أله
أ - ل - ه
جذر- الورود: ٢٬٨٥١
- الآيات: ١٬٨٧٩
- الصيغ: ٤٥
- المعاجم: ١٣
Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءله · اله
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir. İlah örtülmüş, görünmez anlamında olup tanrı demektir. İlah kelimesi Tanrı anlamındadır. İnsanlar, “var edici”yi her zaman bilmişlerdir. Onu en kıymetli veya güçlü gördükleri bir varlık ile ifade etmeye çalışmışlardır. Bu sebepledir ki, birçok dinlerde Tanrı güneş kelimesi ile ifade edilmiştir. Türkçedeki Tanrı da ışık kelimesinden gelmektedir. Kur’an’da da “Allah göklerin ve yerin nurudur” denmektedir. Bu kelimenin çıkışı “aydınlık” anlamına gelen bir sözden gelmiş olmalıdır. Türkçeye Tanrı diye tercüme edilecektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٣٨٣باب الهاء واللام وو ا ي ء معهما
ه و ل، ل ه و، و ه ل، و ل ه، ه ي ل، أ ه ل، أ ل ه مستعملات هول: الهَوْلُ: المخافة من أمرٍ لا تدري على ما تَهْجمُ عليه منه، كهَوْل اللّيل، وهَوْل البَحْر. تقول: هالني هذا الأمر يَهُولُني، وأمر هائل، ولا يقال: مهول، إلا أن الشاعر قال:
ومَهولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقيبَ آجنٍ مِدْفانِ
يعني بالمَهول: الّذي فيه هَوْلٌ... والعَرَبُ إذا كان الشيء هوله أخرجوه على فاعل،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٤أَلهَ بالفتح إِلاهَةً، أي عَبَدَ عِبَادَةً. وإلاهَةُ أيضاً: اسمٌ للشمس. والآلِهَةُ: الأصنامُ، سَمَّوها بذلك لاعتقادهم أنَّ العبادة تَحُقُّ لها، وأسماؤهم تَتْبَعُ اعتقاداتِهم لا ما عليه الشيء في نفسه. والتَأْليهُ: التعبيد. والتَأَلُّهُ: التَّنَسُّكُ والتَعَبُّدُ. قال رؤبة:
سَبَّحْنَ واسْتَرْجَعْنَ من تأَلُّهي
وتقول: أَلِهَ يَأْلَهُ أَلَهاً، أي تَحَيَّرَ؛ وأصله وَلِهَ يَؤْلَهُ وَلَهاً. وقد ألِهْتُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٦٬١٦٥باب الهاء واللام
هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل .
هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال :
ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ
ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ
وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٨٠٣(باب الهمزة واللام وما يثلثهما)
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣٥٦- الله: قيل: أصله إله فحذفت همزته، وأدخل عليها الألف واللام، فخص بالباري تعالىن ولتخصصه به قال تعالى: ﴿هل تعلم له سميا﴾ [مريم/65]. وإله جعلوه اسما لكل معبود لهم، وكذا اللات، وسموا الشمس إلاهة (وقال في ذلك ابن مالك في مثلثه:
والشمس سماها صدوق النبأة *** إلاهة واضممه للإضراب) لاتخاذهم إياها معبودا.
وأله فلان يأله الآلهة: عبد، وقيل: تأله. فالإله على هذا هو المعبود (وفي ذلك يقول الفقيه محمد سيد بن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨أ ل ه
فلان يتأله: يتعبد.
وهو عابد متأله.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬١١٤الإلَهُ: الله عز وجل، وكل ما اتخذ من دونه معبوداً إلَهٌ عند متخذه، والجمع آلِهَةٌ. والآلِهَةُ: الأَصنام، سموا بذلك لاعتقادهم أَن العبادة تَحُقُّ لها، وأَسماؤُهم تَتْبَعُ اعتقاداتهم لا ما عليه الشيء في نفسه، وهو بَيِّنُ الإلَهةِ والأُلْهانيَّةِ: وفي حديث وُهَيْب ابن الوَرْد: إذا وقع العبد في أُلْهانيَّة الرَّبِّ، ومُهَيْمِنِيَّة الصِّدِّيقين، ورَهْبانِيَّةِ الأَبْرار لم يَجِدْ أَحداً يأْخذ بقلبه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٦٠٥* أ ل ه * * أَلَهَ * يأله بالفتح فيهما * إلاهَةً * أي عبد ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنهما ﴿ويذرك و * إلاهَتَكَ *﴾ بكسر الهمزة أي وعبادتك وكان يقول إن فرعون كان يُعبد ومنه قولنا الله وأصله * إلاهٌ * على فعال بمعنى مفعول لأنه مألوه أي معبود كقولنا إمام بمعنى مؤتم به فلما أدخلت عليه الألف واللام حذفت الهمزة تخفيفا لكثرته في الكلام ولو كانتا عوضا منهما لما اجتمعتا مع المعوض في قولهم * الإلَهُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٨٨٦: ( *!أَلَهَ *!إلاهَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وأُلُوهَةً *!وأُلُوهِيَّةً ) ، بضمِّهِما : ( عَبَدَ عِبادَةً ) ؛ ) ومنه قَرَأَ ابنُ عبَّاسٍ : ( ويَذَرَكَ *!وإلاهَتَك ) ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، قالَ : أَي عِبَادَتَك ؛ وكانَ يقولُ : إنَّ فِرْعَونَ يُعْبَدُ ولا يَعْبُدُ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ وهو قَوْلُ ثَعْلَب ، فهو على هذا ذُو *!إلاهَةٍ لا ذُو *!آلِهَةٍ ؛ والفرَّاءُ على القِراءَةِ المَشْهورَةِ .
قالَ ابنُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٨١٩المدخل: الهأَلَهَ
1 أَلَهَ ذ , (S, and so in some copies of the K,) with fet-h, (S,) or أَلِهَ, (Mgh, Msb, and so in some copies of the K,) like تَعِبَ, aor. اَلَهَ , (Msb,) inf. n.
اِلَاهَةٌ
اِلَاهَةٌ ألاهه اـلاه اـلاهه اـلاهة اـلٰه الاهه الاهة الآهة لاهى آهة (S, Msb, K) and أُلُوهَةٌ and أُلُوهِيَّپٌ, (K,) He served, worshipped, or adored; syn. عَبَدَ. (S, Msb, K.) Hence the reading of I'Ab, [in the Kur
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٨٥المدخل: ءلهأَلَهَ
أَلَهَ A ( n. ac. أَلَاْهَة 22t , اِلَاْهَة 23t , أُلُوْهَة 27t , أُلُوْهِيَّة 27yit ),
a. Worshipped, adored.
أَلِهَ
أَلِهَ A ( n. ac. أَلَه 4 ),
a. Was bewildered.
b. [ 'Ala ], Was enraged against.
أَلَّهَ
أَلَّهَ II ,
a. Deified.
b. Enslaved.
تَأَلَّهَ
تَأَلَّهَ V ,
a. Was pious, devout, religious.
b. Was deified; claimed divinity, made himself a god.
اِسْتَأْلَهَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١١٣٬٧٧٧المدخل: ءلهءله
أَلِهَ - يَأْلَهُ - إله - آلهة - الله
أَلِهَ - يَأْلَهُ (أَلَهَ - يَأْلَهُ) - إله ( إلاه) - آلهة - الله (ألاّه) - اللهم (ألا ّهُمَّ)
أَلِه َ - يَأْلّه ُ(أَلَهَ - يَأْلَهُ) + كائن + إلى كائن: يلجأ إليه لتلقي التوجيه والدعم والنصرة والعون
إِله: تلفظ " إلاه ": على وزن " فـِعال" اسم فعل بمعنى مفعول من " ألِه َ - يَأْلّه":من يُلْجأ إليه لتلقي
الصيغ(٤٥)
- اللَّهِAllah(اللَّهِ)×٨٢٨
- اللَّهُAllah(اللَّهُ)×٧٣٣
- اللَّهَAllah(اللَّهَ)×٥٩٢
- وَاللَّهُAllahمعانٍ أخرى: ١(وَاللَّهُ)×٢٣٩
- بِاللَّهِAllah’aمعانٍ أخرى: ٤(بِاللَّهِ)×١٣٩
- لِلَّهِAllah içinمعانٍ أخرى: ٢(لِلَّهِ)×١١٦
- إِلَهَİlah(فِعَلَ)×٣٧
- وَلِلَّهِAllah içinمعانٍ أخرى: ١(وَلِلَّهِ)×٢٧
- إِلَهٌİlah(فِعَلٌ)×١٨
- إِلَهًاİlah(فِعَلًا)×١٦
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٩٤ (الإجمالي: ١٬٢٠٩)
- علم
الآيات المشتركة: ٤٠٨ · Dağın sivri noktası demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ٢٨٢ · Şey
- أمن
الآيات المشتركة: ٣٧٢ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- دون
الآيات المشتركة: ١٠٩ · Dane, inek yavrusuna denir
- حكم
الآيات المشتركة: ١٢٧ · Gem demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ١١٢ · Biribirini kesen yoldur
- ولي
الآيات المشتركة: ١٢٤ · Veli arka demektir
- غفر
الآيات المشتركة: ١٢٠ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- وقي
الآيات المشتركة: ١٣٥ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- كفر
الآيات المشتركة: ٢٢٥ · Hufre, çukur demektir
- رسل
الآيات المشتركة: ٢١١ · Saçak demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ٢١٥ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
الآيات التي ورد فيها(١٬٨٧٩)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ١٬٨٧٩؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
Allah
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
Allah
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Allah
… عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Allah
… سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ …
Allah
… بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا …
Allah
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Allah
… مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Allah
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
Allah
… يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ …
Allah
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أله |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عبد, ربب, قدس |
| Zıt Kök | شرك |
| Çekirdek Özet 1 | Sığınma, hayret ve derin bir yönelişle boyun eğip bağlanılan merkez varlık |
| Çekirdek Özet 2 | Yegâne kulluk ve mutlak itaat mercii olarak tek hak mabut |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, bilgi ve ahlak hiyerarşisinin en üstündeki mutlak otorite ve nihai dayanak |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel kabul veya soyut yaratıcı fikrine indirgeyip pratik kulluk, itaat ve bağlanma boyutunu dışarıda bırakmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Bağlama, yönelme, iltica etme ve birleştirici güç odağı olma; bu kök ألف kökünde kaynaşma ve ünsiyet, ألو kökünde yeminle bağlanma ve güç yetirme, ألل kökünde ise parıldama ve keskin yöneliş anlamlarıyla ortak bir yönelme ve raptetme tabanı kurar. | ه | Hareketi içsel bir yönelişe, sığınmaya, hayrete ve kalıcı bir tazim duygusuyla mutlak boyun eğişe dönüştürerek tapınma ve ilah edinme manasını özelleştirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Varlığın kaynağı olan kurucu güç, öncelik ve mutlak kudret odağını gösterir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bütün varlığı kendine bağlayan sevk edici otoriteyi, yönlendirici iradeyi simgeler. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Hayret, sığınma, yakarış ve tazim ile kollarını açıp teslim olmayı ifade eder. |
| أله | Güce ve üst otoriteye yönelen teslimiyet ve yakarış | Mutlak güce (ا) sahip ve varlığı yönlendiren (ل) otoriteye karşı insanın hayret ve tazimle kollarını açıp boyun eğmesini (ه) anlatır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir sığınağa veya koruyucuya dehşet ve sarsıntı anında sığınmak; gökyüzünde parıldayan ve tazimle yönelinen nesneye (güneşe) yönelmek. Erken dilde güneş için kullanılan tabir bu köktendir: الإلاهة |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde güneşin batışına yetişme veya güneşe yönelme bağlamında bu kökten türeyen kelime yer alır: فبادَرْنا الإلاهَة أنْ تؤوبا |
| Erken Arapça kullanım | Yemin ve tazim sözlerinde bağlaç ve nida ile kaynaşmış formlar yer alır; ayrıca ibadet ve zühd hayatı süren kişiler hakkında türetim kullanılır: التألّه والتعبّد |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin en kurucu ve kadim tabakalarından birini oluşturan bu kök, Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾil- ve genişlemiş biçimi olan *ʾilah- çekirdeğine dayanır. Ugarit dilinde panteonun başı ve yüce tanrı için kullanılan ʾil formu, Akadcada genel tanrı anlamına gelen ilu(m) kelimesinde, İbranicede tekil ʾĒl ve genişletilmiş çoğul/tazim formu olan ʾĚlōhīm ile ʾĚlōah yapılarında, Aramice ve Süryanicede ise ʾElāh ve Alāhā biçimlerinde kesintisiz bir süreklilik sergiler. Bu kök Sami havzasında iki ana semantik hat üzerinde gelişmiştir: Birincisi kudret, önderlik ve mutlak güç; ikincisi ise insanın dehşet ve hayret karşısında sığındığı, tapındığı ve tazim gösterdiği yüce merci. Arapça أله kökü, harf-i tarif ile kaynaşarak alemleşen lafza-i celal ile hem mutlak tek ilahı hem de cins isim olarak tapınılan her varlığı ifade eden en yetkin işleniş düzeyine ulaşmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أله kökünden türeyen mastar ve