ألو
أ - ل - و
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٧
Elyu yele demektir. Hayvanı gösterişli yapan kısmıdır. Allah’ ın kainataki tezahuru Ala olarak zikrediliyor. İla kocanın karısına karşı baskı yapmasına denir. Elev , “Helv” tatlı demektir. “Elva” tüm nimetlere verilen addır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءلو · ألو/ي · الو
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Elyu yele demektir. Hayvanı gösterişli yapan kısmıdır. Allah’ ın kainataki tezahuru Ala olarak zikrediliyor. İla kocanın karısına karşı baskı yapmasına denir. Elev , “Helv” tatlı demektir. “Elva” tüm nimetlere verilen addır.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٨٠٣المدخل: ألو/ي(باب الهمزة واللام وما يثلثهما)
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٥أ ل و
استجمر بالألوة وهي العود.
وهو لا يألو ولا يأتلي أن يفعل كذا.
ويقول الرجل: ما ألوت عن الجهد في حاجتك فيقال له: بل أشد الألو.
وآلى الرجل وأتلى ليفعلن وتألى على الله: إذا حلـف ليغفـرن اللـه لـه.
وعلـى أليـة في ذلك.
وعجبت من الألى فعلوا كذا.
وكبش أليان ونعجة أليانة.
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢١٩: ( و *!الأَلاءُ ، كسَحابٍ ويُقْصَرُ : شَجَرٌ رَمْلِيٌّ حَسَنُ المَنْظر ( مُرُّ الطَّعْمِ ( دائِمُ الخُضْرَةِ أَبداً يُؤْكَلُ ما دامَ رَطْباً ، فإذا عَسَا امْتَنَع ودُبِغ به ؛ قالَ بشْرُ بنُ أَبي خازمٍ :
فإنَّكُمُ ومَدْحَكُمُ بُجَيراً أَبا لَجَإٍ كما امْتُدِح الأَلاءُورُبمَّا قُصِر ؛ قالَ رُؤْبة :
يَخْضَرُّ ما اخْضَرَّ *!الأَلا والآسُ قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أنَّه إنما قُصِر ضَرُورَةً .
(
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٢٢٥المدخل: الوأَلَا
1 أَلَا ذ , (S, M, Mgh, K,) aor. يَأْلُو, (S, Mgh,) inf. n. أَلْوٌ (T, M, Mgh, K) and أُلُوُّ (K, TA [in a copy of the M أَلُوٌّ]) and أُلِىٌّ; (K, TA; [in a copy of the M أَلِىٌّ, and in a copy of the Mgh written with fet-h and damm to the أ;]) and ↓ أَلَّى, (S, M, K,) aor. يُؤَلّى, inf. n. تَأْلِيَةٌ; (S;) and ↓ ائتلى [written with the disjunctive alif اِيتَلَى]; (S, M, K;) [and ↓
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٧٠المدخل: ءلوأَلا
أَلا U ( n. ac. أَلْو 1 , أُلُوّ 27 ),
a. Fell short of, was not equal to.
أَلَّوَ
أَلَّوَ II ,
a. see I .
آلَوَ
آلَوَ IV ,
a. V, Swore, took an oath.
اـَئْتَلَوَ
اـَئْتَلَوَ VIII ,
a. see I , & IV.
أَلْو
أَلْو 1 ,
a. Gift.
أَلْوَة
أَلْوَة 1t ,
a. Aloe-wood.
b. Dye.
أَلَاْو
أَلَاْو 22A ,
a. Aloe-tree.
أُلُوّ
أُلُوّ 27 , أُلُوَّة 27t ,
a. see 1t (a) .
اِلَى
اِلَى
a. To,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٧٠٬٧٦٤المدخل: ءلوءلو
2.BAB
أَلا - يَأْلِي - آلاء
أَلا - يَأْلِي - آلاء
أَلا - يَأْلِي - آلاء
أَلا - يَأْلِي + كائن + أمراً أو شيئاً: يجتهد بالتحري عنه واستقصائه
ألا: اسم فعل (أَلا - يَأْلِي): البحث والاستقصاء، وهي كذلك بمعنى مفعول: الشيء المتحرى عنه والمبحوث عنه: الظاهرة الكونية أو المعضلة المحيرة التي تستدعي البحث والتفتيش والتحري: آيات الله في الظواهر الكونية
ءلو 2.BAB أَلا - يَأْلِي - آلاء أَلا - يَأْلِي - آلاء أَلا - يَأْلِي - آلاء أَلا - يَأْلِي + كائن + أمراً أو شيئاً: يجتهد بالتحري عنه واستقصائه ألا: اسم فعل (أَلا - يَأْلِي): البحث والاستقصاء، وهي كذلك بمعنى مفعول: الشيء المتحرى عنه والمبحوث عنه: الظاهرة الكونية أو المعضلة المحيرة التي تستدعي البحث والتفتيش والتحري: آيات الله في الظواهر الكونية آلاء: جمع " ألا " ملاحظة: أجمعت المعاجم أن " ألاء " جمع " ألى" التي أصلها " ولى " وهي بمعنى النعمة والأعطية، ولقد رأينا أن السياق القرآني لا يتفق وهذا المعنى، فهي قد أتت في موضع تعقيب على ذكر ظواهر كونية وتاريخية تستدعي التفكر، كما في لفظ "آية وآيات " ثم التساؤل الاستنكاري لم التكذيب بهذه الظواهر، وليس فيها ذكر نعم إلا في آية واحدة ﴿فاذكروا آلاء الله﴾: ويمكن حمل المعنى هنا أيضاً على التفكر بسنة الله في الاستخلاف والعطاء وفي المعاجم ذكر لأصل هو " ألى أو ألا - يألي " بمعنى يجتهد ويحكم، ومنها " التألي على الله"، وهو بمعنى التحري وتقرير ما سيكون عليه حكم الله، وهو أقرب ما يكون للمعنى الذي اعتمدناه، والله أعلم واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التفتيش والبحث والتحري للتعرف على الأثر" وهي: قَصَّ - يَقُصُّ، فَقَد - يَفْقِدُ، جَاسَ - يَجوْسُ، أَلِا - يَأْلِي، هَطَعَ - يَهْطَعُ، أَيِيَ - يَأْيى يفرق لفظاً: تَلَى - يَتْلِي + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: جاوره من خلفه: يأتي بعده وخلفه مباشرة ومجاورة تَلا - يَتْلُوْ + كائن + شيئاً: يقرأ بصوت عال يكفي لإسماع نفسه ألا - يَأْلُو + كائن + أمراً أو شيئاً: يقصر ويتحمل مسؤولية وتبعات الخطأ والتقصير فيه أَلا - يَأْلِي + كائن + أمراً أو شيئاً: يجتهد بالتحري عنه واستقصائه آلَ - يَؤوْلُ ( أالَ - يَؤولُ) + الكائن أو الشيء + إلى أصل أو مرجع: ينتمي وينتسب إليه أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ) + الكائن + الشيءَ أو الأمرَ: حفظه ولم يضيعه وَأَل - يَئِل + الكائن + إلى مكان أو كائن: يلجأ إليه طلباً للنجاة وَلَى - يَوْلَى (وَلِيَ - يَوْلَى) + كائن + شيئاً أو أمراً: حاز وملك حق ومنزلة إصدار الأمر والتوجيه والمصير لكائن آخر وَلِيَ - يَلِي + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوجه إليه فيواجهه ويقابله يلاحظ تطابق بين " توَلَّى - يَتَوَلَّى " في اللفظين : والتفريق من سياق الكلام آلاء ﴿فبأي آلاء ربك تتمارى(55)﴾ النجم ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(13)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(16)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(18)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(21)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(23)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(25)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(28)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(30)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(32)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(34)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(36)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(36)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(40)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(42)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(45)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(47)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(49)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(51)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(53)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(55)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(57)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(59)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(61)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(63)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(65)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(67)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(69)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(71)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(73)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(75)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(77)﴾ الرحمن ﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطة فاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون(69)﴾ الأعراف ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف
مختار الصحاح: ● [ألا] أ ل ا: ألا من باب عدا أي قصر وفلان لا يَألُوك نصحا فهو آلٍ و الآلاءُ النعم واحدها إلَّى بالفتح وقد يكسر ويكتب بالياء مثل معي وأمعاء و آلَى يؤلى إيلاءً حلف و تَألَّى و أَتَلَى مثله قلت ومنه قوله تعالى ﴿ولا يأتل أولو الفضل منكم﴾ و الأَلِيّةُ اليمين وجمعها ألايَا و الأَلْيَةُ بالفتح ألية الشاة ولا تقل إلية بالكسر ولالية وتثنيتها أليان بغير تاء الراغب ولي الراغب إلى - إلى: حرف يحد به النهاية من الجوانب الست وألوت في الأمر: قصرت فيه، هو منه، كأنه رأى فيه الانتهاء، وألوت فلانا، أي: أوليته تقصيرا نحو: كسبته، أي: أوليته كسبا، وما ألوته جهدا، أي: ما أوليته تقصيرا بحسب الجهد، فقولك: (جهدا) تمييز، وكذلك: وما ألوته نصحا. وقوله تعالى: }لا يألونكم خبالا﴿[آل عمران/118] منه، أي: لا يقصرون في جلب الخبال، وقال تعالى:﴾ولا يأتل أولو الفضل منكم{ [النور/22] قيل: هو يفتعل من ألوت، وقيل: هو من: آليت: حلفت. وقيل: نزل ذلك في أبي بكر، وكان قد حلف على مسطح أن يزوي عنه فضله (وأخرج هذا البخاري في التفسير 8/455 ومسلم برقم 2770). ورد هذا بعضهم بأن افتعل قلما يبنى من (أفعل)، إنما يبنى من (فعل)، وذلك مثل: كسبت واكتسبت، وصنعت واصطنعت، ورأيت وارتأيت. وروي: (لا دريت ولا ائتليت) (وهذه الرواية هي التي صوبها ابن الأنباري وقال: (ولا تليت) خطأ. راجع الغريبين 1/81 والحديث أخرجه البخاري ومسلم والنسائي وأحمد, وفي البخاري عن أنس أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: (وأما الكافر أو المنافق فيقول لا أدري كنت أقول ما يقول الناس فيه، فيقال: لا دريت ولا تليت، ثم يضرب بمطرقة من جديد ضربة بين أذنيه فيصيح صيحة يسمعها من يليه إلا الثقيلين). انظر فتح الباري 3/232؛ ومسلم في الجنة ونعيمها، باب عرض مقعد الميت (2870) ؛ وانظر: شرح السنة 5/415؛ والترغيب والترهيب 4/185؛ والمسند 3/126. والرواية التي ذكرها المؤلف حكاها ابن قتيبة عن يونس بن حبيب، وحكي ذلك عن الأصمعي وبه جزم الخطابي. وقال ابن السكيت: قوله: (ولا تليت) إتباع ولا معنى لها) وذلك: افتعلت من قولك: ما ألوته شيئا، كأنه قيل: ولا استطعت. وحقيقة الإيلاء والألية: الحلف المقتضي لتقصير في الأمر الذي يحلف عليه. وجعل الإيلاء في الشرع للحلف المانع من جماع المرأة، وكيفيته وأحكامه مختصة بكتب الفقه. }فاذكروا آلاء الله﴿[الأعراف/69] أي: نعمه، الواحد: ألا وإلى، نحو أنا وإنى لواحد الآناء. وقال بعضهم في قوله تعالى:﴾وجوه يومئذ ناضرة *** إلى ربها ناظرة{ [القيامة/22 - 23] : إن معناه: إلى نعمة ربها منتظرة، وفي هذا تعسف من حيث البلاغة (وهذا قول المعتزلة قدروا ذلك لأنهم ينفون رؤية الله تعالى، والمؤلف يرد قولهم). و (ألا) للاستفتاح، و (إلا) للاستثناء، وأولاء في قوله تعالى: }ها أنتم أولاء تحبونهم{ [آل عمران/119] وقوله: أولئك: اسم مبهم موضوع لإشارة إلى جمع المذكر والمؤنث، ولا و
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥ (الإجمالي: ٣٢)
- خبل
الآيات المشتركة: ١ · Habl meyvedeki çürüklük demektir
- بغض
الآيات المشتركة: ١ · Bahat çene altındaki et demektir
- عنت
الآيات المشتركة: ١ · Sıkıntıya düştünüz
- ربص
الآيات المشتركة: ١ · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- فوه
الآيات المشتركة: ١ · Onların ağızları ile
- فيأ
الآيات المشتركة: ١ · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
- شهر
الآيات المشتركة: ١ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- ربع
الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- بطن
الآيات المشتركة: ١ · Batın karın demektir
- ودد
الآيات المشتركة: ١ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- بدي
الآيات المشتركة: ١ · Açığa çıkarırsınız
- خفي
الآيات المشتركة: ١ · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
الآيات التي ورد فيها(٢)
… الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ …
Sizi şaşırtmakta yetersiz kalırlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ألو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs / lefif-i mefruk türevi geçişken yapı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نعم, قصر, حلف, جحد |
| Zıt Kök | وفر |
| Çekirdek Özet 1 | Gevşemek, ağır davranmak, geri kalmak veya bir şeyi sınırlayıp bağlamak; dolgunluk ve belirgin nimet tezahürü |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetlerin sınırsızlığı ve açığa çıkışı karşısında insanın sorumluluktan geri durmaması ve yeminle bağlanması |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi bağışın (ālā') borç ve bağlılık (îlâ') doğurması; nimetin büyüklüğü ölçüsünde ihmal ve kusurun (alw) mahkum edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Âlâ kelimesini yalnızca soyut manevi lütuflarla sınırlamak veya îlâ/alw kullanımlarını nimet kavramından büsbütün kopuk salt fıkhi ceza kalıbı saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Parlama, belirme, gerilme, sınır koyma ve bir nesnenin zirve noktasına ulaşması; nitekim أله kökünde hayret ve yücelik, ألف kökünde tam kaynaşma ve bitiştirme, ألت kökünde ise eksiltme ve sınırlama anlamları bu ikili tabanda birleşir | و | İllet harfinin eklenmesiyle soyut gerilim ve sınırlama eylemi akışkanlık kazanmış; bir yandan güçten geri kalma ve yavaşlama (kusur etme), diğer yandan bağlayıcı bir yemin veya belirgin bir nimetin açığa çıkması yönünde dinamik bir yayılım kazanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eylemin veya yönelişin başlatıcı gücü, iradenin devreye girmesi ve öncelikli varlık iradesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi kontrol altında tutma, sınır tayin etme, sevk etme ve zorunlu bir hedefe yönlendirme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirlenen sınırı sabitleme, bağı pekiştirme veya uzayarak devam eden sürece eklenme |
| ألو | Güçle başlatılan bir eylemin denetim altına alınıp bağlanması yahut duraksatılması | Başlatıcı iradenin bir bağ veya yeminle sabitlenmesi, sınırın çekilmesi yahut sınırda duraklayarak eylemin yavaşlatılıp geri tutulması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanın veya insanın gücü yettiği halde bir işte ağır davranması, geri kalması ve kusur göstermesi (el-alw); ayrıca kuyruğu dolgun semiz koç (el-elyân) ve kokusu etrafa yayılan tütsü ağacı (el-elüvve) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairlerinin şiirlerinde bir hedefe ulaşmada gevşeklik göstermemek ve hiçbir çabadan geri durmamak anlamında şu deyimle kayıtlıdır: لا يألو جهدا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde bir kimsenin gücünü esirgememesi durumunda söylenen şu ifadede geçer: ما ألوت عن الجهد في حاجتك |
المصدر Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ألو kökü (yakın varyantı olan ألى / ألي kökleriyle birlikte), Batı Sami dillerinde yemin etme, lanetleme, ilahi bağ ve yüce kudret tasavvurlarıyla derin bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. İbranicedeki אָלָה (ʾālāh: ant içmek, yemin etmek, lanet/ahit altına girmek) ve Süryanicedeki ܐܠܝܐ / ܐܠܐ (bağlayıcı söz, antlaşma) biçimleri, kökün doğrudan bağlayıcı ahit, sınır koyma ve sözleşme dairesine ait olduğunu gösterir. Diğer yandan Akadca alû (belirme, yücelme yahut bir ilahi güçle ilişkilendirilme) tabakasıyla kavramsal akrabalık sezilir. Erken Sami katmanında kök, bir yandan varlığın gözle görünür parlaklığı, dolgunluğu ve lütfunu (nimet/ala), diğer yandan insanın bu yücelik karşısında girdiği sarsılmaz taahhüdü, yemini (îlâ) ve bu yeminden geri kalma riskini (alw: yetersizlik, ihmal) aynı anlam yumağında taşımıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ألو / ألي kök geçişkenliği | Sözlüklerde kusur etmek (alw), yemin etmek (îtilâ'/îlâ') ve çoğulu ālā' gelen nimet anlamları aynı kök ailesinde birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʾ-l-h (yemin, lanet, ahit) ve Süryanice ʾ-l-y | Ahit, yemin ve sınır koyma anlamlarının ortak Sami tabakasından türediği görülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bağlamda parlama ve bağlanma kökleri | Erken dil katmanlarında göz alıcı ışık, dolgunluk ve bağ kurma işlevleri üzerinden türetilmiştir | Muhtemel |
المصدر Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ألو | Anlamlı | İhmal etmek, yemin etmek, nimet | Hedef köktür; kusur etme, yemin ve nimet anlamlarını taşır | Kur'an'da geçer |
| أول | Anlamlı | Dönmek, aslına rücu etmek, yönetmek | Bir şeyin ilk haline, esasına varması ve tevil edilmesi | Kur'an'da geçer; kök içi kalb ve yön akrabalığı vardır |
| لأو | Anlamlı | Zorluk, darlık, sıkıntı | Yaşamın daralması ve şiddetlenmesi durumunu anlatır | Kur'an'da geçmez; mahrumiyet anlamıyla ters yönde ilişkilidir |
| لوأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı diziliş |
| وأل | Anlamlı | Sığınmak, kurtulmak, melce edinmek | Bir tehlikeden kaçıp güvenli bir sığınağa kavuşmak | Kur'an'da geçer; mevl ve melce kavramlarıyla örtüşür |
| ولأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı diziliş |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ألو | Merkez | Geri durmak, yemin etmek, açığa çıkan nimet | Bir yükümlülük karşısında sınır koyma, kusur etme yahut lütfun apaçık görünmesi | Geniş semantik yelpazede hem ilahi lütfu hem insani sorumluluğu kuşatır |
| نعم | Komşu | İhsan ve bağışlanma | Nimetin sağladığı refah, yumuşaklık ve iç ferahlığına odaklanır | ألو kökündeki ilahi kudret tezahürü ve hayret uyandıran büyüklük vurgusu نعم kökünde daha çok rahatlık eksenlidir |
| قصر | Komşu | Kısa tutmak, kusur etmek | Bir şeyin boyunu veya süresini bilerek ya da bilmeyerek eksiltmek | ألو gücü yettiği halde ağırdan almayı ve ihmali; قصر ise doğrudan kısıtlamayı anlatır |
| حلف | Komşu | Yemin etmek | Taraflar arasındaki mutlak bağ ve antlaşmayı ifade eder | ألو kökünden gelen yemin (îlâ), kişinin kendi üzerine bir yükümlülük veya mahrumiyet koyması nüansını taşır |
| جحد | Komşu | İnkar etmek, nimetin hakkını vermemek | Bilinen bir gerçeği bile bile reddetme eylemidir | ألو nimetlerinin açıkça görülmesine rağmen teslim olmama tavrının zıddında durur |
| وفر | Zıt | Tamlık, eksiksiz kılma, bollaştırma | Hiçbir eksiltme ve kusur olmaksızın tamamlama hali | ألو kökünün içerdiği alw (kısma, geri durma, eksik bırakma) eyleminin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ألو | Kusur etmek, yemin etmek, açık nimetler | Kökün üç temel semantik kutbunu aynı anda barındıran özgün yapı | Kesin |
| Latince | Cessere / Iurare / Beneficia | Geri durmak / Yemin etmek / Nimetler | Tek kelime tüm anlamı karşılamaz; cessare ihmali, iurare bağlayıcı andı, beneficia ihsanları karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To fall short / To swear / Divine bounties | Kusur etmek, ihmal etmek / Yemin etmek / İlahi nimetler | Modern dilde üç farklı kelimeyle ayrıştırılır; tekil bir kök birliği kurulamaz | Güçlü |
| Almanca | Versäumen / Schwören / Wohltaten | İhmal etmek / Ant içmek / Lütuflar | Hukuki ve ahlaki sorumluluktan geri kalma ile ilahi ihsanları ayrı terimlerle ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Négliger / Jurer / Bienfaits | Savsaklamak / Yemin etmek / İyilikler | Kusur etme ve yemin eylemleri ahlaki boyutta kalırken bienfaits ilahi bağışları anlatır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| آلَاء (Ālā') | Apaçık, kudret göstergesi olan ilahi nimetler ve harikalar | Yaratılışın muazzam dengesi, gökler, yer ve ahiret sahneleri bağlamında (Rahmân 55:13, A'râf 7:69, Necm 53:55) |
| لَا يَأْلُونَكُمْ (Lā ya'lūnakum) | Kusur etmemek, elden gelen hiçbir kötülüğü veya zararı esirgememek | Müminlerin aleyhine fesat çıkarmada hiçbir çabadan geri durmayan münafık ve düşman tavrı bağlamında (Âl-i İmrân 3:118) |
| لَا يَأْتَلِ (Lā ya'tali) | Yemin edip geri durmamak, yardımı kesmeye ant içmemek | Fazilet ve servet sahiplerinin yakınlarına yardım etmeme yönünde yemin etmelerinin yasaklanması bağlamında (Nûr 24:22) |
| يُؤْلُونَ (Yu'lūne) | Eşine yaklaşmamaya yemin etmek (Fıkhi îlâ yemini) | Evlilik bağında kadını askıda bırakacak şekilde yeminle uzak durma bağlamında (Bakara 2:226) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve nimetin vücubiyeti meselesi | Ālā' kavramının sadece müminlere mi yoksa kafirlere de mi şamil olduğu; nimetin şükrü gerektirmesi | İlahi lütfun kainattaki açık ve karşı konulamaz kudret delilleri olarak tecelli etmesi |
| Fıkıh | Aile hukuku ve yeminler bahsi | Kocanın eşine dört aydan fazla yaklaşmamaya yemin etmesi (Îlâ kurumu) ve bunun hukuki sonuçları | Bir hakkı ifa etmekten yemin yoluyla geri durma ve nefsi kısıtlama iradesi |
| Tefsir | Rahmân suresinin ana omurgası ve tekerrür eden ayet | "Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?" nidasındaki nimetin mahiyeti ve muhatabın aczi | Nimetin hem celal hem cemal tecellilerini kapsayan, inkarı imkansız varoluşsal lütuf oluşu |
| Hadis | Ahlaki gayret ve yemin adabı | " لا تألوا " (kusur etmeyiniz, gevşemeyiniz) ve " لا يتأل على الله " (Allah adına kesin hüküm verip yemin etmemek) nehiyleri | Bir işte son sınıra kadar gayret göstermek ve Allah'ın rahmetini daraltacak yeminlerden kaçınmak |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk dengesi | Nimetin idraki ve şükür mükellefiyeti | Varlığın bütününde ilahi lütfu görüp inkarı ve tembelliği menetme | Bütün kozmik ve ahlaki nizam ilahi nimetlerin (ālā') tezahürüdür; insan buna karşı lakayt kalamaz | Kesin |
| İlmi | Olguların incelenmesi | Tabiat yasalarındaki açık işaretler | Gözlemlenebilir düzenin akılla kavranması | Fiziksel evrenin her unsuru, araştırmacıyı hayrette bırakan açık bir delil ve ihsandır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ahitler ve taahhütler | Sorumluluktan kaçmama ve bağlayıcı ahit | Toplumsal sözleşmenin korunması ve görevi savsaklamama | İdarecilerin ve tebaanın görevlerini yerine getirmede kusur etmemesi (lā ye'lū) ilkesidir | Güçlü |
| İktisadi | Servetin dağılımı ve yardımlaşma | Kaynakların akışını yeminle kesmeme | Servetin tabana yayılması ve infakın engellenmemesi | İhtiyaç sahiplerine yapılan yardımların kişisel kırgınlıklar yüzünden yeminle kesilmesini (îlâ) önler | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve asimptotik sınır (Asymptotic Limit) | Bir sistemin kapasitesinin son raddesine kadar dolması yahut bir fonksiyonun bir sınıra yaklaşıp orada duraklaması (ihmal/kusur eşiği) dinamik dengesini yansıtır | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Pozitif borçluluk ve ahlaki yükümlülük teorisi | Bireye karşılıksız sunulan kamusal/evrensel faydanın (nimet), birey üzerinde kaçınılmaz bir ahlaki borç ve taahhüt (yemin/sorumluluk) üretmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Âlâ kelimesini sadece yiyecek, içecek veya maddi refah ile sınırlamak; îlâ ve alw kelimelerini ise salt arkaik fıkhi ceza formülü saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; kainatın ontolojik kuruluşu, ceza ve uyarı sahneleri dahil her türlü ilahi tecelliyi (ālā'), insanın bu azamet karşısındaki yemin ve taahhüdünü ve vazifeden geri durmama (alw) zorunluluğunu bir bütün olarak kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân suresindeki dehşetli ahiret ve ceza sahnelerinin neden "nimet" (ālā') sayıldığını kavrayamamak; adaletin ve ilahi uyarının da en büyük nimet olduğunu gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın başlangıcındaki ilahi lütuf ile insanın varlık karşısındaki ahlaki ve hukuki sorumluluk bağını tek bir kök semantiğinde birleştirdiği için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rahmân suresinin ana nakaratında (55:13 vd.), A'râf ve Necm surelerindeki geçmiş kavimlerin ibret sahnelerinde, Nûr suresindeki infak ahlakında (24:22) ve münafıkların psikolojisinin tasvirinde (Âl-i İmrân 3:118) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin sadece hoşa giden fiziksel hazlardan ibaret olduğu yanılgısını yıkar; uyarı, sınırlandırma ve adaletin ikamesinin de en yüce varoluşsal nimetler olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hayvanın semizliği ve kuyruk dolgunluğu; kokunun yayılması; bir işte gücü yettiği halde ağır davranıp geri kalmak ve kendini sınırlandırmak.
- Soyut anlamİlahi kudretin kainata yaydığı sınırsız delil ve bağışlar (nimet) karşısında, insanın bu lütuf nizamına karşı lakayt kalmayıp sorumluluğunu eksiksiz yerine getirmesi, vazifeden geri durmaması ve taahhüt altına girmesi.
- Sistematik karşılıkOntolojik düzeyde tezahür eden sınırsız ilahi bağışın (), ahlaki ve hukuki düzlemde insan iradesine yüklediği geri durmama ve kusur etmeme () zorunluluğu; nimeti inkarın ise bu dengeyi bozan kusur () olarak kodlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ilahi nimetlerin ve açık kudret tezahürlerinin çokluğunu, bu tezahürler karşısında insanda uyanan idrak ve hayret potansiyelini temsil eder. insanın ahlaki, fıkhi ve vicdani taahhüdünü (yemin ve sorumluluk eylemini), ise gücü yettiği halde vazifeden geri durma, ihmal ve kusur etme (el-alw) katsayısını simgeler. Nimetin azameti (), insanın eylemsel kusurunun sıfıra yaklaşmasını () ve sorumluluk yükümlülüğünün () eksiksiz ifasını zorunlu kılar.