أهل
أ - ه - ل
جذر- الورود: ١٢٧
- الآيات: ١٢٠
- الصيغ: ٣٥
- المعاجم: ١٢
Hilal yeni ay demektir. Çardak veya çadırların sellerden korunması için açılmış olan yarım kanallara da hilal adı veriliyor. Daha sonra yerleşik yere hilallanmış anlamında ehelle kullanılmış. Sonra da halkın adı ehl olmuş. Meskun yerin halkına ehl dendiği gibi bir mesleğe veya özelliğe sahip olan kimseye de o mesleğin ehli denmektedir. Ehliyet kelimesi buradan gelmektedir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءهل · اهل
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hilal yeni ay demektir. Çardak veya çadırların sellerden korunması için açılmış olan yarım kanallara da hilal adı veriliyor. Daha sonra yerleşik yere hilallanmış anlamında ehelle kullanılmış. Sonra da halkın adı ehl olmuş. Meskun yerin halkına ehl dendiği gibi bir mesleğe veya özelliğe sahip olan kimseye de o mesleğin ehli denmektedir. Ehliyet kelimesi buradan gelmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٣٨٣باب الهاء واللام وو ا ي ء معهما
ه و ل، ل ه و، و ه ل، و ل ه، ه ي ل، أ ه ل، أ ل ه مستعملات هول: الهَوْلُ: المخافة من أمرٍ لا تدري على ما تَهْجمُ عليه منه، كهَوْل اللّيل، وهَوْل البَحْر. تقول: هالني هذا الأمر يَهُولُني، وأمر هائل، ولا يقال: مهول، إلا أن الشاعر قال:
ومَهولٍ من المَناهل وَحْشٍ ذي عَراقيبَ آجنٍ مِدْفانِ
يعني بالمَهول: الّذي فيه هَوْلٌ... والعَرَبُ إذا كان الشيء هوله أخرجوه على فاعل،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦٣الأَهْلُ: أَهْلُ الرجل، وأَهْلُ الدار؛ وكذلك الأَهْلَةُ. قال الشاعر:
وأَهْلَةِ ودٍّ قد تَـبَـرّيْتُ ودَّهُـمْوأَبْلَيْتُهُمْ في الحمد جَهْدي ونائِلي
أي رُبَّ من هو أَهْلٌ للوُدّ قد تعرّضتُ له وبذلتُ له في ذلك طاقتي من نائلي. والجمع أَهْلاتٌ، وأَهَلاتٌ، وأَهالٍ. وقد جاء في الشعر آهالٌ وأنشد الأخفش:
وَبَلْدَةً ما الإنْسُ ما آهالِها
ومنزلٌ آهِلٌ، أي به أَهْلُهْ. والإهالةُ: الوَدَكُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٦٬١٦٥باب الهاء واللام
هال ، هلا ، لها ، وله ، وهل ، أله ، أهل ، هيل .
هول : قال الليث : الهَوْلُ : المخافة من الأمر لا تدرِي على ما تَهجُم عليه منه ، كَهَوْل الليل ، وهَوْلِ البحر ، تقول : هالَني هذا الأمرُ يَهُولُني ، وأمرٌ هائلٌ ، ولا يقال أَمرٌ مَهُول ، إلا أنّ الشاعر قد قال :
ومَهُولٍ من المَناهل وَحْشٍ
ذي عَراقِيبَ آجِنٍ مِدْفَانِ
وتفسير المَهُول ، أي فيه هَوْل . والعَرَبُ إذا كان الشيءُ هَوَلَهُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٥٨٣(باب الهمزة والهاء وما بعدهما في الثلاثي)
(أهب) الهمزة والهاء والباء كلمتان متباينتا الأصل، فالأولى الإهاب. قال ابنُ دُريد: الإهاب*: الجِلْد قبل أن يُدْبَغ، والجمع أَهَبٌ، وهو أحَدُ ما جُمع على فَعَلٍ وواحدُه فعيلٌ [وفعولٌ وفِعال([1])] : أديمٌ وأَدَمٌ، وأفِيقٌ وأَفَقٌ، وعمُود وعَمَدٌ، وإهاب وأَهَبٌ. وقال الخليل: كلُّ جلدٍ إهابٌ، والجمع أَهَبُ([2]).
والكلمة الثانية التّأهُّب. قال الخليل: تأَهّبُوا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٩أ ه ل
رجعوا إلى أهاليهم.
وفلان أهل لكذا وقد استأهـل لذلـك وهـو مستأهـل لـه سمعـت أهـل الحجاز يستعملونه استعمالاً واسعاً.
ومكان آهل ومأهول.
وأهل فلان أهولاً وتأهـل: تـزوج ورجل آهل.
وفي الحديث: " أنه أعطى العزب حظـاً وأعطـى الآهـل حظيـن ".
وآهلـك اللـه فـي الجنـة إيهالاً: زوجك " ووشكان ذا إهالة " وهي الودك وكل من الأدهان يؤتـدم بـه كالخـل والزيـت ونحوهما واستأهلها:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٨٧٧الأَهْل: أَهل الرجل وأَهْلُ الدار، وكذلك الأَهْلة؛ قال أَبو الطَّمَحان:
وأَهْلةِ وُدٍٍّّ تَبَرَّيتُ وُدَّهم،
وأَبْلَيْتُهم في الحمد جُهْدي ونَائلي
ابن سيده: أَهْل الرجل عَشِيرتُه وذَوُو قُرْباه، والجمع أَهْلون وآهَالٌ وأَهَالٍ وأَهْلات وأَهَلات؛ قال المُخَبَّل السعدي: وهُمْ أَهَلاتٌ حَوْلَ قَيْسِ بنِ عاصم،
إِذا أَدْلَجوا باللَّيل يَدْعُونَ كَوْثَرا
وأَنشد الجوهري:
وبَلْدَةٍ ما الإِنْسُ من
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٨٩* أ ه ل * * الأَهْلُ * أهل الرجل وأهل الدار وكذا * الأهْلَةُ * والجمع * أهْلاتٌ * و * أهَلاتٌ * و * أهَالٍ * زادوا فيه الياء على غير قياس كما جمعوا ليلا على ليال وجاء في الشعر * آهَالٌ * مثل فرخ وأفراخ و * الإالَةُ الودك و * المسْتَأْهِلُ * الذي يأخذ * الإهَالَةَ * أو يأكلها وتقول فلان أهل لكذا ولا تقل مستأهل والعامة تقوله وقد * أهَلَ * الرجل تزوج وبابه دخل وجلس و * تَأَهَّلَ * مثله وقولهم مرحبا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١٢٧أهل الرجل: عشيرته وذوو قرباه ومنه قوله تعالى: فابعثوا حكما من أهله وحكما من أهلها . وفي بعض الأخبار: إن لله تعالى ملكا في السماء السابعة، تسبيحه: سبحان من يسوق الأهل إلى الأهل. وفي المثل: الأهل إلى الأهل أسرع من السيل إلى السهل، وقال الشاعر:
لا يمنعنك خفض العيش في دعة نزوع نفس إلى أهل وأوطـان
تلقى بكل بلاد إن حللت بـهـا أهلا بأهل وجيرانا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٤٥٢المدخل: اهلأَهَلَ
1 أَهَلَ ذ , aor. اَهُلَ , inf. n. أُهُولٌ; (Msb;) or أُهِلَ, like عُنِىَ; (K, TA;) It (a place, Msb, TA) was, or became, peopled, or inhabited. (Msb, K, TA.) ― -b2- أَهَلَ, aor. اَهُلَ and اَهِلَ , inf. n. as above, He married, or took a wife; (Yoo, S, Msb, K;) as also ↓ تأهّل; (S, Mgh, Msb, K;) and ↓ اتَّهَلَ, [written with the disjunctive alif اِتَّهَلَ, like اتَّخَذَ and اتَّزَرَ and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٣٥المدخل: ءهلأَهَلَ
أَهَلَ I , U ( n. ac. أُهُوْل 27 ),
a. Married.
b. [ pass. ], Was inhabited.
أَهِلَ
أَهِلَ A ( n. ac. أَهَل 4 )
a. [ Bi ], Became familiar with, accustomed to.
أَهَّلَ
أَهَّلَ II
a. [ Bi ], Welcomed, greeted.
b. [ La ], Adapted, fitted, qualified for.
c. Married ( one to another ).
آهَلَ
آهَلَ IV ,
a. see II (b) .
تَأَهَّلَ
تَأَهَّلَ V , اـَئْتَهَلَ VIII ,
a. Got married.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٤٬٤٥٢المدخل: ءهلءهل
أَهَلَ - يَأْهِلُ
أَهَلَ - يَأْهِلُ (أَهَلَ - يَأْهُلُ) - أَهْل
أَهَلَ - يَأْهِلُ (أَهَلَ - يَأْهُلُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يجعله في عهدته ومسؤوليته وتبعيته: يكون مسؤولاً عنه فيملكه ملكية تبع واختصاص وحراسة، دون ملك الملك أو ملك الأمر
أَهْل: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " أَهَلَ - يَأْهِلُ ":حمل المسرولية والتكليف: وهو كذلك
الصيغ(٣٥)
- أَهْلِHalk(فَعْلِ)×٢٣
- يَاأَهْلَEy halk(يَافَعْلَ)×١٣
- أَهْلِهِOnun halkı(فَعْلِهِ)×٩
- أَهْلَHalkمعانٍ أخرى: ١(فَعْلَ)×٨
- أَهْلُHalkمعانٍ أخرى: ١(فَعْلُ)×٨
- أَهْلِهَاOnun halkı(فَعْلِهَا)×٨
- وَأَهْلَهُVe onun halkı(وَفَعْلَهُ)×٨
- أَهْلَهَاOnun halkı(فَعْلَهَا)×٦
- أَهْلَهُOnun halkı(فَعْلَهُ)×٤
- بِأَهْلِكَSenin halkınمعانٍ أخرى: ١(بِفَعْلِكَ)×٣
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠٥ (الإجمالي: ٤٨٣)
- كتب
الآيات المشتركة: ٣٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- قري
الآيات المشتركة: ١٤ · Kasaba
- نجو
الآيات المشتركة: ١٠ · Özel konuşmak
- غبر
الآيات المشتركة: ٤ · Ğubar, Toz demektir
- بيت
الآيات المشتركة: ٨ · Beyt ev demektir
- قول
الآيات المشتركة: ٤٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- تنر
الآيات المشتركة: ٢ · Tandır
- بضع
الآيات المشتركة: ٣ · Bud parça et demektir
- قمص
الآيات المشتركة: ٣ · Gömlek demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٩ · Su birikintisidir
- أمن
الآيات المشتركة: ٢٨ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- قبس
الآيات المشتركة: ٢ · Meşale, ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(١٢٠)
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ …
Halk
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا …
Halk
وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
Halk
وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
Halk
وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ …
Halk
لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ
Halk
وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا …
Halk
لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا
Halk
وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا
Halk
وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ …
Halk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أهل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | آل, عشر, صحب |
| Zıt Kök | غرب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekâna yerleşmek, oraya alışıp vahşilikten çıkmak, bir çatı altında birleşen hane halkı ve eş |
| Çekirdek Özet 2 | İnanç, kitap veya nitelik bağıyla bir gaye etrafında kenetlenen zümre ve bir hakka liyakat kesbetme |
| Çekirdek Özet 3 | Kan bağı yerine akide, yetkinlik ve sorumluluk ortaklığına dayanan meşru aidiyet ve ehliyet |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik aile ve akrabalıkla sınırlayıp ilahi emanete liyakat ve akidevi aidiyet boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أه | İçten gelen bir ses, yöneliş ve nefesle bir varlığa dikkat kesilme, yönelme ve sığınma; bu çekirdek أله kökünde derin saygı ve sığınmayla yönelinen ilah anlamında belirir | ل | Temel yöneliş ve bağ hareketine çoban değneği ve rabıta imgesi eklenerek, yönelinen çatının kurumsal bir hane, yerleşiklik, liyakat ve sürekli bir aidiyet bağına dönüşmesini sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yapının temelini oluşturan kurucu iradeyi, hane reisliğini ve hareketi başlatan merkezi gücü temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçerideki hayatı, soluk alan bir mekânın canlılığını ve görünür kılınan sığınma alanını ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dağınıklıktan koruyup bir arada tutan, yöneten, sınır çizen ve mensupları birbirine rabteden bağı gösterir |
| أهل | Başlangıç gücünün koruyucu nefes ve toplayıcı bir bağ ile birleşmesi | Bir merkez etrafında toplanmış, içsel bir irtibat ve sorumluluk bağıyla bir arada duran canlı ve güvenli aidiyet ocağı |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yere yerleşmek, bir meskeni yurt edinmek, yabancılık ve vahşilikten çıkarak ehlileşmek; göçebe hayatında çadırın içini paylaşan eş ve en yakın kimseler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî yaşlanıp yakınlarını kaybetmesini bu kökle anar: ثَلاثَةَ أَهْلِينَ أَفْنَيْتُهُمْ / وَكانَ الإِلَهُ هُوَ المُسْتَآسَا (Üç hane halkını/ailesini tüketip geride bıraktım; teselli veren ise yalnızca Allah oldu) |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerin kaydettiği kadim bedevi şiirinde mamur ve meskun yurtların zamanla terk edilişi tasvir edilir: وَقِدْماً كانَ مَأْهُولاً / فَأَمْسَى مَرْتَعَ العُفْرِ (Eskiden orası insanlarla mamur ve şenlikli bir yerdi; şimdiyse ceylanların otlağına döndü) |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde أهل kökü, en arkaik katmanda göçebe çadırı, barınak, mesken ve bu barınağın içinde toplanan insan kümesini ifade eden kökle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede yer alan 'ōhel (אוֹהֶל) kelimesi çadır, konut ve kutsal toplanma çadırı manasını taşır; buradan hareketle çadırı paylaşan aile ve zümre yapısı türemiştir. Ugarit metinlerinde ảhl biçimi tanrısal veya insani çadır/mesken anlamında belgelenir. Akadcada ālu(m) kelimesi göçebe çadırından evrilerek yerleşim yeri, kasaba, şehir ve orada ikamet eden cemaat/topluluk manasına kaymıştır. Arapçada kök bir yandan somut çadır ve ev halkını (zevc, aile, aşiret) korurken, diğer yandan bu mekânsal yakınlığın doğurduğu ehlileşme, uyum sağlama, yabanilikten kurtulma ve bir vazifeye ehil/layık olma soyutlamasını geliştirmiştir. Dolayısıyla Sami kök ailesinde ortak çekirdek, korunulan bir çatı altında toplanma ve bu birlikteliğin getirdiği içsel mensubiyettir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çadır ve ev sakinliğinden ehliyet ve liyakate geçiş | Bir mekânı paylaşan kimsenin oraya alışması (ehil olması), vahşilikten kurtulup ehliyetli hale gelmesi manası gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'ōhel (çadır), Ugaritçe ảhl, Akadca ālu (şehir/yerleşim) | Çadır ve mesken merkezli toplanma, ortak barınak mensubiyeti Sami dillerinin ortak mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Habeşçe yazıt varyantları | Güney Sami dillerinde topluluk, klan ve ikamet birimi anlamlarında paralel izler bulunur | Muhtemel |
المصدر Koehler-Baumgartner, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أهل | Anlamlı | Bir yere yerleşmek, aile, ehil olmak | Hane halkı, bir işe liyakat kesbetme ve evcilleşme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أله | Anlamlı | Kulluk etmek, sığınmak, hayrete düşmek | Derin bir sevgi ve tazimle yönelinen, ibadete layık tek merci | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |
| هأل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| هلأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı bırakılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| لأه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanımı bulunmayan dizilişlerdendir | Kur'an'da geçmez |
| لهأ | Anlamlı | Vermek, bağışlamak, bolca akıtmak | Cömertçe ikram etmek, azıksız kalana bağışta bulunmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أهل | Merkez | Aidiyet ve yetkinlik | Çatı ortaklığı, içten bağlılık ve bir işi üstlenme liyakati | Meskende toplanan aileden bir hakka ehil olmaya uzanan geniş çerçeve |
| آل | Komşu | Tabi olma ve yakınlık | Manevi önderlik, yönetim veya soy bakımından arkasından gidilen şahıs ve izleyicileri | Daha çok itibar, riyaset ve ideolojik bağlılık taşıyan izleyiciler kümesi |
| عشر | Komşu | Sosyal birliktelik | Birbiriyle içli dışlı olan, muaşeret içinde yaşayan geniş kabile veya akraba çevresi | Mekân birliğinden ziyade toplumsal kaynaşma ve kabilevi dayanışma |
| صحب | Komşu | Birliktelik ve refakat | Sürekli yol arkadaşlığı ve bir kimsenin yanında bulunma bağı | Hane içi zorunlu aidiyetten ziyade tercihe dayalı refakat ilişkisi |
| غرب | Zıt | Yabancılık ve uzaklaşma | Alışılan merkezden kopma, yabancı kalma, uyumsuzluk ve ait olmama hali | Ehlileşmenin ve bir hane veya zümreye aidiyetin tam karşıtı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أهل | Hane halkı, zümre, liyakat sahibi | Hem somut aile ve sakinleri hem de soyut liyakati kuşatır | Kesin |
| Latince | Familia, Habiles, Dignus | Aile, yetkin, layık | Familia hane birliğini, habilis ve dignus ise ehliyet ve liyakati karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Household, folk, qualified, worthy | Hane halkı, cemaat, ehil | Household somut yuvayı, worthy/qualified liyakat ve ehliyet boyutunu verir | Güçlü |
| Almanca | Familie, Angehörige, Befugt, Würdig | Aile, mensuplar, yetkili, layık | Angehörige aidiyeti, befugt yasal ehliyeti, würdig ahlaki liyakati karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Foyer, proches, qualifié, digne | Ocak, yakınlar, yetkin, layık | Foyer ocak/yuva sıcaklığını, digne hak ediş ve liyakat tarafını karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Eş ve çekirdek aile | Biyolojik veya nikâh bağıyla kurulan hane | Hz. Musa'nın ailesiyle yolculuğu ve peygamberlerin ev halkı bağlamı; Kasas 28:29, Tâhâ 20:10 |
| Belde, şehir veya karye ahalisi | Coğrafi bir mekânda mukim olan halk | Helak edilen veya iman eden şehirlerin halkı anlatılırken; A'râf 7:96, Kasas 28:59 |
| Vahiy ve inanç ortaklığı | Aynı kutsal metne veya dine mensup zümre | Ehl-i Kitap nitelemesinde ilahi hitaba muhatap olan topluluk; Âl-i İmrân 3:64, Bakara 2:105 |
| Hak sahibi ve yetkin merci | Bir işi yüklenmeye layık olma, salahiyet | Emanetlerin ehline verilmesi ve ilahi takvaya layık olma beyanı; Nisâ 4:58, Müddessir 74:56 |
| Manevi ve manevi-akidevi aidiyet | Kan bağı olsa dahi inanç ayrılığıyla haneden dışlanma | Hz. Nuh'un inkârcı oğlunun aileden sayılmaması kıssası; Hûd 11:46 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Kıble ve Ehl-i Sünnet tasnifleri | İmandan çıkma (tekfir) sınırları ve ümmet dairesinde kalmanın asgari şartları | Ortak akide ve kıble zemininde toplanan meşru inanç topluluğu |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi (vücûb ve edâ) | Kişinin haklara malik olma ve borç altına girebilme yetkinliği | Hukuki tasarruf yetkisi, akıl baliğ olma ve emaneti yüklenebilme kapasitesi |
| Tefsir | Hûd suresindeki Nuh kıssası ve Ehl-i Beyt ayeti | Kan bağının mı yoksa salih amelin mi kişiyi bir peygamberin ehlinden kılacağı | Biyolojik soy yerine inanç, itaat ve ahlaki örtüşmeye dayanan hakiki aidiyet |
| Hadis | Ehl-i beyt ve ehliyet şahitleri | Resulullah'ın yakın çevresi ve evcil hayvanların hükmü (el-humuru'l-ehliyye) | Vahşilikten uzaklaşarak insanın himayesine giren varlıklar ve özel hane halkı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve hidayet bağı | Hakiki akrabalık | Biyolojik bağı inanç süzgecinden geçirerek meşru kılmak | İnkâr eden evlat yabancılaşır, iman eden yabancı hane içine girer | Kesin |
| İlmi | İhtisas ve ilmi liyakat | Bilgi ehliyeti | Sorunun doğru mercie sorulmasını temin etmek | Zikir ehline sorma ilkesiyle cehaleti ve yetkisiz yorumu engeller | Kesin |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve velayet | Emanete ehil olma | Görev ve makamları sadakat yerine liyakate göre tevdi etmek | Emanetlerin ehline verilmesi emri adil idarenin temel omurgasıdır | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Hukuki ehliyet | İktisadi akitleri koruma ve yetkin olmayanların tasarrufunu kısıtlama | Rüşd çağına ermemiş olanların mallarını gözetim altında tutma mekanizması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küme üyeliği ve eleman şartı (özellik fonksiyonu) | Bir elemanın bir kümeye dahil olabilmesi için tanımlanan koşulları taşıması, aksi halde küme dışı kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve liyakat teorisi | Bir kurumun veya rolün gerektirdiği yetkinlik şartlarını taşımayan bireyin o yapı içinde hak iddia edememesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | أهل lafzını modern çekirdek aileye, kan bağına veya seküler bir uzmanlık diplomasına indirgeyerek anlam alanını parçalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; evi paylaşan eşten belde halkına, vahiy muhataplarından (Ehl-i Kitap) ilahi adaletin emanet edildiği liyakat sahiplerine kadar uzanan ilkesel bir aidiyetler hiyerarşisidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Akrabalık bağını ahlaki ve akidevi duruşun önüne koyarak nepotizme kapı aralamak veya ehliyet kavramını vicdani ve ahlaki boyuttan koparıp salt bürokratik bir yetkiye dönüştürmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin inşa ettiği yeni toplumda kan bağı ile akidevi bağı birbirinden ayıran, meşruiyetin zeminine kanı değil liyakat ve imanı koyan kurucu kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emanetlerin tevdi edildiği adalet ayetlerinde (Nisâ 4:58), peygamber ailelerinin imtihan edildiği kıssalarda (Hûd 11:45-46) ve vahiy muhataplarının tanımlandığı hitaplarda (Ehl-i Kitap). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Peygamber yakını olmanın tek başına kurtuluş sağlayacağı yanılgısını yıkar; soy üstünlüğü yerine salih amel ve ehliyet ilkesini ikame eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekânda, çadırda veya evde toplanmak, oraya alışarak vahşilikten kurtulmak ve bir ocağı paylaşmak.
- Soyut anlamOrtak bir ilke, inanç veya sorumluluk etrafında birleşerek bir hakka veya göreve yetkin ve layık olmak.
- Sistematik karşılıkBiyolojik akrabalığı akidevi ve ahlaki süzgeçten geçiren meşru aidiyet, yönetsel liyakat ve hukuki ehliyet nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel insan kümesini temsil eder. , bireyin belirli bir bağa (mesken, inanç veya ahit) mensubiyet şartını; ise emaneti taşımak için gerekli liyakat, ehliyet ve salih amel yetkinliğini ifade eder. Bu iki koşulu birlikte sağlayan unsurları, hakiki (أهل) kümesini meydana getirir; şartlardan biri eksildiğinde fert bu dairenin dışına çıkar.