جدل
ج - د - ل
جذر- الورود: ٢٩
- الآيات: ٢٧
- الصيغ: ١٩
- المعاجم: ١٣
Cedle havan tokmağı demektir. “Cedvel” su kanalı demektir. Değişik taraflara kol verilerek bölüşüm yapılır. Bir konunun değişik tarafa çekilerek tartışılmasına “cidal” denmektedir. “Cihad” bir işi başarmak için birleştirmeye çalışılır, “cidal”de ise dağıtmaya çalışılır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cedle havan tokmağı demektir. “Cedvel” su kanalı demektir. Değişik taraflara kol verilerek bölüşüm yapılır. Bir konunun değişik tarafa çekilerek tartışılmasına “cidal” denmektedir. “Cihad” bir işi başarmak için birleştirmeye çalışılır, “cidal”de ise dağıtmaya çalışılır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٥باب الجيم والدال واللام معهما
ج د ل، د ج ل، د ل ج، ج ل د مستعملات
جدل:
رجل جَدلٌ مجِدالٌ أي خصمٌ مِخصام، والفعلُ جادَل يُجادَله مُجادَلةً.
وجَدَلتُه جدلاً، مجزومٌ، فاتجَدَلَ صريعاً، وأكثر ما يقال: جَدَّلته تجديلاً أي صَرَ عتُه، ويقال للذَّكَرِ العَرِدِ: أنه لجدرٌ جَدِلٌ.
وجُدُول الإنسان: قصب اليدين والرَّجلين.
وإنسانُ مَجدول الخلق أي لطيف القصب.
وجَديلُ: النّاقةِ: زمامُها إذا كان مَجدُول
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٨٢الجَدْلُ: العضوُ، والجمع الجُدول. والأَجْدَلُ: الصقرُ. والمِجْدَلُ: القَصْر. قال الأعشى:
في مِجْدَلٍ شُيِّدَ بُنْيانُـه يَزِلُّ عنه ظُفُرُ الطائِر
والجِدالُ: البلَحُ إذا اخضرّ! واستدار قبل أن يشتدّ، بلُغَةِ أهلِ نجد، الواحدة جَدالَةٌ. والجَدالَةُ: الأرضُ. يقال: طعنه فَجدَّلَهُ، أي رماه بالأرض، فانْجَدَلَ، أي سقط. وجادَلَهُ، أي خاصمه، مُجادَلةً وجِدالاً؛ والاسم الجَدَلُ، وهو شدّة الخصومة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬١٢٢باب الجيم والدال مع اللام
جدل ، جلد ، دجل ، دلج : مستعملة .
جدل : الجَدْلُ : شِدَةُ الفَتْلِ .
يقال : إنه لَحَسنُ الأَرْمِ وَحَسَنُ الجَدْل إذا كان حَسَنَ أسر الخَلْق .
وجَدَلْتُ الحَبْلَ جَدْلاً إذا شَدَدتَ فتله ، ومنه قيل لِزِمَامِ الناقة : الجَدِيل .
( أبو عبيد ) : الجَدْلاَءُ والمَجْدُولةُ من الدروع : نحو الموضونة ، وهي المنسُوجةُ .
قال الحطيئة :
جَدلاءَ مُحْكَمَةٍ من نَسجِ سلاَّمِ
قال الليث
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٦٦٤(باب الجيم والدال وما يثلثهما)
(جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال:
ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٣١- الجدال: المفاوضة على سبيل المنازعة والمغالبة، وأصله من: جدلت الحبل، أي: أحكمت فتله ومنه: الجديل (الجديل والجدالة: الأرض. راجع: المحكم 1/179)، وجدلت البناء: أحكمته، ودرع مجدولة، والأجدل: الصقر المحكم البنية. والمجدل: القصر المحكم البناء، ومنه: الجدال، فكأن المتجادلين يفتل كل واحد الآخر عن رأيه. وقيل: الأصل في الجدال: الصراع وإسقاط الإنسان صاحبه على الجدالة، وهي الأرض الصلبة. قال الله تعالى:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٥ج د ل
جدل الحبل: فتله وزمام مجدوزل وهو الجديل.
تقول: كأن في الجديل إحدى بنات جديل.
وطعنه فجدله: ألقاه على الجدالة وهي الأرض.
قال: قد أركب الآلة بعد الآلة وأترك العاجز بالجدالـة وتقـول: إن وقفن فمجادل وإن مررن فأجادل: إن وقفن فقصور وإن مررن فصقور.
قال الأعشى: في مجدل شد بنيانه يزل عنه ظفر الطائر وكان فلان جدالاً فصار تماراً وهو بائع الجدال وهو البلح سمي لاشتداده أو بائع
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٠٤٦الجَدْل: شِدَّة الفَتْل. وجَدَلْتُ الحَبْلَ أَجْدِلُه جَدْلاً إِذا شددت فَتْله وفَتَلْتَه فَتْلاً مُحْكَماً؛ ومنه قيل لزمام الناقة الجَدِيل. ابن سيده: جدل الشيءَ يَجْدُله ويَجْدِله جَدْلاً أَحكم فَتْله؛ ومنه جارية مَجْدُولة الخَلْق حَسَنة الجَدْل. والجَدِيل: الزمام المجدول من أَدم؛ ومنه قول امرئ القيس:
وكَشْحٍ لطيفٍ كالجَدِيل مُخَصَّرٍ،
وسَاقٍ كأُنْبُوب السَّقِيِّ المُذلَّل
قال: وربما سُمِّي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٣* ج د ل * * الجَدْلُ * العضو و * الأَجْدَلُ * الصقر و * جادَلَهُ * خاصمه * مُجَادَلةً * و * جِدَالاً * والاسم * الجَدَلُ * وهو شدة الخصومة و * الجَنْدَلُ * الحجارة و * الجَدْوَلُ * النهر الصغير
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٣٠جدله أي الحبل. يجدله ويجدله من حدى نصر وضرب، جدلا: أحكم فتله فهو مجدول وجديل منه: الجديل: الزمام المجدول المحكم فتله من أديم قال امرؤ القيس:
وكشح لطيف كالجديل مخصر وساق كأنبوب السقي المذلل وقال ذو الرمة:
وحتى كست مشى الخشاش لغامها إلى حيث يثنى الخد منها جديلهـا الجديل أيضا: حبل من أدم أو شعر في عنق البعير، ربما سموا الوشاح جديلا،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٠٦١جَدَلَهُ
1 جَدَلَهُ جدل جدله جدلة , aor. جَدُلَ (S, K) and جَدِلَ , (K,) inf. n. جَدْلٌ, (S,) He twisted it firmly; (S, K;) namely, a rope. (S.) ― -b2- He made it firm, strong, or compact. (TA.) ― -b3- [Hence,] جَارِيَةٌ حَسَنَةٌ الجَدْلِ (assumed tropical:) [A girl of beautiful compacture; of beautiful, compact make]. (S.) ― -b4- [Hence also,] عَمِلَ عَلَى شَاكِلَتِهِ الَّتِى جُدِلَ عَلَيْهَا
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٩٠جَدَلَ
جَدَلَ I , U ( n. ac. جَدْل 1 ),
a. Twisted firmly.
b. Threw down.
c. ( n. ac. جُدُوْل 27 ), Became hard, solid.
جَدِلَ
جَدِلَ A ( n. ac. جَدَل 4 ),
a. Disputed, wrangled.
جَدَّلَ
جَدَّلَ II ,
a. Threw down.
جَاْدَلَ
جَاْدَلَ III ,
a. Disputed with.
تَجَدَّلَ
تَجَدَّلَ V ,
a. Was thrown down; fell down.
b. Was firmly twisted.
تَجَاْدَلَ
تَجَاْدَلَ VI ,
a. Disputed, argued
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٠٣٨جدل
جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) - جَدَل - جِدال - جَادَلَ - يُجَادِلُ
جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) + كائن + شيئاً أو أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً
جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + شيئاً : يشده ويقويه ويجعله متماسكاً ، بأن يبرمه ويفتله على بعضه فيحكمه ويقويه جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً بأن
جدل جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) - جَدَل - جِدال - جَادَلَ - يُجَادِلُ جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) + كائن + شيئاً أو أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + شيئاً : يشده ويقويه ويجعله متماسكاً ، بأن يبرمه ويفتله على بعضه فيحكمه ويقويه جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً بأن يبرمه ويفتله على كل جوانبه الفكرية فيشدها بعضها ببعض ويبين وجه الصواب والخطأ فيها باستعمال قواعد المنطق والتفكير فيقويه ويجعله متماسكاً جَدَل - الجدل :على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " جَدَلَ - يَجْدُلُ ": تقليب وبرم وفتل الأمور بعدة اتجاهات : كناية عن المناقشة وبيان الصواب والخطأ في قضية ما باستعمال قواعد المنطق والتفكير والتعبير الكلامي . جِدَال:على وزن" فـِعال": اسم فعل مبالغة من " جَدَلَ - يَجْدُلُ ": الجدل المتبادل الكثير جَادَلَ - يُجَادِلُ + كائن + كائناً: على وزن"فاعـَلَ" من " جَدَلَ - يَجْدُلُ "يبادل آخر فعل " جَدَلَ - يَجْدُلُ ": فعل الجدل حين يكون بين فريقين كل منهما يشارك في بيان الصواب والخطأ في قضية ما باستعمال قواعد المنطق والتفكير والتعبير الكلامي . جَادَلَ - يُجَادِلُ + كائن + كائناً + في أمر: يجادله في موضوع أو قضية ﴿ألم ترى إلى الذين يجادلون في آيات الله أنى يصرفون﴾ جَادَلَ - يُجَادِلُ + كائن + كائناً + في أمر + بـِ شيء: باستعمال الشيء ﴿وجادلهم بالتي هي أحسن﴾ ﴿ويجادل الذين كفروا بالباطل ليدحضوا به الحق﴾ جَادَلَ - يُجادِلُ + كائن + كائناً + عن كائن آخر: يجادل آخر دفعاً لأذى عن كائن آخر ﴿ولا تجادل عن الذين يختانون أنفسهم﴾ ﴿يوم تأتي كل نفس تجادل عن نفسها﴾ واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقوية وزيادة التماسك وخاصة بالنسج أو بالبرم وفتل وغزل الحبل أو الخيط لتقويته وشده"، وهي: بَرَمَ - يَبْرِمُ (بَرَمَ - يَبْرُمُ)، مَسَدَ - يَمْسُدُ، فَتَلَ- يَفْتِلُ، جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ)، حَبَكَ - يَحْبِكُ (حَبَكَ - يَحْبُكُ)، غَزَل - يَغْزِلُ جدل - الجدل الإنسان من طبعه الجدل ﴿ولقد صرفنا في هذا القرآن للناس من كل مثل وكان الإنسان أكثر شيء جدلا (54)﴾ الكهف ﴿وقالوا أآلهتنا خير أم هو ما ضربوه لك إلا جدلا بل هم قوم خصمون(58)﴾ الزخرف جادل - جدال مواضيع جدال الإنسان (1) الجدال بين غير المسلمين والمسلمين ﴿ولا تأكلوا مما لم يذكر اسم الله عليه وإنه لفسق وإن الشياطين ليوحون إلى أوليائهم ليجادلوكم وإن أطعتموهم إنكم لمشركون(121)﴾ الأنعام ﴿وقالوا أآلهتنا خير أم هو ما ضربوه لك إلا جدلا بل هم قوم خصمون(58)﴾ الزخرف ﴿قالوا يانوح قد جادلتنا فأكثرت جدالنا فأتنا بما تعدنا إن كنت من الصادقين(32)﴾ هود أصول جدل غير المسلمين - بالتي هي أحسن - إلا الذين ظلموا منهم ﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين(125)﴾ النحل ﴿ولا تجادلوا أهل الكتاب إلا بالتي هي أحسن إلا الذين ظلموا منهم وقولوا آمنا بالذي أنزل إلينا وأنزل إليكم وإلهنا وإلهكم واحد ونحن له مسلمون(46)﴾ العنكبوت ﴿ولا تأكلوا مما لم يذكر اسم الله عليه وإنه لفسق وإن الشياطين ليوحون إلى أوليائهم ليجادلوكم وإن أطعتموهم إنكم لمشركون(121)﴾ الأنعام ﴿وإن جادلوك فقل الله أعلم بما تعملون(68)﴾ الحج مواضيع الجدل بين المسلمين وغير المسلمين 1 - الجدال في موضوع الإله ﴿ويسبح الرعد بحمده والملائكة من خيفته ويرسل الصواعق فيصيب بها من يشاء وهم يجادلون في الله وهو شديد المحال(13)﴾ الرعد - بغير علم ﴿ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير (20)﴾ لقمان ﴿ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير(8)﴾ الحج - بغير علم ويتبع الشيطان ﴿ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ويتبع كل شيطان مريد(3) كتب عليه أنه من تولاه فأنه يضله ويهديه إلى عذاب السعير(4)﴾ الحج الجدل في الأسماء ( الشركاء بدون معنى ) ﴿قال قد وقع عليكم من ربكم رجس وغضب أتجادلونني في أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما نزل الله بها من سلطان فانتظروا إني معكم من المنتظرين(71)﴾ الأعراف ﴿وقالوا أآلهتنا خير أم هو ما ضربوه لك إلا جدلا بل هم قوم خصمون(58)﴾ الزخرف 2 - الجدل في آيات الله للجدل نهاية﴿ألم ترى إلى الذين يجادلون في آيات الله أنى يصرفون(69)﴾ غافر ﴿ويعلم الذين يجادلون في آياتنا ما لهم من محيص(35)﴾ الشورى الجدل بغير برهان سببه : - الكبر ﴿إن الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم إن في صدورهم إلا كبر ما هم ببالغيه فاستعذ بالله إنه هو السميع البصير(56)﴾ غافر ﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم كبر مقتا عند الله وعند الذين آمنوا كذلك يطبع الله على كل قلب متكبر جبار(35)﴾ غافر - الكفر ﴿ما يجادل في آيات الله إلا الذين كفروا فلا يغررك تقلبهم في البلاد(4)﴾ غافر ﴿ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين(25)﴾ الأنعام 3 - الجدل في الحق والباطل ﴿وما نرسل المرسلين إلا مبشرين ومنذرين ويجادل الذين كفروا بالباطل ليدحضوا به الحق واتخذوا آياتي وما أنذروا هزوا(56)﴾ الكهف ﴿كذبت قبلهم قوم نوح والأحزاب من بعدهم وهمت كل أمة برسولهم ليأخذوهوجادلوا بالباطل ليدحضوا به الحق فأخذتهم فكيف كان عقاب(5)﴾ غافر ﴿يجادلونك في الحق بعد ما تبين كأنما يساقون إلى الموت وهم ينظرون(6)﴾ الأنفال (2) الجدال بين الناس عموماً 1) المجادلة دفاعا (المحاماة} مجادلة الله دفاعا - عن الخونة في الدنيا ﴿ولا تجادل عن الذين يختانون أنفسهم إن الله لا يحب من كان خوانا أثيما(107)﴾ النساء ﴿هاأنتم هؤلاء جادلتم عنهم في الحياة الدنيا فمن يجادل الله عنهم يوم القيامة أم من يكون عليهم وكيلا(109)﴾ النساء ويوم القيامة ﴿هاأنتم هؤلاء جادلتم عنهم في الحياة الدنيا فمن يجادل الله عنهم يوم القيامة أم من يكون عليهم وكيلا(109)﴾ النساء ﴿يوم تأتي كل نفس تجادل عن نفسها وتوفى كل نفس ما عملت وهم لا يظلمون (111)﴾ النحل - عن قوم لوط ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع وجاءته البشرى يجادلنا في قوم لوط(74)﴾ هود 2) الجدال في أمور تشريعية لا جدل في الحج ﴿الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه الله وتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقوني ياأولي الألباب(197)﴾ البقرة ﴿قد سمع الله قول التي تجادلك في زوجها وتشتكي إلى الله والله يسمع تحاوركما إن الله سميع بصير(1)﴾ المجادلة جدال لا جدل في الحج ﴿الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه الله وتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقوني ياأولي الألباب(197)﴾ البقرة ﴿قالوا يانوح قد جادلتنا فأكثرت جدالنا فأتنا بما تعدنا إن كنت من الصادقين(32)﴾ هود مختار
الصيغ(١٩)
- يُجَادِلُMücadele eder(يُفَاعِلُ)×٥
- يُجَادِلُونَMücadele ederler(يُفَاعِلُونَ)×٥
- جَدَلًاMücadele etmek(فَعَلًا)×٢
- يُجَادِلُونَكَSeninle mücadele ederler(يُفَاعِلُونَكَ)×٢
- أَتُجَادِلُونَنِيBenimle mücadele mi ediyorsunuz?(أَتُفَاعِلُونَنِي)×١
- تُجَادِلُMücadele eder(تُفَاعِلُ)×١
- تُجَادِلُكَSeninle mücadele eder(تُفَاعِلُكَ)×١
- تُجَادِلُواMücadele etmeyin(تُفَاعِلُوا)×١
- تُجَادِلْMücadele etme(تُفَاعِلْ)×١
- جَادَلُوكَSeninle mücadele ettiler(فَاعَلُوكَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٣ (الإجمالي: ١٦٧)
- دحض
الآيات المشتركة: ٢ · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir
- غير
الآيات المشتركة: ٥ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- أله
الآيات المشتركة: ١٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- سلط
الآيات المشتركة: ٣ · Salata, doğranmış sebze demektir
- صرف
الآيات المشتركة: ٢ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
- بطل
الآيات المشتركة: ٢ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- أيي
الآيات المشتركة: ٧ · Evye kuş yuvası demektir
- نوح
الآيات المشتركة: ٢ · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- فسق
الآيات المشتركة: ٢ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- سمي
الآيات المشتركة: ٢ · Ad verilen
- قلب
الآيات المشتركة: ٣ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- سمع
الآيات المشتركة: ٣ · İşiten
الآيات التي ورد فيها(٢٧)
هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا
Mücadele eder
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ
Mücadele eder
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ
Mücadele eder
… وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ …
Mücadele eder
مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ
Mücadele eder
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جدل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حجج, نزع, صوم, مرى |
| Zıt Kök | سلم |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine dolanan liflerin gerilip sıkıca bükülmesi ve hasmı yere sermek üzere büküp çekme |
| Çekirdek Özet 2 | Karşıt savları ve zihni dirençleri birbirine dolayarak üstün gelme veya hakikati saptırma gayreti |
| Çekirdek Özet 3 | Bir önermeyi ya da muhatabı kendi ekseninden büküp yere sermeyi hedefleyen karşılıklı çekişme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca laf kalabalığı veya basit fikir alışverişi sanıp, hasmı fikrinden bükerek alt etme ve direnç kırma kastını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جد | Kesmek, sınırlandırmak, sertleşmek ve zeminde somut bir direnç oluşturmak anlamını taşır; جدد (yenileme, kesip ayırma), جدر (duvar çekme, katılık) ve جدث (kabir, toprağı yarma) köklerinde de bu sert ayrım ve katılık esastır. | ل | Çoban değneği ve bağlama imgesi taşıyan ل harfinin eklenmesiyle katılık ve keskinlik kendi içine dönük bir bükülmeye, liflerin birbirine dolanarak gerilim ve mukavemet kazanmasına evrilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Kuvveti bir noktadan diğerine yükleyerek taşıma ve yönlendirme direnci |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Eşiği koruma, geçişi sınırlandırma veya bir alandan diğerine yön değiştirme |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön verme, sarma, dolama ve boyunduruk altına alma |
| جدل | Taşıyıcı bir gücün bir eşik etrafında sarılıp dolanarak kendi üzerinde gerilim üretmesi | Karşılıklı iki gücün veya fikrin lifler gibi birbirine sarılarak gerilmesi, birinin diğerini büküp yere çalması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İp veya deri kayış liflerinin sımsıkı ve çözülmeyecek şekilde birbirine sarılması (فتل الحبل); devenin sağlam örülmüş yuları (جديل); güreşte hasmı kıvırıp sert toprağa (جدالة) fırlatmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays şiirinde ince ve sıkı yapılı beli sağlam örülmüş deve yularına benzeterek anar: وكشح لطيف كالجديل مخصر / وساق كأنبوب السقي المذلل |
| Erken Arapça kullanım | Kuşatıcı ve sağlam örülmüş zırh için درع مجدولة, kemikleri etle sıkıca kenetlenmiş yapılı beden için مجدول الخلق ve yırtıcı kuvvetinden ötürü doğan/şahin için الأجدل tabirleri kullanılır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde kök, liflerin birbirine sarılması, örülmesi, sertleşme ve dolayısıyla bükerek hasmı devirme semantik dairesiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan g-d-l (İbranice gādal / giddēl: büyümek, bükülmek, saç örgüsü yapmak; Aramice gədal: örmek, bükmek) biçiminde mevcuttur. İbranicede gədīlīm (bükülmüş ipler, püsküller) kelimesi, nesnelerin birbirine kuvvetle katlanıp örülmesi anlamını doğrudan korur. Akadca katmanında g-d-l köküyle bağlantılı formlar (gidlu: örgü, bükülmüş lif demeti) aynı somut kökene işaret eder. Arapçada kök bir yandan fiziksel örgünün ve sıkılığın (el-cedîl), diğer yandan bu bükme hareketinin zihni ve sözel bir güreşe dönüştürülerek hasmın savını büküp yere çalma (el-cidâl) eyleminin adı olmuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpin bükülmesinden (fatl) sözel karşı koymaya geçiş | Birbirine dolanan liflerin gerilimi, iki muhatabın birbirinin savını çürütmek için sözü büküp gerilimli çatışma üretmesine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice g-d-l (bükmek, örmek), Aramice gədal (örgülü ip) | Somut zemin bütün Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde ip, saç ve lif bükümü üzerine kuruludur; Arapçada sözel çatışma mecazı kurumsallaşmıştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik b-k-m veya g-d kök tabakası | Lif, düğüm ve katılık türevleriyle sınırlı kalıp geniş dil ailelerinde doğrudan fonetik türev izi seyrektir. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جدل | Anlamlı | Bükmek, germek, çekişmek | İpin sıkı bükülmesi, sert zemin, hasmı büküp yere fırlatma ve tartışma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جلد | Anlamlı | Sertlik, deri, dayanıklılık | Canlı bedenini saran sert örtü; darbeye ve zorluğa tahammül gösterme | Ters harf sırası (kalb); Kur'an'da geçer |
| دجل | Anlamlı | Sıvamak, örtmek, yalanla aldatmak | Bir şeyin üzerini parlak yaldız veya katranla kaplayarak hakikati gizleme | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel |
| دلج | Anlamlı | Gece yürümek, kova taşımak | Kuyudan su çekerken iki nokta arasında gidip gelme veya gece yol alma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel |
| لجد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel |
| لدج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جدل | Merkez | Sözel direnç ve hasmı savından bükme | İki tarafın birbirinin zihnini ve delilini eğip yere çalmak üzere kurduğu sert karşıtlık | Büküm, sarma ve mukavemet kırma |
| حجج | Komşu | Kanıtla ikna etme veya galip gelme | Hedefe varmak için sağlam delil ve hüccet ortaya koyma yönü ağır basar; bükme değil delillendirme esastır | Yolu ve gayeyi ispat etme |
| نزع | Komşu | Bir şeyi yerinden söküp koparma | Hak ve iddia üzerinde çekişirken doğrudan mülkiyeti veya hükmü koparıp alma çabası | Sökme ve çekişme |
| خصم | Komşu | Taraf olma ve dava gütme | Hasmın karşısına dikilip hakkını söke söke isteme veya düşmanlıkta direşme | Husumet ve taraf tutma |
| مرى | Komşu | Şüpheye düşürme ve karşılıklı tartışma | Memeyi sağar gibi lafı uzatarak kuşkuyu derinleştirme ve tereddüt üretme | Şüphe odaklı münakaşa |
| سلم | Zıt | Teslim olma, barış ve selamet | Direnci bırakma, çatışmayı tereddütsüz sonlandırma ve bükülmeyi terk edip selamete erme | Çatışmasızlık ve boyun eğiş |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جدل | Bükerek çekişmek | İpin bükülmesi gibi karşıt argümanları gererek hasmı devirme çabası | Kesin |
| Latince | disputare, polemizari | Tartışmak, hesaplaşmak | Karşılıklı delil tartma (disputatio) anlamını içerir ancak Arapçadaki somut bükme ve yere çalma imgesini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to dispute, to debate, to wrangle | Münakaşa etmek, çekişmek | Karşılıklı sert tartışmayı ve atışmayı karşılar; örgü ve lif bükümünden doğan yapısal gerilimi tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | streiten, debattieren | Çekişmek, münazara etmek | Çatışmalı tartışmayı ifade eder; hasmın savını büküp devirme nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | disputer, polémiquer | Söz dalaşına girmek, çatışmak | Fikirlerin sert çarpışmasını verir; ipin lif lif kıvrılarak gerilmesi metaforu bulunmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَادَلَ / يُجَادِلُ (Hakkı iptal gayesiyle) | Batılı savunmak ve hakkı çürütmek için düşmanca cedelleşme | İnkârcıların ayetler karşısında teslim olmayıp peygamberlerin getirdiği delilleri kırmak için giriştikleri inatçı mücadele; Mü'min 40:4, Kehf 18:56. |
| جَادَلْتَنَا / جَادَلْتُمْ (Delil yarıştırma) | İki tarafın iddialarını çarpıştırarak bir sonuca varma tartışması | Peygamberlerin muhataplarıyla veya inananların bir meselede karşılıklı fikir yürütmesi; Hûd 11:32, Nisâ 4:109. |
| بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ (Islah edici yöntem) | En güzel metotla, incitmeden zihni düğümleri çözme gayreti | Tebliğde muhatabın inadını tahrik etmeden hakikati ulaştırma bağlamı; Nahl 16:125, Ankebût 29:46. |
| جِدَالَ فِي الْحَجِّ (Hacda sürtüşme yasağı) | Sosyal gerilim ve çekişme ortamı doğuran kavga | İbadet disiplini içinde benliği öne çıkaran, yol arkadaşlarıyla nizaa girmeyi yasaklayan bağlam; Bakara 2:197. |
| تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا (Hakkını arama ve yakınma) | Mağduriyetin giderilmesi için ısrarla durumu arz etme | Kocasının zıhar yapması üzerine kadının hak arayışı ve durumunu düzeltme ısrarı; Mücâdele 58:1. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cedel ilmi (ilmu'l-cedel) ve münazara | Hasmı susturmak (ilzam) için meşhur ve makbul önermeleri kullanarak delil üretme yöntemi | Hakikati bulmaktan ziyade karşıt fikri büküp alt etmeye yoğunlaşan mantıki yöntem |
| Fıkıh | Hac yasakları ve adabü'l-münazara | Hac ihramında yasaklanan cidalin sınırları; fıkhi hilaf tartışmalarında niza ile meşru münazaranın tefriki | Kavgaya, kin ve husumete yol açan her türlü sürtüşmenin haram kılınması |
| Tefsir | Cedelî ayetlerin tahlili | Kur'an'ın müşriklerin, ehlikitabın ve münafıkların savlarını kendi mantıki kurgularıyla çürütme biçimi | İnadı ve direnci kırmaya yönelik ilahi burhanların karşıt savları iptal edişi |
| Hadis | Cedeli terk etmenin fazileti | Haklı bile olsa münakaşayı terk eden kimseye cennetten köşk vaat eden rivayetler | Zihni kibir ve nefsi tatmin üreten her türlü kısır çekişmeden uzak durma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman-inkâr karşılaşması | Zihni direnç ve tebliğ | Hakikatin karşısına dikilen dogmatik önyargıları çözmek veya tersine hakka direnmek | İnsanın varoluşsal gerçeği kabul etmemek için geliştirdiği karmaşık savunma mekanizması | Kesin |
| İlmi | Münazara ve metodoloji | Diyalektik karşıtlık | Önermelerin tutarlılığını test etmek veya karşı tarafın argümanını zayıflatmak | İki savın gerilimli karşılaşmasıyla zayıf olanın elenmesi süreci | Güçlü |
| Siyasi | Müzakere ve muhalefet | Çatışmalı meşruiyet yarışı | Hükmetme veya kural koyma erkini meşrulaştırmak için hasmı diskalifiye etme | Karşıt hiziplerin söylem yoluyla birbirinin hareket alanını daraltması | Güçlü |
| İktisadi | Pazarlık ve sözleşme uyuşmazlığı | Çıkar çatışması ve niza | Fiyat veya mülkiyet bölüşümünde tarafların kendi menfaatini büküp dayatması | Ortak paydanın dağıtılmasında gerilim üreten sözel sürtüşme | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Torsiyon (burulma gerilmesi) ve mekanik mukavemet | Bir çubuğun veya lif demetinin zıt yönlü iki tork altında kendi ekseni etrafında burulması; malzemenin kırılma ya da akma noktasına kadar gerilimi taşıması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Diyalektik çatışma ve eristik (eristic) tartışma | İki zıt fikrin veya sosyal aktörün uzlaşmadan ziyade birbirinin zeminini yok etmek üzere geliştirdiği karşıt tezler mekanizması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir fikir alışverişi, çağdaş anlamda medeni diyalog veya basit bir münakaşa düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın ontolojik savunma refleksi; liflerin bükülüp gerilmesi gibi benliğin hakikate karşı geliştirdiği direnç, delilleri eğip bükerek karşıdakini yere serme hırsı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın insanın en cedelci varlık oluşuna dair uyarısını (Kehf 18:54) hafif bir kusur sanmak; batıl ehlinin ayetleri iptal için yürüttüğü organize zihni tahkimatı kavramamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an muhataplarının psikolojik ve epistemolojik direncini ortaya koyar. İnsanın gerçeği doğrudan reddetmek yerine onu eğip bükerek, sofistik gerekçeler üreterek savuşturma huyunu deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin inkârcı kavimlerle olan münazaralarında (Hûd, Mü'min), insanın hakikate karşı fıtri direncini tasvir eden ayetlerde (Kehf, Zuhruf) ve tebliğ usulünü belirleyen talimatlarda (Nahl). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin sadece çıplak bilgi eksikliğinden ötürü inkâr edildiği zannını yıkar; inkârın çoğu zaman bilinçli bir bükme, çarpıtma ve hasmı yere serme (cedel) mekanizmasıyla korunduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİp veya deri liflerinin kuvvetle burularak birbirine dolanması, bu gerilimle oluşan mukavemet ve güreşte hasmı büküp sert zemine fırlatmak.
- Soyut anlamİki zihnin veya iddianın birbiri üzerine tork uygulayarak karşısındakinin direncini kırmaya ve onu savından döndürmeye dönük diyalektik çatışması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde karşıt vektörlerin dengesiz gerilim üretmesi; meşruiyet veya hakikat zeminini kendi yönüne bükmek isteyen aktörlerin direnç kırıcı etkileşimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde üretilen bükülme gerilimini (burulma / cidal torkunu) temsil eder. çekişmenin üzerinde cereyan ettiği konuyu veya kaldıraç kolunu gösterir. ve ise karşıt tarafların birbirini devirmek üzere uyguladığı zıt yönlü kuvvet vektörleridir; bu kuvvetlerin farkı sistemde gerilimi doğurur ve direnci zayıf olan tarafın yere serilmesiyle sonuçlanır.