بوأ
ب - و - أ
جذر- الورود: ١٧
- الآيات: ١٦
- الصيغ: ١٣
- المعاجم: ١١
Bve bye’den dönüşmüştür. Bey bilekten sonraki el, el atmak hazırlamak anlamındadır. Bir de vurmak, çarpmak anlamında kullanılmaktadır. Dağdaki arı kovuğudur.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: بوء
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bve bye’den dönüşmüştür. Bey bilekten sonraki el, el atmak hazırlamak anlamındadır. Bir de vurmak, çarpmak anlamında kullanılmaktadır. Dağdaki arı kovuğudur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٦٠٦باب اللفيف من الباء
ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات
بوأ:
الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة:
طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
باب اللفيف من الباء ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات بوأ: الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة: طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ وقال: وُبوِّئت في صميم معشرها فتمّ في قومها مبُـوَّؤُهـا والمباءةُ: مَعْطِنُ الإبِل، حيث تناخ في الموارد، يقال: أبأنا الإبل إباءة، ممدودة، أي: أنخنا بعضها إلى بعض، قال: حليفان بينهمـا مِـئْرةٌ يُبِيئان في عَطَنٍ ضيّق ويروى: يبوءان، أي: ينزلان، والمئرةُ: العداوة. وقال: لهم منزل رحب المباءة آهلُ ويقال: إنّ فلانا لبَواءٌ بفلان، أي: إن قتل به كان كفوا.. وأبأت بفلان قاتله، إذا قتلته به، واستبأتهم قاتل أخي، أي: طلبت إليهم أن يقيدوه، واستبأته مثل: استقدت به، قال: فإِن تقتلوا منّا الوليد فإِنّنـا أبأنا به قتلى تذلّ المعاطسا وقال زهير: فلم أر معشراً أسروا هَدِيّا ولم أرَ جارَ بيتٍ يستبـاءُ والبَواءُ في القَوَد، تقول: اقتل هذا بقتيلك فإِنه بَواءٌ به، أي: هو يُعادلُه في الكفاءة، قال: فقلت لهم: بُوءُوا بعمرو بن مالك ودونَكَ مشدودَ الرّحالة مُلجَمـا يعني: فرساً. والبَواء: المِثْل، تقول: دونك هذا فخذه بواء، وقال أبو الدُّقَيْش: العرب تقول: كلّمناهم فأجابونا عن بواءٍ واحد، أي: أجابونا جوابا واحداً. وتقول: هم في هذا الأمر بواء سواء، أي: أكفاء نُظَراء. وبوّأت الرّمح نحو الفارس، إذا قابلته فسدّدت الرّمح نحوه. وأُبِيَ فلان بفلان، أي: قتل به، قال الشّاعر: ألا تنتهي عنّا ملوكٌ وتتّقى مَحارِمَنا لا يُبْأءُ الدَّمُ بالدَّمِ ويُرْوَى: لا يَبؤُؤُ الدّمُ بالدّمِ، أي: حِذارَ أن تبوء دماؤهم بدماء من قتلوه. وقيل: تباوأتْ، أي: توازنت واستوت. وباء بإِثمي، أي: استولى عليه. ويُقال: باء فلانٌ بدم فلانٍ، إذا أقرّ به على نفسه، واحتمله طوعاً علما بوجوبه. وباء فلانٌ بذنبه، إذا احتمله كرهاً لا يَستطيعُ دَفْعَه عن نفسِهِ فقد باء به كما باءتِ اليهودُ بالغضب من الله.. وباء فلانٌ من أمرِه هذا بما عليه وماله. والأَبْواءُ: موضع. بوو: البوّ، غير مهموز: جِلْدُ حوُارٍ يُحْشَى تِبناً فتعطفُ عليه النّاقةُ. والرّمادُ: بوّ الأثافي. بأو: البأوُ: من الزّهو والافتخار والكِبر.. بَأَى يَبأَى فلانٌ على أصحابه بَأْواً شديداً، قال: إذا ازدهاهم يومُ هَيْجا أَكْمَخُوا بأوا ومدْتهم رجالٌ شُمَّخُ أكمخوا، أي: رفعوا رؤوسَهم من الكبر. بأبأ: البأبأة: قولُ الإنسانِ لِصاحبه: بأبي أنت، ومعناه: أفديك بأبي، ويشتقّ من ذلك فِعل، فيقال: بَأْبَأَ به. ومن العرب من يقول: وابأَبا أنت، جعلوها كلمة مبنيّة على هذا التَأسيس. والبأبأة: هدير الفحل، في ترجيعه يتكرار قال رؤبة: بَخبَخَهُ مرّاً ومَرّاً بَأْبَبا البَخْبَخة: هدير الفَحْل دون الكَبْش والتَّيْس، وكذلك البغبغة، وقال: يَسُوقُها أعيس هدّارٌ بِبَبْ يعني: بهذا الهدير. ببب: ببّة: لقب رَجُلٍ من قريش كان كثيرَ اللَّحْم... ويوصف به الأحمق الثّقيل. ويقال: هم ببّان واحد، أي: سواء. وببّان على تقدير فَعلان، ويقال: على تقدير فعّال، والنّون على هذا أصليّة، ولا يُصرّف منه فِعْل، وهو والبأجُ بمعنىً واحد.. وقال عمر بن الخطّاب: لولا أن يكون النّاس ببّانا واحداً لفعلت كذا وكذا. بوب: البابُ: معروف.. والفعلُ منه، التّبويب. والبابةُ في الحُدودِ والحِساب ونحوه: الغاية. والبابة: ثَغْر من ثغور الرّوم. وباب الأبواب: من ثغور الخزر. والبواب: الحاجب. ولو اشتقّ منه فِعلٌ على فِعالة لقيل: بِوابة، بإِظهار الواو، ولا يُقلَبُ ياءً، لأنّه ليس بمصدرٍ مَحْض، إنّما هو اسمٌ. وأهْلُ البَصْرةِ في أَسْواقهم يُسَمُّون السّاقي الذّي يَطُوفٌ عليهم بالماءِ: بيّاباً. والبأببة: هديرُ الفَحْل، في ترجيعه تكرار له، قال رؤبة: بغبغة مرّاً ومرّا بأببا وبيبةُ: اسمٌ، قال: نَدَسْنا أبا مندوسة القين بالقنا ومارَ دمٌ من جارِ بيبةَ ناقع وبالبحرين موضعٌ يُعْرَفُ ب بابين، وفيه يقول قائلُهم: إنّ ابن بُورٍ بين بابين وجَمّ والبَوْباة: الفَلاة، وهي: المَوْماةُ. بيي: في مثلٍ تضربه العرب: هيّ بن بيّ، ومنهم من يقول: هيّان بن بيّان، وهو بمنزلة طامر بن طامر، لا يذكر أَصْلُه وفِعلُهُ. قال أميّة بن أشكر الجندعي: هل لكما في تُراثٍ تَذْهبانِ به إنّ التُراثَ لهّيانَ بـنِ بـيّانِ ويُقال: إنّ هيَّ بنَ بيٍّ من ولد آدم ذهب في وَجْهِ الأرض فلم يُحَسَّ منه عينٌ ولا أثر، وفُقِدَ فذهب مثلاً. وحيّاه اللهُ وبيّاه.. حيّاه: من التّحيّة، وبيّاه: أضحكه وبشّره، قال: بيّا المسافر فاهتَبِلْها فُرصةً واحبُ النّديم وحيّه بسلام أوب: يقال: آب فلان إلى سيفه، أي: ردّ يده إلى سيفه. وآب الغائب يؤوب أوباً، أي: رجع. والأَوْب: ترجيع الأيدي والقوائم في السّير، والفِعْل من ذلك: التّأويب، قال: كأنّ أَوْبَ ذراعيها، وقد عَرِقَتْ وقد تَلَفَّعَ، بالقُورِ، العَساقِـيلُ والأَوْبُ، في قولك: جاءوا من كلّ أوب: أي: من كلِّ وَجْه وناحية. والمؤاوبة: تَباري الرِّكاب في السَّيرْ، قال: وإن تؤاوبْهُ تجده مِئوَيا والتَأويب: من سير اللّيل.. أَوَّبْتُ الإبل تأنيبا، والتّأويبة: مرّة لا غير.. ويقال: التّأويب: سيرُ النّهار إلى اللَّيل. وتقول: لتهنك أوبةُ الغائبِ، أي: إيابُه وجوعه. والمآب: المَرْجِعُ. والمتأَوِّب: الجيّد الأوب، أي: سريعُ الرُّجوع. وآبت الشّمس إيابا، إذا غابت في مآبها، أي: مَغِيبها، قال تبّع: فرأى مَغيبَ الشَّمْس عند مآبها في عينِ ذي خُلُبٍ وثَأْطٍ حَرْمَدٍ أي: أسود. ومآبةُ البئر: حيث يجتمع إليه الماء في وَسَطها، وهي المثابة أيضا. وأب: وَأَبَ الحافر يَئِبُ وَأْباً، إذا انضمّت سنابكه.. تقول: إِنّه لَوَأْبُ الحافِر. وحافِرٌ وَأْبٌ، أي: شديدٌ. وتقول: لم يتَّئِبْ فلانٌ أن يَفْعَلَ كذا، أي: لم يقبض... والذِّمِّيُّ لا يتَّئِبُ أن يكفّر لمسلم مهيب ونحوه، قال: إذا دعاها أَقْبَلَتْ لا تَتَّئِبْ وبأ: الوباء، مهموز: الطّاعون، وهو أيضاً كلّ مَرَض عامّ، تقول: أصاب أهل الكورة العام وباء شديد.. وأرضٌ وَبِئة، إذا كثر مَرْضُها، وقد استوبأتها وقد وَبُؤَت تَوْبُؤُ وَباءةً، إذا كَثُرت أمراضها. أبي: الأَبَى، مقصور: داءٌ يأخذ المَعِز في رُؤُسها، فلا تكادُ تَسلم... أَبِيَتِ العنز تَأْبَى أَبىً شديداً.. وعنزٌ أبية، وتيسٌ أبٍ، قال: فقلت لكنّازٍ تحـمّـل فـإِنّـه أَبىً لا أظنّ الضّأنَ منه نَواجيا وأَبَى فلانٌ يأَبَى إِباءً، أي: ترك الطّاعةَ، ومالَ إلى المعْصِيةِ، قال الله عزّ وجل: "فكذّب وأبَى".. ووَجْهٌ آخر: كلّ من ترك أمراً وردّه، فقد أَبَى. ورجلٌ أبيّ: ذو إباء، وقوم أَبِيّونَ وأُباةٌ، خفيف، قال: أبيّ الضّيم من قومٍ أُباة أبو: أَبَوْت الرّجل آبوه، إذا كنت له أباً. ويقال: فلانٌ يأبُو هذا اليتيم إباوةً، أي: يغذوه، كما يغذو الوالدُ وَلَدَهُ. ويُقالُ في المثل: لا أبا لك كأنّه يمدحه. وتصغير الأب: أُبَيٌّ، وتصغير الآباء على وجهين: فأجودهما: أُبَيُّون، والآخر: أُبيّاء لأنّ كل جماعة على أفعال فإِنّها تصغّر على حدّها. والأُبُوّة: الفِعل من الأب، كقولك: تأبّيت أباً، وتبنيّت ابناً وتأمَّمْتَ أمّاً. وفلانٌ بيّن الأُبُوَّةِ والبُنوّة والأمومةُ. ويجز في الشِّعر أن تقول: هذان أباك، وأنت تريد أباك وأمّك. ومن العرب من يقول: أبوّتنا أكرمُ الآباء، يجمعون الأب على فُعُولة، كما يقولون: هؤلاء عُمُومتنا وخُؤُولتنا. ومنهم من يَجْمَعُ الأبَ: أَبِين قال الرّاجز: أقبل يَهوِي من دُوَيْن الطِّربالْ وهو يُفَدَّى بالأَبِينَ والخالْ وتقول: هم الأبون، وهؤلاء أبوكم، يعني: آباؤكم. والإبةُ: الخِزْيُ، قال ذو الرّمّة: إذا المَرَئيُّ شبّ له بناتٌ عَصَبْن برأسِهِ إِبةً وعارا تم اللفيف من الباء بحمد الله ومنه، وبتمامه تم باب الباء ولا رباعي له ولا خماسي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٧٢المباءة: منزل القوم في كل موضع، ويسمى كِناس الثور الوحشي: مباءةً، وكذلك مَعطِن الإِبل. وتبوَّأْتُ منزلاً؛ أي نزلتُه، وبوَّأت للرجل منزلاً وبوّأته منزلاً بمعنى، أي هيَّأته ومكَّنت له فيه. واستباءه، أي اتَّخذه مباءة. وهو بِبيئَةِ سَوء، أي بحالة سوء، وإنه لحسن البيئة.
وبوَّأت الرمح نحوه، أي سدَّدته نحوه. وَأَبَأْتُ الإِبل: رددتها إلى المباءة، وَأَبَأْتُ على فلان ماله، إذا أَرَحْتَ عليه إبله أو غنمه.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٬٤٧٧(باب الباء والواو وما معهما في الثلاثي)
(بوأ) الباء والواو والهمزة أصلان: أحدُهما الرُّجوع إلى الشيءِ، والآخر تساوِي الشّيئين.
فالأوّل الباءَة والمباءَة، وهي مَنزلة القوم، حيثُ يتبوّؤُون في قُبُلِ وادٍ [أ]و سَنَدِ جبل. ويقال قد تبوَّؤوا، وبوّأهم اللهُ تعالى مَنْزِلَ صِدْق. قال طرفة:
طيّبُو البَاءةِ سهلٌ ولَهُمْ *** سُبُلٌ إنْ شِئْتَ في وَحْشٍ وَعِرْ([1])وقال ابن هَرْمَة:
وبُوِّئَتْ في صَمِيم
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٦٤ب و أ
بوأك الله مبوأ صدق.
وتبوأ فلان منزلاً طيباً.
ونزلوا في مباءتهم وباءتهم.
وأناخوا إبلهم في مباءتهـا وهـي معطنهـا.
وبنـو فلـان تبـوء عليهـم إبـل كثيـرة أي تـروح.
وأباء الله عليكم نعماً لا يسعها المراح.
وبوأت الرمح نحوه: سددته.
قال: بوأته الرمح شرراً ثـم قلـت لـه هذي المروءة لا لعب الزحاليق وهـم أكفـاء سواء ودماؤهم بواء.
وباء فلان بفلان: صار كفاً له.
وأبأت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٣٥٨باءَ إِلى الشيء يَبُوءُ بَوْءاً: رَجَعَ. وبُؤْت إِليه وأَبَأْتُه، عن ثعلب، وبُؤْته، عن الكسائي، كأَبَأْتُه، وهي قليلة.
والباءة، مثل الباعةِ، والباء: النِّكاح. وسُمي النكاحُ باءةً وباءً من المَباءة لأَن الرجل يَتَبَوَّأُ من أَهله أَي يَسْتَمْكِنُ من أَهله، كما يَتَبَوَّأُ من دارِه. قال الراجز يصف الحِمار والأُتُنَ: يُعْرِسُ أَبْكاراً بها وعُنَّسا، أَكرَمُ عِرْسٍ، باءةً، إِذ أعْرَسا وفي حديث النبي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٣* ب و أ * * تَبَوّأَ * منزلا نزله و * بَوَّأَ * له منزلا و * بَوَّأَهُ * منزلا هيأه ومكن له فيه و * البَوَاءُ * بالفتح والمد السواء يقال دم فلان بواء لدم فلان إذا كان كفؤا له وفي الحديث ﴿أمرهم أن * يَتَباءَوْا *﴾ والصحيح أن * يَتَبَاوَءُوا * بوزن يتقاولوا و * بَاءُوا * بغضب من الله رجعوا به وكذا * باءَ * بإثمه من باب قال وتقول باء بحقه أقر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٢٩٦باء إليه: رجع، ومنه قوله تعالى: وباءوا بغضب من الله قال الأخفش: أي رجعوا، أي صار عليهم أو انقطع، وفي بعض النسخ بالواو بدل أو بؤت إليه وأبأته وهذه عن ثعلب وبؤته عن الكسائي وهي قليلة. والباءة بالمد والباء بحذف الهاء، والباهة، بإبدال الهمزة هاء، والباه بالألف والهاء، فهذه أربع لغات بمعنى النكاح لغة في الباءة، وإنما سمي به لأن الرجل يتبوأ من أهله، أي يستمكن منها كما يتبوأ من داره، كذا في العباب
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٬٣٥٢بَآءَ اـِلَيْهِ
1 بَآءَ اـِلَيْهِ بآء اليه بآء الية , (M, Mgh, * Msb, * K,) aor. يَبُوْءُ, (M, Mgh, Msb,) inf. n. بَوْءٌ, (M, Mgh,) He returned, went back, or came back, (M, Mgh, Msb, K,) to it, (M, K, *) namely, a thing: (M:) or he withdrew [from a person or persons, or a place,] to it, or him; or, perhaps, he made himself solely and peculiarly a companion, or an associate, to him, or it; syn.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٨٦المدخل: بوءبَآءَ
بَآءَ ( w ) U ( n. ac. بَوْء )
a. [ Ila ], Returned to.
b. [ Bi & Ila ], Brought back to.
c. [ Bi ], Confessed.
بَوَّأَ
بَوَّأَ II
a. [ Bi ], Stopped, halted at, lodged, stayed in.
b. Lodged.
أَبْوَأَ
أَبْوَأَ IV ,
a. brought back.
b. Lodged.
تَبَوَّأَ
تَبَوَّأَ V
a. [ acc. or Bi ], Entered into, took possession of.
تَبَاْوَأَ
تَبَاْوَأَ VI ,
a. Was equal, equivalent;
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣١٬٩٥٩المدخل: بوءبوء
بَاءَ - يَبُوْءُ - بَوَّأَ - يُبَوِّئُ - َبَوَّأَ- يَتَبَوَّأُ
باءَ - يَبُوْءُ + المكان أو الأمر+ لـِ كائن: يتعَيَّن ويتحدد له المكان أو الأمر الخاص به: يتحدد ويتقرر المرجع المكاني أو الأمري الخاص به: يتعين ويتقرر ويتحدد المكان أو الأمر الذي يعتبر مرجعاً خاصاً لازماً يرجع إليه لأخذ الأمر والتوجه والانطلاق منه في كل مرة.
باءَ - يَبُوْءُ
الصيغ(١٣)
- بَاءَYerleşti(فَعَلَ)×٢
- بَوَّأْنَاYerleştirdik(فَعَّلْنَا)×٢
- لَنُبَوِّئَنَّهُمْKesinlikle onları yerleştireceğiz(لَنُفَعِّلَنَّهُمْ)×٢
- وَبَاءُواVe yerleştiler(وَفَعَلُوا)×٢
- تَبَوَّءُواYerleştiler(تَفَعَّلُوا)×١
- تَبَوَّأَاİkiniz yerleşin(تَفَعَّلَا)×١
- تَبُوءَSen yerleşirsin(تَفْعُلَ)×١
- تُبَوِّئُYerleştirirsin(تُفَعِّلُ)×١
- فَبَاءُواHemen yerleştiler(فَفَعَلُوا)×١
- مُبَوَّأَYerleştirmek(مُفَعَّلَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٥ (الإجمالي: ١٦٢)
- غضب
الآيات المشتركة: ٤ · Kızgınlık
- مصر
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük şehir demektir
- أجر
الآيات المشتركة: ٤ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ٤ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- بيت
الآيات المشتركة: ٣ · Beyt ev demektir
- بصل
الآيات المشتركة: ١ · Soğan demektir
- بقل
الآيات المشتركة: ١ · Bakla
- حوز
الآيات المشتركة: ١ · Birleşen
- سهل
الآيات المشتركة: ١ · Sehl, ova demektir
- عدس
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun mercimeği
- فوم
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun sarmısağı
- قثأ
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun salatalığı
الآيات التي ورد فيها(١٦)
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Yerleşti
وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Yerleşti
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بوأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mutebâr / ecvef-i vâvî ve mehmûzül-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثوب, نزل, أوب |
| Zıt Kök | ظعن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere dönüp yerleşmek, karargâh edinmek ve iki şeyin birbiriyle denk/hizalı hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın fiilinin ve niyetinin sonucunu yüklenerek ona dönmesi veya ilahi lütufla layık olduğu güvenli bir mekâna/yurda yerleştirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Amel ile ceza/mükâfat arasındaki tam ontolojik ve ahlaki denklik; varoluşsal yurtlanma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «oturmak/iskân etmek» veya sadece «dönmek» sayıp, içerdiği karşılıklı denklik (kifâet/bavâ'), yöneliş ve amelin sorumluluğuyla bizzat yüzleşme nüansını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بو | Bir sınıra yönelme, bir alanın içine çekilme veya bir açıklıkta toplanma; nitekim geçiş ve sınır açıklığı anlamında بوب ve bir yerde hareketsiz kalıp işlevsizleşme anlamında بور köklerinde de bu sınırlı alan ve duraklama karakteri görülür | أ | Çekirdeğin işaret ettiği yöneliş ve toplanma hareketine hemzenin getirdiği ani duruş, kesin tespiti ve tam temas niteliği eklenmiş; böylece hareket soyut bir yönelişten kesin bir konaklama, denklik ve sonucun kişiye tam intibak etmesi haline dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış güvenli alan | Kişinin sığındığı, içine girdiği, emniyet bulduğu veya yerleştiği içsel ve fiziksel mekânı temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, süreklilik sağlama | Birey ile mekân veya eylem ile onun karşılığı arasındaki kopmaz bağı, raptetmeyi ve irtibatı kurar. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, yönelme, ilk hamle | Hareketi başlatan iradi gücü, doğrudan bir hedefe kilitlenmeyi ve hedefe varıştaki kesin duruşu ifade eder. |
| بوأ | Çadırın kazıkla sabitlenip emniyetli bir sığınağa dönüştürülmesi ve kişinin yöneldiği hedefle tam irtibatlanması | Dağınık ve devingen unsurların bir sınır içine çekilerek karargâha kavuşturulması, kişinin yöneldiği akıbete veya mekâna tam olarak bağlanıp denklenmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Develerin su başından döndükten sonra topluca çöktürüldüğü ağıl ve dinlenme yeri (el-mebâe); kabilenin vadi ağzında veya dağ eteğinde yurt tutması; mızrağın hedefe dosdoğru hizalanıp nişan alınması (tebvîü'r-rumh) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü'bnu'l-Abd bir beytinde kavminin sığınağının ve konaklama yerinin nezahetini överken kökü şöyle kullanır: طَيِّبُو البَاءَةِ سَهْلٌ وَلَهُمْ / سُبُلٌ إِنْ شِئْتَ فِي وَعْثٍ وَعِرْ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Herme'nin şiirinde soylu bir kadının kabilesi içindeki yerleşik konumu tasvir edilirken kök şu şekilde yer alır: وَبُوِّئَتْ فِي صَمِيمِ مَعْشَرِهَا / فَتَمَّ فِي قَوْمِهَا مُبَوَّؤُهَا |
المصدر Lisânü'l-Arab; Mekâyîsü'l-Luğa; Kitâbü'l-ʿAyn; Esâsü'l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بوأ kökü, Sami dil ailesinde yerleşme, geri dönme, bir barınağa girme ve iki şeyin birbiriyle karşılaşarak denklenmesi ana ekseni üzerinde şekillenir. İbranicede bo' (בוא) kökü «gelmek, girmek, varmak, içeri adım atmak» anlamıyla en temel hareket fiillerinden biridir ve bir yere intikal edip orada bulunmayı anlatır. Fenike ve Ugarit metinlerinde de benzer şekilde içeri girme ve bir hedefe ulaşma işlevini yüklenir. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde bâ'a fiili «girmek, içeri süzülmek» manasını korur. Arapçada ise kök, sırf fiziksel bir «gelme/girme» hareketinden öteye geçerek iki semantik çatala ayrılmıştır: İlki yönelinen yerin bir yurt ve karargâh haline gelmesi (mebâe, tebevve'), ikincisi ise bir eylemin failine dönüp ona tam denk gelmesi, böylece denkliğin (kifâet/bavâ') kurulmasıdır. Kökün İbranicedeki genel hareket anlamı, Arap çöllerinde devenin sığınağı ve kabilenin vadideki yerleşkesiyle somutlaşarak varoluşsal bir sığınma ve karşılıklılık kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; HALOT; Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بوأ kökünden türeyen mebâe, tebevve', bavâ' | Fiziksel barınma ve ağıla dönüş anlamından, amel ve sorumluluğu yüklenip onunla denkleşerek dönme anlam alanına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בוא (bō / bā'), Ugaritçe bw', Ge'ez bâ'a | «İçeri girmek, varmak, gelmek» ilksel Sami eyleminin Arapçada ikamet, denklik ve sığınma nüanslarıyla özelleşmesidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak hareket matrisi | Veri bulunamadı | Muhtemel |
المصدر Gesenius Hebrew Lexicon; David Cohen; Mekâyîsü'l-Luğa.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بوأ | Anlamlı | Dönmek, yerleşmek, denk olmak | Kişinin bir mekâna yerleşmesi veya fiilinin sonucuna denk olarak geri dönmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بأو | Anlamlı | Böbürlenmek, kibirlenmek | İnsanın kendini üstün görüp başkalarına karşı büyüklük taslaması (el-be'v) | Hedef kökle anlam zıtlığı taşır; Kur'an'da geçmez |
| وبأ | Anlamlı | Veba, salgın, havanın ağırlaşması | Bir yerin havasının bozulup yaşanmaz ve ölümcül hale gelmesi (el-vebâ) | Mebâenin (sağlıklı barınak) zıddı olan bozuk ortam; Kur'an'da geçmez |
| وأب | Anlamlı | Geniş olmak, utanmak, öfkelenmek | Kabın geniş ve derin olması; öfkeden veya utançtan içine çekilmek | İçine alma ve çekilme yönüyle ortak alan; Kur'an'da geçmez |
| أبو | Anlamlı | Babalık, asıl, kaynak | Bir şeyin üremesine, yetişmesine kaynaklık eden ata, köken ve sahip | Güvenli barınak ve hami olma fikriyle örtüşür; Kur'an'da geçer |
| أوب | Anlamlı | Dönüp gelmek, rücu etmek | Ayrılınan yere veya hedefe yönelerek geri dönüş yapmak (el-evbe, meâb) | بوأ kökünün «rücu» boyutuyla doğrudan anlamsal ikizidir; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بوأ | Merkez | Dönmek, yerleşmek, denklenmek | Bir amelin sorumluluğuyla dönüp onunla eşitlenmeyi veya uygun bir mekânı karargâh kılmayı ifade eder. | Hem fiziksel yerleşimi hem de soyut ceza/mükâfat denkliğini cemeder. |
| ثوب | Komşu | Geri dönmek, karşılık almak | Bir eylemin semeresi olarak kişiye geri dönen mükâfat veya bedeldir. | ثوب sonucun kişiye akmasına, بوأ ise kişinin o sonuca bizzat dönüp onunla özdeşleşmesine bakar. |
| نزل | Komşu | İnmek, konaklamak | Yüksekten aşağıya inip bir yerde geçici veya kalıcı olarak durmaktır. | نزل dikey iniş ve konaklamayı anlatırken بوأ uygunluk, hazırlanma ve sığınak edinmeyi vurgular. |
| أوب | Komşu | Rücu etmek, yönelmek | Sürekli ve iradi bir biçimde ilk noktaya veya yaratıcıya yönelişi bildirir. | أوب dönüşün kendisini ve sürekliliğini, بوأ ise dönüşün varıp yerleştiği nihai denklik zeminini belirtir. |
| ظعن | Zıt | Göçmek, yola çıkmak | Bulunulan yerden çadırları toplayıp ayrılmak, göç etmektir. | Karargâh kurup yerleşmenin ve sığınak edinmenin doğrudan zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بوأ | Dönmek, yerleşmek, denk olmak | Amelin sonucuna bizzat dönüp onunla eşitlenmek ve bir yeri güvenli karargâh edinmek | Kesin |
| Latince | Habitare / Incurrere | Yerleşmek / Maruz kalıp üstlenmek | Habitare kökün iskân ve yurtlanma yönünü, incurrere ise bir suçun cezasını üstlenip ona maruz kalma yönünü verir; ikisini aynı anda karşılayan tek bir kök yoktur. | Güçlü |
| İngilizce | To settle / To incur | Yerleşmek / Üzerine çekmek, maruz kalmak | To settle mekânsal karargâhı verir; to incur ise gazap veya günahı üzerine çekip onun dengi haline gelmeyi açıklar. | Güçlü |
| Almanca | Sich ansiedeln / Auf sich laden | Yerleşmek / Üzerine yüklenmek | Ansiedeln güvenli bir alana yerleşmeyi, auf sich laden ise bir günah veya sorumluluğun altına bizzat girmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Établir / Encourir | Yerleştirmek / Uğramak, üstlenmek | Établir sağlam bir zemin inşa edip yerleşmeyi, encourir ise işlenen fiilin kaçınılmaz cezai sonucuna çarptırılmayı karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Collins English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mef'ûlün bih olarak gazap ve günahla kullanımı (بَاءَ بِغَضَبٍ / تَبُوءَ بِإِثْمِي) | Günahı, vebali ve ilahi gazabı yüklenip onun dengi olarak dönmek | Suç işleyen inkârcıların veya haksız yere kan dökenlerin ahiretteki kaçınılmaz akıbeti bağlamı (Bakara 2:61, Mâide 5:29). |
| Mekânın tef'îl babında nesne olması (بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ / وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ) | Bir topluluğu güvenli, elverişli ve şerefli bir yurda yerleştirmek, karargâh sağlamak | İbrahim'e Beyt'in yerinin hazırlanması ve inanan kavimlerin yeryüzünde iktidar ve mesken sahibi kılınması bağlamı (Hac 22:26, A'râf 7:74). |
| Tefe''ül babında kullanımı (تَتَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا / تَبَوَّؤُ الدَّارَ) | İradi olarak kendine yurt edinmek, barınak ve karargâh seçip orayı sahiplenmek | Mısır'da evlerin mescid ve sığınak kılınması ile Medineli Ensar'ın imanı ve şehri yurt edinmesi bağlamı (Yûnus 10:87, Haşr 59:9). |
| Cennet makamı ile kullanımı (لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا) | Salih amellerin dengi ve karşılığı olan ebedi derecelere kavuşturulmak | Sabreden ve tevekkül eden müminlerin hak ettikleri mükâfata erişmeleri bağlamı (Ankebût 29:58). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Adalet ve ceza nazariyesi | Kulun ilahi gazapla dönmesi (bâe bi-gadabin), amelin zatıyla mı yoksa sırf ilahi iradeyle mi cezalandırıldığı meselesi; cezanın amele ontolojik denkliği. | Amel ile ceza arasındaki mutlak adalet ve ayrılmaz irtibat. |
| Fıkıh | Kısas ve diyet hükümleri | Katilin maktule denk sayılması (demühümâ bavâ') kuralı; kısasın ancak hukuki ve şahsi denklik (kefâet) zemininde icra edilebilmesi ilkesi. | Kısasta hayat hakkı ve cezai eşitlik/denklik. |
| Tefsir | Mekân tahsisi ve istihlâf ayetleri | Tebvî' kavramının sadece fiziksel bir konut temini değil, tevhidin yaşanacağı bir hayat alanının (mescid, Medine, Cennet) inşası ve lütfedilmesi olduğu. | Tevhide ve amele uygun meşru varoluş zemini. |
| Hadis | Nikâh ve sülûk edebiyatı | Evliliğe güç yetirme bağlamında geçen el-bâe lafzı; kişinin cinsel ve iktisadi olarak bir aile yuvası kurup barınak temin edebilme iktidarı. | Sorumluluk alma gücü ve meşru aile ocağı kurma ehliyeti. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi sorumluluk ve amellerin karşılığı | Amel-ceza denkliği (Bavâ') | Yükümlülüğün failine intibak etmesi | Kişinin işlediği isyan veya itaatin neticesini sırtlayarak onun tam muhatabı haline gelmesidir. | Kesin |
| İlmi | Bilginin zihinde ve hayatta yerleşmesi | Karargâh kılma / Tesis etme | İlim için emin zemin oluşturma | Bilginin havada kalmayıp sağlam aksiyomlar ve uygulama zeminleri üzerine oturtulmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yeryüzünde iktidar ve yurt edinme | İstihlâf ve istikrarlı egemenlik | Topluma güvenli yurt sağlama | Bir topluluğun tehditlerden arındırılmış, sınırları belirli ve adil bir vatana yerleştirilmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve barınma hakkı | Temel barınak ve geçim gücü (Bâe) | Yaşam alanının güvenceye alınması | Bireyin aile kurabilmesi, mülk edinebilmesi ve ekonomik olarak kendi ocağını idame ettirebilmesidir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (Equilibrium) ve Çekici Havza (Attractor Basin) | Dinamik bir sistemdeki değişkenlerin dış etkiler veya enerji tüketimi sonrasında nihai olarak kararlı bir duruma, dinlenme noktasına veya enerji çukuruna yerleşmesi; sistemin durum vektörünün kendisine denk gelen çekim alanına yönelip orada sabitlenmesi hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki Sorumluluk (Liability) ve Sosyolojik Yurtlanma (Habitation) | Bireyin hukuken kendi fiilinin doğrudan faili ve taşıyıcısı sayılarak kusuruyla eşitlenmesi; sosyolojik olarak ise göçebelik veya belirsizlik halinden çıkıp bir mekânı kimliğin ve kültürün taşıyıcısı olan bir karargâha dönüştürmesidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir gayrimenkul edinme, basitçe bir eve taşınma veya salt fiziki bir dönüş hareketi olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بوأ fiili, fiziksel iskânın ötesinde; ontolojik bir denklik kurmayı, amelin kaçınılmaz vebaliyle bütünleşmeyi (bâe bi-ismî), inananlara tevhidin icra edileceği meşru bir varoluş alanı hazırlamayı (bevve'nâ) ve imanı bizzat bir yurt gibi kuşanmayı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen «gazapla dönme» ifadeleri sıradan bir öfkeye uğrama zannedilir; oysa kişinin kendi ameliyle ilahi gazabın dengi ve taşıyıcısı haline geldiği ahlaki ve hukuki hakikat gözden kaçar. Benzer şekilde yeryüzünde yerleştirilme (tebvî') ayetleri sadece seküler bir iskân gibi okunur, ilahi emanetin ve mesuliyetin zemini olduğu unutulur. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve ceza felsefesindeki mutlak adalet ve denklik ilkesini kurar. Kulun amellerinin havada kaybolmadığını, failin bizzat o amelin vebalini kuşanıp onunla denkleşerek hesap alanına döneceğini bildirir; ayrıca müminlerin yeryüzündeki varoluşlarının tesadüfi değil, ilahi bir hazırlama ve yurtlandırma (tebvî') olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların ve zalimlerin cezayı hak edişlerini anlatan akıbet ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:112, Enfâl 8:16); peygamberlerin ve ümmetlerin yeryüzünde yurt sahibi kılınışını bildiren kıssalarda (Yûnus 10:93, A'râf 7:74) ve Kâbe'nin inşası ile Cennet derecelerini açıklayan ayetlerde (Hac 22:26, Nahl 16:41). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekânı ve barınmayı sadece fiziki bir inşaat olarak gören sığ materyalist bakışı düzeltir; mekânın ancak ahlaki ve ilahi bir meşruiyetle (mübevvee sıdk) emniyetli bir sığınağa dönüşebileceğini vazeder. Ayrıca günahın failden bağımsız harici bir yük değil, failin bizzat kendine biçtiği varoluşsal bir elbise ve denklik olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDevelerin çöldeki hareketten sonra su başında veya ağılda dinlenmeye çekilmesi, kabilenin vadi eteğinde korunaklı bir karargâh edinmesi ve mızrağın hedefe tam olarak hizalanması.
- Soyut anlamAmelin doğurduğu ahlaki ve hukuki vebalin bizzat failine rücu ederek onunla mutlak bir denklik oluşturması; kişinin layık olduğu varoluşsal zemin veya makamla buluşturulması.
- Sistematik karşılıkHukuk ve kelamda amelin failine zimmetlenmesi ve cezanın suçla tam simetrisi; siyasette ve sosyolojide ise meşruiyet zeminine dayalı vatan ve yurt inşası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin iradi eylemini, bu eylemin fail üzerindeki ahlaki/hukuki durumunu, bulunulan veya yönelinen mekân/alan potansiyelini temsil eder. dönüşüm fonksiyonu olup yönelme ve yerleşme hareketidir. Bu hareketin vardığı nihai sonuç olan (akıbet, yurt veya karargâh), amelin nesnel karşılığı olan ile tam bir izomorfik denklik () içindedir; fail neyi işlemişse vardığı menzil onun tam dengi (bavâ') olur.