هود

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-و-د9 sîga, 63 mücavir kök, 29 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فوهحرفالْيَهُودَيَهُودِيًّاهودنصرهُودٌهُودًاصبأعادهَادُواألهأمن

KökSîga 9Ayet 29Sure 12Mücavir 63

▶ Ağı aç (3B)

هود

ه - و - د

KÖK
  • 30 geçiş
  • 29 ayet
  • 9 sîga
  • 12 sözlük

“Hidayet”in değişik söylenişidir. “Hidayet” de “hediye”den gelir. Hediye önden gönderilen armağandır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Hidayet”in değişik söylenişidir. “Hidayet” de “hediye”den gelir. Hediye önden gönderilen armağandır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.658 harf
باب الهاء والدال و ا ي ء معهما ه و د، د ه و، وه د،ه د ي،ه ي د، د ه ي، د ه د ي، ه د أ مستعملات هود: الهَوْد: التَّوْبة. قال الله جلّ وعزّ: "إنّا هُدْنا إليك" أي: تُبْنا إليك. والهُودُ: اليهود، هادوا يَهودون هَوْداً. وسُمّيت اليهود اشتقاقاً من هادوا، أي: تابوا، ويُقال: نسبوا إلى يهوذا وهو أكبرُ ولد يعقوبَ، وحُوّلت الذّال إلى الدّال حين عُرِّبت. والتّهويد: شبه الدَّبيب في المَشْي، والسُّكون في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR789 harf
هادَ يَهودُ هَوْداً: تابَ ورجع إلى الحقّ، فهو هائدٌ وقومٌ هودٌ. قال أبو عبيدة: التهَوُّدُ: التوبة والعمل الصالح. ويقال أيضاً: هادَ وتَهَوَّدَ، إذا صار يهوديًّا. والهودُ: اليهودُ. وأرادوا باليهود اليهودِيِّينَ، ولكنهم حذفوا ياء الإضافة كما قالوا زنْجِيٌّ وزِنْجٌ. والتهويدُ: المشي الرُوَيْدُ، مثل الدبيبِ. وأصله من الهوادَةِ. وفي الحديث: "أسرِعوا المشيَ في الجنازةِ ولا تُهَوِّدوا كما تُهَوِّدُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.484 harf
(باب الهاء والواو وما يثلثهما) (هوي) الهاء والواو والياء: أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلُوٍّ وسقوط. أصله الهواء بين الأرض والسماء، سمِّي لخلوِّه. قالوا: وكلُّ خالٍ هواء. قال الله تعالى: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [إبراهيم 43]، أي خاليةٌ لا تَعِي شيئاً، ثمَّ قال زُهير: كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1]) ويقال هَوَى الشّيءُ يَهوِي: سقط. وهاويةُ([2]): جهنم؛ لأنَّ الكافِر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR812 harf
- الهود: الرجوع برفق، ومنه: التهويد، وهو مشي كالدبيب، وصار الهود في التعارف التوبة. قال تعالى: ﴿إنا هدنا إليك﴾ [الأعراف/156] أي: تبنا، قال بعضهم: يهود في الأصل من قولهم: هدنا إليك، وكان اسم مدح، ثم صار بعد نسخ شريعتهم لازما لهم وإن لم يكن فيه معنى المدح، كما أن النصارى في الأصل من قوله: ﴿من أنصاري إلى الله﴾ [الصف/14] ثم صار لازما لهم بعد نسخ شريعتهم. ويقال: هاد فلان: إذا تحرى طريقة اليهود في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR396 harf
ه و د لعنت الهود واليهود ويهود وهاد الرجل وتهود وهوّد ابنه‏.‏ وهاد المذنب إلى الله‏:‏ رجع وتاب هوداً ‏"‏ إنّا هدنا إليك ‏"‏‏.‏ وهوذد في مشيه تهويداً إذا مشي مشياً ساكناً فاتراً‏.‏ وفي حديث عمران بن الحصين رضي الله تعالى عنه‏:‏ ‏"‏ إذا مت فأخرجتموني فأسرعوا بي المشي ولا تهوّدوا كما تهوّد اليهود والنصارى ‏"‏‏.‏ وهاوده‏:‏ وادعه مهاودة وبينهم مهاودة وهوادة‏.‏ وما في فلان هوادة أي لين ورفق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.827 harf
الهَوْدُ: التَّوْبَةُ، هادَ يَهُودُ هوْداً وتَهَوَّد: تابَ ورجع إِلى الحق، فهو هائدٌ. وقومٌ هُودٌ: مِثْلُ حائِكٍ وحُوكٍ وبازِلٍ وبُزْلٍ؛ قال أَعرابي: إِنِّي امرُؤٌ مِنْ مَدْحِهِ هائِد وفي التنزيل العزيز: إِنَّا هُدْنا إِليك؛ أَي تُبْنا إِليك، وهو قول مجاهد وسعيد بن جبير وإِبراهيم. قال ابن سيده: عدّاه بإِلى لأَن فيه معنى رجعنا، وقيل: معناه تبنا إِليك ورجعنا وقَرُبْنا من المغفرة؛ وكذلك قوله تعالى:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR545 harf
* ه و د * * هَادَ * تاب ورجع إلى الحق وبابه قال فهو * هَائِدٌ * وقوم * هُودٌ * قال أبو عُبيدة * التَّهَوُّدُ * التوبة والعمل الصالِح ويقال أيضا * هادَ * و * تَهَوَّدَ * أي صار * يَهُودِياً * و * الهُودُ * بوزن العُود اليَهُود و * هُودٌ * اسم نبي ينصرف تقول هذه هُود إذا أردت سورة هُود فإن جعلت هُودا اسم السورة لم تصرفه وكذلك نُوح ونُون و * التَّهْوِيدُ * المشي الرُّويد مثل الدَّبيب وفي الحديث {
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.103 harf
الهود: التوبة والرجوع إلى الحق هاد يهود هودا، وتهود، فهو هائ وقوم هود، مثل حائك وحوك وبازل وبزل قال أعرابي: إني امرء من مدحه هائد وفي التنزيل العزيز إنا هدنا إليك أي تبنا إليك، وهو قول مجاهد وسعيد بن جبير وإبراهيم، قال ابن سيده: عداه بإلى لأن فيه معنى رجعنا. الهود، بالتحريك: الأسنمة، وقيل: أصل السنام جمع هودة، وقال شمر: الهودة مجتمع السنام وقحدته والجمع هود، وقال: كوم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.927 harf
هَادَ 1 هَادَ ذ , aor. يَهُودُ, (S, L, &c.,) inf. n. هَوْدٌ, (S, L, K, &c.,) He returned (IAar, A, L, Msb) from evil to good or from good to evil: (IAar, L:) he repented, (S, A, L, K;) and returned to the truth; (S, L, K;) as also ↓ تهوّد: (L:) and the latter, he repented and did righteously. (AO, S, A, L.) ― -b2- هُدْنَا اِلَيْكَ We have turned unto Thee with repentance. (Kur, vii, 155.] So
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.288 harf
هَادَ هَادَ ( w ) U ( n. ac. هَوْد 1 ), a. Repented. b. [ Ila ], Returned to. c. Became a Jew. d. ( n. ac. تَهْوَاْد 62 ), see II (b) , ( d ). هَوَّدَ هَوَّدَ II , a. Made a Jew. b. Trilled; sang. c. Walked slowly. d. Spoke softy. e. Intoxicated. f. Rested, slept. g. [ coll. ], Descended. هَاْوَدَ هَاْوَدَ III , a. Became reconciled to. b. Was kind to. c. [ Fī ] [
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.219 harf
هود هَادَ - يَهُوْدُ - هائد - هُوْد - هُوْداً - يَهُوْدِيّ - يَهُوْد هادَ - يَهُوْدُ + الكائن + إلى كائن أو أمر: يرجع إليه مستسلماً مذعناً بسكون ولين: يكون بحال نفور وعتو عن أمر أو عن طاعة كائن، ثم يرجع عن هذا العتو والنفور ويعود مستسلماً مذعناً، ويضع نفسه بسكون ولين تحت أمر وتصرف الكائن هاد - يهود - هدنا إليك - هدنا إلى الله: يتوب ويرجع
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler63 mücavir (209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نصر

    13 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  2. صبأ

    3 ortak ayet · Ve sabiiler

  3. قول

    17 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  4. عاد

    3 ortak ayet · Âd

  5. حرف

    2 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  6. قوم

    10 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  7. أله

    18 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. لعن

    3 ortak ayet · Dışlama

  9. حزن

    3 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  10. حنف

    2 ortak ayet · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır

  11. فوه

    2 ortak ayet · Onların ağızları ile

  12. أمن

    10 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(29)

  1. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ …

    YöneldilerŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

  2. مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ …

    YöneldilerYahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

  3. فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا

    YöneldilerYahudi olanların zulümleri ve bir çok kimseleri Allah yolundan çevirmelerinden dolayı; kendilerine, helal kılınmış şeyleri yasakladık.

  4. … قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ …

    YöneldilerEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

  5. … هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا …

    YöneldilerDoğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

  6. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    YöneldilerDoğrusu; iman edenler, yahudi olanlar, sabiiler ve hristiyanlardan Allah’a ve ahiret gününe inananlara, salih amel işleyenlere; hiç korku yoktur. Ve onlar, üzülecek de değildir.

  7. وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا …

    YöneldilerYahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

  8. وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا مَا قَصَصْنَا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    YöneldilerSana anlattıklarımızı daha evvel Yahudi olanlara da haram kılmıştık. Biz onlara zulmetmemiştik, fakat onlar kendilerine zulmetmişlerdi.

  9. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ …

    YöneldilerMuhakkak ki Allah; iman edenler, yahudiler, sabiiler, hıristiyanlar, mecusiler ve puta tapanlar arasında kıyamet günü kesin hükmünü verecektir. Doğrusu Allah; her şeye şahiddir.

  10. قُلْ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    YöneldilerDe ki: Ey yahudiler; bütün insanları bir yana bırakarak yalnız kendinizin mi Allah’ın dostları olduğunu iddia ediyorsunuz? Öyleyse bunda samimi iseniz ölümü temenni edin.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهود
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli vav)
Bağlamsal Yakın Köklerتوب, رجع, سكَن
Zıt Kökعتا
Çekirdek Özet 1Bir tarafa sükûnet, yumuşaklık ve dinginlikle yönelmek, telaşsız ve mutedil adımlarla dönmek
Çekirdek Özet 2Tövbe ve nedamet ile sükûnete kavuşarak Allah’a yönelmek; bu yönelişi kimliksel ve mezhebî bir durağanlığa veya aidiyete dönüştürmek
Çekirdek Özet 3Dinamik ahlaki yönelişin (tövbe) zamanla kurumsal ve etnik bir aidiyet kalıbına dönüşme diyalektiği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tarihsel ve etnik bir kavmin adı zannedip lafzın asıl manası olan sükûnetle tövbe etme ve hakka yönelme dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هوBoşluk, iniş, zayıflama, hafifleme ve akışkan yönelim hareketi (karşılaştırınız: هور çöküp yıkılmak, هون hafiflik ve sükûnet bulmak, هوي düşmek ve yönelmek)دKapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle, başıboş düşüş veya savrulma durdurulmuş; hareket kontrollü, sakin, ağırbaşlı bir durulmaya ve belirli bir sınıra yönelen mutedil bir dönüşe kavuşturulmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat kesilme, nida, teslimiyetle yönelme ve uyanış halini gösterir
وÇengel, çadır kazığıBağlanma, raptedilme, yönelinen nesne veya merciye sabitlenme bağını kurar
دKapı, girişBelirli bir sınırdan içeri girme, eşikten geçme ve sükûnet bulanan bir sığınağa dahil olma hareketini simgeler
هودKollarını kaldırarak teslimiyetle bir kapıya yönelip oraya sükûnetle bağlanmakTelaştan ve isyandan arınmış bir tevazu içinde hakikatin eşiğine dönüp teslimiyetle sükûn bulmayı ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin veya insanın telaşsız, ağır ağır ve sükûnet içinde yürümesi; mestlik veya uyuşukluk sonrasında gelen dinginlik; insanlar arasındaki sürtüşmeyi gideren yatışma ve sulh (el-hevâde) hali
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde ibadet eden ve hakka yönelen dervişane sükûneti tasvir ederken kökü mütehavvid biçiminde kullanmıştır: سِوَى رُبَعٍ لم يَأْتِ فيها مَخافةً / ولا رَهَقاً مِنْ عابِدٍ مُتَهَوِّد
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde cenazenin arkasından giderken sükûnetle, hafif ve ağır adımlarla yürümeyi nitelemek üzere تهويد lafzı kullanılmış; ayrıca anlaşmazlıkları sulhle yatıştırmak manasında مُهاودة tabirine yer verilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Züheyr Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde هود kökü iki temel semantik damarın kesişim noktasında durur. Batı Sami ve Arap sahasındaki yerli kök, yumuşaklık, ağırbaşlılık, sükûnet içinde dinleme ve dönme (el-hevâde / et-tevhîd) dairesine aittir. İbranice ve Aramice katmanında ise kavram, dördüncü ata Yahuda (Yəhūḏāh) özel adının temsil ettiği kabile ve sonrasında güney krallığı kimliğiyle doğrudan irtibatlıdır. İbrancadaki ydh (şükretmek, övmek, ikrar ve itiraf etmek) kökünden türeyen bu isim, Arapçaya girerken fonetik uyum ve ta'rib süreciyle dal sesine evrilmiş, aynı zamanda Arapçanın öz kökü olan "rıfk ile dönmek ve tövbe etmek" (hâde-yehûdü) anlam alanıyla eşsesli bir semantik kaynaşma yaşamıştır. Nitekim klasik dilciler, Kur’an’daki kullanımın hem bu kökten gelen tövbe manasını içerdiğini hem de Benî İsrail'in belirli bir kolunun tarihsel adı olduğunu kaydederler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Jeffery.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSükûn, rıfk, tövbe ve tevazu ile dönüşArapçada kök; telaşsız yürüyüş, aradaki kırgınlığı gideren sulh ve günahı terk edip hakka dinginlikle yöneliş manalarını taşırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice Yəhūḏāh ve Aramice Yəhūḏāyē biçimleriYahuda isminin Arapçalaşması sürecinde yerli Arapça "tövbe etmek" fiiliyle hem lafız hem anlam bağı kurulmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri sahası dışında kökün doğrudan morfolojik bir akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هودAnlamlıSükûnet, tövbe, rıfk ile dönüşYavaş ve ağırbaşlı yürümek, sulh yapmak, hakka dönmekHedef kök; Kur'an'da geçer
هدوAnlamlıGece sükûneti, durulma, yatışmaSesin ve hareketin kesilerek ortalığın dinginleşmesiHedef kökle ortak sükûnet paydası taşır; Kur'an'da geçmez
وهدAnlamlıÇukur, alçak zemin, düzlükArazideki basık, alçak ve korunaklı vadi tabanıAlçaklık ve dinginlik bağı bulunur; Kur'an'da geçmez
ودهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök maddesi teşekkül etmemiştirMühmel kombinasyon
دهوAnlamlıZekâ, basiret, beklenmedik durumİnsanın derin kavrayışı veya aniden gelen çetin hadiseZihni kuşatıcılık taşır; Kur'an'da geçmez
دوهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde müstakil kullanım kaydı bulunmazMühmel kombinasyon

