أم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-مالصيغ: ٩ · الجذور المجاورة: ١٧٦ · الآيات: ١٩٦ · السور: ٥٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».زيغشملوَأَمَّاوَإِمَّاشركأَمِفَإِمَّاأمسويفريأَمَّنْنزغأَمْدونغرمفَأَمَّا

الجذرالصيغ ٩الآيات ١٩٦السور ٥٨المجاورة ١٧٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أم

أ - م

جذر
  • الورود: ٢٢١
  • الآيات: ١٩٦
  • الصيغ: ٩
  • المعاجم: ٦

معناه في القرآن: Oysa

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءم · آم · ام

ملاحظاتي

المعاجم(٦)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٢٬٧٤٤
المدخل: آمباب اللفيف من الميم م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات ميم: الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ. والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين. والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٢٬٧٤٤
المدخل: أمباب اللفيف من الميم م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات ميم: الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ. والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين. والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٩٦
وأَمَّا أمْ مُخَفَّفَةً فهي حرفَ عطفٍ في الاستفهام، ولها موضعان: أحدهما أن تقع مُعادِلَةً لأَلِفِ الاستفهام بمعنى أَيٍّ. تقول: أَزَيْدٌ في الدار أم عمروٌ? والمعنى أيُّهما فيها. والثاني أن تكون منقطعة مما قبلها خبراً أو استفهاماً. تقول في الخبر إنّها لإبِلٌ أمْ شاءٌ يا فتى. وذلك إذا نظرت إلى شخص فتوهَّمْتَه إِبِلاً، فقلتَ ما سبق إليك، ثم أدركك الظنُّ أنه شاءٌ، فانصرفْتَ عن الأول فقلت أَمْ شاءٌ،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٥٦٬٥٧٧
المدخل: آمباب اللفيف من حرف الميم ميم ، موم ، موا ، ميا ، مأَى ، ماء ، وأم ، أم ، ما ، أما ، إما ، أم ، يم ، أما ، مأ ، آم ، يوم ، ويم ، ماء . قال الليث : قال أبو عبد الرحمن : قد فنيت العربّية فلم يَبْق للميم إلا الَّلفيف . ميم : قال الليث : الميم : حرف هجاء ، لو قصرت في اضطرار شِعْر جاز . زعم الخليل أنه رأى يمانياً سُئل عن هجائه ، فقال : بابا ، مِمْ مِمْ . قال : وأصاب الحكاية على اللَّفظ ، ولكن الذين
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٣٬١٥٦
المدخل: أمباب اللفيف من حرف الميم ميم ، موم ، موا ، ميا ، مأَى ، ماء ، وأم ، أم ، ما ، أما ، إما ، أم ، يم ، أما ، مأ ، آم ، يوم ، ويم ، ماء . قال الليث : قال أبو عبد الرحمن : قد فنيت العربّية فلم يَبْق للميم إلا الَّلفيف . ميم : قال الليث : الميم : حرف هجاء ، لو قصرت في اضطرار شِعْر جاز . زعم الخليل أنه رأى يمانياً سُئل عن هجائه ، فقال : بابا ، مِمْ مِمْ . قال : وأصاب الحكاية على اللَّفظ ، ولكن الذين
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬١٥٣
- الأم بإزاء الأب، وهي الوالدة القريبة التي ولدته، والبعيدة التي ولدت من ولدته. ولهذا قيل لحواء: هي أمنا، وإن كان بيننا وبينها وسائط. ويقال لكل ما كان أصلا لوجود شيء أو تربيته أو إصلاحه أو مبدئه أم، قال الخليل: كل شيء ضم إليه سائر ما يليه يسمى أما (من أول الباب إلى ههنا نقله الفيروز آبادي حرفيا في البصائر 2/111، وانظر العين 8/433)، قال تعالى: ﴿وإنه في أم الكتاب﴾ [الزخرف/4] (وانظر: المخصص 13/181)
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣٤٠
| ( * ! أَمْ ) مُخَفَّفَة أَفْرَده المُصَنِّف عن | التَّرْكِيب الذي قَبْلَه كما فعلَه صاحبُ | الصحاح ، لكنّه قال : وَأَمَّا أَمْ | مُخَفَّفَة فهي ( حَرْفُ عطْفٍ وَمَعْناه | الاسْتِفهامُ ) . ونصّ الصحاح . ولها | مَوْضِعانِ : أحدُهُما أَنْ تَقَعَ مُعادِلَةً | لِأَلِف الاسْتفهام بمعنَى أَيْ ، تقولُ | أَزَيْدٌ في الدّار أَمْ عَمْرٌ و ، والمعنى | أَيُّهما فيها . ( وَقَدْ يَكُونُ ) مُنْقَطِعًا |
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٤٣٬٤٣٣
المدخل: امأَمَّهُ 1 أَمَّهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor اَمُ٣َ , (T, M, Msb,) inf. n. أَمٌّ, (T, S, M, Msb,) He tended, repaired, betook himself, or directed his course, to, or towards, him, or it; aimed at, sought, endeavoured after, pursued, or endeavoured to reach or attain or obtain, him, or it; intended it, or purposed it; syn. قَصَدَهُ, (Lth, T, S, M, Mgh, Msb, K,) and تَوَخَّاهُ, (T,) and تَعَمَّدَهُ,
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

أَمَّهُ 1 أَمَّهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor اَمُ٣َ , (T, M, Msb,) inf. n. أَمٌّ, (T, S, M, Msb,) He tended, repaired, betook himself, or directed his course, to, or towards, him, or it; aimed at, sought, endeavoured after, pursued, or endeavoured to reach or attain or obtain, him, or it; intended it, or purposed it; syn. قَصَدَهُ, (Lth, T, S, M, Mgh, Msb, K,) and تَوَخَّاهُ, (T,) and تَعَمَّدَهُ, (Mgh,) and تَوَجَّهَ اِلَيْهِ; (TA;) as also ↓ أَمَّمَهُ, and ↓ تأمّمهُ, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) and ↓ ائتمّهُ, (M, K,) and ↓ يَمَّمّهُ, (T, M, K,) and ↓ تَيَمَّمَهُ; (T, M, Mgh, K;) the last two being formed by substitution [of ى for أ]. (M.) Hence, يَااَللّٰهُ أُمَّنَا بِخَيْرٍ [O God, bring us good]. (JK in art. اله, and Bd in iii. 25.) And لَأَمَّ مَا هُوَ, occurring in a trad., meaning He has indeed betaken himself to, or pursued, the right way: or it is used in a pass. sense, as meaning he is in the way which ought to be pursued. (TA.) And رَسُولَ اللّٰهِ ↓ انْطَلَقْتُ أَتَأَمَّمُ, in another trad., I went away, betaking myself to the Apostle of God. (TA.) Hence, also, الصَّعِيدَ لِلصَّلَاهِ ↓ تَيَمَّمَ [He betook himself to dust, or pure dust, to wipe his face and his hands and arms therewith, for prayer]: (T, * M, * Mgh, TA:) as in the Kur iv. 46 and v. 9: (ISk, M, TA:) whence الَّتَّيَمُّمُ as meaning the wiping the face and the hands and arms with dust; (ISk, T, * M, * Mgh, TA;) i. e. the performing the act termed تَوَضُّؤٌ with dust: formed by substitution [of ى for آ]: (M, K:) originally التَّأَمُّمُ. (K.) ― -b2- See also 8. -A2- أَمَّهُ, (S, M, Mgh, &c.,) aor. اَمُ٣َ , (M, Mgh,) inf. n. أَمٌّ, (M, Mgh, K,) He broke his head, so as to cleave the skin, (S, Msb,) inflicting a wound such as is termed آمَّة [q. v.]; (S;) [i. e.] he struck, (M, Mgh, K,) or wounded, (M, K,) the أُمّ [q. v.] of his head, (M, Mgh, K,) with a staff, or stick. (Mgh.) -A3- أَمَّهُمْ (S, M, K) and أَمَّ بِهِمْ, (M, K,) [aor. اَمُ٣َ ,] inf. n. اِمَامَةٌ, (S, [but in the M and K it seems to be indicated that this is a simple subst.,]) He preceded them; went before them; took precedence of them; or led them, so as to serve as an example, or object of imitation; syn.

تَقَدَّمَهُمْ تَقَدَّمَهُمْ أقدم قدم تقدم تقدمهم ; (M, K;) [and particularly] فِى الصَّلَاةِ [in prayer]. (S.) And أَمَّهُ and بِهِ أَمَّ He prayed as اِمَام [q. v.] with him. (Msb.) And أَمَّ الصُّفُوفَ He became [or acted as] اِمَام to the people composing the ranks [in a mosque &c.]. (Har p. 680.) You say also, لَا يَؤُمُّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فِى سُلْطَانِهِ [A man shall not take precedence of a man in his authority]; meaning, in his house, and where he has predominance, or superior power, or authority; nor shall he sit upon his cushion; for in doing so he would show him contempt. (Mgh in art. سلط.) -A2- أَمَّتٌ, (S, M, K,) [first pers. أَمُمْتُ,] aor. اَمُ٣َ , (M,) inf. n. أُمُومَةٌ, (M, K,) She (a woman, S) became a mother; (S, M, K;) [as also أَمَّتٌ having for its first pers. أَمِمْتُ, aor. اَمَ٣َ ; for] you say, مَا كُنْتِ أُمَّا وَلَقَدْ أَمِمْتِ [Thou wast not a mother, and thou hast become a mother], (S, M, K, [in the last فَأَمِمْتِ,]) with kesr, (K,) inf. n.

أُمُومَةٌ أُمُومَةٌ ذ . (S, M, K.) ― -b2- أَمَمْتُهُ I was to him a mother. (A in art. ربض.) IAar, speaking of a woman, said, كَانَتْ لَهَا عَمَّةٌ تَؤُمُّهَا, meaning [She had, lit. there was to her, a paternal aunt] who was to her like the mother. (M.)

٢ 2 أَمَّمَهُ ذ and يَمَّمَهُ : see 1, first sentence, in two places.

آمّهُ 3 آمّهُ أمومه أمومة It agreed with it, neither exceeding nor falling short. (M.) ― -b2- [See also the part. n. مُؤَامٌّ, voce أَمَمٌ; whence it seems that there are other senses in which آمَّ may be used, intransitively.]

٥ 5 تَأَمَّمَ ذ and تَيَمَّمَ : see 1, former part, in four places. -A2- تأمّم بِهِ: see 8. -A3- تَمَّمْتُ I took for myself, or adopted, a mother. (S.) And تَأَمَّمَهَا He took her for himself, or adopted her, as a mother; (S, * M, K;) as also ↓ استآمّها, (M, K,) and تَأَمَّهَهَا. (M.)

ائتمّهُ 8 ائتمّهُ ذ [written with the disjunctive alif اِيتَمَّهُ]: see 1, first sentence. -A2- ائتمّ بِهِ He followed his example; he imitated him; he did as he did, following his example; or taking him as an example, an exemplar, a pattern, or an object of imitation; (S, Mgh, Msb;) as also ↓ أَمَّهُ: (Bd in xvi. 121:) the object of the verb is termed اِمَامٌ; (S, M, Mgh, Msb, K;) applied to a learned man, (Msb,) or a head, chief, or leader, or some other person. (M, K.) He made it an أُمَّة or اِمَّة [i. e. a way, course, or rule, of life or conduct; as explained immediately before in the work whence this is taken]; as also به ↓ تأمّم. (M.) You say, ائتمّ بِالشَّيْءِ and ائْتَمَى به, by substitution [of ى for م], (M, K,) disapproving of the doubling [of the م]. (M.)

10 اِسْتَاْمَ٣َ see 5.

أَمْ أَمْ ذ is a conjunction, (S, M, K,) connected with what precedes it (Msb, Mughnee) so that neither what precedes it nor what follows it is independent, the one of the other. (Mughnee.) It denotes interrogation; (M, K;) or is used in a case of interrogation, (S, Msb,) corresponding to the interrogative أَ, and meaning أَىّ, (S,) or, as Z says, أَىُّ الأَمْرَيْنِ كَائِنٌ; [for an explanation of which, see what follows;] (Mughnee;) or, [in other words,] corresponding to the interrogative أَ, whereby, and by أَمْ, one seeks, or desires, particularization: (Mughnee:) it is as though it were an interrogative after an interrogative. (Lth, T.) Thus you say, أَزَيُدٌ فِى الدَّارِ أَمْ عَمْرٌو [Is Zeyd in the house, or 'Amr?]; (S, Mughnee;) i. e. which of them two (أَيُّهُمَا) is in the house? (S;) therefore what follows ام and what precedes it compose one sentence; and it is not used in commanding nor in forbidding; and what follows it must correspond to what precedes it in the quality of noun and of verb; so that you say, أَزَيْدٌ قَائِمٌ أَمع قَاعِدٌ [Is Zeyd standing, or sitting?] and أَقَامَ زَيْدٌ أَمْ قَعَدَ [Did Zeyd stand, or sit?]. (Msb.) It is not to be co

الصيغ(٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧٦ (الإجمالي: ٤٨٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سوي

    الآيات المشتركة: ١٣ · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  2. فري

    الآيات المشتركة: ٩ · Ferv “Ferre”ye bak

  3. قول

    الآيات المشتركة: ٦٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  4. دون

    الآيات المشتركة: ١٣ · Dane, inek yavrusuna denir

  5. شرك

    الآيات المشتركة: ١٢ · Tasma kayış demektir

  6. قهر

    الآيات المشتركة: ٣ · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir

  7. نزغ

    الآيات المشتركة: ٢ · “Nez’ ”den dönüşmüştür

  8. شمل

    الآيات المشتركة: ٣ · Sol

  9. حسب

    الآيات المشتركة: ٩ · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  10. هدي

    الآيات المشتركة: ١٧ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. هيت

    الآيات المشتركة: ٢ · Getirin

  12. غرم

    الآيات المشتركة: ٢ · Ödenemeyecek borç

الآيات التي ورد فيها(١٩٦)

  1. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

    Yoksa

  2. وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

    Yoksa

  3. أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

    Oysa

  4. أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ …

    Oysa

  5. أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا …

    Oysa

  6. أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ …

    Oysa

  7. أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ

    Oysa

  8. أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا

    Oysa

  9. أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا

    Oysa

  10. هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

    Yoksa

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأم
YapıEdat
Özel Durumİki harfli işlev sözü (harf-i atıf ve istifham edatı)
Bağlamsal Yakın Köklerأو, بل, هل, أ
Zıt Kökلا
Çekirdek Özet 1İki alternatif arasında denkleştirme veya bir önceki sözden vazgeçip yeni bir soruya yönelme
Çekirdek Özet 2Kur'an'da muhatabın zihnindeki çelişkileri açığa çıkaran ikili sorgulama veya retorik kopuş edatı
Çekirdek Özet 3Zihni tek yanlı kabullerden çıkarıp kesin delille yüzleştiren mantıksal kavşak
Kritik Hata RiskiEdatın bitişik (muttasıl) ve kesintili (münkatı‘) ayrımını gözetmeyip salt bağlaç olarak indirgenmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أمBaşlangıç, yöneliş ve iki şey arasında bağ kurarak toparlamaVeri bulunamadıAsli yapısı iki harfli bir edat olup üçüncü harf türetimi barındırmaz; yönelme ve eşitleme işlevini yalın biçimiyle yüklenir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçSöze başlangıç yapma, zihni uyarma ve yönelişin çıkış noktasını kurma payını taşır
مSu; akış, çokluk, derinlikAnlam akışını bir sonraki unsura bağlama, seçenekleri bir havuzda toplama hareketini temsil eder
أمBaşlangıç ve toplayıcı akışBir yönelişi başlatıp muhatabı iki karşıt durum veya seçenek arasında toplayarak sorgulama hareketini kurar

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSöz zincirinde iki kutup arasında yol ayrımı oluşturma; zihni bir durumdan diğerine çevirerek duraklatma ve sorgulatma işlevi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hemze-i istifhamdan sonra iki denk kutbu eşitleyen bağlaç veya bir fikirden diğerine ani geçişi bildiren istidrak olarak kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımArap lehçelerinde cümlenin başında bağımsız soru edatı olarak ya da Yemen lehçesinde haber cümlelerinin başında tekit ve ibtida edatı olarak kullanıldığı kaydedilmiştir

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, el-Mufradāt, Lisānü’l-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde أم biçimi hem temel akrabalık ve kaynak ismi olan anne kavramıyla hem de bağlaç ve soru işlevi gören edat formlarıyla ortak bir morfolojik taban paylaşır. İbranicede karşılaştırma, şart veya seçenek bildiren אִם (im) parçacığı ile Ugarit dilindeki şart ve soru bildiren hm/im formları fonetik ve anlamsal açıdan doğrudan örtüşmektedir. Söz konusu köksel parçacık, konuşucunun zihninde mevcut olan önermeyi bir diğer önerme ile tartması, eşitlemesi veya bir önermeden diğerine geçiş yapması işlevini görür. Erken Sami morfolojisinde bu edat, muhatabı iki ihtimalden birini belirlemeye çağıran temel mantıksal ayrım aracı olarak yerleşmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأم edatıHemze ile istifham yapıldıktan sonra ikinci ihtimali bağlayan muttasıla ve cümlenin yönünü değiştiren münkatıa olarak şekillenmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אִם (im), Ugaritçe imŞart, seçenek bildirme ve alternatif önerme sunma işlevinde ortak Sami kökenli edatGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afroasyatik kollarda güvenilir doğrudan bağımsız edat paraleli tespit edilemediVeri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أمAnlamlıAlternatif sunma veya vazgeçişİki seçenek arasında eşitleme yapan veya sözü kesip yeni soru açan edatKur'an'da geçer; hedef kök
ماAnlamlıOlumsuzluk, şeylik veya ilgiBir şeyin varlığını olumsuzlama, belirsiz bir şeyi niteleme veya soru sorma işleviKur'an'da geçer; aynı harflerin ters dizilişi (kalb)

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أمMerkezAlternatif ve sorgulamaİki durum arasında kesin bir eşitleme veya kesin bir vazgeçişle sorgulama kurarİstifhamla birlikte kullanılarak muhataba seçenek dayatır
أوKomşuSeçenek ve şüpheİki veya daha çok şey arasında serbest seçim veya tereddüt bildirirأم gibi zorunlu ikili denkleştirme yapmaz
بلKomşuİdrâk ve vazgeçişBir önceki sözü hükümsüz kılıp sonrakine geçiş yaparSoru anlamı taşımaksızın salt iptal ve geçiş bildirir
هلKomşuYalın soruBir hükmün varlığını veya yokluğunu öğrenme talebidirAlternatifler arası eşitleme işlevi görmez
أKomşuAsli soruZihinde tasavvur veya tasdik talebi oluştururأم edatının muttasıl kullanımında öncül ortak edattır
لاZıtKesin olumsuzlamaHerhangi bir alternatif veya seçenek kapısı bırakmaksızın hükmü nefyederSeçenek sunan veya sorgulayan yapıyı tamamen ortadan kaldırır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأمVeya, yoksa, bilakisİki denk unsur arasında seçim veya sözü kesip yeni bir soruya geçme edatıKesin
Latincean, autYoksa, veyaan edatı özellikle ikili sorularda ikinci alternatifi sormak için kullanılır ve muttasıl kullanıma tam uyarGüçlü
İngilizceor, or ratherYa da, yoksaor tek başına ikili sorudaki eşitlemeyi ve münkatı‘ edatındaki vazgeçişi tam yansıtamazGüçlü
Almancaoder, oder aberVeya, yoksaİkinci alternatifi sorgulayan bağlaçGüçlü
Fransızcaou, ou bienYa da, yoksaİki seçenekli sorgulamayı veya düzeltmeyi bağlarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Muttasıl (Bağlantılı)İki durumdan birini tayin etme talebi (eşitleme)Başta hemze-i istifhamın bulunduğu ve muhatabın iki seçenekten birini seçmek zorunda bırakıldığı ayetler; örnek: Mülk 67:22
Münkatı‘ (Kesintili)Vazgeçip yeni bir gerçeği sorgulama (inkârî soru)Öncesinde istifham bulunmayıp sözün akışında hasmın batıl iddiasını yüzüne çarpmak için yeni bir soru başlatan ayetler; örnek: Tûr 52:30-38
Şüphe ve tahyir dışı kesinlikMuhatabı susturma ve çelişkisini tescil etmeMüşriklerin tutarsız inançlarının arka arkaya sorgulandığı meydan okuma bağlamları; örnek: Enbiyâ 21:44

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ve nübüvvet delillerinin ortaya konuluşuMüşriklerin iddialarının arka arkaya gelen أم edatlarıyla çürütülmesi; aklın çıkmazlarını gösteren delil örgüsüHasma kaçacak alan bırakmayan mantıksal ikilem (dilemma) kurma
FıkıhHükümlerin gerekçelendirilmesi ve yeminlerSoru ve yemin lafızlarında alternatiflerin belirlenmesi ve mükellefin iradesinin tayiniİki ihtimalden birinin zorunlu olarak seçilmesi
TefsirNazım ve belagat tahlilleriEdatın muttasıla mı münkatıa mı olduğu, hangi cümlenin takdir edildiği tartışmalarıSöz diziminde muhatabın psikolojisini yönlendiren retorik vurgu
HadisNebevi irşad ve talim üslubuSahabeye yönelik ikili durumları sorgulatarak gerçeği buldurma yöntemiZihni berraklaştıran pedagojik sorgulama

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ilkelerinin sorgulanmasıMantıksal ikilem (dilemma)Sahte olanı terk ettirip hakikati seçtirmeİnsanı iki karşıt varoluş tarzı arasında nihai bir tercihe zorlarKesin
İlmiHipotez testi ve yanlışlamaAlternatif önermeBir iddiayı karşıt ihtimalle test etmeBilimsel araştırmada bir varsayımın zıddı üzerinden sınanmasını sağlarGüçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyet müzakeresiKarar kavşağıTopluma sunulan iki açık yönetim tercihiKeyfi otorite yerine açık seçenekler üzerinden hesap verme mekanizması kurarMuhtemel
İktisadiTercih ve kaynak tahsisiFırsat maliyeti karşılaştırmasıİki alternatif ekonomik çıktı arasında karar almaBir kaynağın tahsisinde diğer ihtimali hesaba katarak verimliliği sorgularMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİkili mantık kapısı (XOR / Mantıksal Ayırma)İki durumun aynı anda doğru olamayacağı ve birinin seçilmesinin diğerini dışladığı ikili durum operatörü yapısını karşılarKesin
Beşeri bilimlerKarar teorisinde ikilem analiziBireyin veya toplumun birbirini dışlayan iki seçenek karşısında rasyonel bir tercihte bulunma süreciyle örtüşürGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatın Türkçedeki gelişi güzel «veya / ya da» bağlacı gibi görülüp, zihni sarsıcı münkatı‘ (vazgeçiş ve yeni soru) işlevinin yok sayılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu edat salt birleştirici bir bağlaç değil, muhatabın inkârını yüzüne çarpan, onu köşeye sıkıştıran ve putperest mantığın kendi içindeki çelişkilerini deşifre eden bir tefekkür kaldıracıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki sert retorik meydan okumaların ve çürütmelerin sıradan bir ihtimal sayımı zannedilmesi; kelami tartışmaların ve delillendirme gücünün silikleşmesi

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatapla kurduğu diyalojik yapının omurgasını oluşturur; insanı pasif dinleyici olmaktan çıkarıp iki seçenek arasında tercihe zorlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Özellikle Mekkî surelerdeki tevhid, âhiret ve vahiy tartışmalarında; müşriklerin itirazlarını ardışık olarak yıkan sorgulama bloklarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın delil getirme yönteminin kör inanca dayandığı zannını yıkar; delillerin alternatifleri eleyerek (sebr ve taksim) kurulduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamİki yolun çatallandığı noktada durup bir yönü diğerine karşı tartma ve seçme hareketi.
  • Soyut anlamZihnin bir kabule saplanmasını engelleyen, alternatif önermeyi devreye sokarak hakikati ortaya çıkaran mantıksal ayrılma ve sorgulama.
  • Sistematik karşılıkMantıkta ikilemli çıkarım (dilemma), karar mekanizmasında kesinleşmiş alternatif testi.
  • LaTeX modeliS={A⊕B∣P(A)+P(B)=1}
  • LaTeX açıklamasıModelde S sorgulama evrenini, A ve B ise أم edatının iki yanındaki önermeleri temsil eder. ⊕ sembolü dışlayıcı veya (exclusive OR) mantığını gösterir; yani iki durum aynı anda geçerli olamaz. P(A)+P(B)=1 ifadesi ise muhatabın bu iki seçenekten birini zorunlu olarak kabullenmek durumunda olduğunu, üçüncü bir kaçış yolunun bulunmadığını simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا