أني

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-ن-يالصيغ: ١٠ · الجذور المجاورة: ٦٥ · الآيات: ٣٦ · السور: ٢٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عقرخلقمسحوَأَنَّىألهإِنَاهُأنيأفكأَنَّىجسمقولآنَاءَآنٍغلمصرفذكر

الجذرالصيغ ١٠الآيات ٣٦السور ٢٥المجاورة ٦٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أني

أ - ن - ي

جذر
  • الورود: ٣٦
  • الآيات: ٣٦
  • الصيغ: ١٠
  • المعاجم: ٧

İna yemek yenen kap demektir. Sonraları gecenin yatma zamanına ad olarak verilmiştir. Yatma zamanı geldiği anlamında vakit olarak kullanılmıştır. Bir şeyin gelen vaktine an denir. Burada Ân bir şeyin dönüşme noktasıdır. Sıcak su için kaynama noktası iken, zaman için zamanın değişme noktaları olur. O nedenle Kuranda gecenin dönüşme noktaları anlamında kullanılmıştır. Buluşma zamanı içinde kullanılır. Randevu zamanı anlamında Kuranda kullanılmıştır.المزيد ›

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءني

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İna yemek yenen kap demektir. Sonraları gecenin yatma zamanına ad olarak verilmiştir. Yatma zamanı geldiği anlamında vakit olarak kullanılmıştır. Bir şeyin gelen vaktine an denir. Burada Ân bir şeyin dönüşme noktasıdır. Sıcak su için kaynama noktası iken, zaman için zamanın değişme noktaları olur. O nedenle Kuranda gecenin dönüşme noktaları anlamında kullanılmıştır. Buluşma zamanı içinde kullanılır. Randevu zamanı anlamında Kuranda kullanılmıştır.

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١٩
(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي) (أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت: قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧٩
أ ن ي انتظرنا إنى الطعام أي إدراكه‏.‏ وبلغت البرمة إناها‏.‏ ‏"‏ غير ناظرين إناه ‏"‏‏.‏ يقال أنى الطعام أنًى وحميـم آن وعيـن آنيـة‏:‏ قـد انتهـى حرهمـا‏.‏ وهـو يقـوم آناء الليل أي ساعاته‏.‏ وأما أنى لك وألم يأن لك أن تفعل‏.‏ وإنه لذو أناة ورفق‏.‏ قال النابغة‏:‏ الرفـق يمـن والأنـاة سعـادة فتـأن في رفق تلاق نجاحا وامرأة أناة‏:‏ فتور ونساء أنوات‏.‏ وتأنّى في الأمر واستأنى‏.‏ يقال تأن في
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٥١
أَنى الشيءُ يأْني أَنْياً وإِنىً وأَنىً (* قوله «وأنى» هذه الثالثة بالفتح والقصر في الأصل، والذي في القاموس ضبطه بالمد واعترضه شارحه وصوب القصر)، وهو أَنيٌّ. حان وأَدْرك، وخَصَّ بعضهم به النبات. الفراء: يقال أَلمْ يَأْنِ وأَلَم يَئِنْ لك وأَلم يَنَلْ لكَ وأَلم يُنِلْ لك، وأَجْوَدُهُنَّ ما نزل به القرآن العزيز، يعني قوله: أَلم يَأْنِ للذين آمنوا؛ هو من أَنى يأْني وآنَ لك يَئين. ويقال: أَنى لك أَن
رابط المدخل

أَنى الشيءُ يأْني أَنْياً وإِنىً وأَنىً (* قوله «وأنى» هذه الثالثة بالفتح والقصر في الأصل، والذي في القاموس ضبطه بالمد واعترضه شارحه وصوب القصر)، وهو أَنيٌّ. حان وأَدْرك، وخَصَّ بعضهم به النبات. الفراء: يقال أَلمْ يَأْنِ وأَلَم يَئِنْ لك وأَلم يَنَلْ لكَ وأَلم يُنِلْ لك، وأَجْوَدُهُنَّ ما نزل به القرآن العزيز، يعني قوله: أَلم يَأْنِ للذين آمنوا؛ هو من أَنى يأْني وآنَ لك يَئين. ويقال: أَنى لك أَن تفعل كذا ونالَ لك وأَنالَ لك وآن لك، كل بمعنى واحد؛ قال الزجاج: ومعناها كلها حانَ لك يَحين. وفي حديث الهجرة: هل أَنى الرحيلُ أَي حانَ وقتُه، وفي رواية: هل آنَ الرحيلُ أَي قرب. ابن الأَنباري: الأَنى من بلوغ الشيء منتهاه، مقصور يكتب بالياء، وقد أَنى يَأْني؛ وقال: . . . . . . . . . . بيَوْمٍ أَنى ولِكُلِّ حاملةٍ تَمامُ أَي أَدرك وبلغ. وإِنَى الشيء: بلوغُه وإِدراكه. وقد أَنى الشيءُ يأْني إِنىً، وقد آنَ أَوانُك وأَيْنُك وإِينُكَ. ويقال من الأَين: آنَ يَئِين أَيْناً. والإِناءُ، ممدود: واحد الآنِية معروف مثل رداء وأَردية، وجمعه آنيةٌ، وجمع الآنية الأَواني، على فواعل جمع فاعلة، مثل سِقاء وأَسْقِية وأَساقٍ. والإِناءُ: الذي يرتفق به، وهو مشتق من ذلك لأَنه قد بلغ أَن يُعْتَمل بما يعانَى به من طبخ أَو خَرْز أَو نجارة، والجمع آنِيَةٌ وأَوانٍ؛ الأَخيرة جمع الجمع مثل أَسقية وأَساق، والأَلف في آنِيَة مبدلة من الهمزة وليست بمخففة عنها لانقلابها في التكسير واواً، ولولا ذلك لحكم عليه دون البدل لأن القلب قياسيّ والبدل موقوف. وأَنَى الماءُ: سَخُنَ وبلغ في الحرارة. وفي التنزيل العزيز: يطوفون بينها وبين حَميم آنٍ؛ قيل: هو الذي قد انتهى في الحرارة. ويقال: أَنَى الحميمُ أَي انتهى حره؛ ومنه قوله عز وجل: حميم آنٍ. وفي التنزيل العزيز: تُسْقَى من عين آنِيَة؛ أَي متناهية في شدّة الحر، وكذلك سائر الجواهر. وبَلَغ الشيءُ إِناه وأَناه أَي غايته. وفي التنزيل: غير ناظرين إِناهُ؛ أَي غير منتظرين نُضْجَه وإِدراكَه وبلوغه. تقول: أَنَى يَأْني إِذا نَضِجَ. وفي حديث الحجاب: غير ناظرين إِناه؛ الإِنَى، بكسر الهمزة والقصر: النُّضْج. والأَناةُ والأَنَى: الحِلم والوقار. وأَنِيَ وتَأَنَّى واسْتأْنَى: تَثبَّت. ورجل آنٍ على فاعل أَي كثير الأَناة والحلم. وأَنَى أُنِيّاً فهو أَنِيٌّ: تأَخر وأَبطأَ. وآنَى: كأَنَى. وفي الحديث في صلاة الجمعة: قال لرجل جاء يوم الجمعة يتخطى رقاب الناس رأَيتك آنَيْتَ وآذَيْتَ؛ قال الأَصمعي: آنَيْتَ أَي أَخرت المجيء وأَبطأْت، وآذَيْتَ أَي آذَيت الناس بتخطيك؛ ومنه قيل للمتمكث في الأُمور مُتَأَنٍّ. ابن الأَعرابي: تَأَنَّى إِذا رَفَق. وآنَيْت وأَنَّيت بمعنى واحد، وفي حديث غزوة حنين: اختاروا إِحدى الطائفتين إِمَّا المال وإِمّا السبي وقد كنت استَأْنَيْتُ بكم أَي انتظرت وتربَّصت؛ يقال: آنَيْت وأَنَّيْت وتأَنَّيْت واسْتَأْنَيْتُ. الليث: يقال اسْتَأْنَيتُ بفلان أَي لم أُعْجِله. ويقال: اسْتأْنِ في أَمرك أَي لا تَعْجَل؛ وأَنشد: اسْتأْن تَظْفَرْ في أُمورِك كلها، وإِذا عَزَمْتَ على الهَوى فتوَكلِ والأَناة: التُّؤَدة. ويقال: لا تُؤنِ فُرْصَتَك أَي لا تؤخرها إِذا أَمْكَنَتْك. وكل شيء أَخَّرته فقد آنَيْتَه. الجوهري: آناه يُؤنِيه إِيناء أَي أَخَّره وحَبَسه وأَبطأَه؛ قال الكميت: ومَرْضوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخِ طاهِياً عَجِلْتُ إِلى مُحْوَرِّها، حين غَرْغَرا وتَأَنَّى في الأَمر أَي تَرَفَّق وتَنَظَّرَ. واسْتأْنَى به أَي انتظر به؛ يقال: اسْتُؤْنيَ به حَوْلاً. ويقال: تَأَنَّيْتُكَ حتى لا أَناة بي، والاسم الأَناة مثل قناة؛ قال ابن بري شاهده: الرِّفْقُ يُمْنٌ والأَناةُ سَعادةٌ وآنَيْتُ الشيءَ: أَخَّرته، والاسم منه الأَناء على فَعَال، بالفتح؛ قال الحطيئة: وآنَيْتُ العَشاءَ إِلى سُهَيْلٍ، أَو الشَّعْرى، فطال بِيَ الأَناء التهذيب: قال أَبو بكر في قولهم تَأَنَّيْتُ الرجل أَي انتظرته وتأَخرت في أَمره ولم أَعْجَل. ويقال: إِنَّ خَبَر فلان لَبَطيءٌ أَنِيٌّ؛ قال ابن مقبل: ثم احْتَمَلْنَ أَنِيّاً بعد تَضْحِيَةٍ، مِثْل المَخارِيف من جَيْلانَ أَو هَجَر (* قوله «قال ابن مقبل ثم احتملن...» أورده ياقوت في جيلان بالجيم، ونسبه لتميم بن أبي، وقال أنيّ تصغير إنى واحد آناء الليل). الليث: أَنَى الشيءُ يَأْني أُنِيّاً إِذا تأَخر عن وقته؛ ومنه قوله: والزادُ لا آنٍ ولا قَفارُ أَي لا بطيء ولا جَشِبٌ غير مأْدوم؛ ومن هذا يقال: تَأَنَّى فلان يَتَأَنَّى، وهو مُتَأَنّ إِذا تَمَكَّث وتثبت وانتظر. والأَنَى: من الأَناة والتُّؤَدة؛ قال العجاج فجعله الأَناء: طال الأَناءُ وَزايَل الحَقّ الأَشر وهي الأَناة. قال ابن السكيت: الإِنَى من الساعات ومن بلوغ الشيء منتهاه، مقصور يكتب بالياء ويفتح فيمدّ؛ وأَنشد بيت الحطيئة: وآنَيْتُ العَشاءَ إِلى سُهَيْل ورواه أَبو سعيد: وأَنَّيْت، بتشديد النون. ويقال: أَنَّيْتُ الطعامَ في النار إِذا أَطلت مكثه، وأَنَّيْت في الشيء إِذا قَصَّرت فيه. قال ابن بري: أَنِيَ عن القوم وأَنَى الطعامُ عَنَّا إِنىً شديداً والصَّلاةُ أُنِيّاً، كل ذلك: أَبطأَ. وأَنَى يَأْنِي ويَأْنى أَنْياً فهو أَنِيٌّ إِذا رَفَقَ. والأَنْيُ والإِنْيُ: الوَهْنُ أَو الساعة من الليل، وقيل: الساعة منه أَيَّ ساعة كانت. وحكى الفارسي عن ثعلب: إِنْوٌ، في هذا المعنى، قال: وهو من باب أَشاوِي، وقيل: الإِنَى النهار كله، والجمع آناء وأُنِيّ؛ قال: يا لَيْتَ لي مِثْلَ شَرِيبي مِنْ نُمِيّْ، وهْوَ شَرِيبُ الصِّدْقِ ضَحَّاكُ الأُنِيّْ يقول: في أَيّ ساعة جئته وجدته يضحك. والإِنْيّْ: واحد آناه الليل وهي ساعاته. وفي التنزيل العزيز: ومن آناء الليل؛ قال أَهل اللغة منهم الزجاج: آناء الليل ساعاته، واحدها إِنْيٌ وإِنىً، فمن قال إِنْيٌ فهو مثل نِحْيٍ وأَنحاء، ومن قال إِنىً فهو مثل مِعىً وأَمْعاء؛ قال الهذلي المتنخِّل:السالك الثَّغْرِ مَخْشِيّاً مَوارِدُه، بكُلِّ إِنْيٍ قَضاه الليلُ يَنْتَعِلُ قال الأَزهري: كذا رواه ابن الأَنباري؛ وأَنشده الجوهري: حُلْو ومرّ، كعَطْفِ القِدْحِ مِرَّتُه، في كل إِنْيٍ قَضاه الليلُ يَنْتَعِلُ ونسبه أَيضاً للمنتخّل، فإِما أَن يكون هو البيت بعينه أَو آخر من قصيده أُخرى. وقال ابن الأَنباري: واحد آناء الليل على ثلاثة أَوجه: إِنْي بسكون النون، وإِنىً بكسر الأَلف، وأَنىً بفتح الأَلف؛ وقوله: فَوَرَدَتْ قبلَ إِنَى صِحابها يروى: إِنَى وأَنَى، وقاله الأَصمعي. وقال الأَخفش: واحد الآناء إِنْوٌ؛ يقال: مضى إِنْيانِ من الليل وإِنْوانِ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي في الإِنَى: أَتَمَّتْ حملَها في نصف شهر، وحَمْلُ الحاملاتِ إِنىً طويلُ ومَضَى إِنْوٌ من الليل أَي وقت، لغة في إنْي. قال أَبو عليّ: وهذا كقولهم جَبَوْت الخراج جِباوة، أُبدلت الواو من الياء. وحكى الفارسي: أَتيته آيِنَةً بعد آينةٍ أَي تارة بعد تارة؛ كذا حكاه، قال ابن سيده: وأُراه بني من الإِنَى فاعلة وروى: وآيِنَةً يَخْرُجْنَ من غامر ضَحْل والمعروف آوِنَة. وقال عروة في وصية لبنيه: يا بَنيّ إِذا رأَيتم خَلَّةً رائعة من رجل فلا تقطعوا إِناتَكم (* قوله «إناتكم» كذا ضبط بالكسر في الأصل، وبه صرح شارح القاموس). وإِن كان الناس رَجُلَ سَوءٍ؛ أَي رجاءكم؛ وقول السلمية أَنشده يعقوب: عَن الأَمر الذي يُؤْنِيكَ عنه، وعَن أَهْلِ النَّصِيحة والوداد قال: أَرادت يُنْئِيك من النَّأْي، وهو البعد، فقدمت الهمزة قبل النون. الأَصمعي: الأَناةُ من النساء التي فيها فتور عن القيام وتأَنٍّ؛ قال أَبو حيَّة النميري: رَمَتْه أَناةٌ، من رَبيعةِ عامرٍ، نَؤُومُ الضُّحَى في مَأْتَمٍ أَيِّ مَأْتَم والوَهْنانةُ نحوها. الليث: يقال للمرأَة المباركة الحليمة المُواتِية أَناة، والجمع أَنواتٌ. قال: وقال أَهل الكوفة إِنما هي الوَناة، من الضعف، فهمزوا الواو؛ وقال أَبو الدُّقَيْش: هي المباركة، وقيل: امرأَة أَناة أَي رَزِينة لا تَصْخَبُ ولا تُفْحِش؛ قال الشاعر: أَناةٌ كأَنَّ المِسْكَ تَحْتَ ثيابِها، ورِيحَ خُزامَى الطَّلِّ في دَمِثِ الرَّمْل قال سيبويه: أَصله وَناةٌ مثل أَحَد وَوَحَد، من الوَنَى. وفي الحديث: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَمَر رجلاً أَن يزوج ابنته من جُلَيْبِيبٍ، فقال حتى أُشاورَ أُمَّها، فلما ذكره لها قالت: حَلْقَى، أَلِجُلَيْبيبٍ؟ إِنِيْه، لا لَعَمْرُ اللهِ ذكره ابن الأَثير في هذه الترجمة وقال: قد اختلف في ضبط هذه اللفظة اختلافاً كثيراً فرويت بكسر الهمزة والنون وسكون الياء وبعدها هاء، ومعناها أَنها لفظة تستعملها العرب في الإِنكار، يقول القائل: جاء زيد، فتقول أَنت: أَزَيْدُنِيه وأَزَيْدٌ إِنِيه، كأَنك استبعدت مجيئه. وحكى سيبويه: أَنه قيل لأَعرابي سكن البَلَدَ: أَتخرج إِذا أَخصبت البادية؟ فقال: أَنا إِنيه؟ يعني أَتقولون لي هذا القول وأَنا معروف بهذا الفعل؟ كأَنه أَنكر استفهامهم إِياه، ورويت أَيضاً بكسر الهمزة وبعدها باء ساكنة، ثم نون مفتوحة، وتقديرها أَلِجُلَيْبيبٍ ابْنَتي؟ فأَسقطت الياء ووقفت عليها بالهاء؛ قال أَبو موسى، وهو في مسند أَحمد بن حنبل بخط أَبي الحسن بن الفُراتِ، وخطه حجة: وهو هكذا مُعْجَمٌ مُقَيَّد في مواضع، قال: ويجوز أَن لا يكون قد حذف الياء وإِنما هي ابْنَةٌ نكرة أَي أَتُزَوِّجُ جُلَيْبِيباً ببنتٍ، يعني أَنه لا يصلح أَن يزوج ببنت، إِنما يُزَوَّجُ مثلُه بأَمة استنقاصاً له؛ قال: وقد رويت مثل هذه الرواية الثانية بزيادة أَلف ولام للتعريف أَي أَلجليبيبٍ الابْنةُ، ورويت أَلجليبيبٍ الأَمَةُ؟ تريد الجارية كناية عن بنتها، ورواه بعضهم أُمَيَّةُ أَو آمِنَةُ على أَنه اسم البنت.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٣
* أ ن ي * * أَنَى * يأتي كرمى يرمي * إنّى * بالكسر أي حان و * أنَى * أيضا أدرك قال الله تعالى ﴿غير ناظرين أناه﴾ وأنى الحميم أيضا أي انتهى حره ومنه قوله تعالى ﴿حميم آن﴾ و * آناءُ * الليل ساعاته قال الأخفش واحدها * إِنّى * مثل معي وقيل واحدها * إنْيٌ * و * إنْوٌ * يقال مضى من الليل إنوان وإنيان و * تأنّى * في الأمر ترفق وتنظر و * اسْتَأنَى * به انتظر به يقال استؤني به حولا والاسم * الأَنَاةُ *
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٦
المدخل: ءنيأَنَى أَنَى I ( n. ac. أَنْي 1 , اِنىً [ 7 ] , أَنَآء [ 22A ] , a. Drew near. b. Became mature; ripened. c. Was backward. أَنَّيَ أَنَّيَ II , a. see I (a) , & ( b ). c. Agreed with. آنَيَ آنَيَ IV , a. Delayed, hindered; deferred. تَأَنَّيَ تَأَنَّيَ V a. [ Fī ], Was careful about, did with precision. b. [ 'Ala ], Was patient with. اِسْتَأْنَيَ اِسْتَأْنَيَ X a. [ Bi or Fī
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٢٬٧٣٢
المدخل: ءنيءني 2.BAB أَنَى - يَأْنِي - آن - الآن أَنَى - يَأْنِي (آنَ - يَئِينُ) - آن - الآن - آناء أَيَّان (أيُّ + آن) آنَ - يَأْني ( أ َأ َنَ - يَأْنِي) + الأمر أو الشيء + لـِ كائن: آن أوانه: ينضج ويجهز ويستوي ويحين وقته: يأتي ويحين الوقت الذي حسب وتقرر سابقاً لأمر أو لشيء: ليكون فيه جاهزاً ومنتهياً وناضجاً وما شابه آن ( أ َأ ْن): على وزن " فـَعـْل"
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٢٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أفك

    الآيات المشتركة: ٩ · Fek alt veya üst çene demektir

  2. جسم

    الآيات المشتركة: ٢ · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir

  3. خلق

    الآيات المشتركة: ٨ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  4. غلم

    الآيات المشتركة: ٣ · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

  5. أله

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. شيأ

    الآيات المشتركة: ١٠ · Şey

  7. صرف

    الآيات المشتركة: ٣ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  8. عقر

    الآيات المشتركة: ٢ · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır

  9. قول

    الآيات المشتركة: ١٧ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  10. طعم

    الآيات المشتركة: ٣ · Yiyecek demektir

  11. مسح

    الآيات المشتركة: ٢ · Mesih

  12. ذكر

    الآيات المشتركة: ٦ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

الآيات التي ورد فيها(٣٦)

  1. نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

    Nerede?

  2. … إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ …

    Nasıl?

  3. … مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ …

    Nasıl?

  4. … عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ …

    Nereden?

  5. قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

    Nasıl?

  6. قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Nasıl?

  7. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Nereden?

  8. … الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    Nasıl?

  9. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Nasıl?

  10. … يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    Nasıl?

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأني
YapıÜçlü (nakıs / edat ve fiil kökü)
Özel DurumSon harfi illetli (lâmü'l-fiil yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerحين, بلغ, نضج
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Bir sürecin nihayetine, kemal noktasına ve pişme veya olgunlaşma vaktine erişmesi
Çekirdek Özet 2Vaktin dolması, gecikmeksizin gereken olgunluğa gelinmesi ve zaman dilimlerinin idraki
Çekirdek Özet 3Zaman, kemal ve dönüşüm eşiğinin tespitiyle her eylemin kendi tabii vaktinde icrası
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca mekanik zaman veya soru edatına indirgenip kemale erme ve olgunluk eşiği boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أنİçten gelen ses, inleme, yavaşlama ve bir halin açığa çıkması; أنا, أنس, أنف köklerinde görülen beliriş ve durulma haliيSürecin akış kazanarak belirli bir kemal noktasına, olgunlaşma veya kaynama eşiğine ve nihai vaktine ulaşmasını ifade eder

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete geçirici ilk itkiyi ve sürecin başlangıcındaki potansiyel gücü simgeler
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBaşlayan sürecin zaman içinde kesintisiz akmasını, canlılığını ve gelişimini temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaSürecin nihai sınıra uzanarak fiili sonuca, kemale ve tutulabilir bir eşiğe varmasını gösterir
أنيBaşlayan ve süreklilik kazanan hareketin nihai hedef noktasına erişip tamamlanmasıBir eylemin veya maddenin tabii süresini doldurarak dönüşüm ve pişme eşiğine vasıl olması hareketini kurar

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYemeğin tam kıvamında pişmesi, suyun kaynama noktasına ulaşması ve bir işin gecikerek olgunlaşma vaktine gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıHutey’e bir beytinde akşam yemeğini Süheyl veya Şi'râ yıldızının doğuşuna kadar geciktirdiğini ve bekleme süresinin uzadığını şu mısra ile dile getirir: وآنَيْتُ العِشاء إلى سُهَيلٍ / أو الشِّعْرَى فطال بيَ الأَنَاءُ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber cuma günü cemaatin omuzlarından atlayarak öne geçen kimseye geç kalışını ve vakti geciktirişini belirtmek üzere şu hitapta bulunmuştur: رأيتك آذَيْتَ وآنَيْتَ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça أني kökü, Sami dil ailesinde zaman, bekleme, bir vaktin dolması ve nihai sınıra ulaşma semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı fonetik ve anlamsal damara bağlanan אנה (anah) kökü vaktin denk gelmesi, vuku bulma ve fırsatın olgunlaşması yönünü taşırken; Süryanicede yer alan türevler gecikme, bekleme ve sabırla bir vaktin beklenmesi manalarını korur. Akadca metinlerde tespit edilen "enû" biçimleri ise zamanın geçişi, bir durumun değişmesi ve vaktin tahakkuk etmesiyle ilişkilidir. Kökün ana Sami katmanındaki çekirdeği, nesnelerin veya durumların kendilerine takdir edilen tabii gelişim süresini tüketip dönüşüm eşiğine (maturation/culmination) varmasıdır. Arapçada bu çekirdek hem ısının son haddine varması (kaynar su / pişmiş yemek) hem de zamanın parçalara ayrılarak olgunluk noktalarının idrak edilmesi biçiminde derinleşmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأني kökünden türeyen fiil, isim ve edat dizgesiYemeğin pişmesi, suyun kaynaması, zamanın gelmesi ve ağırbaşlılık (teennî) anlamları arasında somuttan soyuta organik bir geçiş bulunurKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אנה, Süryanice ve Akadca paralel formlarZamanın olgunlaşması, fırsat ve değişimin gerçekleşme anı gibi ortak kavramsal çekirdek paylaşılırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zaman ve olgunlaşma kökleriDoğu ve Kuzey Afrika kollarında sürenin dolması ve bekleme eksenli arkaik paralellikler muhtemel düzeydedirMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أنيAnlamlıVaktin gelmesi, kemale ermeHedef kök; olgunlaşma, pişme, zaman eşiği ve teennîKur'an'da geçer
أينAnlamlıMekân ve yorgunluk haliVakit ve mekân tespiti; aynı zamanda yorulup takatten düşmeKur'an'da geçer
نأيAnlamlıUzaklaşmak, mesafe koymakFiziksel veya manevi olarak bir şeyden geri durup uzaklaşmaKur'an'da geçer
نيأAnlamlıÇiğ kalmak, pişmemekEtin veya yemeğin pişmemesi; hedef kökteki pişmenin zıddıKur'an'da geçmez
يأنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde müstakil bir kullanım alanı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez
ينأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde müstakil bir kullanım alanı tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أنيMerkezKemal, olgunlaşma ve zaman eşiğiSürecin tabii sınırına erişip dönüşüm noktasına ulaşmasıPişme, kaynama, vaktin dolması
حينKomşuBelirli bir zaman dilimiVaktin kendisine ve süresine odaklanır, kemale erme zorunluluğu taşımazTakdir edilen süre ve vakit
بلغKomşuSona ve hedefe ulaşmaBir mesafeyi, yaş sınırını veya hedefi tüketip oraya varmayı bildirirSona erme ve hedefe vasıl olma
نضجKomşuPişme ve biyolojik olgunlukYalnızca meyvenin veya etin hararetle olgunlaşmasını anlatırMaddi pişme ve kemal
عجلZıtAcele etme, vaktinden önce davranmaOlgunlaşma eşiğini beklemeden süreci erken sonlandırmaya kalkışmaSabırsızlık ve zamansız müdahale

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأنيVaktin kemale ermesi, olgunluk eşiğiMaddi ve manevi süreçlerin nihai dönüşüm noktasına varmasıKesin
Latincematuritas, opportunitasOlgunluk, tam vaktinde olmaSürecin kemale ermesini karşılar ancak kaynama hararetini dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceculmination, ripeness, critical momentZirveye ulaşma, olgunluk, kritik eşikVaktin gelmesi ve kemal anını verir; teennî ve vakar boyutunu eksik bırakırGüçlü
AlmancaReifezeit, Fälligkeit, SiedepunktOlgunlaşma zamanı, vade, kaynama noktasıSürecin dolmasını ve dönüşüm eşiğini tam yansıtırGüçlü
Fransızcamaturité, échéanceOlgunluk, vadenin gelmesiZamanın dolması ve hazır oluşu karşılar; hararet boyutunu kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ألم يأنVaktin dolması ve gelmesiKalplerin Allah'ın zikrine saygıyla yumuşama zamanının geldiğini hatırlatan uyarı bağlamı (Hadîd 57:16)
إناهYemeğin tam pişmesi ve kıvamıZiyafet adabında yemeğin pişme vaktini gözetmeksizin erkenden gelip beklemeyi nehyeden bağlam (Ahzâb 33:53)
آنية / آنSon dereceye varmış hararetCehennem azabında kaynama derecesinin son noktasına ulaşmış su ve kaynak tasviri (Rahmân 55:44, Gâşiye 88:5)
آناءGecenin muayyen vakitleriGecenin ibadet, kıyam ve secde ile ihya edilen dönüşüm ve olgunluk saatleri (Âl-i İmrân 3:113, Tâhâ 20:130)
أنّىSoru ve keyfiyet edatıHayret, imkân, yön ve keyfiyet bildiren soru bağlamları (Bakara 2:259, Âl-i İmrân 3:37)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel, vakit ve ceza kemaliİlahi takdirin tehir veya takdim edilmeksizin tam vaktinde tahakkuku ve uhrevi azabın nihai şiddetiTakdir edilen olgunluk ve nihayet anı
FıkıhVakit, ziyafet adabı ve kaplar (âniye)İbadet vakitlerinin girişi, davet vaktine riayet ve altın/gümüş kapların kullanım hükmüBelirlenmiş vaktin idraki ve kap hükmü
Tefsir"Ânâü'l-leyl" ve "Elem ye'ni" tefsiriGecenin hangi saatlerinin teheccüde tahsis edildiği ve imanda sebat vaktinin gelişiVaktin kemali ve gafletten uyanış eşiği
HadisTeennî ve hilm faziletiAceleciliğin şeytandan, teennî ve vakarın ise Allah'tan olduğunun beyanıDüşünerek hareket etme ve ağırbaşlılık

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbi uyanış ve ibadet ritmiManevi olgunlaşma eşiğiZamanı ibadet ve tefekkürle kıymetlendirmeMüminin kalbinin huşû vaktine ermesi ve gecenin olgun saatlerini ihya etmesiKesin
İlmiMaddenin faz değişimi ve kritik noktaKaynama ve doygunluk eşiğiSistemin durum değişimini belirlemeMaddenin veya bilginin birikim neticesinde yeni bir niteliğe sıçradığı anGüçlü
SiyasiToplumsal ıslahat ve kriz yönetimiTarihsel olgunluk ve teennîKararların aceleye getirilmeden zamanında alınmasıErken veya geç müdahalenin yıkım getirdiği süreçlerde vaktin tam gözetilmesiGüçlü
İktisadiYatırımın dönüşü ve vade olgunluğuVade kemali ve hasat zamanıÜretim süreçlerinin tabii olgunluğuna erişmesiSermaye ve emeğin kâr veya semere verecek olgunluk eşiğini bekleme gereğiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik kaynama eşiği ve kritik faz geçişiBir sıvının sıcaklığının sürekli artarak nihayetinde buharlaşma fazına geçtiği Tc kritik dönüşüm noktasıKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik kırılma ve olgunlaşma eşiğiToplumsal olaylarda hoşnutsuzluğun veya bilincin birikerek devrimsel veya reformist bir dönüşüm eşiğine varmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sıradan bir soru edatı ("nasıl/nereden") veya basit bir saat mefhumuna indirgenerek ele alınması
Kur'an içi daha geniş anlamBir sürecin, kalbi durumun, maddenin veya zamanın mutlak olgunluk ve kemal noktasına erişmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki zaman vurgusunun mekanik bir saate indirgenmesi sonucu kalplerin huşû eşiğinin ve ilahi uyarının ontolojik derinliğinin kavranamaması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık nizamında her eylemin, hükmün ve manevi dönüşümün bir pişme ve kemal eşiği bulunduğunu, aceleciliğin nizamı bozduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin manevi uyanışını talep eden hitaplarda, ziyafet ve muaşeret adabında, cehennem tasvirlerinde ve gece ibadeti bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülüklerin zamandan ve psikolojik olgunluktan bağımsız mekanik kurallar olduğu zannını yıkarak her emrin bir olgunluk vaktine dayandığını bildirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSuyun kaynama noktasına gelmesi, yemeğin ateş üzerinde tam kıvamında pişmesi ve vaktin son sınırına ulaşması.
  • Soyut anlamBir hâlin, duygunun veya nizamın tedrici olarak olgunlaşarak niteliksel bir değişim ve dönüşüm eşiğine varması.
  • Sistematik karşılıkSürecin tabii akışında biriken enerjinin kritik seviyeye ulaştığı anı gösteren faz dönüşüm ve olgunluk parametresi.
  • LaTeX modeliE(t)=θ(t−τ)⋅ΔΨ
  • LaTeX açıklamasıModelde t zamanı ve birikim sürecini, τ kökün temsil ettiği nihai olgunlaşma ve kemal eşiğini (ân/inâ), θ bu eşiğe ulaşıldığında sıfırdan bire sıçrayan basamak fonksiyonunu, ΔΨ ise pişme, kaynama veya kalbi dönüşüm neticesinde meydana gelen durum ve faz değişimini temsil eder. Formül, eşik aşılmadıkça dönüşümün gerçekleşmeyeceğini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا