أسس
أ - س - س
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٠
Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءسس · أسّ
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬١٤٨باب اللفيف من السين
س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات
سيأ:
السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ
سيي:
السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٤٣الأُسُّ: أصل البِناء، وكذلك الأساسُ، والأَسَسُ مقصورٌ منه. وجمع الأُسِّ إساسٌ، مثل عُسّ وعِساسٍ، وجمع الأَساسِ أُسُس مثل قَذالٍ وقُذُلٍ، وجمع الأَسَسِ آساسٌ مثل سببٍ وأسبابٍ. وقد أَسَّسْتُ البناء تَأْسِساً. وقولهم: كان ذلك على أُسِّ الدهر، وأَسِّ الدهر وإسِّ الدهر، ثلاث لغاتٍ، أي على قِد?َمِ الدهرِ ووَجْهِ الدهرِ. والتَأْسيسُ في القافية هو الألف التي ليس بينها وبين حرف الرويِّ إلاَّ حرفٌ واحدٌ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١بلا ترجمةالحروف: ٣١٬٦٥٨المدخل: أسّ(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف)
(أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد:
جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ
وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٨٧أ س س
بنى بيته على أساسه الأول وقلعه من أسه.
ومن المجاز: مازال فلان مجنوناً على آست الدهر وأس الدهـر أي علـى وجهـه وفلـان أسـاس أمره الكذب.
ومن لم يؤسس ملكه بالعدل فقد هدمه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٥٤٠الأُسُّ والأَسَس والأَساس: كل مُبْتَدَإِ شيءٍ. والأُسُّ والأَساس: أَصل البناء، والأَسَسُ مقصور منه، وجمع الأُسِّ إِساس مثل عُسّ وعِساس، وجمع الأَساس أُسس مثل قَذال وقُذُل، وجمع الأَسَس آساس مثل سببٍ وأَسباب. والأَسيس: أَصل كل شيء. وأُسّ الإِنسان: قلبه لأَنه أَول مُتَكَوّن في الرحم، وهو من الأَسماء المشتركة. وأُسُّ البناء: مُبْتَدَؤُه؛ أَنشد ابن دريد، قال: وأَحْسِبُه لكذاب بني الحِرْماز:
وأُسُّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٠٨* أ س س * * الأُسُّ * بالضم أصل البناء وكذا * الأَسَاسُ * و * الأَسَسُ * بفتحتين مقصور منه وجمع الأس * إسَاسٌ * بالكسر وجمع الأساس * أسُسٌ * بضمتين وجمع الأسس * آسَاسٌ * بالمد وقد * أسَّسَ * البناء * تَأْسيسا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٧٣الأس، مثلثة: أصل البناء، كالأساس والأسس، محركة مقصور من الأساس. وأس البناء مبتدؤه، وهو من الأسماء المشتركة، وأنشد ابن دريد، قال: وأحسبه لكذاب بني الحرماز:
وأس مجد ثابت وطـيد نال السماء فرعه مديد
وأس الإنسان وأسه: أصله. قيل: الأس: أصل كل شيء، ومنه المثل: ألصقوا الحس بالأس. قال ابن الأعرابي: الحس، بالفتح، هنا الشر، والأس: الأصل، يقول: ألصقوا الشر بأصول من
الأس، مثلثة: أصل البناء، كالأساس والأسس، محركة مقصور من الأساس. وأس البناء مبتدؤه، وهو من الأسماء المشتركة، وأنشد ابن دريد، قال: وأحسبه لكذاب بني الحرماز: وأس مجد ثابت وطـيد نال السماء فرعه مديد
وأس الإنسان وأسه: أصله. قيل: الأس: أصل كل شيء، ومنه المثل: ألصقوا الحس بالأس. قال ابن الأعرابي: الحس، بالفتح، هنا الشر، والأس: الأصل، يقول: ألصقوا الشر بأصول من عاديتم أو عاداكم. ج إساس، بالكسر، كعساس، جمع عس، بالضم، وقذل، بضمتين جمع قذال كسحاب، وأسباب، جمع سبب محركة. ويقال: إن الآساس كأعناق، جمع أسس، بضمتين، فهو جمع الجمع. وعبارة المصنف ظاهرة، ومثله في المحكم ولا تسامح فيها، كما ادعاه شيخنا، رحمه الله. من المجاز: كان ذلك على أس الدهر، مثلثة، وزاد الزمخشري: واست الدهر، أي على قدمه ووجهه. والأس: الإفساد بين الناس، ويثلث، أس بينهم يؤس أسا. ورجل أساس: نمام مفسد، قال رؤبة: وقلت إذ أس الأمور الأسـاس وركب الشغب المسيء المأاس أي أفسدها المفسد. الأس، بالفتح: الإغضاب، هو قريب من معنى الإفساد، وفي بعض النسخ الأعصاب وهو غلط. الأس: سلح النحل، وقد أس أسا، والأشبه أن يكون مجازا، على التشبيه بأس البيوت. الأس: بناء الدار، أسها يؤسها أسا، وأسسها تأسيسا. الأس: زجر الشاة بإس إس، بكسرهما، مبني على السكون، ولغة أخرى بفتحهما. وقد أس بها، إذا زجرها وقال: إس إس. الأس، بالضم: باقي الرماد، بين الأثافي، وقد روي في بيت النابغة الذبياني: فلم يبق إلا آل خيم منـصـب وسفع على أس ونؤي معثلب قال الصاغاني: وأكثر الرواة يروونه: على آس، ممدودا بهذا المعنى. الأس، بالضم: قلب الإنسان، خص به لأنه أول متكون في الرحم. الأس أيضا: الأثر من كل شيء، وهو من الأسماء المشتركة. والأسيس، كأمير: العوض، عن ابن الأعرابي. الأسيس، أصل كل شيء كالأس. أسيس، كزبير: ع، بدمشق، قيل: هو ماء شرقيها، وقد ذكره امرؤ القيس في شعره فقال: ولو وافقتهن على أسـيس وحافة إذ وردن بنا ورودا هكذا في اللسان. قلت: والصواب أن أسيسا في قول امرئ القيس اسم موضع في بلاد بني عامر بن صعصعة، وأوله: فلو أني هلكت بأرض قومي لقلت الموت حق لا خلـودا وأما الذي هو ماء شرقي دمشق فقد جاء في قول عدي بن الرقاع: قد حباني الوليد يوم أسيس بعشار فيها غنى وبهـاء هكذا فسره ابن السكيت، كذا في المعجم. والتأسيس: بيان حدود الدار، ورفع قواعدها. قاله الليث. قيل: هو بناء أصلها، وقد أسسه، وهذا تأسيس حسن. في المحكم: التأسيس في القافية: الألف التي ليس بينها وبين حرف الروي إلا حرف واحد، كقول النابغة الذبياني: كليني لهم يا أميمة ناصـب وليل أقاسيه بطئ الكواكب
فلا بد من هذه الألف إلى آخر القصيدة. قال ابن سيده: هكذا أسماه الخليل تأسيسا، جعل المصدر اسما له، وبعضهم يقول: ألف التأسيس، فإذا كان ذلك احتمل أن يريد الاسم والمصدر، وقالوا في الجمع: تأسيسات. أو التأسيس: هو حرف القافية الذي هو قبل الدخيل، وهو أول جزء في القافية، كألف ناصب. وقال ابن جني: ألف التأسيس كأنها ألف القافية، وأصلها أخذ من أس الحائط وأساسه، وذلك أن ألف التأسيس لتقدمها والعناية بها والمحافظة عليها كأنها أس القافية، وللأزهري فيه تحقيق أبسط من هذا، فراجعه في التهذيب. يقال: خذ أس الطريق، وذلك إذا اهتديت بأثر أو بعر، فإذا استبان الطريق قيل: خذ شرك الطريق. أس أس بالضم: كلمة تقال للحية إذا رقوها، ليأخذوها ففرغ أحدهم من رقيته، فتخضع له وتلين. قاله الليث. ومما يستدرك عليه: أسس بالحرف: جعله تأسيسا. والأساس كشداد: النمام. والأس: المزين للكذب. وفلان أساس أمره الكذب، وهو مجاز. وكذا قولهم: من لم يؤسس ملكه بالعدل هدمه. وأسيس، كأمير: حصن باليمن، قاله ياقوت.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٢٦المدخل: ءسسأَسَّ
أَسَّ U ( n. ac. أَسّ 1 , اِسّ 2 , أُسّ 3 ),
a. Built.
b. Corrupted.
c. Angered.
أَسَّسَ
أَسَّسَ II ,
a. Laid the foundations of, founded.
تَأَسَّسَ
تَأَسَّسَ V ,
a. Was founded.
أَسّ
أَسّ 1 , أُسّ 3 , أَسَس 4 , ( pl. أُسُس 10 , اِسَاْس 23 ),
a. Foundation, base.
أَسَاْس
أَسَاْس 22 , ( pl. آسَاْس 38 , أَسَاسَات ),
a. Foundation, origin, root, basis.
أَسَاْسِيّ
أَسَاْسِيّ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٤٨٠المدخل: ءسسءسس
أَسَّ - يَؤُسُّ
أَسَّ - يَؤُسُّ
أسَّسَ - يُؤَسِّسُ - أُسِّسَ - يُؤَسَّسُ
أسَّ - يَؤُسُّ + الكائن أو الشيء ( بناء أو أمر) + في مكان أو في فكر: يتجذر ويتأصل ويصير له قاعدة وأصل ثابت وقوي يستند ويرتكز إليه
أساس: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " أسَّ - يَؤُسُّ ": التأصيل والارتكاز إلى أصل ثابت: وهو كذلك اسم مكان وآلة منه: المكان الثابت
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١ (الإجمالي: ٢٩)
- جرف
الآيات المشتركة: ١ · Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir
- هور
الآيات المشتركة: ١ · Devrik
- شفو
الآيات المشتركة: ١ · Kenar
- وقي
الآيات المشتركة: ٢ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- قوم
الآيات المشتركة: ٢ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- بني
الآيات المشتركة: ١ · Yapı demektir
- طهر
الآيات المشتركة: ١ · Akar temiz sudur
- أبد
الآيات المشتركة: ١ · Badiye çöl demektir
- رضي
الآيات المشتركة: ١ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- رجل
الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir
- جهم
الآيات المشتركة: ١ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- سجد
الآيات المشتركة: ١ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
الآيات التي ورد فيها(٢)
أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ …
Tesis etti
… عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي …
Tesis etti
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أسس |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (ikinci ve üçüncü harfi aynı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قعد, ثبت, رسخ, بني |
| Zıt Kök | هدم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının veya nesnenin üzerine oturtulduğu en alt zemin, ilk dayanak, temel |
| Çekirdek Özet 2 | İnanç, amel ve toplumsal yapıların kalıcı takva zeminine mi yoksa çöküntü kenarına mı kurulduğu ayrımı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve eylemlerin sağlam bir başlangıç ilkesine bağlanması, meşruiyetin kurucu kaideye dayandırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel mimari bir inşaat faaliyeti sanıp ahlaki, itikadi ve kurumsal meşruiyet zeminini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أس | Bağlama, sabitleme, ilk dayanağı oluşturma ve derine yerleşme. Bu çekirdek أسر kökünde sımsıkı bağlama ve kuşatma, أسف kökünde içe yerleşen keder, أسن kökünde durağanlaşıp dibe çökme, أسي kökünde ise yarayı sarıp onarma anlamlarında görülür. | س | Çekirdeğin sonundaki destek ve tutunma hareketinin katlanmasıyla süreklilik ve yük taşıma kabiliyeti pekişmiş, soyut bağlama anlamı fiziksel ve kurumsal bir yapıyı bütünüyle taşıyacak kalıcı bir kaideye ve zemin inşasına dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir yapının veya sürecin en başındaki yönlendirici gücü, kurucu hamleyi ve ilk çıkış noktasını temsil eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Ağırlığın zemine tutunmasını, kaymayı engelleyen dikey desteği ve çatıyı taşıyan ana direnç noktasını ifade eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Desteğin yinelenmesiyle mukavemetin çift taraflı tahkim edilmesini, yükün tek bir noktaya değil dengeli bir hatta yayılmasını simgeler. |
| أسس | Öncü gücün çift yönlü destekle zemine perçinlenmesi | İlk kurucu gücün sağlam desteklerle yere oturtulması, sarsılmaz bir dayanak hattının açılarak yapının yükselmesine zemin hazırlanması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bina inşa edilirken kazılan hendek, toprağın sert tabakasına ulaşılarak taş ve harçla doldurulan ilk dip dayanak, yapının kökü ve duvarların yükseldiği zemin |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kezzâb Benî el-Hırmâz’a atfedilen beyitte soyun ve şerefin sarsılmaz bir temel üzerine yükseldiği anlatılır: وأُسُّ مَجْدٍ ثابتٌ وَطيدُ / نالَ السماءَ، فَرْعُه مَدِيدُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin ilk çıkış noktası ve başlangıcı anlamında kullanılmış; kalbin anne karnında ilk şekillenen organ olması sebebiyle insanın aslına ve özüne de bu ad verilmiştir. Ayrıca kadim zamanı anlatmak için Arap kelamında şu deyim yer alır: كان ذلك على أس الدهر |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde أسس kökü, yapısal bir varlığın üzerine kurulduğu dip katmanı ve kurucu zemini ifade eden arkaik bir kök birimine dayanır. Akadca metinlerde ussu veya uššu biçiminde geçen kelime, bir tapınağın, sarayın veya surun temel taşlarını ve zemin kazısını ifade eder. Doğu Sami kolundaki bu kullanım, Batı Sami kolunda ve Kuzeybatı Sami dillerinde de doğrudan devam etmiştir. Aramice ve Süryanicede אושא ve ܐܘܫܐ biçimlerinde yapı temeli, kaide ve kurucu unsur anlamlarıyla yer alır; nitekim Kitab-ı Mukaddes’in Aramice kısımlarında sur ve mabet temellerinin atılması aynı kökle ifade edilir. İbranicede de benzer şekilde kurmak, temel atmak ve bina etmek alanında kökdaş kullanımlar mevcuttur. Arapçada kök, hem muzaaf yapısıyla أسس biçiminde fiziksel temel kazma ve harç koyma fiilini muhafaza etmiş hem de soyut düzleme aktarılarak bir kuralın, dinin, mülkün veya ahlakın kurucu prensibi (esas) manasını kazanmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Chicago Assyrian Dictionary.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أس, أسس, أساس | Binanın temel çukuru ve ilk zemin taşlarından hareketle her şeyin başlangıç ve dayanak ilkesine genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca uššu, Aramice ve Süryanice אושא / ܐܘܫܐ | Mimari temellerin atılması, zemin harcının konulması ve sur inşası anlamında ortak kadim Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin / Proto-Sami *ʔ-s | Kökün Afro-Asyatik diğer kollarındaki izleri sınırlı olmakla birlikte çekirdek seviyesinde yerleşme ve oturma kavramlarıyla örtüşür. | Muhtemel |
المصدر Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أسس | Anlamlı | Temel atmak, kurmak | Bir yapıyı, kuralı veya düzeni sağlam bir alt dayanak üzerine oturtmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| سأس | Anlamlı | Sevk etmek, hayvan çağırmak | Çobanların hayvanları yönlendirmek veya çağırmak için çıkardığı ses ve hareket biçimi. | Hedef kökle ortak çekirdek ilişkisi zayıftır; Kur'an'da geçmez. |
| سسأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أسس | Merkez | Temel kurma | Bir yapının doğrudan toprağa basan ilk kaidesini ve kurucu ilkesini var etme hareketidir. | Yapının üzerine inşa edileceği dip dayanağı oluşturur. |
| قعد | Komşu | Kaide, oturma | Bir şeyin üzerinde durduğu geniş oturak ve durağan taşıyıcı düzlemdir. | أسس kökü başlangıç kazısı ve kurucu hamleyi, bu kök ise yerleşmiş oturma sathını vurgular. |
| ثبت | Komşu | Sabitlik, sebat | Sarsılmama, yerinden oynamama ve kararlılık gösterme durumudur. | أسس kökü sabitliğin mekanik ve yapısal sebebini kurarken bu kök sebat halinin kendisini bildirir. |
| رسخ | Komşu | Kökleşme, derinleşme | Bir şeyin zeminin derinliklerine işleyerek onunla bütünleşmesidir. | رسخ derine sirayet etmeyi, أسس ise yapıyı taşıyacak ilk planlı kaideyi kurmayı ifade eder. |
| بني | Komşu | İnşa etme, yükseltme | Parçaları üst üste koyarak yapıyı yukarıya doğru tamamlama işidir. | أسس başlangıç zeminidir; bu kök ise temel üzerine yükselen üst yapıyı anlatır. |
| هدم | Zıt | Yıkma, çökertme | Kurulu bir yapıyı temelinden sökerek veya üstünü çökerterek yerle bir etmektir. | Kurucu kaidenin iptali ve yapının taşıyıcı sisteminin yok edilmesidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أسس | Temel atmak, kurmak | Bir yapıyı sağlam dip kaideye oturtmak, başlangıç ilkesini koymak. | Kesin |
| Latince | Fundare, fundamentum | Temel atmak, dip zemin | Fiziksel temel kazma ve dayanak oluşturma eylemini tam karşılar; soyut kurumsal zemin anlamını da içerir. | Kesin |
| İngilizce | Found, establish, ground | Temellendirmek, kurmak | Hem fiziksel bir mimarinin dip kaidesini hem de soyut bir teorinin veya kurumun dayanağını ifade eder. | Kesin |
| Almanca | Gründen, begründen, Fundament | Kurmak, gerekçelendirmek | Maddi zemin ile mantıksal-felsefi zemin (gerekçe) arasındaki bağı kökle paralel biçimde taşır. | Kesin |
| Fransızca | Fonder, fonder sur | Temel üzerine kurmak | Bir iddiayı veya yapıyı güvenilir bir alt tabakaya dayandırma yönünü eksiksiz yansıtır. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أسس / أُسِّسَ | Meşru ve kalıcı ilahi rıza üzerine inşa edilme | İlk günden itibaren Allah bilinci, sorumluluk ve arınma arzusu üzerine kurulan mescidin vasfı (Tevbe 9:108). |
| أسس / أَسَّسَ بُنْيَانَهُ | Takva ve rıza zeminine dayandırma | İnsanın eylem, niyet ve toplumsal kurumlarını sağlam ve çökmez bir ilahi ilkeye bağlaması (Tevbe 9:109). |
| أسس / أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ | Uçurum kenarına, çürük ve sahte bir zemine kurma | Nifak, gösteriş ve hile üzerine bina edilen, altı oyulmuş ve cehenneme sürükleyen sahte yapıların akıbeti (Tevbe 9:109). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dinin kurucu esasları (usûlü’d-dîn) | İmanın ve amellerin sahih sayılabilmesi için gereken ontolojik ve epistemolojik temelin ne olduğu tartışması | İtikadi zeminin sağlamlığı, şüphe uçurumundan arınmış kesin tasdik |
| Fıkıh | Hükümlerin istinadı ve usul | Hukuki normların cüzi menfaatlere mi yoksa şeriatın ana gayelerine ve sağlam kaidelere mi dayanacağı | Hükmün taalluk ettiği kurucu gerekçe ve illet |
| Tefsir | Mescid-i Dırâr ve Mescid-i Kubâ karşılaştırması | Eylemlerin dış görünüşünün değil, niyet ve ihlas zemininde inşa edilen gayesinin belirleyici oluşu | Yapının maddiliği değil, inşa gayesinin meşruiyeti |