isimler; ibadet etme, hayret içinde kalma ve sığınma hatları | Kökün temel eylemi kulluk etmek ve tazimle yönelmektir; harf-i tarif ile birleşerek özel ada dönüşmesi iç morfolojik bir gelişmedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca ilu(m), Ugaritçe ʾil, İbranice ʾĒl / ʾĚlōah, Süryanice Alāhā | Tüm Sami dillerinde tanrı, uluhiyet ve mutlak kudret kavramlarının ortak ve kadim taşıyıcısıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Afro-Asyatik dillerde güç ve yükseklik bildiren fonetik paralellikler | Aile genelinde dağınık izler bulunsa da somut kurumsal uluhiyet yapısı Sami kolunda merkezileşmiştir. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أله | Anlamlı | İbadet etmek, sığınmak, mabut olmak | Dehşet ve hayretle üstün bir güce yönelip kulluk etme hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| أهل | Anlamlı | Bir yere veya kimseye ait olmak, alışmak, ehil olmak | Bir mekâna veya topluluğa ünsiyetle bağlanma, yuva kurma. | Kur'an'da geçer; ortak bağlılık ve ünsiyet bağı taşır. |
| لأه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لهأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هأل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هلأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أله | Merkez | Uluhiyet, ibadet ve mutlak bağlılık | Yalnızca kendisine kulluk edilen, sevgi ve tazimle sığınılan nihai varlık. | Varlığın yöneldiği nihai tapınma ve itaat merciidir. |
| عبد | Komşu | İtaat, boyun eğme ve kulluk fiili | Mabuda yönelen fiili itaati ve kölece boyun eğişi ifade eder; أله yönelinen zat, bu ise yönelme fiilidir. | Kulun mabud karşısındaki pratik konumunu gösterir. |
| ربب | Komşu | Terbiye, sahiplik, besleyip büyütme | Varlığı yaratıp adım adım kemale erdiren ve yöneten efendilik vasfıdır; fiili idareye odaklanır. | Rab rızık ve terbiye veren, İlah ise ibadet edilendir. |
| قدس | Komşu | Arılık, yücelik ve aşkınlık | Her türlü noksanlıktan uzak, mutlak temizlik ve yücelik durumudur. | İlahın zatındaki aşkın dokunulmazlık boyutunu bildirir. |
| شرك | Zıt | Ortak koşma, yetkiyi paylaştırma | İlahın tekliğini reddederek uluhiyette veya ibadette başkasını paydaş kılma durumu. | Uluhiyetin bölünemez merkeziliğini parçalayan zıt tutumdur. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أله | İlah, mabut, Allah | Yakarışla sığınılan, sevgi ve tazimle ibadet edilen mutlak otorite. | Kesin |
| Latince | deus, divinitas, numen | Tanrı, tanrısallık, ilahi irade | Deus varlıksal tanrıyı, numen ise boyun eğdiren ilahi irade ve kudreti karşılar; ibadet boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | god, deity, divinity | Tanrı, ilah, uluhiyet | Genel tanrı tasavvurunu karşılar; kökteki sığınma, hayret ve kulluk bağıntısını tek başına vermez. | Güçlü |
| Almanca | Gott, Gottheit | Tanrı, ilah | Varlıksal olarak karşılar fakat kul ile kurulan sığınma ve derin yakarış nüansını yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | dieu, divinité | Tanrı, tanrılık | Felsefi ve teolojik tanrı kavramını taşır; doğrudan pratik ibadet bağını tam olarak içermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Lafza-i Celal (Allah) | Yegâne hak mabut, zat-ı zülcelal | Bütün esma ve sıfatları toplayan zat ismi; tevhîd, yaratılış ve rubûbiyyet bağlamlarında (Fâtiha 1:1, İhlâs 112:1). |
| İlah (tekil cins isim) | İbadet edilen merci (hak veya bâtıl) | Tevhid daveti ve bâtıl tanrıların reddi bağlamlarında (Bakara 2:163, Enbiyâ 21:22). |
| Âlihe (çoğul form) | Bâtıl kabul edilen putlar ve sahte tanrılar | Şirk koşanların edindikleri düzmece ilahlar bağlamında (A'râf 7:138, Furkân 25:42). |
| Hevâyı ilah edinmek | Mutlak itaat edilen tutku ve arzular | İnsanın kendi heveslerini nihai yasa ve otorite haline getirmesi bağlamında (Furkân 25:43, Câsiye 45:23). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid-i uluhiyyet, zat-sıfat ilişkisi, ism-i a'zam | Allah isminin müştak mı mürtecel mi olduğu; uluhiyet ile rububiyet arasındaki kuramsal ayrım. | Mutlak varlığı zorunlu olan (Vâcibü'l-Vücûd) ve ibadete layık tek zat. |
| Fıkıh | Yemin, adak, ibadetin sahihliği ve niyet | Yeminin yalnızca Allah adına yapılması; ibadetlerin yalnızca O'nun rızasına hasredilmesi şartı. | Hukuki ve ameli bağlılığın, mükellefiyetin nihai adresi. |
| Tefsir | Kelime-i tevhîd analizi, esmâü'l-hüsnâ başı | Lâ ilâhe illallâh cümlesindeki nefy ve isbat dengesi; lafzın köken ve delalet tahlili. | Sahte otoritelerin reddi ve mutlak itaatin yalnızca O'na tahsisi. |
| Hadis | Zikir, dua, tevhîdin fazileti ve taelluh | Kalbin yalnızca Allah ile tatmin olması; kişinin ibadet ve zühd ile Allah'a yönelmesi hali. | Kalbi bağ, ihlas, deruni yöneliş ve aşkın sığınak. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk nizamı | Mutlak Mabut | Nihai ibadet ve yöneliş mercii olma | Kulun varoluşsal sığınağı ve tapınacağı yegâne hakikat olarak konumlanır. | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve aksiyomlar hiyerarşisi | İlk İlke ve Nihai Hakikat | Bilginin ve varlığın temel meşruiyet tabanı olma | Bütün varlık kategorilerinin ve rasyonel bilginin dayandığı en üst kurucu ilkedir. | Güçlü |
| Siyasi | Hüküm, teşri ve egemenlik | Mutlak Hâkimiyet Kaynağı | Yasa koymanın nihai meşruiyetini belirleme | Otoritenin, buyruğun ve meşru itaatin bağlandığı en üst aşkın merciidir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve değer ölçüsü | Mülkün Asıl Sahibi | Mülkiyetin emanet niteliğini tayin etme | Kaynakların gerçek sahibini belirleyerek insanın tüketim ve tasarrufunu sınırlandırır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim merkezi ve tekil koordinat başlangıcı | Bir sistemdeki tüm dinamik kuvvetlerin etrafında döndüğü, bütün vektörlerin yöneldiği merkezi çekim odağı ve mutlak referans noktasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | En üst değer hiyerarşisi ve meşruiyet normu | Bir toplumda ya da bireyde bütün eylemlerin, yasaların ve ahlaki yargıların meşruiyetini devşirdiği nihai aşkın referans çerçevesidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İlah kavramını yalnızca zihinsel düzeyde evreni var eden soyut bir ilk nedene (deistik kozmik mimar) indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sadece yaratan değil; hayatın her anında sevgiyle sığınılan, mutlak itaat edilen, buyruğuna teslim olunan ve hükmüne boyun eğilen canlı merci. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirkin sadece puta tapmaktan ibaret sanılması; modern dönemde heva, ideoloji, sermaye veya siyasi otoritelerin mutlaklaştırılarak ilah edinildiğinin fark edilememesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın omurgasını oluşturan tevhid ilkesinin kurucu kavramıdır; varlığın yaratılış gayesini, kulluk ilişkisini ve evrensel nizamı tayin eden merkez eksendir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kelime-i tevhîdi bildiren ayetlerde, peygamberlerin kavimlerine ilk çağrısı olan ibadet davetlerinde ve şirkin tüm tezahürlerini reddeden muhkem beyanlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratıcıyı kabul etmekle birlikte hayat nizamını, itaati ve sevgiyi başka odaklara paylaştıran müşrik zihniyetin aslında tevhid dairesinde olmadığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDehşet, hayret ve derin bir sarsıntı anında üstün bir koruyucuya koşup sığınmak; gökteki ışık ve kudret kaynağına tazimle yönelmek.
- Soyut anlamVarlığın bütün boyutlarıyla kendisine bağlandığı, koşulsuz itaat, derin sevgi ve mutlak tazimle ibadet ettiği yegâne aşkın otorite.
- Sistematik karşılıkTüm varoluşsal, ahlaki ve hukuki kuralların nihai meşruiyetini kendisinden aldığı, bölünemez ve devredilemez tekillik merkezi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , evrendeki ve insandaki her türlü yöneliş, kulluk ve itaat kuvvetini; , varlığın fıtratından kaynaklanan aşkın potansiyel meyli; ise bütün yönelişlerin nihayetinde bağlandığı tek, sabit ve mutlak uluhiyet merkezini temsil eder. Varlık alanındaki tüm dağınık eğilimler ancak bu tekil merkeze bağlandığında dengeli ve nihai bir anlam kazanır.