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هودMerkezRıfk ile dönmek, sükûnetle yönelmekTelaşsız, yumuşak ve yatışmış bir hal ile hakikate rücu etmekTövbenin sükûnet ve ağırbaşlılık boyutunu öne çıkarır
توبKomşuGünahtan vazgeçip Allah'a dönmekKopulan kaynağa ilahi kabul ümidiyle kesin dönüşü ifade ederİçsel pişmanlık ve eylemsel terk vurgusu daha baskındır
رجعKomşuBir noktaya fiziksel veya ahlaki dönüşGenel geri dönüş hareketidir; rıfk veya pişmanlık şartı içermezTarafsız ve yalın döngüsel hareketi anlatır
سكَنKomşuHareketsizlik, dinginlik, durulmaKıpırtının ve huzursuzluğun sona ermesi haliHareketsizliğe odaklanır, yönelecek bir merci şartı aramaz
عتاZıtAzgınlık, boyun eğmeme, haddi aşmaHakka boyun eğmeyi reddedip sertleşerek ve taşarak isyan etmekSükûnet ve teslimiyetle dönüşün tam zıddı olan taşkınlıktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهودSükûnetle dönmek, tövbe etmek, YahudileşmekHem rıfk ile rücu etmeyi hem de tarihsel kavim aidiyetini kapsarKesin
LatinceResipiscere, IudaizareKendine gelmek / aklı başına gelerek dönmek; Yahudi âdetini benimsemekResipiscere tövbe ve sükûn yönünü, Iudaizare ise sosyo-dini intisap yönünü karşılarGüçlü
İngilizceTo repent quietly, to Judaize, JewDinginlikle tövbe etmek, Yahudileşmek, Yahudiİngilizcedeki ifadeler fiil ve isim ayrımını yapar fakat kökün sükûnet nüansını tek kelimede veremezGüçlü
AlmancaBuße tun, verjuden, JudeTövbe edip hakka yönelmek, YahudileşmekDini nedamet ve etno-dini aidiyet anlamlarını iki ayrı kulvarda aktarırGüçlü
FransızcaSe repentir avec douceur, judaïser, JuifYumuşaklıkla tövbe etmek, Yahudileşmekİçsel yatışma ve rücu fiilini kurumsal mensubiyetten ayrı sözcüklerle karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هُدْنَاTövbe etmek, rıfk ile hakka yönelmekHz. Mûsâ’nın buzağı fitnesi sonrasında kavmi adına Allah’a yönelişi ve nedameti; A'râf 7:156
هَادُواYahudi dinine girmek, bu şeriatı ve kimliği benimsemekEhl-i Kitap bağlamında geçmiş şeriat mensuplarının zikredildiği hüküm ve hitap ayetleri; Bakara 2:62, Mâide 5:41, Nisâ 4:46
الْيَهُودُEtnik ve dini bir zümre olarak YahudilerMedine dönemi polemikleri, teolojik iddialar ve toplumsal ilişkiler; Bakara 2:113, Mâide 5:18, Mâide 5:64
هُودPeygamber adıÂd kavmine gönderilen peygamberin kıssası ve şirke karşı tevhid mücadelesi; Hûd 11:53, Hûd 11:89, Şuarâ 26:124

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEhl-i Kitap inançları, tahrif ve nübüvvetYahudilerin Üzeyir'e uluhiyet isnadı, seçilmişlik iddiaları ve ahit anlayışlarının eleştirisiDini hakikatin kabileci bir imtiyaza ve kapalı bir kimliğe dönüştürülmesi
FıkıhZımmî hukuku, cizye ve Ehl-i Kitap ile ilişkilerEhl-i Kitap kadınlarıyla evlenme, kestiklerini yeme ve hukuki statülerinin belirlenmesiHukuki statü ve şer'î mükellefiyet sınırlarının tespiti
Tefsirهُدْنَا ifadesi ile Yahudi lafzının irtibatıKelimenin Hz. Yakub'un oğlu Yahuda'dan mı yoksa tövbe manasındaki Arapça fiilden mi türediği tartışmasıTövbe edenlerin vasfıyken sonradan kavmî bir lakaba dönüşme seyri
HadisCenaze adabı ve ibadet ritimleriCenazeyi taşırken veya yürürken Yahudiler gibi ağır ve gevşek (tehvîd) yürümekten nehyedilmeHarekette aşırı yavaşlık, uyuşukluk veya dini taklit tavrı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikate yöneliş ve tevbeSükûnetle teslim oluşArınma ve intisapİsyan ve günahtan sonra telaş ve kibre kapılmadan sükûn ile hakka rücu etme halidirKesin
İlmiMetodolojik durulma ve itidalFikri teenniAşırılığı önlemeZihnin hakikat karşısında taşkınlığı bırakıp mutedil bir vakarla delile teslim olmasıdırGüçlü
SiyasiToplumsal barış ve muahedeMühâvede ve sulhÇatışmayı dondurmaKırıcı ihtilafların ardından tarafların sükûnet bularak bir arada yaşama zemini kurmasıdırGüçlü
İktisadiPazar ilişkileri ve muamelatHırsı teskin etmePiyasa dengesiHaksız kazanç ve tekelcilik hırsını itidalle yatıştırıp dengeli sözleşmelere yönelmektirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSönümlü salınım ve kararlı denge noktası (Damped oscillation / Stable equilibrium)Dış kuvvetlerle sarsılan bir sistemin, direnç ve sönümleme yoluyla çalkantıyı terk edip mutedil bir hızla denge konumuna geri dönmesi hareketidirGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsallaşma ve kimlik katılaşması (Institutionalization of charisma)Başlangıçta dinamik ve ahlaki bir yöneliş olan arınma eyleminin, zamanla sosyolojik bir aidiyet, etnik sınır ve donuk bir grup kimliğine dönüşmesidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü bütünüyle bugünkü modern ulus-devlet algısı veya salt ırkî-biyolojik bir kimlik olan Yahudilik ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök bir yandan tarihsel Yahudileri nitelerken diğer yandan "Biz sana tövbe ile yöneldik" (hudnâ ileyke) ifadesinde görüldüğü üzere rıfk, vakar ve ihlasla Allah’a dönüş halini barındırır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur’an’ın "hâdû" ifadesini kullandığı yerlerdeki dinamik ve inanca dayalı tercihi ıskalayarak, ilahi hitabın muhatabı salt ırksal bir kategoriye hapsettiği zannına düşmek; kökteki tövbe ve tevazu çağrısını görememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bir dini zümreyi tanımlarken kullandığı dilin hem teolojik (tövbe edip teslim olma iddiası) hem tarihsel-sosyolojik (kavimleşme) köklerini kavramayı sağlar; ahlaki duruş ile donuk kimlik arasındaki farkı açığa çıkarır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitap eleştirilerinin yapıldığı Bakara, Âl-i İmrân, Mâide surelerindeki diyaloglarda ve A'râf 156'daki Hz. Mûsâ'nın münacatında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî aidiyetin doğuştan kazanılan ebedî bir ayrıcalık olduğu iddiasını çürütür; kurtuluşun kabile bağıyla değil, kökün asıl manası olan hakka sükûnet ve teslimiyetle yönelişle mümkün olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının telaşsız, yumuşak ve mutedil adımlarla hareket etmesi; çalkantı ve öfkenin dökülüp yerini sükûnet ve dinginliğe bırakması.
  • Soyut anlamİsyan, günah veya sapma halinden sıyrılarak tevazu, rıfk ve nedametle hakikatin merkezine doğru sakin bir yöneliş gerçekleştirmek; bu yönelişin toplumsal bir aidiyete dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkDinamik bir ahlaki rücunun (tövbe) zaman içerisinde kurumsallaşarak sınırları belirli bir aidiyet kümesine ve kimlik kalıbına evrilme mekanizması.
  • LaTeX modeliS(t)=S0e−γtcos⁡(ωt)  ⟹  lim⁡t→∞S(t)=S∗
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), sistemin hakikat ekseninden sapma ve çalkantı miktarını temsil eder. S0 başlangıçtaki savrulma genliğidir. e−γt terimindeki γ sönümleme katsayısı, kökün çekirdeğinde yer alan rıfk, sükûnet ve ağırbaşlılığı simgeler. Salınım (cos⁡(ωt)), kökteki mutedil yöneliş ve teenni ile yatışarak zaman sonsuza giderken sistemi dingin bir kararlı denge noktası olan S∗ (tövbe ve sükûn hali) seviyesine ulaştırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه