هلم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ل-م1 sîga, 19 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.معحرمقللكذبهلمعوقألههَلُمَّعدلشهدبأسقولأتيتبع

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

هلم

ه - ل - م

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Tutkaldır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tutkaldır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.783 harf
باب الهاء واللام والميم معهما ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير . وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك. همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR617 harf
هَلُمَّ يا رجل، بفتح الميم، بمعنى تعالَ. يستوي فيه الواحد والجمع والتأنيث، في لغة أهل الحجاز. قال الله تعالى: "والقائِلينَ لإخْوانِهِمْ هَلُمَّ إلينا". وأهل نجد يصرِّفونها فيقولون للاثنين هَلُمَّا، وللجمع هَلُمُّوا، وللمرأة هَلمِّي، وللنساء هَلْمُمْنَ، والأول أفصح. وقد تُوصَل باللام فيقال: هَلُمَّ لكَ وهَلُمَّ لكما، كما قالوا: هَيْتَ لك. وإذا أدخلت عليه النون الثقيلة قلت هَلُمَّنَّ يا رجل،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.088 harf
ه ل م هلم ، همل ، لهم ، مهل : مستعملة . هلم : عمرو عن أبيه : الهِلِمَّان الكثير من كلّ شيء وأنشد لكُثَيِّر المحارِبيّ : قد مَنَعتْني البُرَّ وهي تلحَّانْ وهو كثيْرٌ عندها هِلِمّانْ وهي تُخَنذِي بالمقالِ البَنْيَانْ قال : والبَنْبان : الرَّديء من المَنْطِق . ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَيْلَمان : المال الكثير ، يقال : جاء بالهَيْل والهَيْلَمان . أبو عُبيد ، عن أبي زيد في ( باب
Maddenin bağlantısı

ه ل م هلم ، همل ، لهم ، مهل : مستعملة . هلم : عمرو عن أبيه : الهِلِمَّان الكثير من كلّ شيء وأنشد لكُثَيِّر المحارِبيّ : قد مَنَعتْني البُرَّ وهي تلحَّانْ وهو كثيْرٌ عندها هِلِمّانْ وهي تُخَنذِي بالمقالِ البَنْيَانْ قال : والبَنْبان : الرَّديء من المَنْطِق . ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَيْلَمان : المال الكثير ، يقال : جاء بالهَيْل والهَيْلَمان . أبو عُبيد ، عن أبي زيد في ( باب كَثْرة المال والخير يَقْدَم به الغائب أو يكون له ) : جاءَ فلانٌ بالهَيْل والهَيْلَمان ، بفتح اللام . وقال ابن المظفَّر : هَلُمَّ : كلمةُ دعوةٍ إلى شيء ، الواحد والاثنان ، والجميع ، والتأنيث ، والتذكير فيه سواء ، إلاّ في لغة بني سعد فإنّهم يحملونه على تصريف الفِعل ، فيقولون : هَلُمَّا ، هَلُّمُّوا ؛ ونحو ذلك قال ابن السكيت ، قال : وإذا قال لك : هَلُمَّ إلى كذا ، قلت : إلاَمَ أهَلُمُّ ؛ وإذا قال لك : هَلمُّ كذا وكذا ، قلتَ : لا أَهَلُمُّه بفتح الألف والهاء : أي لا أُعْطِيكَه ، وهَلُمَّ بمعنى أَعطِ ؛ يدل عليه ما حدّثنا محمدُ بنُ إسحاق عن عمر بن شَبَّة قال : حدّثنا يحيى ، عن طلحة بن يحيى عن عائشة بنتِ طلحةَ ، عن عائشة أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان يأتيها فيقول : هل من شيء ؟ فتقول : لا ، فيقول : إني صائم . قالت : ثم أتاني يوماً فقال : هل من شيء ؟ قلتُ حَيْسَة . قال : هَلُمِّيها ، فإني أصبحت صائماً ، فأكل . قلتُ : معنى هَلُمِّيها : أي هاتِيها أَعطنِيها . ورَوَى مالكٌ عن العَلاء بن عبد الرحمن ، عن أبيه ، عن أبي هريرة ، عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال ( لَيُذَادَنَّ رِجالٌ عن حَوْضِي فأُنادِيهم : أَلاَ هَلُمَّ ألاَ هَلُمَّ ، فيقال : إنهم قد بَدَّلُوا ، فأقول : فَسُحْقاً ) . وقال الزجاج : زعم سيبويه أنّ هَلُمّ ( ها ) ضُمَّتْ إليها ( لُمَّ ) وجُعِلتا كالكلمة الواحدة . وأكثر اللغات أن يقال : هَلُمّ للواحد ، والاثنين ، والجماعة ، وبذلك نزل القرآن ، نحو قوله : ( وَالْقَآئِلِينَ لإِخْوَانِهِمْ ) ( الأحزَاب : 18 ) و ) وُوِقُلْ هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ ) ( الأنعَام : 150 ) . قال : وفُتِحَتْ ) هَلُمَّ ( لأنها مُدْغمة كما فُتِحَتْ ( رُدَّ ) في الأمر ، ولا يجوز فيها ( هَلُمُّ ) بالضم كما يجوز ( رُدُّ ) لأنها لا تُصرَف . قال : ومن العَرَب من يُثَنِّي ويجمع ، ويؤنث ، فيقول : هَلُمَّ ، هَلُمَّا ، هَلُمُّوا ، وللنساء : هَلْمُمْنَ . وقال : ومعنى ) هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ ( أي هاتوا شهداءكم ، وقرِّبوا شُهَدَاءكم . قلتُ : وسمعتُ أعرابياً دعا رجُلاً إلى طعامه ، فقال : هُلُمّ لك ، ومثله قول الله جلّ وعزّ : ( وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ) ( يُوسُف : 23 ) . وقال المُبَرِّد : بنو تميم يجعلون ) هَلُمَّ ( فِعْلاً صحيحاً ، ويجعلون الهاء زائدة فيقولون : هَلُمَّ يا رَجُل ، وللاثنين : هَلُمَّا ، وللجميع : هَلُمُّوا ، وللنساء هَلْمُمْنَ ؛ لأن المعنى المُمْنَ ، والهاء زائدة . قال : هَلُمَّ زَيْداً : هاتِ زيداً . وقال ابن الأنباري : يقال للنساء : هَلُمْنَ وهَلْمُمْن . قال وحكى أبو عَمْرو عن العرب : هَلُمِّينَ يا نِسوة . قال : والحجة لأصحاب هذه اللغة أن أصل ( هَلُمَّ ) التصرف ، إذا كان من أَمَمْتُ أَؤُمُّ أَمَّاً ، فَعَمِلوا على الأصل ، ولم يلتفتوا إلى الزيادة ، وإِذا قال الرّجل للرّجل : هَلُمَّ ، فأراد أن يقول : لا أفعل ، قال : لا أهَلُّمُّ ولا أُهَلِمُّ ، ولا أَهَلِمُّ ، ولا أُهَلُمُّ قال : ومعنى هَلُمَّ : أقْبِل ، وأصله أُمَّ يا رَجل : أي اقصده ، فَضَمُّوا هَلْ إلى أُمَّ وجعلوهما حَرْفاً واحداً ، وأزالُوا أُمَّ عن التصرُّف ، وحَوَّلوا ضمة همزة أُمّ إلى اللام ، وأسقطوا الهمزة ، فاتصلت الميم باللام ، وهذا مذهبُ الفَرّاء ، يقال للرّجلين ، وللرّجال ، وللمؤنث : هَلُمّ ، وَوُحِّد هَلُمَّ ؛ لأنه مُزالٌ عن تصرُّف الفِعل ، وشُبِّه بالأدوات كقولهم : صَهْ ، ومَهْ ، وإيهٍ ، وإيهاً ، وكل حرفٍ من هذه لا يثنَّى ، ولا يُجمع ، ولا يؤنَّث . وقال الليث : الهُلام : طعامٌ يُتَّخذ من لحم عِجْلٍ بجلده . ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهُلُم : ظِباء الجبال ، ويقال لها : اللُّهُم ، واحدها لَهْمُ ، قال : ويقال لها : الجُولان ، والثَّياتل ، والأبدان ، والعِنْبان ، والبَغابِغ . لهم : قال الليث : يقال : لَهِمْتُ الشيءَ ، وقلَّ ما يقال إلا التَهَمْتُ : وهو ابتلاعُكَه بمرّة ، وقال جرير : كذاك اللَّيثُ يَلتَهِم الذُّبابَا وقال آخر : ما يُلْقَ في أشداقِه تَلهَّمَا قال : وأُمُّ اللُّهَيم هي الحُمَّى . وقال شَمِر : أَمُّ اللُّهَيم : كنية المَوْت ، لأنّه يَلتَهِم كلَّ أحد . وقال الليث : فَرَسٌ لِهَمٌّ ، ولِهْمِيم : سابقٌ يجري أمام الخيل لالتهامه الأرضَ ، والجميع لهَامِيم ، ورجُلٌ لَهُوم : أكول . ويقال أَلْهَمَهُ الله خيراً : أي لقَّنه خيراً ، ونَسْتَلْهِمُ الله الرَّشاد . وجيشٌ لُهام : يَغْتمِرُ من يَدْخُله : أي يُغيَّب مافي وَسَطه . وقال الأصمعيّ : إبلٌ لهامِيم إذا كانت غِزاراً ، واحدتُها لُهْمُوم وكذلك إذا كانت كثيرة المشْي ، وقال الراعي : لَهامِيمُ في الخرْقِ البعيدِ نِياطُهُ ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ إذا كَبُر الوعِل فهو لِهْمٌ ، وجمعه لُهُوم . وقال غيره : يقال ذلك لِبَقر الوحْش أيضاً ، وأنشد : وأصبح لِهْماً في لُهومٍ قَراهِبٍ قال : والمِلْهَمُ : الكثيرُ الأكل . ومَلْهَم ، وقُرَّان : قريتان من قُرى اليمامة معروفتان . ويقال : أَلهَمَ الله فلاناً الرُّشد إلهاماً إذا ألقامه في رُوعِه فتلقاه بفَهْمه . همل : قال الليث : الهَمَل : السُّدَى ، وما ترك الله الناسَ هَمَلاً : أي سُدًى : بلا ثواب ولا عِقاب . وقال غيره : لم يَتركْهم سُدًى : بلا أَمرٍ ولا نَهْي ، ولا بيانٍ لما يحتاجون إليه . وإبلٌ هَمَل ، واحدها هامل . وقال ابن الأعرابيّ : إبلٌ هَمْلَى : مُهْملة . ويقال : إبلٌ هوامل : مُسَيَّبة لا رَاعِيَة وأمرٌ مُهْمَل : متروك . وقال الراجز : إنَّا وَجَدْنا طَرَدَ الهوامِلِ خيْراً من التَّأْنَانِ والمَسَائلِ أراد : إنَّا وجَدْنا طَرْدَ الإبل المهمَلة وسَوْقَها سَلاًّ وسَرِقةً خيراً لنا من مسألة النَّاس والتَّباكي إليهم . ثعلب ، عن سَلَمة ، عن الفرَّاء وعن ابن الأعرابيّ : اهتَمل الرجُلُ : إذا دَمْدَم بكلام لا يُفْهَمُ . قلت : المعروف بهذا المعنى هَتْمَلَ يُهَتْمِلُ ، وهو رُباعيّ . وقال الزجّاج : الهَمَل : بالنَّهار ، والنَّفَسُ باللَّيل . وقال أبو عمرو : الهَمَل : اللِّيف إذا انتزِع ، الواحدة هَمَلة . وفي ( النَّوادر ) : أرضٌ هُمَّال بين الناس : قد تحامتْها الحروب ؛ فلا يَعْمُرها أحد ، وشيء هُمّال : رَخوٌ . ويقال : هَمَل دَمْعُه يَهمُل فهو هامِلٌ : إذا تتابع سَيَلانُه ، وانهمَل دمعُه فهو مُنْهَمِل . مهل : قال ابن السكيت : يقال : مَهْلاً يا رجُل ، وكذلك للإثنين ، والجمع ، والأنثى ، وهي موحَّدة ، وإذا قيل : مَهْلاً ، قلت : لا مَهْلَ والله . ويقال : ما مَهْلُ والله بمُغْنِيةٍ عنك شيئاً ، وأنشد لجامع بن مُرْخية الكلابيّ : أقول لهُ ما جئتُ مَهْلاً وما مَهْلٌ بواعظةِ الجَهُولِ وقال الليث : المَهْلُ : السَّكينة والوقار : تقول : مَهْلاً يا فلان ، أي رِفْقاً وسُكوناً لا تَعْجَلْ ، ونحو ذلك كذلك ، ويجوز التثقيل ، وأَنشد : فيابن آدمَ ما أَعدَدْتَ في مَهلٍ للَّه دَرُّك ما تأتي وما تَذَرُ وقال الله : ( كَيْداً فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ ) ( الطّارق : 17 ) ، فجاء باللغتين : أي أنظِرْهم . أبو عبيد : التمهُّل : التقدُّم . وقال ابن الأعرابيّ : الماهِل : السَّريع ، وهو المتقدِّمُ ، وفُلانٌ ذو مَهَلٍ : أي ذو تقدُّم في الخير ، ولا يقال في الشَّرّ . وقال ذو الرِّمة : كم فيهمُ مِنْ أَشمِّ الأنْفِ ذي مَهَلٍ يأبى الظُّلامةَ منه الضَّيْغَم الضّارِي أي ذي تقدُّم في الشَّرف والفَضْل . وقال أبو سعيد : يقال : أخَذ فلانٌ على فُلان المُهْلَةَ : إذا تقدَّمه في سِنَ أو أدبٍ . ويقال : خُذ المُهْلَة في أمْرِك : أي خُذ العدَّة ؛ وقال في قول الأعشى : إلاَّ الّذين لهم فيما أَتَوْا مَهَلُ قال : أراد المعرفة المتقدِّمة بالموضع . وقال مَهَلُ الرَّجُلِ : أسلافُه الذين تقدَّموه يقال : قد تقدَّم مَهَلُك قبْلَك ، ورَحِم الله مَهَلَك . أبو العبَّاس ، عن ابن الأعرابيّ ، رُوي عن عليّ بن أبي طالب ح أنه لما لَقي الشُّراةَ قال لأصحابه : أقِلُّوا البِطْنَةَ وأَعذِبوا ، وإذا سِرْتُم فمهلاً مَهلاً : أي تقدُّماً . قال أسامة الهذَلي : لعَمري لقد أَمْهَلتُ في نَهْيِ خَالدٍ عن الشام إمَّا يَعصِيَنَّك خالدُ أمهلتُ : بالغتُ : يقول : إن عصاني فقد بالغتُ في نَهْيه . ورُوي عن أبي بكر ح أنه أَوْصى في مَرَضه ، فقال : ادْفنوني في ثوبيَّ هَذَين ؛ فإنما هما للمُهْل والتُّراب . قال أبو عُبيد ، قال أبو عُبيدة : المُهْل في هذا الحديث : الصَّديد والقيْح . قال : والمُهْل في غير هذا : كلّ فِلِزَ أُذِيب ، قال : والفِلِزُّ : جواهرُ الأرض من الذّهب والفضّة والنُّحاس . وسُئل ابن مسعود عن قول الله جلّ وعزّ : ( كَالْمُهْلِ يَشْوِى الْوجُوهَ ) ( الكهف : 29 ) فدعا بِفِضّةٍ فأَذابَها ، فجعلتْ تمَيَّعُ وتَلَوَّنُ ، فقال : هذا من أَشبهِ ما أَنتم راءُون بالمُهْل . قال أبو عبيد : أراد تأويل هذه الآية . وقال أبو عبيدة : والمُهْل في غير هذا : كلُّ شيء يَتحاتُّ عن الخُبْزَة من الرَّماد وغيره إذا أُخرِجَت من المَلَّة . قال : وقال أبو عمرو : المُهْل في شيئين : هو في حديث أبي بكر : القَيْح والصَّديد ، وفي غيره : دُرْدِيُّ الزّيت ، لم يُعْرَف منه إلاّ هذا ، قال أبو عبيد : وقال الأصمعي : حدّثني رجل وكان فصيحاً أن أبا بكر قال : فإنّهما للمَهْلة والتراب بفتح الميم قال : وبعضهم يَكسِر الميم فيقول : لِلمهْلة . قال الزّجاج في قوله تعالى : ( قَرِيباً يَوْمَ تَكُونُ ) ( المعَارج : 8 ) . قال : المُهْل : دُرْدِيُّ الزّيت هاهنا . قلت : ومِثلُه قوله : ( السَّمَآءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً ) ( الرَّحمان : 37 ) جمع الدهن . قال أبو إسحاق في قوله : ( وَرْدَةً ( : أي يتلوَّن من الفَزَع الأكبر كما تتلوَّن من الدِّهان المختلفة . قال : ودليل ذلك قوله : ( قَرِيباً يَوْمَ تَكُونُ ) ( المعَارج : 8 ) أي كالزّيت . وقال الليث : المُهْل : ضَرْبٌ من القَطِران إلا أنه مَاهٍ رقيق شبيه بالزيت لمهاوَتِه يضرب إلى الصُّفرة ، وهو دَسِمٌ يُهْنَأُ به الإبل في الشّتاء . قال : والقَطِران : الخاثر ، لا يُهْنأُ به . وقال غيره : مَهَلْتُ البعيرَ : إذا طليتَه بالخضخاض ، فهو ممهول ، وقال أبو وَجْزة يصف ثوراً : صافي الأدِيم هِجانٌ غَيرَ مَذْبَحِهِ كأَنَّه بِدَم الْمَكْنَان مَمْهُولُ شمر ، عن ابن شميل قال : المُهْل عندهم : المَلَّة إذا حميت جدّاً رأيتها تموجُ . وقالت العامريّة : المُهْلُ عندنا : السُّمّ . والمُهْل : الصَّديد والدَّمُ يخرُج فيما زَعَم يونس . والمُهْل : النُّحاس الذائب ، وأنشد : ونُطعِم من سَدِيف اللَّحْم شِيزَى إذا ما الماءُ كالمَهْل الفَريغِ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.949 harf
(باب الهاء واللام وما يثلثهما) (هلم) الهاء واللام والميم ليس فيه إلا قولهم هَلُمَّ: كلمة دعوة إلى شَيء. قالوا: وأصلها هَلْ أَؤُمُّ، كلامُ مَن يريد إتيان الطعام، ثمَّ كثُرت حتَّى تكلَّم بها الدَّاعي، مثل قولهم: تَعَالَ، أي اعْلُ، ثمَّ كثُرت حتّى قالها مَن كان أسفَلَ لمن كان فَوق. ويحتمل أنْ يكون معناها هلْ لك في الطَّعام أُمَّ، أي اقصِدْ. والذي عندنا في ذلك أنَّه من الكلام المُشكِل. وقد مرَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR528 harf
- هلم دعاء إلى الشيء، وفيه قولان: أحدهما: أن أصله هالم (وهذا قول الخليل). من قولهم: لممت الشيء. أي: أصلحته، فحذف ألفها فقيل: هلم. وقيل أصله هل أم (وهذا مذهب الفراء. انظر: اللسان (هلم) )، كأنه قيل: هل لك في كذا أمه. أي: قصده، فركبا. قال عز وجل: ﴿والقائلين لإخوانهم هلم إلينا﴾ [الأحزاب/18]، فمنهم من تركه على حالته في التثنية والجمع، وبه ورد القرآن، ومنهم من قال: هلما، وهلموا، وهلمي، وهلممن (قال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.410 harf
الهَلِيمُ: اللاصِقُ من كل شيء؛ عن كراع. والهَلامُ (* قوله «والهلام» قال في القاموس: كغراب، وضبط في الأصل وفي نسخة من التكملة يوثق بضبطها بفتح الهاء ومثلها المحكم والتهذيب): طعامٌ يُتَّخَذ من لحمِ عِجْلةٍ بِجِلدِها. والهُلُمُ: ظِباءُ الجبال، ويقال لها اللُّهُمُ، واحدها لِهْمٌ، ويقال في الجمع لُهُومٌ. والهِلِّمَانُ: الشيءُ الكثير، وقيل: هو الخير الكثير؛ قال ابن جني: إِنما هو الهِلِمَّانُ على مثال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR258 harf
* ه ل م * * هَلُمَّ * يا رجل بفتح الميم بمعنى تعال يستوي فيه الواحد والجمع المؤنث في لغة أهل الحجاز قال الله تعالى ﴿والقائلين لإخوانهم هَلُمَّ إلينا﴾ وأهل نجد يصرفونه فيقولون للإثنين هَلُمَّا وللجمع هَلُمُّوا وللمرأة هَلُمِّي وللنساء هَلْمُمْنَ والأول أفصح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.774 harf
| ( الهَلِيمُ : اللاَّصِقُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ) ، عَنْ كُرَاعٍ . | ( والهِلِمَّانُ ، بِكَسْرَتَيْنِ ، مُشَدَّدَةَ المِيمِ : الكَثِيرُ مِن الخُبْزِ وَغَيْرِهِ ) . | وَقَالَ أَبُو عَمْرٍ و : هَوَ الكَثِيرُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ، وأَنْشَدَ لِكَثِيرٍ المُحَارِبِيِّ : | قَدْ مَنَعَتْنِي البُرَّ وَهِيَ تَلْحَانْ | وَهُوَ كَثِيرِ عِنْدَهَا هِلِمَّانْ | وَهِيَ تُخَنْذِي بِالمَقَالِ البَنْبَانْ | وَقَالَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR266 harf
هَلُمَّ هَلُمَّ ذ i. q. نَعَالَ Come. (S, K, &c.) ― -b2- It is intrans.; as in هَلُمَّ اِلَيْنَا Come to us. And tran also; as in هَلُمَّ شُهَدَآءَ كُمْ Cause your witnesses to come; bring your witnesses. (Msb.) ― -b3- هَلُمَّ جَرًّا At thine ease: see 1 in art. جر.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR340 harf
هَلَمَ هَلَمَ أَهْلَمَ IV , a. Called. اِهْتَلَمَ اِهْتَلَمَ VIII a. [ Bi ], Carried off. هُلَاْم هُلَاْم 24 , a. A dish. هَلِيْم هَلِيْم 25 , a. Adhesive. هَلُمَّ هَلُمَّ a. Come here. b. Bring. هِلَّم هِلَّم a. Weak; soft. هَلُمِّي هَلُمِّي a. fem. of هَلُمَّ هَلُمَّ جَرًّا هَلُمَّ جَرًّا a. And so on, et cetera, & c.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler19 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عوق

    1 ortak ayet · Vadiler arasındaki engel demektir

  2. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  3. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  4. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  5. حرم

    1 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  6. قلل

    1 ortak ayet · Az

  7. قول

    2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. أخو

    1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  9. شهد

    1 ortak ayet · Petekteki baldır

  10. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  11. مع

    1 ortak ayet · Beraber

  12. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ …

    GetirDe ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

  2. قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقَائِلِينَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَلَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا

    GetirDoğrusu Allah; içinizden sizi alıkoyanları ve kardeşlerine; bize gelin, diyenleri bilir. Bunlar harbe pek az iştirak ediyorlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهلم
YapıÜçlü
Özel DurumKök birleşik işlev sözü (ism-i fiil) vasfı ağır basan ve bünyesinde yapışma/toplanma çekirdeği barındıran özel yapı
Bağlamsal Yakın Köklerدعو, أتي, حضر, جمع
Zıt Kökذهب
Çekirdek Özet 1Yapışkan, jelatinimsi kıvam (helâm) ve dağılmış unsurları bir araya getirme, iliştirme
Çekirdek Özet 2Dağılmayı bırakıp bir hedefe yönelmeye, katılmaya veya delil/tanık getirmeye çağrı
Çekirdek Özet 3Dağınık unsurların ortak bir merkezde veya kararda toplanması ve bitiştirilmesi
Kritik Hata RiskiLafzın yalnızca kuru bir 'gel' nidası sanılarak arkasındaki toplayıcı, bağlayıcı ve tutkal gibi bitiştirici çağrı niteliğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هلOrtaya çıkma, görünme, ses verme, hareketlilik ve heyecanla belirme; nitekim hilalin doğması هلل, dehşet ve sabırsızlıkla açığa vurma هلع, tükenip çözülerek ortaya çıkma هلك köklerinde de bu açığa çıkış ve hareket esastır.مToplama, tutma, kuşatma ve bitişik kılma niteliği taşıyan mim harfinin eklenmesiyle sesleniş ve hareket, dağınık olanı kendine yapıştırma ve bir merkeze cem etme anlamına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, ünleme, nefes ve mevcudiyeti kuvvetle hissettirme.
لÇoban değneği, üvendireSevk etme, hedefe yöneltme, kontrol altına alma ve bağlama.
مSuAkışkanlık, iç içe geçme, toplayıcılık, kuşatıcılık ve derinlik.
هلمKollarını kaldırarak yöneltip bir merkezde toplama hareketiDikkat çekerek seslenmek, yön tayin edip muhatabı belirlenen bir noktaya doğru çekerek orada bitiştirmek.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamJelatinimsi, kaygan fakat tutucu yapışkan madde; derisiyle pişirilen buzağı etinden çıkan peltemsi/yapışkan yemek (el-helâm) ve yapışkan nesne (el-helîm).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Kesîr el-Muhâribî bir beytinde bolluk ve çokluk anlamında bu kökten gelen kelimeyi şöyle kullanır: قد منعتني البر وهي تلحان / وهو كثير عندها هلمان
Erken Arapça kullanımHicaz ve Necid lehçelerinde yöneltme ve davet nidası olarak yaygınlaşmış; Hicazlılar tekil, ikil ve çoğula tek lafızla seslenirken Necidliler çekimli fiil gibi kullanmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde çağrı, bir araya getirme ve dikkat çekme kökleri genellikle edatsal ön eklerle birleşik fiil veya isim formlarından neşet eder. İbranicede yönelme ve davet bildiren seslenme ünlemleri ile bir araya getirme kökleri (لمم çekirdeğiyle akraba olan yapılar) fonetik olarak paralellik arz eder. Arapçada kelimenin kök yapısı hem fiziksel yapışkanlık ve pelte kıvamındaki tutuculuk (el-helâm, el-helîm) tabanında somutlaşmış hem de dilbilimcilerin tartıştığı üzere dikkat çekme edatı (hâ / hel) ile kastetme (e-m-m) veya derleyip toplama (l-m-m) unsurlarının fonetik kaynaşmasıyla çağrı fiiline evrilmiştir. Bu kaynaşma, dağılmış fertleri tutkal gibi tek bir hedefe yapıştırma ve derleme semantik matrisini muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهلم kökünün fiziksel tutkal/jöle anlamı ile yönelme çağrısıPelte ve tutkal kıvamındaki yapıştırıcı maddeden hareketle fertleri bir hedefe kenetleme çağrısı türetilmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇağrı ve toplanma ünlemleriBatı Sami dillerindeki yönelme partikülleri ve toplayıcı kök bileşkeleriyle semantik örtüşme görülür.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هلمAnlamlıYapışma, pelte kıvamı, davet etmeBir nesnenin diğerine yapışması, jölemsi tutuculuk ve muhatabı bir araya gelmeye çağırma.Hedef köktür, Kur’an’da geçer.
هملAnlamlıSalıverme, başıboş bırakmaDevenin veya işin gözetimsiz, kendi haline terk edilmesi, ihmal edilmesi.Hedef kökün toparlayıcı ve çağırıcı anlamına zıtlık içerir, Kur’an’da geçmez.
لهمAnlamlıYutma, içine çekme, kavramaBir şeyi bir kerede tamamen yutmak; kalbe doğrudan bilgi düşmesi (ilham).İçine alma ve bütünüyle kuşatma yönüyle ortak çekirdek taşır, Kur’an’da geçer.
لمهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
مهلAnlamlıYavaşlama, mühlet verme, sükunetİvmenin düşürülmesi, acele edilmemesi, zaman tanınması.Kur’an’da geçer.
ملهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هلمMerkezÇağrı, iliştirme, getirmeDağınık unsurları bir merkezde kenetlenmeye veya delili öne sürmeye çağırır.Tutkal gibi birleştirici ve iliştirici davet.
دعوKomşuÇağırma, yönelmeGenel anlamda seslenmek ve davet etmektir; fiziksel veya tüzel kenetlenme şartı içermez.Sözlü çağrının genel adı.
أتيKomşuGelme, varmaBir noktadan başka bir noktaya fiilen ulaşmayı bildirir; çağrının bizatihi kendisi değildir.Fiili hareket ve geliş.
حضرKomşuHazır bulunmaGaip olmaktan çıkıp mecliste veya alanda bizzat bulunmaktır.Mekansal ve zamansal mevcudiyet.
جمعKomşuToplama, birleştirmeAyrı parçaları bir araya getirmektir; doğrudan bir nida veya çağrı lafzı değildir.Çokluğu teke indirgeme veya bir araya yığma.
ذهبZıtUzaklaşma, ayrılmaÇağrılan merkezden kopup gitmeyi ve dağılmayı ifade eder.Merkezden uzaklaşma ve terk ediş.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهلمYaklaşma, katılma, getirme çağrısıHem muhatabın gelmesini hem de bir nesneyi/delili ortaya koymasını içeren toparlayıcı çağrı.Kesin
LatinceAdesse, congregare, afferreYanına gelmek, toplanmak, getirmekBir amaca dönük olarak bir araya gelme ve hazır bulunma yönünü karşılar.Güçlü
İngilizceCome along, rally, produceKatılmak, toplanmak, ortaya getirmekBirlikte hareket etmeye davet etme ve delili meclise sunma anlamlarını verir.Güçlü
AlmancaHerbeikommen, beibringen, herantretenYaklaşmak, temin edip getirmekBir hedefe doğru yönelip oradaki topluluğa veya sürece dahil olmayı karşılar.Güçlü
FransızcaVenez, rallier, apporterGelmek, safına katmak, getirmekDağınık unsurların bir davete icabet ederek bir araya gelmesini anlatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هَلُمَّ (Ahzâb 33:18)Saflara katılma, cepheden çekilip birleşme çağrısıMünafıkların, savaş alanındaki müminleri veya kendi hısımlarını savaşı bırakıp kendi yanlarına çekilmeye ve kenetlenmeye çağırmaları (Ahzâb 33:18).
هَلُمَّ (En'âm 6:150)İspat, delil ve şahitleri ortaya koyma/getirme çağrısıHaram ve helal iddialarında bulunan müşriklerin, iddialarını doğrulayacak şahitlerini ortaya getirmeleri ve yüzleştirmeleri talebi (En'âm 6:150).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDelil getirme ve ispat yükümlülüğüMüşriklerin tevhidi ve helal-haram sınırlarını bozan hükümlerine karşı şahit getirme talebinde epistemik sorumluluğun belirlenmesi.Dayanaksız iddiaların yüzleştirilmesi ve geçersiz kılınması.
FıkıhBeyyine ve şahit ikamesiDava ve yargılama usulünde iddia sahibinin tanık ve delillerini meclise celp etmesi gerekliliği.Şahidin hazır edilmesi ve yargı merciine sunulması.
Tefsirİsim-fiil formu ve lehçe farklılıklarıLafzın Hicaz lehçesinde cem ve tensiye için değişmez kalışı ile Necid lehçesinde fiil gibi çekilmesi arasındaki belagat inceliği.Birlik ve kenetlenme çağrısında hitabın yekpareliği.
Hadisİcabet ve toplumsal çağrı rivayetleriSahabilerin birbirlerini cihada veya istişareye çağırmasında dayanışma ve ortak hareket etme ifadesi olarak kullanımı.Dağılmayı önleyen safları sıklaştırma nidası.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikate ve vahyin ilkelerine intisapİlahi çağrıya teslimiyet ve kenetlenmeŞirkin ve ayrışmanın dağıtıcılığına karşı vahyin merkezinde bütünleşmek.Dağınık hevaları bırakıp hakikat ekseninde toparlanmayı sağlar.Güçlü
İlmiİspat ve epistemik yüzleşmeŞahit ve delil ikamesiİddianın temellendirilmesi için nesnel kanıtların ortaya sürülmesi.Zan ve tahmine dayalı hükümleri delille bağlayıp netleştirmeyi temsil eder.Güçlü
SiyasiCephe ve saf tutmaİttifak veya ihanet çağrısıToplumun kriz anlarında hangi kutba yapışacağını belirleme mücadelesi.Münafıkların kendi saflarını tahkim etmek için fertleri ayartmasını açıklar.Güçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKohezyon ve çekim kuvveti (Adhesion / Cohesion)Farklı veya aynı tür moleküllerin birbirini çekerek bir arada tutunması ve pelteleşmesi gibi, dağınık birimlerin tek merkeze yapışması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal koalisyon ve seferberlik (Mobilization)Bireylerin dağılmış kanaat ve eylemlerini ortak bir hedef veya çıkar etrafında kenetleyip saf oluşturma süreci.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLafzın sıradan bir 'geliniz' veya 'getiriniz' emir fiili sayılarak kökün içerdiği tutkal gibi yapıştırıcı, taraf tutmaya zorlayıcı ve delille bağlayıcı karakterinin atlanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu lafız hem kriz ortamında siyasi/askeri saf belirleme çağrısını hem de hukuki ve itikadi bir iddiada şahitleri bizzat meclise celp edip bağlayıcı hale getirmeyi içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki psikolojik cepheleşme ve münafıkların fertleri kendilerine yapıştırma gayreti ile şirk ehlinin delilsizliğini ifşa eden epistemik meydan okuma kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca iki yerde geçmesine rağmen, biri siyasi ve askeri kırılma anında safların ayrışmasını, diğeri ise itikadi hükümlerde delil getirme zorunluluğunu kristalize eden kilit bir toparlayıcı nidadır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların fitne anlarındaki bozgunculuk stratejilerini teşhir eden ayetlerde (Ahzâb) ve gayri meşru haramlaştırma iddialarını delil zemininde çürüten münazara ayetlerinde (En'âm) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çağrının tarafsız veya masum bir davet olmadığını; arka planında insanları kendi yanına bağlayıp kenetleme ya da iddiayı delille bağlama zorunluluğu taşıdığını göstererek yüzeysel meal okumalarını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamJelatinimsi, pelte kıvamındaki yapıştırıcı madde (helâm) ve dağılmış unsurları birbirine yapıştırarak bir arada tutma niteliği.
  • Soyut anlamDağınık fertleri veya delilleri belirli bir merkeze çekip orada kenetleme, ortak bir safta veya iddia zemininde iliştirici kılma çağrısı.
  • Sistematik karşılıkSosyal ve epistemik alanda merkezkaç kuvvetlere karşı toparlayıcı ve bağlayıcı bir çekim odağı inşa etme işlevi.
  • LaTeX modeliFc=∑i=1nκ⋅pidiα  ⟹  S=⋃i=1n{pi∣di→0}
  • LaTeX açıklamasıModelde dağınık haldeki pi unsurlarının (fertler veya deliller), merkeze olan mesafeleri di azaldıkça artan κ bağlama/yapıştırma katsayılı Fc merkezcil çağrı kuvveti etkisiyle tek bir S safında veya zemininde bitişip kenetlenmesi matematiksel olarak ifade edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه