ثبت
ث - ب - ت
جذر- الورود: ١٨
- الآيات: ١٧
- الصيغ: ١٧
- المعاجم: ١٢
Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٠٢ثَبَتَ الشيءُ ثَباتاً وثبوتاً؛ وأَثْبَتَهُ غيره وثَبَّتَهُ، بمعنىً. ويقال: أَثْبَتَهُ السُقْمُ، إذا لم يفارقه. وقوله تعالى: "لِيُثْبِتوكَ" أي يَجْرَحوكَ جِراحةً لا تقوم معها. وتثَبَّتَ الرجلُ في الأمر، واسْتَثْبَتَ بمعنىً. ورجل ثَبْتٌ، أي ثابتُ القلب. قال الشاعر:
ثَبْتٌ إذا ما صيحَ بالقوم وَقَرْ
ويقال أيضاً: فلانٌ ثَبْتُ الغَدَر، إذا كان لا يزلُّ لسانه عند الخصومات. ورجل له ثَبَتٌ عند
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٣٧ت ث ب
ثبت
استعمل من وجوهه : ( ثبت ) .
ثبت : ثعلب عن ابن الأعرابي يقال للجراد إذا رَزّ أَذْنَابَه لِيبيضَ : ثَبَتَ وأَثْبَتَ وتَثَبَّتَ .
وقال الليث : يقال : ثَبَتَ فلانٌ بالمكان يَثْبُتُ ثُبُوتاً فهو ثَابِتٌ إذا أقام به ، وتَثَبَّت في رأيه وأَمْرِه إذا لم يَعْجَل وتَأَنَّى فيه ، واسْتَثبَتَ في أمره إذا شاوَرَ وفحص عنه ، وأُثْبِتَ فلانٌ فهو مُثْبَتٌ إذا اشتَدَّتْ به عِلَّتُهُ وأَثْبَتَتْهُ جِراحهُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬١٩٢(باب الثاء والباء وما يثلثهما)
(ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(ثبج) الثاء والباء والجيم كلمةٌ واحدةٌ تتفرّع منها كَلِمٌ، وهي مُعْظَمُ الشيءِ ووَسَطُهُ. قال ابنُ دريد: ثَبَج كلِّ شيءٍ وسطُه. ورجل أثْبَجُ وامرأةٌ ثَبْجاء، إذا كان عظيمَ الجوفِ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٠٢- الثبات ضد الزوال، يقال: ثبت يثبت ثباتا، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا﴾ [الأنفال/45]، ورجل ثبت وثبيت في الحرب، وأثبته السقم (قال ابن فارس: وأثبته السقم:إذا لم يكد يفارقه)، ويقال ذلك للموجود بالبصر أو البصيرة، فيقال: فلان ثابت عندي، ونبوة النبي صلى الله عليه وسلم ثابتة، والإثبات والتثبيت تارة يقال بالفعل، فيقال لما يخرج من العدم إلى الوجود، نحو: أثبت الله كذا، وتارة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٩٠ث ب ت
فلان ثابت القدم من رجال ثبت.
ورجل ثبت الجنان وثبت الغدر إذا لم يزل في خصام أو قتال.
وفارس ثبت وثبيت.
قال العجاج: ثبت إذا مـا صيـح بالقـوم وقـر ورجل ثبت وثبيت: عاقل متماسك وقيل: هو القليل السقط في جميع خصاله وقد ثبت ثباتة.
وفلان له ثبت عند الحملة أي ثبات.
قال: وعندهم مصادق مـن وقائعنـا فمـا لهـم لدي حملاتنا ثبت وهو ثبت من الأثبات إذا كان حجة لثقته في روايته.
ووجـدت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٣٤٢ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فهو ثابتٌ وثَبِيتٌ وثَبْتٌ، وأَثْبَتَه هو، وثَبَّتَه بمعنىً.
وشيء ثَبْتٌ: ثابتٌ. ويقال للجَرَاد إِذا رزَّ أَذْنابَه ليَبِيضَ: ثَبَتَ وأَثْبَتَ وثَبَّتَ. ويقال: ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ ثبُوتاً، فهو ثابتٌ إِذا أَقام به.
وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لم يُفارِقْهُ.
وثَبَّتَه عن الأَمْر كَثَبَّطه.
وفرس ثَبْتٌ: ثَقِفٌ في عَدْوِه. ورجل ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٠٧* ث ب ت * * ثبتَ * الشيء من باب دخل و * ثَبَاتاً * أيضا و * أثْبَتَهُ * غيره و * ثَبّتَهُ * أيضا و * أَثْبَتَهُ * السقم إذا لم يفارقه وقوله تعالى ﴿ليثبتوك﴾ أي يجرحوك جراحة لا تقوم معها و * تَثَبّتَ * في الأمر و * اسْتَثْبَتَ * بمعنى ورجل * ثَبْتٌ * بسكون الباء أي * ثابتُ * القلب ورجل له * ثَبَتٌ * عند الحملة بفتح الباء أي ثبات وتقول لا أحكم بكذا إلا بثبت بفتح الباء أي بحجة و * الثَّبيِتُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٧١٥ثبت الشيء، يثبت، ثباتا بالفتح، وثبوتا بالضم، فهو ثابت، وثبيت، وثبت بفتح فسكون. شيء ثبت: أي ثابت. وأثبته هو، وثبته، بمعنى. ويقال: ثبت فلان في المكان، يثبت، ثبوتا: إذا أقام به، فهو ثابت. والثبيت، كأمير: الفارس الشجاع الصادق الحملة، كالثبت بفتح فسكون. وقد ثبت الرجل ككرم، ثباتة ككرامة، وثبتة بالضم: أي صار ثبيتا. الثبيت، أيضا: الثابت العقل. قال العجاج
ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر والثبيت:
ثبت الشيء، يثبت، ثباتا بالفتح، وثبوتا بالضم، فهو ثابت، وثبيت، وثبت بفتح فسكون. شيء ثبت: أي ثابت. وأثبته هو، وثبته، بمعنى. ويقال: ثبت فلان في المكان، يثبت، ثبوتا: إذا أقام به، فهو ثابت. والثبيت، كأمير: الفارس الشجاع الصادق الحملة، كالثبت بفتح فسكون. وقد ثبت الرجل ككرم، ثباتة ككرامة، وثبتة بالضم: أي صار ثبيتا. الثبيت، أيضا: الثابت العقل. قال العجاج ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر والثبيت: الثابت القوة والعقل، قال طرفة: الهبيت لا فؤاد له والثبيت قلبه قيمه هكذا أنشده في الصحاح، والذي بخط الأزهري هكذا: فالهبيت لا فؤاد له والثبيت قلبه فهمه ورجل ثبت الجنان من رجال ثبت، وثبت القدم: لم يزل في خصام أو قتال. وفارس ثبت، ورجل ثبت وثبيت: عاقل متماسك، أو قليل السقط، كذا في الأساس. وفي اللسان: رجل ثبت الغدر إذا كان ثابتا في قتال أو كلام؛ وفي الصحاح: إذا كان لسانه لا يزل عند الخصومات. الثبت من الخيل: الثقف في عدوه، أي: جريه، كالثبيت أيضا. والثبات، بالكسر: شبام البرقع، وهو خيوطه. الثبات: سير يشد به الرحل، وجمعه: أثبتة. المثبت، كمكرم: الرحل المشدود به، أي: بالسير؛ قال الأعشى: زيافة بالرحل خـطـارة تلوي بشرخي مثبت قاتر وفي حديث مشورة قريش في أمر النبي صلى الله عليه وسلم، قال بعضهم: إذا أصبح فأثبتوه بالوثاق. المثبت: من لا حراك به من المرض، يقال: أثبت فلان، فهو مثبت: إذا اشتدت به علته، وهو مجاز كذا المثبت، بكسر الباء وهو الذي ثقل من الكبر وغيره، فلم يبرح الفراش، ومنه قولهم: به داء ثبات، بالضم، أي: معجز عن الحركة، أي: يثبت الإنسان حتى لا يتحرك. من المجاز أيضا: ثابته مثابتة، وأثبته إثباتا: إذا عرفه حق المعرفة. وأثبت الشيء معرفة: قتله علما. ونظرت إليه، فما أثبته ببصري. وإثبيت. بالكسر كإزميل: اسم أرض، أو ماء لبني يربوع بن حنظلة، ثم لبني المحل منهم، قاله نصر، وأنشد للراعي: نثرنا عليهم يوم إثبيت بعدماشفينا الغليل بالرماح البواتر أو هو ماء لبني المحل بن جعفر بأود، كذا روي عن السكري في شرح قول جرير:
أتعرف أم أنكرت أطلال دمنة بإثبيت فالجونين بال جديدها وفي اللسان: أرض، أو موضع، أو جبل وقال الراعي: تلاعب أولاد المها بكراتهـا بإثبيت فالجرعاء ذات الأباتر
وثابت، وثبيت: اسمان، ويصغر ثابت من الأسماء ثبيتا. فأما ثابت، إذا أردت به نعت شيء، فتصغيره ثويبت. أبو نصر أحمد بن عبد الله بن أحمد بن ثابت البخاري الثابتي، نسبة إلى جد والده ثابت المذكور فقيه شافعي من أهل بخارى سكن بغداد، وحدث بها عن أبي القاسم بن حبابة، وتفقه على أبي حامد الأسفراييني، وأفتى، وكان له حلقة بجامع المنصور، وتوفي في رجب سنة 449. ومما بقي عليه ذكره: الإمام أبو بكر أحمد بن علي بن ثابت بن أحمد بن مهدي بن ثابت الحافظ، صاحب التصانيف المشهورة، توفي ببغداد في شوال سنة 463. وأبو سعد أسعد بن محمد بن أحمد بن أبي سعد بن علي الثابتي؛ قيل إنه من أولاد زيد بن ثابت الأنصاري من أهل بنجديه، تفقه على مذهب الشافعي، وروي عن أبي سعيد البغوي، وتوفي سنة 545 بها. وقريبه أبو الفتح محمد بن عبد الرحمن بن أحمد الثابتي، صوفي سمع الكثيرن قتل سنة 548 بدولاب الخازن بمرو. وأبو طاهر محمد بن علي بن أحمد بن الحسين، الثابتي من ولد ثابت بن قيس بن شماس الأنصاري، بغدادي صالح، عن عبد الكريم بن الحسين بن رزبة وتوفي سنة 536. وعبد الرحمن بن محمد بن ثابت بن أحمد الثابتي الخرقي أبو القاسم، المعروف بمفتي الحرمين، روى عن أبي محمد عبد الله بن أحمد وغيره، وعنه أبو بكر البشاري، ومات سنة 495. وأبو ثبيت، كزبير: يزيد بن مسهر، من بني همام بن مرة، ذكره الأعشى في شعره. وأبو ثبيت الجمازي شيخ لعبد الحميد بن جعفر. وثبيت بن كثير، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، وعنه يحيى بن حمزة. وهانئ بن ثبيت الحضرمي، عن ابن عباس. وعقبة بن أبي ثبيت البصري شيخ لشعبة. محدثون. من المجاز أثبت فلان، فهو مثبت، إذا اشتدت به علته، أو أثبتته جراحه فلم يتحرك. وقوله تعالى وعز ليثبتوك أي: ليجرحوك جراحة لا تقوم معها ليحبسوك، وهو أيضا مجاز. وفي حديث أبي قتادة فطعنته، فأثبته ، أي: حبسته وجعلته ثابتا في مكانه لا يفارقه، ومنه أيضا: ضربوه حتى أثبتوه، أي: أثخنوه. وجدته من الأثبات والأعلام الثقات، وهو ثبت من الأثبات: إذا كان حجة، لثقته في روايته، وهو جمع ثبت، محركة، وهو الأقيس. وقد يسكن وسطه. وفي المصباح: رجل ثبت: متثبت في أموره. وثبت الجنان: ثابت القلب، والاسم ثبت بفتحتين. وقيل للحجة: ثبت، بفتحتين، إذا كان عدلا ضابطا، والجمع الأثبات، كسبب وأسباب. وفي اللسان: ورجل له ثبت عند الحملة، بالتحريك، أي: ثبات. وتقول أيضا: لا أحكم بكذا إلا بثبت، أي: بحجة. وفي حديث قتادة بن النعمان: بغير بينة، ولا ثبت . وفي حديث صوم يوم الشك: ثم جاء الثبت أنه من رمضان الثبت، بالتحريك: الحجة والبينة. تثبت في الأمر والرأي، واستثبت: إذا تأنى فيه، ولم يعجل. واستثبت في أمره: إذا شاور، وفحص عنه. وثبيته، كجهينة: بنت الضحاك، أو هي نبيتة بالنون، لها إدراك. ثبيتة بنت يعار الأنصارية، وبنت النعمان، بايعت، قاله ابن سعد؛ صحابيتان. وثبيتة بنت الربيع بن عمرو الأنصارية؛ وثبيتة بنت سليط، ذكرهما ابن حبيب. ثبيتة بنت حنظلة الأسلمية، تابعية روت عن أمها، قاله الحافظ. ومما يستدرك عليه: يقال للجراد، إذا رز أذنابه ليبيض: ثبت، وأثبت. وأثبته السقم: إذا لم يفارقه. وثبته عن الأمر: كثبطه. وطعنه فأثبت فيه
الرمح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.ح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٠٤٢ثَبَتَ
1 ثَبَتَ ثاب ثبت ثبتت , (S, M, A, &c.,) aor. ثَبُتَ , (M, Msb,) inf. n. ثُبُوتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and ثَبَاتٌ, (S, M, Mgh, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) [unexplained in the S and M and A and K, as being well known,] It (a thing, S, M, Msb) continued, subsisted, lasted, endured, remained, remained fixed or stationary, stood, or rested; it was, or became, permanent,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٠٨ثَبَتَ
ثَبَتَ U ( n. ac. ثَبَاْت 22 , ثُبُوْت 27 ),
a. Continued, lasted, endured; was or became fixed, stationary, immovable, permanent.
b. Was established, proved, authenticated, confirmed.
c. [ 'Ala ], Became binding on; was proved against.
d. [ 'Ala ], Persevered, persisted in.
ثَبُتَ
ثَبُتَ U ( n. ac. ثَبَاْتَة 22t , ثُبُوْتَة 27t ),
a. Was firm in intellect or judgment; was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٤١٢ثبت
ثَبَتَ - يَثْبُتُ - ثُبُوْت - ثابِت - أَثْبَتَ - يُثْبِتُ - ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ - تََثْبيْت
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + أمر+ في خصام أو محاججة: بقي وظل وأقام في مكانه لا يدحض رغم سعي الخصم لزعزعته ودفعه وإزالته
ثُبُوْت: على
الصيغ(١٧)
- وَثَبِّتْVe sabitle(وَفَعِّلْ)×٢
- الثَّابِتِSabit(الْفَاعِلِ)×١
- تَثْبِيتًاSabitlemek(تَفْعِيلًا)×١
- ثَابِتٌSabit(فَاعِلٌ)×١
- ثَبَّتْنَاكَSeni sabitledik(فَعَّلْنَاكَ)×١
- ثُبُوتِهَاOnun sabit olması(فُعُولِهَا)×١
- فَاثْبُتُواÖyleyse sabit olun(فَافْعُلُوا)×١
- فَثَبِّتُواHemen sabitleyin(فَفَعِّلُوا)×١
- لِنُثَبِّتَSabitlememiz için(لِنُفَعِّلَ)×١
- لِيُثَبِّتَSabitlemesi için(لِيُفَعِّلَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٩ (الإجمالي: ١٣٦)
- قدم
الآيات المشتركة: ٥ · “Kudüm” ön demektir
- فأد
الآيات المشتركة: ٢ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- طلل
الآيات المشتركة: ١ · Öyleyse çisenti
- فرع
الآيات المشتركة: ١ · Firavn, “Ferea”, ağaç dalıdır
- وعظ
الآيات المشتركة: ٢ · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
- أمن
الآيات المشتركة: ٧ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- بنن
الآيات المشتركة: ١ · Parmak ucu demektir
- رتل
الآيات المشتركة: ١ · Tırtıl demektir
- نعس
الآيات المشتركة: ١ · Uyuklamak
- جالوت
الآيات المشتركة: ١ · Câlut
- محو
الآيات المشتركة: ١ · Hemen sildik
- نصر
الآيات المشتركة: ٣ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
الآيات التي ورد فيها(١٧)
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Ve sabitle
وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Ve sabitle
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثبت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رسخ, قرر, مكث |
| Zıt Kök | زول |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yerinde kalarak sarsılmaması, süreklilik kazanması ve zeval bulmaması |
| Çekirdek Özet 2 | İmanın, kalbin, adımların ve ilahi kelamın şüphe, baskı ve sarsıntı anlarında yerinde tahkim edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, bilgi ve ahlakın kaygan zeminlerden arındırılarak kalıcı hakikate bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel hareketsizlik veya donukluk olarak anlayıp bilişsel, ahlaki ve ontolojik tahkik boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثب | Bir noktaya yerleşme, ağırlık koyma, tutunma ve geri adım atmama; nitekim ثبر bir şeyin engellenip hapsedilmesi ve ثبط ise hareketin kırılarak yerinde durdurulması anlamını taşır | ت | Çekirdeğin içerdiği tutunma ve durdurma eylemine kesinlik, süreklilik, sınırlanmış kalıcılık ve zevale karşı direnç boyutu katarak kökü sarsılmaz bir kararlılık haline dönüştürür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır imi ve antlaşma (türetme imge) | ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş olup belirlenen sınıra veya çizgiye kararlılıkla basmayı, hedefe yönelişi temsil eder |
| ب | Ev, çadır | Mekân tutma, bir kabın veya sınırın içine girme, barınma ve yerleşiklik kazanma hareketini ifade eder |
| ت | İşaret, çarpı, son sınır | Varılan nihai noktayı mühürleme, süreci bağlama ve kesinleşmiş sınırın dışına taşmama durumunu anlatır |
| ثبت | Bir çadırın veya yapının sınırlarını kazıklarla mühürleyip fırtınaya karşı sarsılmaz kılınması | Sınırları belirlenmiş bir alana yerleşerek orayı sabitleyen ve ayrılmayı imkânsız kılan nihai tahkimat hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin zemine çakılması, çekirgenin yumurtlamak için kuyruğunu toprağa saplayıp kıpırdamadan durması (ثبت الجراد إذا رز أذنابه ليبيض) ve hastalıktan yatağa düşen kimsenin yerinden kalkamaması (أثبته السقم) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında akıllı ve soğukkanlı insanı tanımlarken kökü kullanır: فالهبيت لا فؤاد له / والثبيت ثبته فهمه |
| Erken Arapça kullanım | Recez şairi el-Accâc kavmin paniğe kapıldığı anda dirayet gösteren kimseyi överken şöyle der: ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ثبت kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde bir durumun kesinleşmesi, yerine oturması ve sarsılmaz kılınması yönündeki semantik tabana dayanır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu fonetik dizilimin yerine benzer semantik alanı karşılayan kökler öne çıksa da, kökün taşıdığı temel nükve olan nesnenin zevalden korunarak yerinde berkimesi Güney Arapçası ve erken Arap lehçelerinde açık biçimde izlenir. Kökün içerdiği fonetik yapı, dişsil-sızıcı ث ile dudaksıl ب harfinin birleşmesiyle ağırlığın bir noktaya bırakılmasını, ardından gelen patlamalı ت sesiyle bu durumun mühürlenip tescillenmesini simgeler. Dolayısıyla kök, tasavvur düzeyindeki bir şeyin maddi veya hukuki zeminde gerçeklik kazanması ve kalıcılaşması sürecini ifade eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yerinde kalma, zeval bulmama ve dayanma | Çekirgenin kuyruğunu toprağa saplamasından savaş meydanında ayağın kaymamasına ve oradan kalbin tahkikine uzanan fiziksel-zihinsel genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal tabaka | Varlığın yerinde durması, kaybolmaması ve delille ispatlanması doğrultusunda semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan genetik denkliğe dair spekülasyondan uzak güvenilir veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثبت | Anlamlı | Sabit olmak, yerinde kalmak | Sarsılmadan durmak, zevale uğramamak, ispat etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثتب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| بثت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| بتث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تثب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تبث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثبت | Merkez | Kararlılık ve zeval bulmama | Bir şeyin sarsıntı ve dış etkilere rağmen yerinde durması, kesinleşmesi | Hem fiziksel duruşu hem de akli ve ahlaki sarsılmazlığı içerir |
| رسخ | Komşu | Derinleşerek yerleşme | Köklerin veya bilginin zemine derinlemesine nüfuz etmesi | ثبت kökünden farkı, derinlemesine nüfuz etme ve kök salma boyutunun baskın olmasıdır |
| قرر | Komşu | Sükûnet bulma ve durulma | Hareketin durup yatışması, bir yerde huzurla kalması | ثبت direniş ve tahkime odaklanırken, bu kök hareket sonrası sükûna odaklanır |
| مكث | Komşu | Süre bakımından bekleme | Bir yerde zaman geçirerek kalma ve oyalanma | ثبت sarsıntıya direnci gösterirken, bu kök zaman içi kalış süresini anlatır |
| زول | Zıt | Yerinden kayma ve yok olma | Bir şeyin bulunduğu konumdan ayrılarak ortadan kalkması | Bir şeyin yerinden oynaması, bozulması ve devamlılığını yitirmesidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثبت | Sabit ve kalıcı olmak | Bir durumun değişmeden sürmesi ve tahkim edilmesi | Kesin |
| Latince | Stare, stabilire, firmare | Ayakta durmak, sağlamlaştırmak | Fiziksel dik duruşu ve pekiştirmeyi karşılar; felsefi tahkik nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Establish, stabilize, persevere | Sağlamlaştırmak, yerinde durmak | Süreklilik ve sarsılmazlığı verir; ahlaki kökleşme bağlamını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Befestigen, feststehen, beharren | Pekiştirmek, sabit durmak | Maddi sağlamlık ve kararlılığı iyi karşılar; kalbi tahkimat boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Affermir, stabiliser, consolider | Güçlendirmek, istikrara kavuşturmak | Yapısal pekişmeyi içerir; varoluşsal sebat yönünü tali kılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاثْبُتُوا / وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا | Savaşta ve fiziki tehdit anında sebat göstermek | Düşmanla karşılaşıldığında kaçmama ve yılgınlığa düşmeme bağlamı; Bakara 2:250, Enfâl 8:45 |
| القَوْلِ الثَّابِتِ | Tevhid inancı ve değişmez hakikat sözü | Dünya ve ahirette müminin şüpheye düşmeden tutunduğu sarsılmaz kelime; İbrâhîm 14:27 |
| لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ | Kalbin vahiy ile takviye edilip mutmain kılınması | Peygamberin iç dünyasının sarsıntılardan korunması bağlamı; İsrâ 17:74, Furkân 25:32 |
| لِيُثْبِتُوكَ | Kişiyi hareket edemez hale getirmek, hapsetmek veya bağlamak | Müşriklerin Peygamber'i hapsetme veya etkisiz kılma planı; Enfâl 8:30 |
| وَيُثَبِّتُ | İlahi yardım ile ayakların ve kalplerin kaymasının engellenmesi | Allah'ın dinine yardım edenlere verilen güç ve sarsılmazlık vaadi; Muhammed 47:7 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsbat ve sübût kavramları | Allah'ın sıfatlarının varlığının tespiti ve hakikatin şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesinleşmesi | Varlık ve sıfatların hakiki mevcudiyeti yönünde anlam daralması |
| Fıkıh | Hükümlerin ve hakların sübûtu | Bir hakkın veya suçun delillerle (beyyine) mahkemede sabit olması ve kesinleşmesi | Hukuki geçerlilik, tescil ve kesin delille sabit olma boyutu |
| Tefsir | القول الثابت ve kalbin tesbiti | Vahyin parça parça inmesinin ve kelime-i tevhidin mümin psikolojisindeki kalıcı etkisi | İman ilkelerinin içselleştirilip sarsıntıya dirençli kılınması |
| Hadis | Rivayet ricalinin niteliği (sebt / esbât) | Hadis nakleden ravilerin hafıza, dikkat ve güvenilirlik bakımından en üst düzeyde olması | Güvenilirlik, rivayette hatasızlık ve yanılmazlık vasfı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve teslimiyet | Akidenin sarsılmazlığı | Şüphe ve imtihan karşısında sapmayı engelleme | Dinin temeli olan imanın vesvese veya baskıyla yok olmasını önleyen içsel omurga | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıta dayalı bilgi (ispat) | Varsayımı kesin bilgiye dönüştürme | Şüphe içeren önermelerin sağlam delillerle tahkik edilip doğrulanması | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve mücadele | Direniş ve sebat | Çözülme ve dağılmayı durdurma | Baskı, tehdit veya savaş anında yöneticilerin ve toplumun konumunu koruması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve akit düzeni | Fiyat ve sözleşme istikrarı | Belirsizlik ve dalgalanmayı engelleme | Akitlerin bağlayıcılık kazanması ve kurumsal güven ortamının oluşturulması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge noktası ve kararlılık (stabilite) | Fizikte veya dinamik sistemlerde bir yapının dış pertürbasyonlara maruz kaldığında orijinal durumuna geri dönmesi veya konumunu koruması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ve kurumsal dayanıklılık (resilience) | Sosyolojide kurumların, psikolojide bireyin travma ve baskı karşısında dağılmayıp temel işlevlerini sürdürmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel duruş, askeri cesaret veya donuk bir gelenekçilik olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bilginin delille temellenmesi, kalbin vahiy ile mutmain olması, ahlaki ilkelerin sarsılmaması ve dilin hakikati mühürlemesini kapsayan bütüncül bir tahkikat halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dinamik bir şuur ve bilinçli bir direnç olan istikamet halini, düşünsel körlük ve değişime kapalı bir durağanlık (statizm) zannetmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatapta inşa etmek istediği kişiliğin temel vasfı olan zihinsel ve ahlaki kararlılığı tanımlar; imanın kuru bir iddia değil, sarsıntılara karşı dirençli bir hakikat olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mücadele ve cihat anında sebatı emreden ayetlerde, vahyin peยeyderpey indiriliş hikmetini açıklayan nüzul ayetlerinde ve kelime-i tevhidin etkisini anlatan mesellerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın salt duygusal veya geçici bir coşku olduğu yanılgısını düzeltir; hakiki imanın zorluk ve fitne anlarında ayakların kaymamasıyla (sebat) ölçüleceğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kazığın veya nesnenin toprağa çakılarak sarsılmaz hale getirilmesi, yerinden oynamaması.
- Soyut anlamDüşünce, inanç ve eylemin dış tesirlere, şüphelere ve tehditlere karşı konumunu muhafaza etmesi, tahkik edilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını ve dengesini dış bozucular karşısında koruyan kurumsal ve ontolojik istikrar ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemin sebat ve sabitleşme derecesini; , sisteme dışarıdan uygulanan bozucu kuvvet ve baskıları; , bu baskı karşısında sistemin konumundaki sapmayı temsil eder. Dış kuvvet sonsuza yaklaşırken sapma oranının tersinin sıfırdan büyük kalması, konumun zamana göre değişimini () sıfırda tutarak sarsılmazlığı ve zevale karşı direnci matematiksel olarak ifade eder.