| Hadis | İslam binasının rükünleri | Dinin üzerine oturtulduğu temel direklerin ve kurucu unsurların tespiti | Dini hayatı taşıyan vazgeçilmez asgari kaideler |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve takva | İhlaslı niyet ve kurucu kaide | Amellerin kabulünü ve devamlılığını sağlama | Zemin takva olmadığında ibadet görüntüsü taşıyan yapılar dahi yıkıma mahkûmdur. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik zemin | Aksiyom ve muhkem ilke | Bilgi dizgesinin çökmeksizin yükselmesini temin etme | Çürük öncüller üzerine kurulan mantıksal binalar hakikat karşısında tutunamaz. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet | Anayasal meşruiyet zemini | Toplumsal sözleşmenin ve devletin bekasını koruma | Zulüm ve hile uçurumuna kurulan iktidarlar içten oyularak çöker. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mülkiyet ahlakı | Reel değer ve adil paylaşım zemini | İktisadi yapıyı spekülatif çöküşlerden koruma | Karşılıksız ve sömürüye dayalı finansal binalar ilk krizde yıkılmaya yazgılıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aksiyomatik temel ve sınır koşulları | Matematiksel bir sistemde bütün teoremlerin kendisinden türediği ispatlanmamış kurucu ilkeler kümesi ile fizikte bir sistemin kararlılığını belirleyen alt sınır şartlarıdır; başlangıç parametresi hatalıysa sistem çöker. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve anayasal zemin | Sosyolojide kurumların toplum vicdanında bulduğu rıza zemini; hukukta alt normların geçerliliğini sağlayan kurucu norm (grundnorm); temel sarsıldığında bütün üst yapı dağılır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca binaların harç ve beton temeline ya da kurumsal bir teşkilat kurma (tesis etme) bürokrasisine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin, mekanın veya kurumun görünen formundan öte, o yapıyı motive eden ahlaki ve ontolojik niyet zeminini (takva veya nifak) içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bir yapının sırf dini isimler veya gösterişli biçimlerle inşa edilmesini yeterli sayıp onun hangi çıkar, hıyanet veya çürük zemin üzerinde durduğunu sorgulamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın amellere biçimsel değil zemin odaklı baktığını gösterir; görünüşte aynı olan iki ibadethaneden birini takvanın merkezi, diğerini ise nifak yuvası kılan farkın temel (kurucu niyet) olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mescid-i Dırâr ile Mescid-i Kubâ'nın kıyaslandığı, nifak hareketlerinin ifşa edildiği ve amellerin boşa çıkma dinamiklerinin anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir (Tevbe 9:108-109). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sonucun sadece görünen eylemle tayin edileceği yanılgısını düzeltir; zemini uçurum kenarında olan bir yapının üzerindeki yaldız ne kadar parlak olursa olsun çöküşe mahkûm olduğunu bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yapının ağırlığını taşıması için toprağın sağlam tabakasına oturtulan ilk taşlar, zemin hendeği ve dip dayanak.
- Soyut anlamBir düşüncenin, kurumun veya eylemin meşruiyetini sağlayan kurucu ilke, sarsılmaz aksiyom ve ahlaki niyet zemini.
- Sistematik karşılıkÜst sistemin varlığını ve kararlılığını garanti eden kurucu alt küme, anayasal meşruiyet ve metafizik gerekçe.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yükselen üst yapıyı veya kurumu, ise yapının üzerine oturtulduğu kurucu temeli temsil eder. temeli üst yapıya bağlayan inşa fonksiyonudur. Model, yapının zamana bağlı kararlılığının ve varlığını sürdürmesinin () ancak ve ancak temelin sağlam ve pozitif bir değere (, takva zemini) sahip olmasıyla mümkün olduğunu; temelin sıfır veya negatif olması durumunda (, uçurum kenarı) yapının nihayetinde çöküşe ve yokluğa () mahkûm olduğunu sembolize eder.