حجر
ح - ج - ر
جذر- الورود: ٢١
- الآيات: ١٨
- الصيغ: ١٤
- المعاجم: ١٣
Taş demektir. Hicare “taş“ demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Taş demektir. Hicare “taş“ demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٥٣٨باب الحاء والجيم والراء معهما
ح ج ر، ج ح ر، ح ر ج، ر ج ح مستعملات
حجر:
الأحجار: جمع الحَجَر. والحِجارة: جمع الحَجَر أيضاً على غير قياس، ولكن يَجْوزُ الاستحسان في العربية كما أنه يجوز في الفقه، وترك القياس له كما قال:
لا ناقِصي حَسَبٍ ولا أيْدٍ إذا مُدَّتْ قِصارَهْ
ومثله المِهارة والبِكارة والواحدةُ مُهْرٌ وبَكْرٌ. والحِجْرُ: حطيم مكّة، وهو المَدارُ بالبيت كأنّه حُجْرَةٌ. مما يلي الَمْثَعب.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٨٤الحَجَرُ جمعه في القلة أَحْجَارٌ، وفي الكثرة حِجارٌ وحِجارةٌ. والحَجَرانِ: الذهب والفِضّة. والحَجْر ساكن: مصدر قولك حَجَرَ عليه القاضي يَحْجُرُ حَجْراً: إذا منعه من التصرُّف في ماله. وحَجْرُ الإنسان وحِجْرُهُ، بالفتح والكسر، والجمع حُجورٌ. والحَُِجْر: الحرام يكسر ويضم ويفتح، والكسر أفصح. وقرئ بهنّ قوله تعالى: "وحَرْثٌ حَُِجْرٌ". ويقول المشركون يومَ القيامة إذا رأَوْا ملائكة العذاب: "حِجْراً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٥٨٤ح ج ر
حجر ، حرج ، جرح ، جحر ، رجح : ( مستعملات ) .
حجر : قال الليث : الحَجَر وجَمْعُهُ الحِجارة وليس بقياس ، لأن الحجر وما أشبهه يُجْمَع على أحجار ، ولكن يجوز الاستِحْسان في العربيَّة كما أنه يجوز في الفِقْه وتَرْكُ القياس له : كما قال الأعْشَى يمدح قوماً :
لا ناقِصِي حسبٍ ولا
أَيْدٍ إذا مُدَّتْ قِصَارَه
قال : ومثله المِهارة والبكارة لجمع المهر والبَكر ، وأخبرني الْمُنْذِريّ عن أبي الْهَيْثَم أنه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٣٢(باب الحاء والجيم وما يثلثهما)
(حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٦٣- الحجر: الجوهر الصلب المعروف، وجمعه: أحجار وحجارة، وقوله تعالى: ﴿وقودها الناس والحجارة﴾ [البقرة/24]، قيل: هي حجارة الكبريت (وهذا مروي عن ابن مسعود وابن عباس. راجع: الدر المنثور 1/90)، وقيل: بل الحجارة بعينها، ونبه بذلك على عظم حال تلك النار، وأنها مما توقد بالناس والحجارة خلاف نار الدنيا إذ هي لا يمكن أن توقد بالحجارة وإن كانت بعد الإيقاد قد تؤثر فيها، وقيل: أراد بالحجارة الذين هم في صلابتهم عن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٨١ح ج ر
نشـأت فـي حجـر فلـان وصليـت فـي حجر الكعبة وهذه حجر منجبة من حجور منجبات وهي الرمكة.
قال: إذا خرس الفحل وسط الحجور وصاح الكلاب وعق الولد قـال الجاحـظ: معنـاه أنّ الفحـل الحصـان إذا عايـن الجيـش وبـوارق السيوف لم يلتفت لفت الحجـور ونبحـت الكلـاب أربابهـا لتغيـر هيئاتهـم وعقت الأمهات أولادهن وشغلهن الرعب عنهـم.
وفـي ذلـك عبـرة لـذي حجـر وهـو اللـب.
وهـذا حجـر عليـك: حرام.
ح ج ر نشـأت فـي حجـر فلـان وصليـت فـي حجر الكعبة وهذه حجر منجبة من حجور منجبات وهي الرمكة. قال: إذا خرس الفحل وسط الحجور وصاح الكلاب وعق الولد قـال الجاحـظ: معنـاه أنّ الفحـل الحصـان إذا عايـن الجيـش وبـوارق السيوف لم يلتفت لفت الحجـور ونبحـت الكلـاب أربابهـا لتغيـر هيئاتهـم وعقت الأمهات أولادهن وشغلهن الرعب عنهـم. وفـي ذلـك عبـرة لـذي حجـر وهـو اللـب. وهـذا حجـر عليـك: حرام. وحجر عليه القاضي حجـراً. واستقينـا مـن الحاجـر وهـو منهبـط يمسـك المـاء. وفلان من أهل الحاجر وهو مكان بطريق مكة. وقعد حجرة أي ناحية وأحاطوا بحجرتي العسكر وهما جانبـاه. وحجـر حـول العيـن بكيـة. وعـوذ باللـه منـك وحجر وأعوذ بك من الشيطان وأحتجر بك منه. وارأة بيضاء المحاجر وبدا محجرها من النقاب. ولهم محاجر وحدائق وهي مواضع فيها رعيٌ كثير ومـاء. قـال الشماخ: تذكرن من وادي طوالة مشرباً رويـاً وقـد قلـت ميـاه المحاجـر واستحجر الطين وتحجر: صلب كالحجر. وتحجر ما وسعه الله: ضيقه على نفسه. وحجر حول أرضه. ومن المجاز: رمي فلان بحجره إذا قرن بمثله.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٦٬٥٧٧الحَجَرُ: الصَّخْرَةُ، والجمع في القلة أَحجارٌ، وفي الكثرة حِجارٌ وحجارَةٌ؛ وقال:
كأَنها من حِجارِ الغَيْلِ، أَلبسَها
مَضارِبُ الماء لَوْنَ الطُّحْلُبِ التَّرِبِ
وفي التنزيل: وقودها الناس والحجارة؛ أَلحقوا الهاء لتأْنيث الجمع كما ذهب إِليه سيبويه في البُعُولة والفُحولة. الليث: الحَجَرُ جمعه الحِجارَةُ وليس بقياس لأَن الحَجَرَ وما أَشبهه يجمع على أَحجار ولكن يجوز الاستحسان في العربية كما أَنه يجوز
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٢٣* ح ج ر * * الحَجَرُ * جمعه في القلة * أحْجَارٌ * وفي الكثرة * حِجَارٌ * و * حِجَارَةٌ * كجمل وجمالة وذكر وذكارة وهو نادر و * الحَجَرانِ * الذهب والفضة و * حَجَرَ * القاضي عليه منعه من التصرف في ماله وبابه نصر و * ِحَجْر * الإنسان بكسر الحاء وفتحها واحد * الحُجُورُ * و * الحُجْرُ * بكسر الحاء وضمها وفتحها الحرام والكسر أفصح وقرئ بهن قوله تعالى ﴿وحرث حجر﴾ ويقول المشركون يوم القيامة إذا رأوا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٤٬٢٧٠الحجر، مثلثة: المنع من التصرف. وحجر عليه القاضي يحجر حجرا، إذا منعه من التصرف في ماله وفي حديث عائشة وابن الزبير: لقد هممت أن أحجر عليها ، أي أمنع قال ابن الأثير: ومنه حجر القاضي على الصغير والسفيه، إذا منعهما من التصرف في مالهما، والضمة والكسرة فيه لغتان، كالحجران، بالضم والكسر.
قال ابن سيده: حجر عليه يحجر حجرا وحجرا وحجرا وحجرانا وحجرانا. منع منه.
ولا حجر عنه، لا منع ولا دفع. الحجر: بالفتح
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٣٢٢حَجَرَ
حَجَرَ حجر حجرة , aor. حَجُرَ , (ISd, TA,) inf. n. حَجْرٌ (ISd, Mgh, K) and حُجْرٌ and حِجْرٌ and حُجْرَانٌ and حِجْرَانٌ, (ISd, K) He prevented, hindered, withheld, restrained, debarred, inhibited, forbade, prohibited, or interdicted, (ISd, Mgh, K,) عَلَيْهِ from him, or it: (ISd, TA:) [or عليه is here a mistranscription for عَنْهُ: for] you say, لَا حَجْرَ عَنْهُ, meaning There is no
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦١٧حَجَرَ
حَجَرَ U ( n. ac. حَجْر 1 , حِجْر 2 , حُجْر 3 , حِجْرَاْن 34 , حُجْرَاْن 35 ),
a. Prevented, restrained; prohibited, forbade, interdicted.
b. [ acc. & 'Ala ], Disallowed.
حَجَّرَ
حَجَّرَ II ,
a. Enclosed, shut in.
b. Had a halo round it ( moon ).
c. Threw stones at; stoned.
أَحْجَرَ
أَحْجَرَ IV ,
a. Covered, concealed.
تَحَجَّرَ
تَحَجَّرَ V ,
a. Hardened, turned to stone,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٦٬٢٢٢حجر
حَجَرَ - يَحْجُرُ - حِجْر - حُجوْر - مَحْجوْر - حُجْرَة - حُجُرات - حَجَر- حِجارَة
حَجَرَ - يَحْجُرُ + كائن + شيئاً أو موضعاً: يفصله ويعزله بحدود وحواجز صلبة قاسية: يعين حدوداً حول الشيء، ثم يضع عائقاً ومانعاً في هذه الحدود ليحجزه ويمنع الآخرين من الوصول إليه
حِجْر: على وزن "فـِعل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَجَرَ - يَحْجُرُ ": ما يكون
الصيغ(١٤)
- حِجَارَةًTaşlar(فِعَالَةً)×٥
- الْحَجَرَTaş(الْفَعَلَ)×٢
- مَحْجُورًاKısıtlanmış(مَفْعُولًا)×٢
- وَالْحِجَارَةُVe taşlar(وَالْفِعَالَةُ)×٢
- الْحُجُرَاتِHücreler(الْفُعُلَاتِ)×١
- الْحِجَارَةِTaşlar(الْفِعَالَةِ)×١
- الْحِجْرِHicr(الْفِعْلِ)×١
- بِحِجَارَةٍTaşları(بِفِعَالَةٍ)×١
- حُجُورِكُمْSizin yasaklarınız(فُعُولِكُمْ)×١
- حِجْرًاKısıtlı(فِعْلًا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١١ (الإجمالي: ١٤٤)
- سجل
الآيات المشتركة: ٣ · Siccil kap veya kılıf demektir
- مطر
الآيات المشتركة: ٣ · Yağmur
- سفل
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
- وقد
الآيات المشتركة: ٢ · Onun yakıtı
- عصو
الآيات المشتركة: ٢ · Asân
- بجس
الآيات المشتركة: ١ · Becs suyu bolca kaynayan pınar demektir
- فجر
الآيات المشتركة: ٢ · Fecr Yarık demektir
- ثني
الآيات المشتركة: ٢ · Sena yaka demektir
- سقي
الآيات المشتركة: ٢ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- عشر
الآيات المشتركة: ٢ · “On” demektir
- ملح
الآيات المشتركة: ١ · Tuzlu
- شرب
الآيات المشتركة: ٢ · İçecek
الآيات التي ورد فيها(١٨)
وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Taşlar
فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ
Taşlar
فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ
Taşlar
قُلْ كُونُوا حِجَارَةً أَوْ حَدِيدًا
Taşlar
لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ
Taşlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حجر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | منع, حرم, حجز, عقل |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Katılık, dayanıklılık ve sınır çekerek dış tesirlere veya geçişe engel olma |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşmayı engelleyen kesin yasak, korunaklı alan, basiretli akıl ve taş |
| Çekirdek Özet 3 | Koruma altına alıcı sınır koyma ve zararlı tasarrufu durduran meşru kısıtlama |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel taş nesnesine indirgeyip engelleyici ve koruyucu sınır boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حج | Kuşatmak, araya perde koymak, geçişi veya müdahaleyi sınırlamak; حجب örtüp gizleme, حجج kanıtla susturup kuşatma, حجز iki şey arasına set çekme örneklerinde görülür | ر | Çekirdeğin sağladığı soyut çevreleme ve engelleme anlamına maddî katılık, süreklilik, sarsılmaz dayanıklılık ve kesin tahkimat niteliği katar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıdan ayırma, etrafını çevirme ve koruma altına alma hareketini başlatır |
| ج | Değnek, deve | Kütle, taşıma ve toplu bir dirençle direnme niteliğini içeriğe ekler |
| ر | İnsan başı | Üstünlük, kesinlik, nihai sınır ve belirleyici bir duruş kazandırır |
| حجر | Çit veya duvarla kuşatıp kütlesel bir sertlikle geçişi kesin biçimde durdurma | Maddî ve manevî her türlü taşkınlığı engelleyen sarsılmaz, koruyucu ve sınırlayıcı sınır hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert, katı kaya parçası; hayvanların kaçmasını önlemek veya suyu tutmak için etrafına taş örülen korunaklı havuz yahut ağıl |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, kasidesinde kökü bir yerleşim merkezinin tahkimatını ve saygınlığını nitelemek üzere بحجر ifadesiyle zikreder: وإنّ امرءاً قد زُرْتُه قبل هذه / بحَجْرٍ لخَيرٌ منكَ نفساً ووالِدا |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi Arapların haram aylarda veya koruma talep ettiklerinde karşı taraftan gelecek saldırıyı savuşturmak için حجرا محجورا diyerek dokunulmazlık ve mutlak haramlık ilan etmeleri |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde حجر kökü, fiziksel olarak mineral nitelikli sert taş kütlesini ve bunun türevi olarak etrafı çevrilmiş, korunmuş veya kısıtlanmış alanı ifade eden ortak bir kökene dayanır. İbranicede ח-ג-ר (ḥ-g-r) kökü «kuşak bağlamak, beline kılıç takmak, etrafını sarmak» anlamlarına gelirken, Ugarit ve Güney Arap (Saba) kitabelerinde hgr biçimi «tahkim edilmiş şehir, kale, korunan yerleşim» semantiğini taşır. Arapçada ise kök iki ana kolda yetkinleşmiştir: Biri doğrudan sert kaya kütlesi (حجر), diğeri ise bu maddî sertliğin işlevinden hareketle oluşturulan «çevreleme, koruma, haram kılma, kısıtlama ve aklın nefse set çekmesi» (حجر) anlamıdır. Böylece Sami zemininde çevreleme ve kuşatma fikri, Arapçada hem taş kütlesine hem de geçit vermeyen mutlak yasak sınırına evrilmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حجر | Sert taş kütlesi ile etrafı çevirip engelleme arasındaki doğrudan semantik geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חגר (ḥgr), Saba dili hgr | İbranicede kuşatmak ve bağlamak, Güney Arapçada müstahkem kale ve şehir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Korunaklı barınak veya taş duvarla çevrili alan kavramıyla ilişkili arkaik kökler | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حجر | Anlamlı | Taş, engelleme, kısıtlama | Sert nesne, korunan alan, akıl ve dokunulmaz kılınan sınır | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حرج | Anlamlı | Darlık, sıkıntı, günah | İnsanın hareket alanını daraltan, çıkmaza sokan zorluk ve yasak | Kur'an'da geçer; daraltıcı sınır boyutuyla ilişkili |
| جحر | Anlamlı | İn, delik, hayvan yuvası | Canlının sığındığı, içine çekilip dış etkenlerden korunduğu çukur | Kur'an'da geçmez; korunaklı alan ilgisi |
| جرح | Anlamlı | Yaralamak, kesmek, kazanmak | Bir yapının bütünlüğünü bozup sınırını yarmak veya elin kesbiyle kazanmak | Kur'an'da geçer; sınıra müdahale ve yarılma boyutu |
| رحج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır |
| رجح | Anlamlı | Ağır basmak, üstün gelmek | Tartıda veya fikirde bir tarafın diğerine ağır gelip dengeyi kurması | Kur'an'da geçmez; kütlesel ağırlık ilgisi |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حجر | Merkez | Sınır, taş, kısıtlama | Sertlik ve aşılmaz sınır ile koruma sağlama | Maddî katılık ve hukuki veya ahlaki geçit vermezlik |
| منع | Komşu | Engelleme | Bir fiilin gerçekleşmesine mani olma | حجر nesnel veya yapısal set çekmeyi, منع ise fiili durdurmayı öne çıkarır |
| حرم | Komşu | Dokunulmazlık, yasak | Saygınlık veya günah sebebiyle sınır koyma | حجر koruyucu ve engelleyici seti, حرم kutsallık ve hürmet boyutunu vurgular |
| حجز | Komşu | Araya set çekme | İki şey arasına girip ayrılmalarını sağlama | حجز yalnızca ara engeldir; حجر kütlesel sertlik ve kuşatıcı koruma içerir |
| عقل | Komşu | Akıl, bağ | İnsanı hevasından alıkoyan zihinsel bağ | عقل bağlayıp tutmayı, حجر ise aşılmaz bir duvar gibi mani olmayı niteler |
| طلق | Zıt | Serbest bırakma, salma | Her türlü kayıt ve engeli ortadan kaldırma | Sınırları kaldırıp tasarrufu bütünüyle serbest kılma hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حجر | Taş, korunak, kısıtlama | Maddî taş kütlesi ile soyut engelleme ve himaye bütünlüğü | Kesin |
| Latince | Petra, interdictio | Taş; hukuki yasaklama | Petra maddî taşı karşılarken interdictio tasarruf kısıtlamasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Stone, interdiction, sanctuary | Taş, men etme, sığınak | Tek kelime kökün taş ve yasaklama/koruma ikiliğini aynı anda vermez | Güçlü |
| Almanca | Stein, Entmündigung, Einfriedung | Taş, vesayet altına alma, çevrili alan | Maddî kaya, hukuki tasarruf yasağı ve çevrili mülk ayrı kelimelerle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | Pierre, interdiction, enceinte | Taş, yasaklama, surla çevrili yer | Maddî sertlik ve çevreleyerek dışarıya kapatma anlamları bölünerek verilir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حِجَارَةً / الْحِجَارَةِ | Maddî taş kütlesi | Azap vasıtası, cehennem yakıtı veya mucizevi su kaynağı; Bakara 2:24, Bakara 2:60, Bakara 2:74, Kehf 18:80 |
| حِجْرٌ | Yasak, haram kılınmış şey | Putperestlerin bâtıl gerekçelerle kendi kendilerine koydukları dokunulmazlıklar; En'âm 6:138 |
| حِجْرٍ | Akıl, basiret, engelleyici sağduyu | İnsanı taşkınlıktan ve tutarsızlıktan alıkoyan olgun zihin; Fecr 89:5 |
| حِجْرًا مَحْجُورًا | Aşılmaz engel, mutlak kısıtlama | İki denizin karışmaması veya günahkârların rahmetten kesinlikle men edilmesi; Furkân 25:22, Furkân 25:53 |
| حُجُورِكُمْ | Himaye, vesayet, kucak | Evlilik engeli olarak üvey kızların aile koruması ve gözetimi altında bulunması; Nisâ 4:23 |
| الْحُجُرَاتِ | Mahrem odalar, korunaklı hücreler | Peygamber hanımlarının dışarıya kapalı, mahremiyeti korunan özel menzilleri; Hucurât 49:4 |
| أَصْحَابُ الْحِجْرِ | Semûd kavminin kayaları oyarak kurduğu müstahkem yurt | Dağları oyup korunaklı mesken edinenlerin helaki; Hicr 15:80 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Taşlaşmış kalp ve cehennem yakıtı | İnsan iradesinin hakkı kabule bütünüyle kapanması ve azabın maddî gerçekliği | Kalbin katılaşması ve ilahi hitaba geçirimsiz hale gelmesi |
| Fıkıh | Hacir bahsi (kısıtlılık) | Çocuğun, delinin veya iflas edenin malî tasarruflarının kamu otoritesince sınırlandırılması | Zararı önlemek üzere meşru tasarruf yetkisinin durdurulması |
| Tefsir | Hucurât ve Fecr surelerindeki hikmet | Peygamber mahremiyetinin ihlali ve yemin bağlamında aklın nefse set çekmesi | Mahremiyet duvarı ve insanı yanlıştan alıkoyan zihinsel eşik |
| Hadis | Kâbe'deki Hicr-i İsmâil ve istincâ | Kâbe sınırına dahil hilal şeklindeki taş alan ve temizlikte taş kullanımı | Mabet içi kutsal koruma alanı ve temizleyici sert cisim |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Haram ve mahremiyet sınırları | Koruyucu sınır çizgisi | Kutsal olanı bayağılaşmaktan korumak | Dinin belirlediği sınırlar, insanın hevasına karşı aşılmaz bir set vazifesi görür | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve mantık ilkeleri | Akli denetim ve metodik engel | Safsata ve vehimlerin ilme karışmasını önlemek | Zihnin keyfi savrulmalarını durduran kesin mantık ve hakikat sınırlarıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve egemenlik alanı | Hudut ve kamusal yasaklar | Toplumsal düzeni taşkınlıklardan korumak | Hukukun belirlediği dokunulmaz alanlar kamu otoritesiyle himaye altına alınır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin ve piyasanın korunması | Tasarruf kısıtlaması (hacir) | Ziyanı ve haksız sermaye tüketimini engellemek | İflas, sefeh veya ehliyetsizlik durumunda servetin korunması için konan tedbirdir | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve yarı geçirgen zar | Bir parçacığın veya maddenin belirli bir eşik enerjisi olmadan öte yana geçmesini engelleyen fiziksel set | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki vesayet ve dokunulmazlık alanı | Bireyin veya kurumun zarar görmesini önlemek amacıyla hareket sahasını meşru otoriteyle sınırlandırma | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | حجر kökünü yalnızca jeolojik bir nesne olan «taş» kelimesine hapsedip onun Kur'an'daki sınır koyucu, koruyucu ve kısıtlayıcı türevlerini görmezden gelmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; aklın nefse set çekmesinden mahrem odaların gizliliğine, iki denizin birbirine karışmasını önleyen engelden hukuki vesayete kadar uzanan çok katmanlı bir sınır ve koruma sistemini içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerde geçen «hicr» ifadelerini donuk birer tarihsel veya fiziki nesne gibi okumak; mahremiyet, meşru kısıtlama ve basiret kavramlarının dayandığı ontolojik tahkimatı kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak, hukuk ve yaratılış nizamında kurduğu «aşılmaz sınır» ve «koruyucu set» fikrinin somut fiziksel temelden soyut bilinç düzeyine nasıl taşındığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kalplerin katılığı ve mucizelerle ilgili ayetlerde (Bakara), helak edilen kavimlerin kıssalarında (Hicr, Furkân), aile hukuku ve mahremiyet kurallarında (Nisâ, Hucurât) ve aklın muhakemesini öne çıkaran yeminlerde (Fecr). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Taşın yalnızca ilkel bir madde olmadığını, âyetlerde sarsılmaz bir mukavemet, azap vasıtası veya mucizevi suyun fışkırdığı zıt kutuplu bir hakikat simgesi olduğunu; ayrıca hucurât ve hacr kavramlarının keyfi yasaklar değil fıtratı koruyan meşru zırhlar olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGeçit vermeyen, kırılması güç sert kaya parçası ve bu kayalarla çevrilerek dış tehlikelere kapatılmış korunaklı bölge.
- Soyut anlamİnsanı hatadan alıkoyan basiretli akıl, haram ayların ve ilahi emirlerin getirdiği mutlak dokunulmazlık, mahremiyeti sağlayan perde.
- Sistematik karşılıkBir sistemin fıtri bütünlüğünü korumak üzere dışarıdan gelebilecek yıkıcı etkilere ve içerideki düzensiz taşkınlıklara karşı konulmuş sarsılmaz sınır ve hukuki kısıtlama mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunan veya kısıtlanan alanı, bu alandaki tasarruf veya hareketi, hareketin şiddet veya risk fonksiyonunu, meşru veya fıtri sınırı (hicr eşiğini), kısıtlama altındaki güvenli alt kümeyi, sistemin aşılmaz dış sınırını, ise dışarıdan gelebilecek ihlal veya taşkınlık kümesini temsil eder; bu sınır sayesinde sistem ile taşkınlık arasındaki arakesit boş küme kalır.