أَوْ يَسْقُطُ عَلَيْه جَدَارٌ . | ويَقُولُونَ فِي النُّصْرَةِ والظُّلْمِ : دَمِي دَمُكَ ، وهَدَمِي هَدَمُكَ ، ويُقَالُ : الهَدَمُ : الأَصْلُ ، وأَيْضاً : القَبْرُ ؛ لأَنَّهُ يُحْفَرُ تَرَابُهُ ثُمًَّ يُرَدُّ فِيهِ ، وقَدْ مَرَّ في ( ( لَدَمَ ) ) . | وَانْقَضَّ هَدَمٌ مِنَ الحَائِط ، وهُوَ مَا انْهَدَم مِنْه . | والهِدْمَةُ ، بالكَسْرِ : الثَّوْبُ الخَلَقُ ، والجَمْعُ : هُدُومٌ ، بالضَّمِّ . | وهَدَمَ الثَّوْبَ وهَدَّمَهُ : رَقَّعَهُ ، الأَخِيرَةُ رَوَاهَا ابنُ الفَرَج عِنْ أَبِي سَعِيدٍ . | والهَدِمُ ، كَكَتفٍ : الأَحْمَقُ . | وَالمَهْدُومَ مِنَ اللَّبَنِ : الرَّثِيئَةُ ، وفي التَّهْذِيبِ ، هِيَ : المَهْدُومَةً ، وأَنْشَدَ : % ( شَفَيْتُ أَبَا المُخْتَارِ مِنْ دَاءِ بَطْنِهِ % | بِمَهْدُومَةٍ تُنْبِي ضُلُوعَ الشَّرَاسِف ) %ِ وهُو يَتَهَدَّمُ بِالَمعْرُوفِ : يَتَوَعَّدُ .

| وتَهَدَّمَ عليه بالكلام : مثل تَهَوَّرَ . | وأبو هَدِمٍ ككَتِفٍ : أخو العلاء بن الحضرمي ، ذكره الدارقطني ، في الصحابة . | وكزُبَيْرٍ : هُدَيْمٌ التَّغلبي ، ويقال : أُدَيْمٌ ، له صُحْبَةٌ ، روى عنه الصُّبَيُّ بن مَعْبَدٍ . | والهُدْمُ ، وبضمتين : مَاءٌ وراء وادي القرى ، في قول عدي بن الرِّقاع العاملي ، قاله الحازمي ، وضبطه الواقدي ككَتِفٍ ، كذا في المعجم .

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.002 harf
هَدَمَ 1 هَدَمَ ذ He threw down, or pulled down, a building; (Msb;) pulled it to pieces; demolished it; destroyed it: (K:) [the last two explanations are the most correct, as is shown by the phrase] نَقَضَ البِنَآءَ مِنْ عَيْرِ هَدْمِ [He took to pieces the building without demolishing, or destroying]: (S, A, Msb, K, * in art. قوض:) he ruined [a building, &c.]; reduced [it] to ruin. (Ham, p. 31.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.243 harf
هَدَمَ هَدَمَ I ( n. ac. هَدْم 1 ), a. Pulled down, demolished, levelled, razed. b. Broke the back of. c. [ pass. ], Was sea-sick. هَدِمَ هَدِمَ A ( n. ac. هَدَم 4 , هَدَمَة 4t ), a. Was hot ( animal ). هَدَّمَ هَدَّمَ II , a. see I (a) . أَهْدَمَ أَهْدَمَ IV , a. see ( هَدِمَ ). تَهَدَّمَ تَهَدَّمَ V , a. Was pulled down; tumbled down. b. [ 'Ala ], Fell upon; threatened, bullied.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.363 harf
هدم هَدَمَ - يَهْدِمُ - هَدَّمَ - يُهَدِّمُ هَدَمَ - يَهْدِمُ + كائناً + شيئاً : يخربه بشدة: يفكك جزءاً كبيراً من بنيته الأصلية فيعطله تماماً هَدَّمَ - يُهَدِّمُ: على وزن " فَعَّلَ " من " هَدَمَ - يَهْدِمُ ": حعله " يَهْدِمُ " الشيءَ على وجه التكرار والشدة: عمل على تخربه وتدميره وتعطيله باستمرار وشدة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدك
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler20 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صمع

    1 ortak ayet · Öğrenim yerleri

  2. دفع

    1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar

  3. بيع

    1 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır

  4. قوي

    1 ortak ayet · Kuvvet

  5. دور

    1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  6. سمي

    1 ortak ayet · Ad verilen

  7. سجد

    1 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  8. بعض

    1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  9. صلو

    1 ortak ayet · Namaz

  10. عزز

    1 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır

  11. نصر

    1 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  12. غير

    1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ …

    Öyleyse yıkıldıOnlar ki; haksız yere ve sadece: Rabbımız Allah’tır dedikleri için yurtlarından çıkarılmışlardır. Şüphesiz ki Allah; insanların bir kısmını diğerleriyle bertaraf etmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın adı çok anılan mescidler yıkılır giderdi. Allah; kendisine yardım edenlere elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهدم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنقض, قلع, دكك
Zıt Kökبني
Çekirdek Özet 1Dikili bir yapıyı, duvarı veya çatıyı temelinden sarsıp tabana düşürmek, yerle bir etmek
Çekirdek Özet 2Savunma ve denge mekanizması işletilmediğinde mabedlerin ve müşterek kutsal mekanların fiilen yıkıma uğraması
Çekirdek Özet 3Hukuki ve askeri caydırıcılık ortadan kalktığında toplumsal ve dini mimarinin çöküşe uğraması kaçınılmazdır
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca soyut ahlaki bozulma sayarak mabedlerin fiziksel yıkım ve fiili tahribat boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هدAğır bir kütleyi sarsarak, şiddetli bir hareket ve sesle aşağı doğru indirme ve çökertme; nitekim هدد kökünde sarsarak yıkma ve tehdit, هدهد kökünde sallama ve ses çıkarma, هدي kökünde ise öne düşüp sürükleme anlamı esastırمSarsıntı ve çöküş hareketinin bir kütlenin tamamen yere serilip yığılması, dağılarak tabana yayılması ve yok oluş sınırına varması ile sonuçlanması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAnsızın açığa çıkan bir sarsıntı, şiddetli bir yönelim ve yapının taşıyıcı dengesinin bozulması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir sınırın veya eşiğin aşılması, dikili olan engelin yerinden oynayıp devrilmesi
مsu; akış, çokluk, derinlikKütlenin parçalanarak aşağı akması, zemine yayılması ve yapının yığıntı haline gelmesi
هدمŞiddetle açığa çıkan harici kuvvetin kapı ve duvarları aşarak dikili yapıyı temelinden sarsması ve kütleyi tabana yığarak yerle bir etmesiHarflerin birleşimi, dikili duran bir yapının taşıyıcı bağlarının koparak yerçekimi doğrultusunda kontrolsüzce çöküşünü tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yapıyı, duvarı, kuyunun taş örgüsünü veya kerpiçten yapılmış meskeni söküp aşağı indirmek; kuyu kenarının veya tavanın çöküp içeriye dökülmesi
Cahiliye şiiri kullanımıLisânü'l-Arab'da şahit gösterilen beyitte kuyu ağzının ve duvarının içine doğru kütlesel çöküşü şu mısra ile tasvir edilir: تَمْضي، إِذا زُجِرَتْ عن سَوْأَةٍ، قُدُماً، / كأَنها هَدَمٌ في الجَفْرِ مُنْقاضُ
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetlerinde kişinin üzerine bina çökmesi ve enkaz altında kalması afetini niteleyen "اللهمّ إِني أَعوذُ بك منَ الأَهْدَمَينِ" ifadesi; eskiyen, yıpranıp parçalanan giysiye هِدْم denmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde هدم kökü, yapısal olarak Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki çökme, parçalanma ve yerle bir edilme semantik tabakasıyla örtüşür. İbranice hādam (הָדַם - ayak basmak, ezmek, tabure/taban yapmak; kök hadom הדום ayak taburesi ile ilişkili) ve Aramice/Süryanice h-d-m (ܗܕܡ - eklemlerinden ayırmak, parçalamak, lime lime etmek) formlarıyla fonetik ve anlamsal bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, dikili olan bir yapının (duvar, bina, kuyu) sarsılarak tabana indirilmesi ve parçalanarak yıkılması anlamında özelleşmiştir. Süryanicedeki "uzuvları parçalama ve ayırma" anlamı ile Arapçadaki "yapının unsurlarını birbirinden ayırarak çökertme" semantiği ortak bir ayrışma ve tahrip matrisine dayanır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir yapıyı, kuyu kenarını veya dikili duvarı temelinden söküp tabana devirme; kütlenin yere çökmesiSomut yapısal yıkımdan mecazi olarak kanın heder olmasına ve giysinin eskimesine genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice parçalamak (hadem), İbranice ezmek ve taban yapmak (hadom)Kütlenin sökülüp tabana serilmesi veya parçalarına ayrılması yönündeki ortak Sami semantik matrisiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık doğrulanmamıştırVeri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هدمAnlamlıYıkmak, çökertmekDikili bir binayı veya yapıyı yerle bir etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
همدAnlamlıSönmek, hareketsiz kalmakCanlılığın ve hararetin tükenip toprağın veya ateşin kurumasıKur'an'da geçer; çöküş ve sönüş yönünden anlamdaştır
دهمAnlamlıKararmak, aniden basmakKarartı halinde ansızın gelip bütünüyle kuşatmakKur'an'da geçer; bastırma ve çökme boyutuyla ilişkilidir
دمهAnlamlıŞiddetli sıcak olmakGüneşin ve sıcağın ortalığı basıp rüzgarı dindirmesiKur'an'da geçmez
مهدAnlamlıDöşemek, düzeltmekBir mekanı veya zemini oturulup barınılacak şekilde sermekKur'an'da geçer; yapıyı yıkmanın zıddına zemin hazırlamadır
مدهAnlamlıÖvmekBir kimseyi yüzüne karşı veya arkasından methetmekKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هدمMerkezYıkma ve çökertmeDikili ve örülü bir yapıyı kökünden sarsıp yerle bir etmeFiziksel binanın veya yapının yukarıdan aşağıya toptan çökmesi
نقضKomşuÇözme ve bozmaÖrülmüş bir bağı, ipi veya sözleşmeyi tel tel ayırmaهدم kütlesel çöküş iken نقض örüntünün bağlarını tek tek söküp hükümsüz kılmaktır
قلعKomşuKökten sökmeBir şeyi tutunduğu zeminden köküyle birlikte çekip çıkarmaهدم yapının aşağı çökmesidir; قلع ise tabandan koparılıp savrulmasıdır
دككKomşuEzme ve düzlemeYüksek bir yeri ezerek, ufalayarak yerle bir ve dümdüz etmeهدم yapının kendi zeminine yıkılmasıdır; دكك toz haline getirilip tesviye edilmesidir
بنيZıtİnşa etme ve dikmeUnsurları üst üste koyarak göğe doğru yapı kurmaهدم var olan yapıyı yerle bir ederken بني yapıyı sıfırdan dikip yükseltir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهدمYıkmak, çökertmek, yerle bir etmekFiziksel bir yapının yukarıdan aşağıya yıkılıp yığılmasıKesin
LatinceDestruere, demoliriYıkmak, bozmak, yapıyı ortadan kaldırmakYapının (structura) tersine çevrilmesi ve moloz yığınına dönüştürülmesiGüçlü
İngilizceDemolish, tear down, razeYerle bir etmek, yıkıp dökmekBinanın kasıtlı veya şiddetle tamamen yıkılmasını karşılarKesin
AlmancaAbreißen, niederreißen, zerstörenAşağı çekmek, yıkmak, tahrip etmekYapının zemine indirilmesi yönündeki somut dinamiği birebir yansıtırGüçlü
FransızcaDémolir, abattre, détruireYıkmak, yere sermek, tahrip etmekFiziksel yapının ortadan kaldırılması ve yere düşürülmesi manasını içerirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لَهُدِّمَتْ (Tef'îl babında meçhul mazi)Mabedlerin ve ibadethanelerin şiddetle, kütlesel olarak ve tamamen yıkılıp yerle bir edilmesiİnsanların birbirini dengelemesi (def') olmasaydı manastırların, havraların, kiliselerin ve mescitlerin fiziki olarak yıkıma uğrayacağını bildiren savunma ve cihad bağlamı (Hac 22:40)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMabedlerin dokunulmazlığı ve ilahi koruma sünnetiYeryüzünde Allah'ın adının anıldığı mekanların korunmasının cebri mucizeyle değil, beşeri savunma ve hukuk mekanizmalarıyla takdir edilmesiSosyolojik ve ilahi adalet dengesi
FıkıhSavaş hukuku ve gayrimüslim mabedlerinin korunmasıSavaş esnasında veya barış antlaşması dahilinde kilise, havra ve manastırların yıkılmasının (hedm) yasaklanması ve hukuki güvencesiAskeri tahribatın sınırlandırılması ve kamu düzeninin korunması
TefsirHac 22:40 ayetindeki savunma diyalektiğiAyetteki tef'îl vezninin (heddeme) kütlesel ve köklü yıkımı bildirmesi; zıt güçlerin dengelenmemesi halinde hak mabedlerin dahi yıkıma açık hale gelişiFiziksel tahribatın kaçınılmazlığı ve ilahi def' kanunu
HadisYıkıntı altında kalmaktan sığınma ve biat rivayetleriDoğal afetlerde bina çökmesi sonucu enkaz altında kalmaktan sığınma ve Medinelilerle yapılan biatteki kader birliği (yıkımınız yıkımımızdır)Ani ve kütlesel çöküş, ortak savunma sorumluluğu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMabedlerin fiziki bekasıKutsal mekanların yıkımdan korunmasıİbadet hürriyetinin maddi zeminini teminat altına almaDini ritüellerin sürekliliği, korunmuş fiziki mekanların varlığına bağlıdır; savunma bunu sağlarKesin
İlmiYapısal bütünlüğün çöküşüSistematik yapının dağılmasıBir teorinin veya binanın taşıyıcı kolonlarının iflasıyla sistemin çökmesiBilgi mimarisinde temel aksiyomların sarsılması üst yapıdaki iddiaların yerle bir olmasına yol açarGüçlü
SiyasiSavunma ve güç dengesi mekanizmasıCaydırıcılık ve dengelemeDış saldırganlığı püskürterek kamu kurumlarının yıkılmasını engellemeSiyasi otoritenin zayıflaması ve karşı gücün dengelenmemesi, medeni yapıların fiilen yıkılmasına yol açarKesin
İktisadiAltyapı ve sabit sermaye tahribatıMaddi varlıkların imhasıSavaş ve krizlerde üretim ve barınma altyapısının yerle bir olmasıBiriktirilmiş medeni ve iktisadi sermayenin yıkım ile sıfırlanması, iktisadi hayatın çöküşünü getirirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYapısal stabilite kaybı ve mekanik çökmeFizik ve inşaat mekaniğinde, bir sistemin taşıyıcı elemanlarının üzerlerindeki yükü taşıyamayıp iç gerilim eşiğini aşması sonucu tüm yapının yerçekimi doğrultusunda kontrolsüzce zemine çökmesiKesin
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve altyapı çöküşüSosyoloji ve kamu hukukunda, toplumu bir arada tutan dengeleyici ve koruyucu normatif kalkanlar çöktüğünde toplumsal kurumların ve sivil mekanların organize şiddetle imha edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca soyut bir değerler aşınması veya inanç zayıflığı olarak algılayıp ayetteki lafzın açıkça ifade ettiği taş, toprak, sütun ve duvarlardan oluşan fiziki binaların yıkılmasını ikincil saymak
Kur'an içi daha geniş anlamAyette geçen form, insanların birbirini dengelememesi durumunda manastır, havra, kilise ve mescitlerin somut olarak yerle bir edileceğini gösteren, hukuki ve fiziki bir yıkım kanunudur
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'ın savunma doktrinini pasifist bir bakışla etkisizleştirmek; askeri gücün ve meşru savunmanın aslında yeryüzündeki tüm ibadethaneleri fiziksel yıkımdan koruyan meşru bir kalkan olduğu gerçeğini gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın yeryüzündeki medeni düzeni, mabet dokunulmazlığını ve din özgürlüğünü korumada güç dengesi ve savunma (def') realitesini nasıl merkeze aldığını açıkça ortaya koyduğu için son derece hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Savunma savaşına izin veren, adaletin tesisinde kuvvet kullanımının meşruiyetini ve din hürriyetinin korunmasını konu edinen ayet grubunda (özellikle Hac 22:39-41) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Barışın ve mabedlerin hiçbir savunma gücü olmadan kendiliğinden korunacağı zannını çürütür; ilahi düzenin yeryüzünde batılın tasallutunu caydırıcı bir güçle dengeleyerek mabedlerin yıkılmasını önlediğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÖrülü bir binayı, duvarı veya kuyu kenarını yerçekimi doğrultusunda temelinden söküp tabana yığmak, yerle bir etmek.
  • Soyut anlamTaşıyıcı ve koruyucu unsurların ortadan kalkmasıyla sistemin bütünlüğünün kütlesel olarak dağılması ve iflas etmesi.
  • Sistematik karşılıkGüç dengesi ve savunma mekanizmasının yokluğunda, saldırgan güçlerin mabetleri ve kurumsal yapıları fiziksel olarak imha etmesi.
  • LaTeX modeliH=FD  ⟹  lim⁡D→0S=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde S dikili mimari ve kurumsal yapıyı (yapısal bütünlük), F yapıyı hedef alan harici yıkıcı kuvveti, D ise bu kuvveti karşılayan savunma ve dengeleme mekanizmasını temsil eder. H gerçekleşen yıkım şiddetidir. Dengeleyici direnç D sıfıra yaklaştığında harici baskı karşısında yıkım (H) sonsuza yönelir ve yapının bütünlüğü (S) tamamen sıfırlanarak yerle bir olur (∅).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه