خرج

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ر-جالصيغ: ١١٧ · الجذور المجاورة: ٢٢٧ · الآيات: ١٥٧ · السور: ٥٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ظلميُخْرِجُنبتخرجدورقتلتَخْرُجُخَرَجُواهبطموهتَخْرُجْرأيفَأَخْرَجْنَا

الجذرالصيغ ١١٧الآيات ١٥٧السور ٥٦المجاورة ٢٢٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خرج

خ - ر - ج

جذر
  • الورود: ١٨٢
  • الآيات: ١٥٧
  • الصيغ: ١١٧
  • المعاجم: ١٣

Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır. Sonra dışarı anlamı kazanmıştır. Mastar olarak dışarı çıkmak demektir. İhrac ise çıkarmak, kusmak demektir. أَخْرَجَ: Çıkardı demektir. Bir şeyi bir yerden çıkarmaktır. اسْتَخْرَجَ: Denizden, topraktan, kutudan bir şeyi çıkarmak anlamındadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır. Sonra dışarı anlamı kazanmıştır. Mastar olarak dışarı çıkmak demektir. İhrac ise çıkarmak, kusmak demektir. أَخْرَجَ: Çıkardı demektir. Bir şeyi bir yerden çıkarmaktır. اسْتَخْرَجَ: Denizden, topraktan, kutudan bir şeyi çıkarmak anlamındadır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٦٢
باب الخاء والجيم والراء معهما خ ج ر، خ ر ج، ج خ ر، ر خ ج مستعملات خجر: رجلٌ خِجَرٌّ، والجميع: خِجَرُّون ، وهو الشديد الأكل الجبانُ والصّدّادُ عن الحرب، وامرأة خِجَرَّةٌ. خرج: الخُرُوجُ: نقيض الدُّخول، خرج يَخْرُج خُرُوجاً فهو خارجٌ. واخْتَرجتُ الرجل، واستخرجتهُ سواء. وناقة مُخْتَرِجةٌ: خرجت على خلقة الجملِ. والخُروجُ: السحاب أول ما يبدأ. والخَرْجُ والخَراجُ: ما يُخْرُجُ من المال في السنة بقدرٍ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٢٧
خَرَجَ خروجاً ومَخْرَجاً. وقد يكون المَخْرَجُ موضع الخروج. يقال: خرج مخرجاً حسناً، وهذا مَخْرَجُهُ. وأما المُخْرَجُ فقد يكون مصدرَ قولك أَخْرَجَهُ، والمفعولَ به، واسمَ المكان والوقتِ؛ تقول: أَخْرِجْني مُخْرَجَ صِدق، وهذا مُخْرَجُهُ؛ والاستخراج، كالاستنباط. والحَرْجُ والخَراجُ: الإتاوة، ويجمع على أَخْراجٍ، وأخاريجَ، وأخْرِجَةٍ. والخَرْجُ: السَحاب أوَّل ما ينشأ. يقال خَرَجَ له خَرْجٌ حسَن.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٠٧٩
خ ج ر خرج ، خجر ، جخر ، رخج : مستعملة . جخر : أبو عبيد : جَخَّرْنَا البِئْرَ : وسَّعناها ، وجَخَر جَوْفُ البِئْرِ : اتّسع . ثعلبٌ عن ابنِ الأعرابيِّ : أَجْخَرَ فلانٌ إذا وسِّعَ رَأْسَ بئره ، وأَجْخَر : إذا أَنْبَعَ ماءً كثيراً من غير مَوْضِعِ بِئْرٍ ، وأَجْخَرَ إذا تَزَوَّجَ جَخْرَاء ، وهي الواسعة ، وأَجْخَرَ : إذا غَسَلَ دُبْرَهُ وَلَمْ يُنَقِّهَا فبقي نَتْنُهُ . عمروٌ عن أبيه : الْجَاخِرُ :
رابط المدخل

خ ج ر خرج ، خجر ، جخر ، رخج : مستعملة . جخر : أبو عبيد : جَخَّرْنَا البِئْرَ : وسَّعناها ، وجَخَر جَوْفُ البِئْرِ : اتّسع . ثعلبٌ عن ابنِ الأعرابيِّ : أَجْخَرَ فلانٌ إذا وسِّعَ رَأْسَ بئره ، وأَجْخَر : إذا أَنْبَعَ ماءً كثيراً من غير مَوْضِعِ بِئْرٍ ، وأَجْخَرَ إذا تَزَوَّجَ جَخْرَاء ، وهي الواسعة ، وأَجْخَرَ : إذا غَسَلَ دُبْرَهُ وَلَمْ يُنَقِّهَا فبقي نَتْنُهُ . عمروٌ عن أبيه : الْجَاخِرُ : الوادي الواسع . شَمِرٌ : تَجَخَّرَ الْحَوْضُ إذا تلقَّفَ طِينُهُ وانفجر ماؤُه ، وامرأَةٌ جَخْرَاءُ : واسعة البطن . وقال الليث : الْجخْرَاء المُنْتِنَةُ الرِّيح . وقال اللِّحْيَانِيُّ : الْجَخْراء من النساء : المنتنةُ التَّفِلَةُ . وقال ابنُ شُمَيْل : الُجَخَرُ في الغنم : أن تَشْرَبَ الماء وليس في بطنها شيء فَيَتخَضْخَضَ الماءُ في بُطُونها فَتَرَاها جَخِرَةً خَاسِفِةً . وقال الأصمعيُّ في قوله : بِبَطْنِهِ يَعْدُو الذَّكرْ قال : الذَّكَرُ من الخيل لا يَعْدُو إلاَّ إذا كان بين الممتلىء والطّاوِي ، فهو أَقلُّ احتمالاً لِلْجَخَر من الأنثى ، وَالجَخَرُ : الْخَلاءُ والذَّكَرُ إذا خلا بَطْنُه انكسر ، وذهب نَشَاطُه . خجر : الليث : رجلٌ خِجِرٌ والجميع الْخِجِرُّونَ ، وهو الشَّديدُ الأكْلِ الْجبانُ الصَّدَّادُ عن الحَرْبِ . عمرو عن أبيه قال : الْخَاجِرُ صوت الماء على سَفْحِ الْجَبَلِ . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ قال : الْجُخَيْرَةُ تصغير الْخَجْرَةِ وهي الواسعة من الإمَاءِ . قال : والْخَجْرَةُ أيضاً سَعَة رَأْسِ الْحُبِّ . قال : والحُخيْرَةُ تصغير الْجَخْرَةِ وهي نَفْحَةٌ تَبْقَى من القُنْدُورَةِ إذا لم تُنَقَّ . رخج : قال الليث : رُخَجُ : إعراب ) ( رُخُذْ ) ( ، وهو اسمُ كُورَةٍ معروفة . خرج : قال الله جلّ وعزّ : ( أَمْ تَسْئَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ( [ المؤمنون : 72 ] ، وقرىء ( أم تسألهم خراجاً ) . قال الفَرَّاء : معناه : أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْراً عَلَى مَا جِئْتَ به ؟ فأَجْرُ ربِّك وثوابُه خيرٌ . ونَحْوه قالَ الزّجّاجُ . وقال الأخْفَشُ : يقال للماء الذي يخرج من السحاب : خَرْجٌ ، وخُرُوجٌ ، وأنشد : إذَا هَمَّ بالإقْلاَعِ هَبَّتْ لَهُ الصَّبَا فَأَعْقَبَ غَيْمٌ بَعْدَهُ وخُرُوجُ قال : والْخَرْجُ : أن يُؤدِّي إليك الْعَبْدُ خَرَاجَهُ أي : غَلَّتَهُ ، والرَّعِيَّةُ تؤدِّي الْخَرْجَ إلى الْوُلاَةِ . وقال الليثُ : الْخَرْجُ والْخَرَاجُ واحِدٌ وهو شيء يُخْرِجُه القومُ في السَّنَة من مالهم بِقَدْرٍ معلوم . ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ قال : ) ( الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ) ( . وقال أبو عُبِيْد وغيرُه من أهل العلم : معنى الْخَراج ، في هَذا الحديث غَلَّةُ العَبْدِ يَشْتريه الرَّجل فيستغِلُّه زماناً ، ثم يَعْثر منه عَلَى عَيْب دلَّسَه البائع ولم يُطْلِعْه عليه ، فله ردُّ العبد على البائع ، والرُّجُوعُ عليه بجميع الثمن والْغَلّة التي استغلها المشتري من العبد طَيِّبَةٌ له ، لأنَّه كان في ضَمَانِه ، ولو هَلَكَ هَلَكَ من ماله . وهذا مَعْنَى قول شُرَيح لرجُلين احتكما إليه في مثل هذا فقال للمشتري : ) ( رُدَّ ذَا الدَّاءِ بِدَائِهِ ، ولك الْغَلّة بالضمان ) ( ، معناه : رُدّ ذَا الْعَيْبِ بعيبه ، وما حصل في يدك من غَلَّته فهو لك . وأما الْخَراجُ الذي وظَّفَهُ عمرُ بنُ الخطّاب على السَّواد وأرض الفَيْء فإن معناه الغَلَّةُ أيضاً ، لأنهُ أَمَرَ بمساحةِ السَّوادِ ودَفْعها إلى الفَلاَّحين الذين كانوا فيه على غَلَّة يؤدُّونها كلَّ سنةٍ ، ولذلك سميّ خَرَاجاً ، ثم قيل بعد ذلك للبلاد التي فُتحتْ صلحاً ووُظِّفَ ما صولِحوا عليه على أرضهم : خَرَاجِيَّةٌ ، لأن تلك الوظيفة أشبهتِ الخَرَاجَ الذي أُلْزِمَ الفَلاَّحون وهو الغَلَّةُ . لأن جملة معنى الخَرَاجِ : الغَلَّة . ويقال : خَارَجَ فلانٌ غلامَه إذا اتفقا على ضريبة يرُدُّها العبد على سيِّدهِ كلَّ شهر ويكون مُخَلَّى بينه وبين عَملهِ ، فيقال : عبدٌ مُخَارَجٌ ، وقيل للجزيةِ التي ضُربتْ على رقاب أهل الذِّمة : خَرَاجٌ لأنه كالغلَّةِ الواجبة عليهم . وقال أبو عبيدةَ في قول الله جلّ وعزّ : ) ذلك يوم الخروج ( [ ق : 42 ] . قال : الخُرُوجُ : اسمٌ من أسماء يومِ القِيَامةِ . وقال العجاجُ : أَلَيْسَ يومٌ سُمِّيَ الخُرُوجَا أَعْظَمَ يومٍ رَجَّةً رَجُوجاً وقال أبو إسحاق في قوله جلّ وعزّ : ) ذلك يوم الخروج ( أي : يَوْم يُبْعَثُونَ فَيْخْرُجُون من الأرض . ومثلُهُ قوله تعالى : ( خشعا أبصارهم يخرجون من الأجداث ( [ القمر : 7 ] . أبو عبيد عن الأصمعيِّ : يقال : أَوَّلُ ما يَنشأ السحابُ فهو نَشْءٌ . ويقال : قد خَرَجَ له خُروجٌ حسنٌ . وقال غيرُه : خرجَتِ السماءُ خُروجاً : إذا أَصْحَت بعد إغامتها . وقال هِمْيانُ يصفُ الإبِلَ وورُودَها : فَصَبَّحَتْ جَابِيَةً صُهارِجاَ تَحْسَبُها لَوْنَ السَّماءِ خَارِجا يريد : مُصْحِياً ، والخُروجُ نقيض الدخول . وقال الليث : الخُرُوجُ : خروحُ الأديب والسابق ونحو ذلك ، يُخَرَّجُ فَيَخْرُجُ ، وخرَجَتْ خوارِجُ فلان إذا ظهرت نجابتُه وتوجَّه لإبرام الأمور وإحكامها ، وعَقَلَ عَقْلَ مِثلِهِ بعد صِباه . أبو عُبيدٍ : الخَارِجِيُّ : الذي يَخْرُجُ ويَشْرُف بنفسه ، من غير أن يكون له قديمٌ وأنشد : أَبَا مَرْوَانَ لَسْتَ بِخَارِجِيِّ وَلَيس قَدِيمُ مَجْدِكَ بانْتِحالِ والخَوارجُ : قَوْمٌ من أهلِ الأهواء ، لهم مَقالةٌ على حِدَةٍ . وقال الليثُ : الخارِجيَّة من الخَيلِ : التي ليس لها عِرْق في الجَودة ، فَتَخْرُجَ سَوابقَ . أبو عبيد : قال الخليلُ بن أحمدَ : الخُرُوجُ : الأَلِفُ التي بعد الصِّلة في القافية كقول لَبيدٍ : عَفتِ الدِّيَارُ مَحَلُّها فمقامُها فالقافية هي الميم ، والهاء بعد الميم هي الصِّلَة لأنها اتصَلتْ بالقافية ، والألفُ التي بعدَها هي الْخُرُوجُ . وقال أبو عبَيدةَ : منْ صفاتِ الخيْل : الخَرُوجُ بفتح الخاء وكذلك الأنثى بغير هاءٍ ، والجميعُ : الخُرُجُ ، وهو الذي يطول عُنُقه فيغتالُ بطولها كلَّ عِنَانٍ جُعِلَ في لِجَامه ، وأنشد : كلُّ قَباءَ كالْهِرَاوَةِ عَجْلَى وخَرُوجٍ تَغتالُ كُلّ عِنانِ والخُرْجُ : هذا الوِعاء ثلاثةُ خِرَجَة وهو جُوالِقٌ ذو أَوْنينِ . وفي حديث قصة ثمود : أنّ الناقةَ التي أرسلها الله جلّ وعزّ : آيةً لقَومِ صالحٍ وهم ثمودُ كانت مُخْتَرَجَةً . قال : وَمعْنى المخترجَةِ أنها جُبلتْ على خِلقةِ الجملِ ، وهي أكبرُ منه وأَعظمُ . والسحابةُ تُخَرِّجُ السحابةَ كما يُخَرَّج الليل الظُّلَم . وقال شمرٌ : يقال : مررْتُ على أرض مُخَرَّجةٍ ، وفيها على ذلك أَرْتَاعٌ ، والأرتاعُ : أماكنُ أصابها مطر فأنبتت البَقْل ، وأماكن لم يصبها مَطرٌ ، فتلك المخرَّجةُ . وقال بعضهُم : تخريجُ الأرضِ : أن يكونَ نَبتُها في مكانٍ دونَ مكان ، فترى بياضَ الأرضِ في خُضرة النَّباتِ . وشاةٌ خرجاءُ : بيضاءُ المؤخرِ ، نصفها أبيضُ والنصفُ الآخرُ لا يَضرُّكَ عَلَى ما كان لونُه . ويقال : الأخرَجُ : أسوَدُ في بَياض والسَّوادُ : الغالبُ . ابن هانىءٍ عن زيد بن كَثْوَة : يقال : فُلاَنٌ خَرَّاجٌ وَلاَّجٌ ، يقال ذلك عند تأكيد الظَّرْفِ والاحتيال . أبو عبيد عن أبي عمرو الأخرَجُ : مِنْ نَعْتِ الظَّلِيم في لَوْنه . وقال الليث : هو الَّذي لَوْنُ سَوَاده أكثَرُ من لَوْنِ بَيَاضِه كلَوْنِ الرَّمادِ . والأَخْرَجُ : المَكَّاءُ ، والأَخْرَجُ من المِعْزَى : الذي نِصْفُه أَسوَد ونِصْفُه أبْيضُ ، وقَارَةٌ خرْجَاءُ إذا كانت ذاتَ لَوْنَيْن . ولِلْعرب بئرٌ احْتُفِرت في أصل جَبَلٍ أخْرَج ، يسمُّونها أَخْرَجَةَ ، وبئرٌ أُخْرَى احْتُفِرَتْ في أصل جبل أسوَدَ ، يُسَمُّونها أسْوَدَةَ اشتقُّوا لهما اسْمَيْنِ مِن نعْتِ الجَبلَيْن . ويقال : اخترَجوهُ بِمعنى استخرَجوهُ ، وَالخُرَاجُ : ورمٌ وقَرْح يخْرُجُ بدابَّة أو غيرها من الحيوان . قال : والخَرَاجُ والخَرِيجُ : مُخارَجةُ لُعبةٍ لفتيانِ الأعراب . وقال الفَرَّاءُ : خرَاجِ : اسمُ لُعبةٍ لهم معروفةٍ وهو أن يُمسكَ أحدُهم شيئاً بيدِه ، ويقولَ لسائِرهم : أَخْرِجُوا مَا في يَدِي . وقال ابن السكِّيت : يقال : لِعِبَ الصبيانِ خَرَاجِ بكسر الجيم بمنزلة دَرَاكِ وقَطَامِ . وقولُ أَبي ذؤَيبِ : أَرِقْتُ له ذَاتَ العِشَاءِ كَأَنَّهُ مَخَارِيقُ يُدْعَى تَحْتَهُنَّ خُرُوجُ قيل : ) ( خُرُوجُ ) ( : لُعْبةٌ لِصْبيَانِ الأعراب ، يُمْسِك أحدُهم الشيءَ بيَدِهِ ويقولُ لسائرهم : أخْرِجُوا ما في يَدِي . قال الأزهري : والعربُ عَرَفته في هذه اللغة خَرَاجٌ هكذا . وقال الفرّاء وغيرُه : أَخرجَةُ : اسمُ ماءَةٍ ، وكذلك أسْوَدةُ سُمِّيتا بجَبلَين يُقالُ لأحدهما : أَسودُ ، وللآخَرِ : أَخرَجُ . وقال الليثُ : يُقال : خرَّجَ الغلامُ لَوْحهُ تخريجاً إذا كتبه فتركَ فيه مواضعَ لم يكتبها ، والكتاب إذا كُتِبَ فتُرِكَ منه مَواضعُ لم تُكْتبْ فهو مُخَرَّجٌ ، وخرَّجَ فلانٌ عملهَ إذا جعله ضُرُوباً يخالفُ بعضُه بعضاً ، وعَامٌ فيه تَخرِيجٌ : إذا أنبتَ بعضُ المواضع ، ولم يُنبت بعضٌ . وأمَّا قولُ زُهير يصف خيلاً : وَخَرَّجَها صَوَارِخَ كلَّ يَوْم فَقَدْ جَعَلتْ عَرَائكُهَا تَلِينُ فمعناه : أَنَّ منها ما به طِرْقٌ ، ومنها مالاَ طِرْقَ به . وقال ابن الأعرابي : معنى خَرَّجها أي : أدَّبها ، كما يُخَرَّجُ المعلِّمُ تلميذَه . ورجلٌ خَرَّاجٌ ولاّجٌ : إذا لم يَشْرَعْ في أمرٍ لا يسْهلُ له الخرُوجُ منه إذا أراد ذلك . وفي حديث ابن عبَّاس أَنَّه قال : ) ( يَتَخارجُ الشَّرِيكانِ وأهلُ الميراثِ ) ( . قال أبو عُبيدٍ : يقولُ : إذا كان المتاع بين وَرَثةٍ لم يقتسموه ، أو بين شُركاءَ ، وهو في يدِ بعضِهم دونَ بعضٍ ، فلا بأسَ أنْ يتبايعوه ، وإن لم يَعرِفْ كلُّ واحدٍ منهم نصيبَه بعينه ، ولم يقبضْه . قال : ولو أراد رجلٌ أجنبيٌّ أن يشتريَ نصيبَ بعضهم لم يُجزْ حتى يقبِضَه البائعُ قبلَ ذلك . قلتُ : وقد جاء هذا عن ابن عبَّاسٍ مُفسَّراً على غير ما ذكره أبو عُبيدٍ ، حدَّثنَاه محمدُ بن إسحاق عن أبي زُرْعَة عن إبراهيمَ بن موسى عن الوَليدِ عن ابن جُرَيجٍ عن عَطاءٍ عن ابن عباس : قال : ) ( لا بأسَ أن يَتَخَارجَ القومُ في الشركة تكونُ بينهم ، فيأخذَ هذا عَشْرَةَ دنانيرَ نقْداً ، ويأخذُ هذا عَشْرَةَ دنانيرَ ديْناً ) ( . ورواه الثَّوْرِيُّ عن ابن الزُّبَير عن ابن عبَّاسٍ في الشريكين : لا بأسَ أنْ يَتَخارَجَا . قال : يَعْنِي العَيْنَ والدَّيْنَ . وفرَسٌ أَخْرَجُ : وهو الأبيض البَطْنِ والجنبَيْن إلى منتَهى الظهر ، ولم يَصْعَدْ إليه ولونُ سائره : ما كان . وخرْجَاءُ : اسمُ رَكِيَّةٍ بِعَينها . وخرْجٌ : اسمُ موضع بعينه . ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الْخرْجُ على الرُّؤوسِ . والْخَرَاجُ على الأرَضِينَ . قال : وأخرَجَ الرجلُ إذا تزوَّجَ بخِلاَسِيَّةٍ ، وَأَخْرَجَ إذا اصطاد الخُرْجَ وهي النَّعامُ الذكَرُ أَخرَجُ ، والأنثى خرْجَاء ، وأَخرَجَ : مَرَّ به عامٌ نصفُه خصْبٌ ونصفه جَدْبٌ .

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٢٬٦٢٦
(باب الخاء والراء وما يثلثهما) (خرز) الخاء والراء والزاء يدلُّ على جَمْع الشَّيء إلى الشيء وضَمِّه إليه. فمنه خَرْزُ الجِلْدِ. ومنه الخَرَزُ، وهو معروف، لأنه يُنْظم ويُنْضَدُ بعضُه إلى بعض. وفَقَار الظَّهر خَرَزٌ لانتظامه، وخَرَزاتُ الملك، كان الملك منهم كلمَّا مَلَكَ عاماً زِيدت في تاجه خَرَزة؛ ليُعلَم بذلك عددُ سِنِي مُلْكِه. قال: رَعَى خَرَزاتِ المُلْكِ عِشرين حِجَّة *** وعشرين حَتى فادَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣٢٣
- خرج خروجا: برز من مقره أو حاله، سواء كان مقره دارا، أو بلدا، أو ثوابا، وسواء كان حاله حالة في نفسه، أو في أسبابه الخارجة، قال تعالى: ﴿فخرج منها خائفا يترقب﴾ [القصص/21]، وقال تعالى: ﴿فما يكون لك أن تتكبر فيها فاخرج﴾ [الأعراف/13]، وقال: ﴿وما تخرج من ثمرة من أكمامها﴾ [فصلت/47] (وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو وحمزة والكسائي وخلف ويعقوب وشعبة عن عاصم بالإفراد ﴿ثمرة﴾، وقرأ الباقون ﴿ثمرات﴾ بالجمع. انظر:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٢٩
خ ر ج ما خرج إلا خرجة واحدة وما أكثر خرجاتك وتارات خروجك وكنت خارج الدار وخارج البلد وهذا يوم الخروج أي يوم العيد‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ وكم خراج أرضك وخراج غلامك أي ما يخرج لك من غلتهما‏.‏ ومنه ‏"‏ الخراج بالضمان ‏"‏ ثم سمـى مـا يأخذه السلطان خراجاً باسم الخارج‏.‏ ويقال‏:‏ للجزية‏:‏ الخراج فيقال‏:‏ أدى خراج أرضه وأدّى أهـل الذمـة خـراج رؤسهـم‏.‏ وتخـارج القـوم‏:‏ تناهدوا‏.‏ وظليم أخرج ونعامة
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٣٬٥٩٣
الخُروج: نقيض الدخول. خَرَجَ يَخْرُجُ خُرُوجاً ومَخْرَجاً، فهو خارِجٌ وخَرُوجٌ وخَرَّاجٌ، وقد أَخْرَجَهُ وخَرَجَ به. الجوهري: قد يكون المَخْرَجُ موضعَ الخُرُوجِ. يقال: خَرَجَ مَخْرَجاً حَسَناً، وهذا مَخْرَجُه. وأَما المُخْرَجُ فقد يكون مصدرَ قولك أَخْرَجَه، والمفعولَ به واسمَ المكان والوقت، تقول: أَخْرِجْني مُخْرَجَ صِدْقٍ، وهذا مُخْرَجُه، لأَن الفعل إِذا جاوز الثلاثة فالميم منه مضمومة، مثل
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٩
* خ ر ج * * خَرَج * من باب دخل و * مَخْرجَاً * أيضا وقد يكون * المَخْرجُ * موضع الخروج يقال خرج مخرجا حسنا وهذا مخرجه و * * المَخْرجُ * بالضم يكون مصدر أخرج ومفعولا به واسم مكان واسم زمان تقول * أخْرجَهُ * مخرج صدق وهذا * مُخْرَجُهُ * و * الاسْتِخْراجُ * كالاستنباط و * الخَرْجُ * و * الخَرَاجُ * الإتاوة وجمع الخرج * أخْرَاجٌ * وجمع الخراج * أخْرِجَةٌ * كزمان وأزمنة و * أخَارِيجُ * أيضا قلت وقُرئ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٨٬١٧٦
خرج خروجا ، نقيض دخل دخولا ومخرجا بالفتح مصدر أيضا، فهو خارج، وخروج، وخراج، وقد أخرجه، وخرج به. والمخرج أيضا: موضعه أي الخروج يقال: خرج مخرجا حسنا، وهذا مخرجه ويكون مكانا وزمانا، فإن القاعدة أن كل فعل ثلاثى يكون مضارعه غير مكسور يأتي منه المصدر والمكان والزمان على المفعل، بالفتح إلا ما شذ كالمطلع والمشرق، مما جاء بالوجهين، وما كان مضارعه مكسورا ففيه تفصيل: المصدر بالفتح، والزمان والمكان
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٦٦
خَرَجَ 1 خَرَجَ خرج , (S, Msb, K, &c.,) aor. خَرُجَ , (L,) inf. n. خُرُوجٌ and مَخْرَجٌ, (S, Msb, K,) He, or it, went, came, passed, or got, out, or forth; issued, emanated, proceeded, went, or departed; contr. of دَخَلَ; (TA;) مِنَ المَوْضِعِ [from the place]. (Msb.) One says, خَرَجَ مَخْرَجًا حَسَنًا [He, or it, went, came, passed, or got, out, or forth, &c., well: and it turned out well]. (S.)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٥٤
خَرَجَ خَرَجَ U ( n. ac. مَخْرَج 17 , خُرُوْج 27 ) a. [ Min ], Went, came out from, quitted; was or got quit of. b. [ Bi ], Went or passed out with. c. [ Fī ], Was skilful, distinguished in ( an art ). d. [ 'Ala ], Revolted, rebelled against. خَرَّجَ خَرَّجَ II a. [ acc. & Min ], see IV (a) . b. [ Fī ], Educated, disciplined, trained in ( polite accomplishments ). c. Explained,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٩٤٬٨٠٢
خرج خَرَجَ - يَخْرُجُ - خَارِج - خَارِجُوْن - أَخْرَجَ - يُخْرِجُ - إخْراج - مًخْرِج - مُخْرَج - مُخْرَجُوْن - اسْتَخْرَجَ - يَسْتَخْرِجُ خَرَجَ - يَخْرُجُ + الكائن: يطلع فيظهر ويبين بعد أن كان خافياً مستوراً محفوظاً: يكون في مكان حفيظ يحجزه ويستره ويخفيه، ثم يتحرك منه مبتعداً عنه فيصبح " خارجه " أي بعيداً عنه لا يحيط به حاجزه أو حصنه أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١١٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢٧ (الإجمالي: ٥٨٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. دور

    الآيات المشتركة: ١٢ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  2. قتل

    الآيات المشتركة: ١٧ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  3. موت

    الآيات المشتركة: ١٨ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  4. موه

    الآيات المشتركة: ١٢ · Su

  5. ثمر

    الآيات المشتركة: ٧ · Meyve demektir

  6. نبت

    الآيات المشتركة: ٧ · Bitki

  7. هبط

    الآيات المشتركة: ٤ · İnin

  8. حيي

    الآيات المشتركة: ١٥ · Uyanık yılan demektir

  9. عود

    الآيات المشتركة: ٧ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  10. أرض

    الآيات المشتركة: ٢٦ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  11. ظلم

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Zalimler

  12. رأي

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

الآيات التي ورد فيها(١٥٧)

  1. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Çıkar

  2. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Çıkar

  3. ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Çıkar

  4. … ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا …

    Çıkar

  5. … فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ …

    Çıkar

  6. يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ

    Çıkar

  7. يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ

    Çıkar

  8. … عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا …

    Çıkar

  9. يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ

    Çıkar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخرج
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبرز, ظهر, نفر, صدر
Zıt Kökدخل
Çekirdek Özet 1Sınırlı, kapalı veya örtük bir mahiyyetten dışarıya intikal etme, nufûz ederek açığa çıkma
Çekirdek Özet 2Varlıkların potansiyelden fiile, darlık ve örtüden tezahüre, ölüm ve topraktan dirilişe intikali
Çekirdek Özet 3Kapalı sistemlerin dışa dönük verim, eylem, vergi veya diriliş boyutuyla meşruiyet ve denge kazanması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel mekân değişikliği (kapıdan çıkmak) sanarak ontolojik zuhur, diriliş ve iktisadi hasılat boyutunu yok saymak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خرBir yapıyı delme, yarma, sert bir akışla aşağı veya öteye geçme, sınırlılığı bozma (karşılaştırınız: خرق delmek, yırtmak; خرر gürültüyle düşüp akmak; خرب düzeni bozup yıkmak)جYarılma ve sınır aşma hareketini bünyeden dış ortama intikal eden, toplanıp somut bir ayrışma ve ortaya çıkış doğuran bir yöne çevirmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, engel, korunan iç alan (ikiz harfi olan ح imgesinden türetme sertleşmiş nefes sesi)Aşılması gereken mahfazayı, örtülü veya içeride kalmış sınır çizgisini temsil eder.
رİnsan başı; başlangıç, üst, yönHareketteki bilinçli veya tabiî yönelişi, sınırın ötesine doğru yükseliş ve öne geçişi ifade eder.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplanıp hareket etmeBünyenin kendi kabuğunu aşarak yol almasını, bir mahiyetten başka bir sahaya intikalini somutlaştırır.
خرجSınırı yarıp öteye yönelerek açığa çıkışKapalı bir hacimden veya sınırlı durumdan (خ), yön belirleyerek (ر) dış ortama intikal edip hareket sahasına geçme (ج) eylemidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin, canlının veya sıvının bulunduğu kabın, yerin, sınırın ya da bedenin içinden yararak veya ayrılarak dış ortama intikal etmesi; bedende toplanan cerahatin dışarı vurması (el-hurâc), bulutun ilk belirişi ve devenin sürüden ayrılarak tek başına çökmesi (el-harûc).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî bir şiirinde gençlerin oynadığı saklambaç veya koşu oyununu anarken kökü bir nida ve eylem olarak kaydeder: أَرِقْتُ لَهُ ذَاتَ العِشَاءِ كَأَنّهُ / مَخَارِيقُ يُدْعَى بَيْنَهُنّ خَرِيجُ (Buradaki «harîc» veya «harâci», saklanılan yerden veya darlıktan fırlayıp çıkmayı bildiren oyun seslenişidir).
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber devrinde ve erken hadis metinlerinde malın topraktan veya ticaretten getirdiği net hasılat ile mülkiyetin doğurduğu mesuliyet arasındaki ilişkiyi kuran meşhur hukuk ilkesinde kullanılmıştır: الخَرَاجُ بِالضَّمَانِ (Kâr ve hasılat, sorumluluk ve tazmin yükümlülüğü karşılığındadır).

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça خرج kökü, merkezi Sami dillerinde kapalı bir huduttan dışarı fırlama, dışa akma veya ürün/haraç verme hatlarında temsil edilen bir semantik eksene dayanır. Klasik İbranicede aynı ses denkliğine tam olarak tekabül eden doğrudan bir kök biçimsel olarak ayrışmamışsa da, soydaş kök mantığı içeriden dışarıya taşma ve bedensel kabarmaları anlatan formlarla kesişir; nitekim Arapça harac (hastalık, çıban) ile İbranice h-r-y / h-r-r bağlamındaki tahliye tasvirleri semantik olarak yakındır. Süryanicede h-r-g kökü bazen sınır dışına çıkma, sapma veya dışarıya yönelik hareketle eşleşir. Güney Sami (Eski Güney Arapça / Sebece) yazıtlarında ise kök, araziden elde edilen mahsul, dışa ödenen pay ve vergi anlamında açıkça belgelenmiştir. Arapçada kök iki ana kolda yetkinleşmiştir: Biri bir şeyin içinden nufûz edip dışına çıkması (en-nukâz), diğeri ise iki zıt rengin (özellikle siyah ile beyazın) birbirini keserek dışarı vurması, beneklenmesidir. Kökün ilk fiziksel kullanımından türeyen "dışarıya ürün/hasılat verme" mantığı, daha sonra kurumsal vergi (harâc) ve askeri harekât (hurûc) manalarına evrilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDarlıktan genişliğe, içten dışa intikal ve iki zıt rengin açığa çıkmasıKökün asıl mihveri bir nesnenin kendi muhafazasını delerek dışarı çıkmasıdır; buradan toprak mahsulü, cerahat akıntısı ve renk zıtlığı türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Arapçası ve Süryanice paralel formlarSebece metinlerde tarımsal hasılat ve dışa ödenen pay; Süryanicede sınır aşma veya dışarı fırlama formları mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dışa hareket ve yarılma çekirdekleriMısır hiyerogliflerindeki ayrılma, dışarı taşma belirteçleriyle kavramsal paralellik kurulsa da doğrudan ses denkliği zayıftır.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, HALOT, Lane’s Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خرجAnlamlıDışarı çıkmak, nufûz etmekİç mekândan, örtüden veya potansiyelden dışarıya intikal etmek.Hedef köktür; Kur'an'da 182 defa geçer.
خجرAnlamlıEğrilik, yumuşaklık ve kıvrılmaBir nesnenin veya bedenin dikliğini kaybedip eğrilmesi, hançerin eğri yapısı (hancer).Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü olarak sınır aşmayı değil içe doğru bükülmeyi bildirir.
رخجAnlamlıYumuşaklık ve pürüzsüzlükSesin, yürüyüşün veya dokunun yumuşak ve gevşek olması hali.Kur'an'da geçmez; sert bir çıkış yerine gevşeme bildirir.
رجخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilişinde müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez; fonetik olarak zayıf görülmüştür.
جخرAnlamlıÇukurlaşma, kokuşma ve içe çökmeKuyunun genişleyip içinin oyulması veya bedenin içinin bozulup koku yayması.Kur'an'da geçmez; dışarı çıkışın tersine çukurun derinleşmesini anlatır.
جرخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlük kayıtlarında mühmel (kullanılmayan) kombinasyon olarak geçer.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خرجMerkezDışa intikal ve zuhurKapalı veya sınırlı bir mahalli yararak, bırakarak dışarıya çıkmayı ifade eder.Mekân, durum, potansiyel ve ürün bakımından içten dışa geçişin ana köküdür.
برزKomşuAçığa çıkma ve meydanda görünmeGizli veya örtülü olanın herkesin göreceği açık alana çıkmasını anlatır; içeriden ayrılma şartı aranmaz.خرج darlığı ve muhafazayı terk etmeyi vurgularken, برز açık alanda görünür kılınmayı bildirir.
ظهرKomşuGörünür olma, üste çıkmaBir şeyin gizlilikten kurtulup yüzeye çıkması veya üstünlük kazanmasıdır.خرج bir mahfazadan kopuşu, ظهر ise mahiyeti ne olursa olsun belirgin hale gelmeyi ve baskınlığı ifade eder.
نفرKomşuSeferber olup topluca fırlamaToplu olarak bir iş, savaş veya tebliğ için karargâhı terk edip atılmaktır.خرج ferdi veya umumi bir intikal iken, نفر ani bir uyarılma ve harekete geçiş anlamı taşır.
صدرKomşuKaynaktan ayrılıp geri dönmeSu kaynağından veya başlangıç noktasından doymuş ve işini bitirmiş olarak ayrılmaktır.خرج herhangi bir sınırlı alandan çıkışı, صدر ise bir merkeze uğradıktan sonraki geri çekilmeyi bildirir.
دخلZıtİçeri girme, dahil olmaDışarıda bulunan bir nesnenin veya şahsın sınırlı bir alana nüfuz ederek içeri geçmesidir.خرج kökünün her boyutta mutlak zıddıdır; alanı boşaltmanın tersine doldurmayı anlatır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخرجDışarı çıkmak, hasılat vermekKapalı hacmi terk etme, örtüden kurtulma ve verim sağlama yönlerini bir arada tutar.Kesin
Latinceexire, emergere, producereDışarı gitmek, belirmek, ürün vermekExire salt mekânsal çıkışı, emergere örtüden belirmeyi, producere ise ürün verme/çıkarma vasfını karşılar.Güçlü
İngilizceto exit, to emerge, to produceÇıkmak, zuhur etmek, hasıl olmakExit fiziksel ayrılışı, emerge saklı durumdan belirmeyi, produce ise toprak ve emek hasılatı vermeyi ayrı ayrı karşılar.Güçlü
Almancaaustreten, hervorgehen, hervorbringenDışarı adım atmak, zuhur etmek, meydana getirmekHervorgehen kökün felsefi olarak bir durumdan meydana çıkışını, austreten ise sınırın dışına geçişini tam verir.Güçlü
Fransızcasortir, émerger, produireDışarı çıkmak, su yüzüne çıkmak, üretmekSortir mekan intikalini, émerger örtüden sıyrılmayı, produire ise kökün harac ve hasılat yönünü karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَرَجَ / فَاخْرُجْMekândan bedenen ayrılmak, hicret veya terkBir beldeden, saraydan veya meskûn mahalden korku veya emirle ayrılma bağlamı (Kasas 28:21; Ârâf 7:13).
أَخْرَجَكُمْ / خُرُوجÖlümden sonra dirilmek, kabirlerden çıkış (Ba's)Ahirette cesetlerin topraktan çıkarılması ve yeni bir hayata uyanış bağlamı (Kâf 50:11; Kâf 50:42; Rûm 30:25).
أَخْرَجَ / يُخْرِجُBitkilerin ve rızıkların topraktan bitirilmesiAllah'ın cansız topraktan rengârenk nebatat ve rızıklar çıkarması, tekvin bağlamı (En'âm 6:99; Tâhâ 20:53; Bakara 2:61).
يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِCehalet ve küfürden imana intikal (Hidayet)Manevi darlık, körlük ve zulmetten aydınlığa ve tevhîde çıkarılma bağlamı (Bakara 2:257; Mâide 5:16).
خَرَاج / خَرْجÜcret, karşılık, ayni veya nakdi bedelPeygamberlerin tebliğ karşılığında istemediği mükâfat veya araziden devlete verilen vergi bağlamı (Mü'minûn 23:72; Kehf 18:94).
اسْتَخْرَجَArayıp bulup dışarı çıkarmakSaklı, gömülü bir şeyi araştırarak mahfazasından çekip alma bağlamı (Yûsuf 12:76; Kehf 18:82).
إِخْرَاجYurdundan sürgün edilmekMüminlerin haksız yere yurtlarından ve mülklerinden cebren koparılması bağlamı (Hac 22:40; Bakara 2:84).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's (diriliş), halk (yaratılış) ve Hâricîlikİnsanın kabirden ve yokluktan varlığa çıkarılması; ayrıca meşru idareye isyan edip cemaat sınırından ayrılan Hariciler fırkası.İtikadi sınırlardan ayrılma (hurûc ale'l-imâm) veya yokluk sınırından varlığa sevk edilme.
FıkıhHarâc vergisi, hapis/tahliye ve nikâhtan hurûcGayrimüslim tebaanın arazisinden alınan vergi (harâc); kadının izinsiz evi terk etmesi (huruç/nüşûz); ibadetten selâmla çıkış.Mülkiyetin devlete verdiği meşru pay veya hukuki bağın sona erip dışına çıkılması.
TefsirZulümâttan nûra intikal ve ba's tasvirleriÂyetlerdeki zulümâttan nûra çıkarmanın hakiki mi mecazi mi olduğu; nebatatın çıkışı ile haşir arasındaki temsilî delillendirme.Potansiyel ve karanlık boyuttan fiili ve aydınlık boyuta sıçrayışın ontolojik tefsiri.
HadisCihad seferberliği ve fitne dönemleriOrdunun sefere çıkışı (hurûc li'l-gazv), fitne fırkalarının zuhuru ve hasılatın tazminata bağlılığı kaidesi.Harekete geçmek, mevziden fırlamak ve iktisadi hasılat elde etmek.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleri ve hidayetKaranlıktan aydınlığa geçişSistemin kurtarıcı yönünü çalıştırırİnsanın cehalet, günah ve şirk cenderesinden tevhid ufkuna çıkarılması varoluşsal bir kurtuluştur.Kesin
İlmiPotansiyelden fiile geçişZuhur, istihraç ve deneyGizli bilgiyi ve kanunu görünür kılarTabiatta saklı olan madenin veya zihindeki bilginin açığa çıkarılması (istihraç), ilmi keşfin esasıdır.Güçlü
SiyasiOtoriteye itaat ve hicretSınır ötesine geçiş / Meşruiyetİktidar alanını belirler ve sınarZulüm merkezinden adalet yurduna hicret etmek veya haksız idareye boyun eğmeyip ayrılmak siyasi tavırdır.Güçlü
İktisadiToprak mahsulü ve vergiHarâc ve ayni hasılatDolaşımı ve kamu gelirini sağlarSisteme giren emeğin topraktan hasılat olarak çıkması ve bu gelirden kamuya pay (harâc) verilmesidir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyon çıktısı (Output) ve faz geçişiBir kapalı sistemin veya girdiler kümesinin (Input), belirli bir işlemden geçtikten sonra sistem sınırını aşarak sonuç (Output) olarak tezahür etmesi ve maddenin hal değiştirerek (katıdan sıvıya/gaza) sınırını aşması.Kesin
Beşeri bilimlerSosyal mobilite ve yabancılaşma/dışlanmaBireyin ait olduğu sosyal sınıftan, gettodan veya kurumdan ayrılarak yeni bir statü sahasına intikali yahut mevcut toplumsal düzenin dışına itilerek marjinalleşmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece "bir kapıdan veya binadan dışarı adım atmak" gibi sığ, gündelik bir fiziksel eyleme indirgenmesi; siyasi, iktisadi ve ontolojik boyutlarının unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamخرج Kur'an'da cansız toprağın diriltilerek nebat fışkırtması, insanın anne karnındaki karanlıklardan ve kabir toprağından hayata göz açması, bilginin ve zenginliğin ortaya dökülmesi gibi toptan bir "varlık ve kemal zuhuru"dur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerdeki diriliş (ba's) delillerinin ve "karanlıklardan nûra çıkarma" ifadelerinin derin ontolojik dönüşüm boyutunun anlaşılamaması; harâc ve ihraç kavramlarının keyfi ve dar yorumlanarak ayetlerin toplumsal tasarımlarının ıskalanması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem kevni delillerini (tohumun çatlayıp bitkinin çıkışı, suyun kaynaması) hem de gaybi hakikatlerini (kabirlerden fırlayış, zulümattan nura intikal) aynı semantik çizgide birbirine bağlayan temel hareket eksenidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Öldükten sonra dirilişi (haşir ve neşir) anlatan âyetlerde, Allah'ın yaratma kudretini topraktan biten ürünlerle kanıtlayan tekvini âyetlerde ve zulüm gören müminlerin hicret/kurtuluş arayışını bildiren siyer bağlamlı âyetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışın ve dirilişin yoktan rastgele bir sıçrama olmayıp, saklı ve örtülü bir tohumun potansiyelini tamamlayarak dışarı intikal etmesi kanununa dayandığını gösterir; böylece ahireti tabiattaki diriliş kanunlarıyla teyit eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir varlığın, nesnenin veya sıvının kapalı bir hacmi, kabuğu, toprağı veya bedeni delip yararak dış ortama intikal etmesi; iki rengin zıtlık oluşturarak dışarı vurmasıdır.
  • Soyut anlamPotansiyel halinde veya karanlık bir örtü altında saklı olan mahiyetin, ilahi veya tabii bir sevk ile fiiliyata dökülmesi, görünürlük ve kemale ermesidir.
  • Sistematik karşılıkKapalı sistemin girdilerini dönüştürerek dış dünyaya ürün, hasılat, meşru pay ve yeni bir varoluş seviyesi (çıktı) sunmasıdır.
  • LaTeX modeliSt0⊂Ωin→δSt1⊆ΩoutburadaΩin∩Ωout=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde Ωin içsel, kapalı veya örtük başlangıç uzayını; Ωout ise dışsal, açık ve tezahür etmiş varlık sahasını temsil eder. S varlığı, başlangıç anında (t0) iç uzayın bir alt kümesiyken, sınır aşma ve yarıp çıkma operatörü (δ) vasıtasıyla nihai anda (t1) dış uzaya intikal eder. Kümelerin kesişiminin boş küme olması (∅), çıkış eyleminin tamamlanmasıyla varlığın eski sınırlayıcı mahfazayı bütünüyle terk ettiğini ve yeni bir durum kazandığını matematiksel olarak ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