أني

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-ن-يالصيغ: ١٠ · الجذور المجاورة: ٦٥ · الآيات: ٣٦ · السور: ٢٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عقرخلقمسحوَأَنَّىألهإِنَاهُأنيأفكأَنَّىجسمقولآنَاءَآنٍغلمصرفذكر

الجذرالصيغ ١٠الآيات ٣٦السور ٢٥المجاورة ٦٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أني

أ - ن - ي

جذر
  • الورود: ٣٦
  • الآيات: ٣٦
  • الصيغ: ١٠
  • المعاجم: ٧

İna yemek yenen kap demektir. Sonraları gecenin yatma zamanına ad olarak verilmiştir. Yatma zamanı geldiği anlamında vakit olarak kullanılmıştır. Bir şeyin gelen vaktine an denir. Burada Ân bir şeyin dönüşme noktasıdır. Sıcak su için kaynama noktası iken, zaman için zamanın değişme noktaları olur. O nedenle Kuranda gecenin dönüşme noktaları anlamında kullanılmıştır. Buluşma zamanı içinde kullanılır. Randevu zamanı anlamında Kuranda kullanılmıştır.المزيد ›

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءني

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İna yemek yenen kap demektir. Sonraları gecenin yatma zamanına ad olarak verilmiştir. Yatma zamanı geldiği anlamında vakit olarak kullanılmıştır. Bir şeyin gelen vaktine an denir. Burada Ân bir şeyin dönüşme noktasıdır. Sıcak su için kaynama noktası iken, zaman için zamanın değişme noktaları olur. O nedenle Kuranda gecenin dönüşme noktaları anlamında kullanılmıştır. Buluşma zamanı içinde kullanılır. Randevu zamanı anlamında Kuranda kullanılmıştır.

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١٩
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧٩
أ ن ي انتظرنا إنى الطعام أي إدراكه‏.‏ وبلغت البرمة إناها‏.‏ ‏"‏ غير ناظرين إناه ‏"‏‏.‏ يقال أنى الطعام أنًى وحميـم آن وعيـن آنيـة‏:‏ قـد انتهـى حرهمـا‏.‏ وهـو يقـوم آناء الليل أي ساعاته‏.‏ وأما أنى لك وألم يأن لك أن تفعل‏.‏ وإنه لذو أناة ورفق‏.‏ قال النابغة‏:‏ الرفـق يمـن والأنـاة سعـادة فتـأن في رفق تلاق نجاحا وامرأة أناة‏:‏ فتور ونساء أنوات‏.‏ وتأنّى في الأمر واستأنى‏.‏ يقال تأن في
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٥١
أَنى الشيءُ يأْني أَنْياً وإِنىً وأَنىً (* قوله «وأنى» هذه الثالثة بالفتح والقصر في الأصل، والذي في القاموس ضبطه بالمد واعترضه شارحه وصوب القصر)، وهو أَنيٌّ. حان وأَدْرك، وخَصَّ بعضهم به النبات. الفراء: يقال أَلمْ يَأْنِ وأَلَم يَئِنْ لك وأَلم يَنَلْ لكَ وأَلم يُنِلْ لك، وأَجْوَدُهُنَّ ما نزل به القرآن العزيز، يعني قوله: أَلم يَأْنِ للذين آمنوا؛ هو من أَنى يأْني وآنَ لك يَئين. ويقال: أَنى لك أَن
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٣
* أ ن ي * * أَنَى * يأتي كرمى يرمي * إنّى * بالكسر أي حان و * أنَى * أيضا أدرك قال الله تعالى ﴿غير ناظرين أناه﴾ وأنى الحميم أيضا أي انتهى حره ومنه قوله تعالى ﴿حميم آن﴾ و * آناءُ * الليل ساعاته قال الأخفش واحدها * إِنّى * مثل معي وقيل واحدها * إنْيٌ * و * إنْوٌ * يقال مضى من الليل إنوان وإنيان و * تأنّى * في الأمر ترفق وتنظر و * اسْتَأنَى * به انتظر به يقال استؤني به حولا والاسم * الأَنَاةُ *
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٦
المدخل: ءنيأَنَى أَنَى I ( n. ac. أَنْي 1 , اِنىً [ 7 ] , أَنَآء [ 22A ] , a. Drew near. b. Became mature; ripened. c. Was backward. أَنَّيَ أَنَّيَ II , a. see I (a) , & ( b ). c. Agreed with. آنَيَ آنَيَ IV , a. Delayed, hindered; deferred. تَأَنَّيَ تَأَنَّيَ V a. [ Fī ], Was careful about, did with precision. b. [ 'Ala ], Was patient with. اِسْتَأْنَيَ اِسْتَأْنَيَ X a. [ Bi or Fī
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٢٬٧٣٢
المدخل: ءنيءني 2.BAB أَنَى - يَأْنِي - آن - الآن أَنَى - يَأْنِي (آنَ - يَئِينُ) - آن - الآن - آناء أَيَّان (أيُّ + آن) آنَ - يَأْني ( أ َأ َنَ - يَأْنِي) + الأمر أو الشيء + لـِ كائن: آن أوانه: ينضج ويجهز ويستوي ويحين وقته: يأتي ويحين الوقت الذي حسب وتقرر سابقاً لأمر أو لشيء: ليكون فيه جاهزاً ومنتهياً وناضجاً وما شابه آن ( أ َأ ْن): على وزن " فـَعـْل"
رابط المدخل

ءني 2.BAB أَنَى - يَأْنِي - آن - الآن أَنَى - يَأْنِي (آنَ - يَئِينُ) - آن - الآن - آناء أَيَّان (أيُّ + آن) آنَ - يَأْني ( أ َأ َنَ - يَأْنِي) + الأمر أو الشيء + لـِ كائن: آن أوانه: ينضج ويجهز ويستوي ويحين وقته: يأتي ويحين الوقت الذي حسب وتقرر سابقاً لأمر أو لشيء: ليكون فيه جاهزاً ومنتهياً وناضجاً وما شابه آن ( أ َأ ْن): على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " آنَ - يَأْني ": دخول ووقوع الوقت الذي حسب وتقرر سابقاً: وهو كذلك اسم زمان منه: النقطة من مسارالزمن التي حددت لوقوع وحدوث شيء الآن: في هذا " الـ آن : في هذا الوقت والحين الذي يحين ويقع في هذه اللحظة ﴿قال إني تبت الآن﴾ ﴿فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا﴾ ﴿الآن حصحص الحق﴾ ﴿قالوا الآن جئت بالحق﴾ آناء: جمع " آن ": الأوقات التي تحين وتدخل وتصير واقعة آناء الشيء أوالوقت: آناء الليل - آناء النهار: عدد من الـ " آن " في الليل والنهار: في أوقات متعددة منه ﴿يتلون آيات الله آناء الليل﴾ ﴿ومن آناء الليل فسبح وأطراف النهار﴾ أَيَّان: أصلها " أيُّ + آن": الوقت المختار: لفظ اختصار يدل على اختيار آن ووقت مراد دون غيره واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان مدة تأخر الفعل القريب في الوقوع عن الوقت الحالي مع الترتيب الأقرب فالأبعد"، وهي: أَنَى - يَأْنِي (آنَ - يَئِينُ)، حَانَ - يَحيْنُ، بَغَتَ - يَبْغَتُ، حَدَثَ - يَحْدُثُ، جَدَّ - يَجِدُّ، سَحِرَ - يَسْحَرُ تفرق لفظاً آن - يَأْني+ الأمر أو الشيء + لـِ كائن: يحين وقته أَنِيَ - يَأْنى + الشيء (الماء أو الشراب أو الطعام): يطبخ: تشتد حرارته ويقترب من الغليان أَنـَّى: لفظ اختصار ينوب مكان: " من أين + كيف ": فهو لفظ يدل على مصدر المنطق أوالكيفية التي سارت بها الأمور وأدت إلى نتيجة ومصير محدد

آَنَ - يأني ﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون(16)﴾ الحديد الآن ﴿أثم إذا ما وقع آمنتم به أالآن وقد كنتم به تستعجلون(51)﴾ يونس ﴿أالآن وقد عصيت قبل وكنت من المفسدين(91)﴾ يونس ﴿قال ما خطبكن إذ راودتن يوسف عن نفسه قلن حاش لله ما علمنا عليه من سوء قالت امرأة العزيز الآن حصحص الحقأنا راودته عن نفسه وإنه لمن الصادقين(51)﴾ يوسف ﴿قال إنه يقول إنها بقرة لا ذلول تثير الأرض ولا تسقي الحرث مسلمة لا شية فيها قالوا الآن جئت بالحق فذبحوها وما كادوا يفعلون(71)﴾ البقرة ﴿الآن خفف الله عنكم وعلم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين وإن يكن منكم ألف يغلبوا ألفين بإذن الله والله مع الصابرين(66)﴾ الأنفال ﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة ﴿وليست التوبة للذين يعملون السيئات حتى إذا حضر أحدهم الموت قال إني تبت الآن ولا الذين يموتون وهم كفار أولئك أعتدنا لهم عذابا أليما(18)﴾ النساء ﴿وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا(9)﴾ الجن آناء ﴿ليسوا سواء من أهل الكتاب أمة قائمة يتلون آيات الله آناء الليل وهم يسجدون(113)﴾ آل عمران ﴿فاصبر على ما يقولون وسبح بحمد ربك قبل طلوع الشمس وقبل غروبها ومن آناء الليل فسبح وأطراف النهار لعلك ترضى(130)﴾ طه ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر أيان ﴿يسألونك عن الساعة أيان مرساها قل إنما علمها عند ربي لا يجليها لوقتها إلا هو ثقلت في السماوات والأرض لا تأتيكم إلا بغتة يسألونك كأنك حفي عنها قل إنما علمها عند الله ولكن أكثر الناس لا يعلمون(187)﴾ الأعراف ﴿يسألونك عن الساعة أيان مرساها(42)﴾ التازعات ﴿يسألون أيان يوم الدين(12)﴾ الذاريات ﴿يسأل أيان يوم القيامة(6)﴾ القيامة ﴿أموات غير أحياء وما يشعرون أيان يبعثون(21)﴾ النحل ﴿قل لا يعلم من في السماوات والأرض الغيب إلا الله وما يشعرون أيان يبعثون(65)﴾ النمل مختار الصحاح ● [أنا] أ ن ا: أَنَى يأتي كرمى يرمي إنّى بالكسر أي حان و أنَى أيضا أدرك قال الله تعالى ﴿غير ناظرين أناه﴾ وأنى الحميم أيضا أي انتهى حره ومنه قوله تعالى ﴿حميم آن﴾ و آناءُ الليل ساعاته قال الأخفش واحدها إِنّى مثل معي وقيل واحدها إنْيٌ و إنْوٌ يقال مضى من الليل إنوان وإنيان و تأنّى في الأمر ترفق وتنظر و اسْتَأنَى به انتظر به يقال استؤني به حولا والاسم الأَنَاةُ بوزن القناة والأناة أيضا الحلم و الإناءُ الوعاء وجمعه آنِيَةٌ وجمع الآنية أوَانٍ مثل سقاء وأسقية وأساق الراغب أنا - ضمير المخبر عن نفسه، وتحذف ألفه في الوصل في لغة، وتثبيت في لغة (وفي ذلك يقول العلامة محمد بن حنبل الحسني الشنقيطي رحمه الله: مد أنا من قبل همز انفتح *** أو همزة مضمومة قد اتضح وقبل غير همزة أو همزة *** مكسورة مد أنا لا تثبت)، وقوله عز وجل: }لكنا هو الله ربي﴿[الكهف/38] فقد قيل: تقديره: لكن أنا هو الله ربي، فحذف الهمزة من أوله، وأدغم النون في النون، وقرئ:﴾لكن هو الله ربي{، فحذف الألف أيضا من آخره (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وعاصم وحمزة والكسائي وخلف، ويعقوب بخلفه، بحذف الألف وصلا، وإثباتها وقفا. انظر: الإتحاف ص 290). ويقال: أنية الشيء وأنيته، كما يقال: ذاته، وذلك إشارة إلى وجود الشيء، وهو لفظ محدث ليس من كلام العرب، وآناء الليل: ساعاته، الواحد: إني وإنى وأنا (قال الراجز: آلاء آناء وأثنا جمعا *** مثل عصا به ونحي ومعى)، قال عز وجل: }يتلون آيات الله آناء الليل﴿[آل عمران/113] وقال تعالى:﴾ومن آناء الليل فسبح﴿[طه/130]، وقوله تعالى:﴾غير ناظرين إناه{ [الأحزاب/53] أي: وقته، والإنا إذا كسر أوله قصر، وإذا فتح مد، نحو قول الحطيئة: - 32 - وآنيت العشاء إلى سهيل *** أو الشعرى فطال بي الأناء (البيت في ديوانه بشرح ابن السكيت ص 83؛ واللسان: (أنى) ؛ وشمس العلوم 1/107؛ والأضداد ص 27؛ والأفعال 1/78، والمقصور والممدود للفراء ص 20). أنى وآن الشيء: قرب إناه، و }حميم آن﴿[الرحمن/44] بلغ إناه من شدة الحر، ومنه قوله تعالى:﴾من عين آنية﴿[الغاشية/5] وقوله تعالى:﴾ألم يأن للذين آمنوا{ [الحديد/16] أي: ألم يقرب إناه. ويقال (انظر العين 8/400) : آنيت الشيء أنيا، أي: أخرته عن أوانه، وتأنيت: تأخرت، والأناة: التؤدة. وتأنى فلان تأنيا، وأنى يأني فهو آن، أي: وقور. واستأنيته: انتظرت أوانه، ويجوز في معنى استبطأته، واستأنيت الطعام كذلك، والإناء: ما يوضع فيه الشيء، وجمعه آنية، نحو: كساء وأكسيه، والأواني جمع الجمع. أيان عبارة عن وقت الشيء، ويقارب معنى متى، قال تعالى: }أيان مرساها﴿[الأعراف/187]،﴾أيان يوم الدين{ [الذاريات/12] من قولهم: أي، وقيل: أصله: أي أوان، أي: أي وقت، فحذف الألف ثم جعل الواو ياء فادغم

الصيغ(١٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٢٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أفك

    الآيات المشتركة: ٩ · Fek alt veya üst çene demektir

  2. جسم

    الآيات المشتركة: ٢ · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir

  3. خلق

    الآيات المشتركة: ٨ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  4. غلم

    الآيات المشتركة: ٣ · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

  5. أله

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. شيأ

    الآيات المشتركة: ١٠ · Şey

  7. صرف

    الآيات المشتركة: ٣ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  8. عقر

    الآيات المشتركة: ٢ · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  9. قول

    الآيات المشتركة: ١٧ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. طعم

    الآيات المشتركة: ٣ · Yiyecek demektir

  11. مسح

    الآيات المشتركة: ٢ · Mesih

  12. ذكر

    الآيات المشتركة: ٦ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

الآيات التي ورد فيها(٣٦)

  1. نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

    Nerede?

  2. … إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ …

    Nasıl?

  3. … مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ …

    Nasıl?

  4. … عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ …

    Nereden?

  5. قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

    Nasıl?

  6. قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Nasıl?

  7. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Nereden?

  8. … الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    Nasıl?

  9. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Nasıl?

  10. … يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    Nasıl?

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأني
YapıÜçlü (nakıs / edat ve fiil kökü)
Özel DurumSon harfi illetli (lâmü'l-fiil yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerحين, بلغ, نضج
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Bir sürecin nihayetine, kemal noktasına ve pişme veya olgunlaşma vaktine erişmesi
Çekirdek Özet 2Vaktin dolması, gecikmeksizin gereken olgunluğa gelinmesi ve zaman dilimlerinin idraki
Çekirdek Özet 3Zaman, kemal ve dönüşüm eşiğinin tespitiyle her eylemin kendi tabii vaktinde icrası
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca mekanik zaman veya soru edatına indirgenip kemale erme ve olgunluk eşiği boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنİçten gelen ses, inleme, yavaşlama ve bir halin açığa çıkması; أنا, أنس, أنف köklerinde görülen beliriş ve durulma haliيSürecin akış kazanarak belirli bir kemal noktasına, olgunlaşma veya kaynama eşiğine ve nihai vaktine ulaşmasını ifade eder

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete geçirici ilk itkiyi ve sürecin başlangıcındaki potansiyel gücü simgeler
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBaşlayan sürecin zaman içinde kesintisiz akmasını, canlılığını ve gelişimini temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaSürecin nihai sınıra uzanarak fiili sonuca, kemale ve tutulabilir bir eşiğe varmasını gösterir
أنيBaşlayan ve süreklilik kazanan hareketin nihai hedef noktasına erişip tamamlanmasıBir eylemin veya maddenin tabii süresini doldurarak dönüşüm ve pişme eşiğine vasıl olması hareketini kurar

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYemeğin tam kıvamında pişmesi, suyun kaynama noktasına ulaşması ve bir işin gecikerek olgunlaşma vaktine gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıHutey’e bir beytinde akşam yemeğini Süheyl veya Şi'râ yıldızının doğuşuna kadar geciktirdiğini ve bekleme süresinin uzadığını şu mısra ile dile getirir: وآنَيْتُ العِشاء إلى سُهَيلٍ / أو الشِّعْرَى فطال بيَ الأَنَاءُ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber cuma günü cemaatin omuzlarından atlayarak öne geçen kimseye geç kalışını ve vakti geciktirişini belirtmek üzere şu hitapta bulunmuştur: رأيتك آذَيْتَ وآنَيْتَ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça أني kökü, Sami dil ailesinde zaman, bekleme, bir vaktin dolması ve nihai sınıra ulaşma semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı fonetik ve anlamsal damara bağlanan אנה (anah) kökü vaktin denk gelmesi, vuku bulma ve fırsatın olgunlaşması yönünü taşırken; Süryanicede yer alan türevler gecikme, bekleme ve sabırla bir vaktin beklenmesi manalarını korur. Akadca metinlerde tespit edilen "enû" biçimleri ise zamanın geçişi, bir durumun değişmesi ve vaktin tahakkuk etmesiyle ilişkilidir. Kökün ana Sami katmanındaki çekirdeği, nesnelerin veya durumların kendilerine takdir edilen tabii gelişim süresini tüketip dönüşüm eşiğine (maturation/culmination) varmasıdır. Arapçada bu çekirdek hem ısının son haddine varması (kaynar su / pişmiş yemek) hem de zamanın parçalara ayrılarak olgunluk noktalarının idrak edilmesi biçiminde derinleşmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأني kökünden türeyen fiil, isim ve edat dizgesiYemeğin pişmesi, suyun kaynaması, zamanın gelmesi ve ağırbaşlılık (teennî) anlamları arasında somuttan soyuta organik bir geçiş bulunurKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אנה, Süryanice ve Akadca paralel formlarZamanın olgunlaşması, fırsat ve değişimin gerçekleşme anı gibi ortak kavramsal çekirdek paylaşılırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zaman ve olgunlaşma kökleriDoğu ve Kuzey Afrika kollarında sürenin dolması ve bekleme eksenli arkaik paralellikler muhtemel düzeydedirMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنيAnlamlıVaktin gelmesi, kemale ermeHedef kök; olgunlaşma, pişme, zaman eşiği ve teennîKur'an'da geçer
أينAnlamlıMekân ve yorgunluk haliVakit ve mekân tespiti; aynı zamanda yorulup takatten düşmeKur'an'da geçer
نأيAnlamlıUzaklaşmak, mesafe koymakFiziksel veya manevi olarak bir şeyden geri durup uzaklaşmaKur'an'da geçer
نيأAnlamlıÇiğ kalmak, pişmemekEtin veya yemeğin pişmemesi; hedef kökteki pişmenin zıddıKur'an'da geçmez
يأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde müstakil bir kullanım alanı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez
ينأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde müstakil bir kullanım alanı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنيMerkezKemal, olgunlaşma ve zaman eşiğiSürecin tabii sınırına erişip dönüşüm noktasına ulaşmasıPişme, kaynama, vaktin dolması
حينKomşuBelirli bir zaman dilimiVaktin kendisine ve süresine odaklanır, kemale erme zorunluluğu taşımazTakdir edilen süre ve vakit
بلغKomşuSona ve hedefe ulaşmaBir mesafeyi, yaş sınırını veya hedefi tüketip oraya varmayı bildirirSona erme ve hedefe vasıl olma
نضجKomşuPişme ve biyolojik olgunlukYalnızca meyvenin veya etin hararetle olgunlaşmasını anlatırMaddi pişme ve kemal
عجلZıtAcele etme, vaktinden önce davranmaOlgunlaşma eşiğini beklemeden süreci erken sonlandırmaya kalkışmaSabırsızlık ve zamansız müdahale

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنيVaktin kemale ermesi, olgunluk eşiğiMaddi ve manevi süreçlerin nihai dönüşüm noktasına varmasıKesin
Latincematuritas, opportunitasOlgunluk, tam vaktinde olmaSürecin kemale ermesini karşılar ancak kaynama hararetini dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceculmination, ripeness, critical momentZirveye ulaşma, olgunluk, kritik eşikVaktin gelmesi ve kemal anını verir; teennî ve vakar boyutunu eksik bırakırGüçlü
AlmancaReifezeit, Fälligkeit, SiedepunktOlgunlaşma zamanı, vade, kaynama noktasıSürecin dolmasını ve dönüşüm eşiğini tam yansıtırGüçlü
Fransızcamaturité, échéanceOlgunluk, vadenin gelmesiZamanın dolması ve hazır oluşu karşılar; hararet boyutunu kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ألم يأنVaktin dolması ve gelmesiKalplerin Allah'ın zikrine saygıyla yumuşama zamanının geldiğini hatırlatan uyarı bağlamı (Hadîd 57:16)
إناهYemeğin tam pişmesi ve kıvamıZiyafet adabında yemeğin pişme vaktini gözetmeksizin erkenden gelip beklemeyi nehyeden bağlam (Ahzâb 33:53)
آنية / آنSon dereceye varmış hararetCehennem azabında kaynama derecesinin son noktasına ulaşmış su ve kaynak tasviri (Rahmân 55:44, Gâşiye 88:5)
آناءGecenin muayyen vakitleriGecenin ibadet, kıyam ve secde ile ihya edilen dönüşüm ve olgunluk saatleri (Âl-i İmrân 3:113, Tâhâ 20:130)
أنّىSoru ve keyfiyet edatıHayret, imkân, yön ve keyfiyet bildiren soru bağlamları (Bakara 2:259, Âl-i İmrân 3:37)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel, vakit ve ceza kemaliİlahi takdirin tehir veya takdim edilmeksizin tam vaktinde tahakkuku ve uhrevi azabın nihai şiddetiTakdir edilen olgunluk ve nihayet anı
FıkıhVakit, ziyafet adabı ve kaplar (âniye)İbadet vakitlerinin girişi, davet vaktine riayet ve altın/gümüş kapların kullanım hükmüBelirlenmiş vaktin idraki ve kap hükmü
Tefsir"Ânâü'l-leyl" ve "Elem ye'ni" tefsiriGecenin hangi saatlerinin teheccüde tahsis edildiği ve imanda sebat vaktinin gelişiVaktin kemali ve gafletten uyanış eşiği
HadisTeennî ve hilm faziletiAceleciliğin şeytandan, teennî ve vakarın ise Allah'tan olduğunun beyanıDüşünerek hareket etme ve ağırbaşlılık

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi uyanış ve ibadet ritmiManevi olgunlaşma eşiğiZamanı ibadet ve tefekkürle kıymetlendirmeMüminin kalbinin huşû vaktine ermesi ve gecenin olgun saatlerini ihya etmesiKesin
İlmiMaddenin faz değişimi ve kritik noktaKaynama ve doygunluk eşiğiSistemin durum değişimini belirlemeMaddenin veya bilginin birikim neticesinde yeni bir niteliğe sıçradığı anGüçlü
SiyasiToplumsal ıslahat ve kriz yönetimiTarihsel olgunluk ve teennîKararların aceleye getirilmeden zamanında alınmasıErken veya geç müdahalenin yıkım getirdiği süreçlerde vaktin tam gözetilmesiGüçlü
İktisadiYatırımın dönüşü ve vade olgunluğuVade kemali ve hasat zamanıÜretim süreçlerinin tabii olgunluğuna erişmesiSermaye ve emeğin kâr veya semere verecek olgunluk eşiğini bekleme gereğiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik kaynama eşiği ve kritik faz geçişiBir sıvının sıcaklığının sürekli artarak nihayetinde buharlaşma fazına geçtiği Tc kritik dönüşüm noktasıKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik kırılma ve olgunlaşma eşiğiToplumsal olaylarda hoşnutsuzluğun veya bilincin birikerek devrimsel veya reformist bir dönüşüm eşiğine varmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sıradan bir soru edatı ("nasıl/nereden") veya basit bir saat mefhumuna indirgenerek ele alınması
Kur'an içi daha geniş anlamBir sürecin, kalbi durumun, maddenin veya zamanın mutlak olgunluk ve kemal noktasına erişmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki zaman vurgusunun mekanik bir saate indirgenmesi sonucu kalplerin huşû eşiğinin ve ilahi uyarının ontolojik derinliğinin kavranamaması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık nizamında her eylemin, hükmün ve manevi dönüşümün bir pişme ve kemal eşiği bulunduğunu, aceleciliğin nizamı bozduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin manevi uyanışını talep eden hitaplarda, ziyafet ve muaşeret adabında, cehennem tasvirlerinde ve gece ibadeti bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülüklerin zamandan ve psikolojik olgunluktan bağımsız mekanik kurallar olduğu zannını yıkarak her emrin bir olgunluk vaktine dayandığını bildirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSuyun kaynama noktasına gelmesi, yemeğin ateş üzerinde tam kıvamında pişmesi ve vaktin son sınırına ulaşması.
  • Soyut anlamBir hâlin, duygunun veya nizamın tedrici olarak olgunlaşarak niteliksel bir değişim ve dönüşüm eşiğine varması.
  • Sistematik karşılıkSürecin tabii akışında biriken enerjinin kritik seviyeye ulaştığı anı gösteren faz dönüşüm ve olgunluk parametresi.
  • LaTeX modeliE(t)=θ(t−τ)⋅ΔΨ
  • LaTeX açıklamasıModelde t zamanı ve birikim sürecini, τ kökün temsil ettiği nihai olgunlaşma ve kemal eşiğini (ân/inâ), θ bu eşiğe ulaşıldığında sıfırdan bire sıçrayan basamak fonksiyonunu, ΔΨ ise pişme, kaynama veya kalbi dönüşüm neticesinde meydana gelen durum ve faz değişimini temsil eder. Formül, eşik aşılmadıkça dönüşümün gerçekleşmeyeceğini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا