خوض
خ - و - ض
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٢
Havz (hı) : Havuz demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Havz (hı) : Havuz demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٣٠باب الخاء والضاد وو ا ي ء معهما
خ و ض، و خ ض، و ض خ، ض و خ مستعملات خوض: خُضْتُ الماء خَوْضاً وخِياضاً، واختضُتُ، وخَوَّضُتُ تَخويضاً أي: مَشَيْتُ فيه.
والخَوْضُ: اللبس في الأمر.
والخَوْض من الكلام: ما فيه الكذب والباطل.
والمِخْوَضُ: المجدح الذي تخُوضُ به السويق.
وخض: الوَخْضُ: طَعْنٌ غير جائف.
وضخ: المُواضَخَةُ: التباري والمبالغة في العدو، قال:
تُواضِخُ التَّقريبَ قِلْواً مِحْلَجا
وأصله في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٣٥خُضْتُ الماءَ أَخوضُهُ خَوْضاً وخِياضاً. والموضعُ مَخاضَةٌ، وهو ما جازَ الناسُ فيها مُشاةً وركباناً. وجمعها المَهاضُ، والمَخاوِضُ أيضاً. وأَخَضْتُ في الماء دابَّتي. وأَخاضَ القومُ، أي خاضَتْ خيلُهم الماءَ. وخُضْتُ الغَمَراتِ: اقتحمتُها. ويقال: خاضَهُ بالسيف، أي حرَّك السيفَ في المضروب. وخَوَّضَ في نجيعه، شدِّد للمبالغة. والمِخْوَثَ للشراب كالمِجْدَحِ للسويق. يقال: خُضْتُ الشرابَ. وخاضَ القومُ في
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٥١٨(باب الخاء والواو وما يثلثهما)
(خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال:
وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٩١- الخوض: هو الشروع في الماء والمرور فيه، ويستعار في الأمور، وأكثر ما ورد في القرآن ورد فيما يذم الشروع فيه، نحو قوله تعالى: ﴿ولئن سألتهم ليقولن: إنما كنا نخوض ونلعب﴾ [التوبة/65]، وقوله: ﴿وخضتم كالذي خاضوا﴾ [التوبة/69]، ﴿ذرهم في خوضهم يلعبون﴾ [الأنعام/91]، ﴿وإذا رأيت الذين يخوضون في آياتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا في حديث﴾ [الأنعام/68]، وتقول: أخضت دابتي في الماء، وتخاوضوا في الحديث: تفاوضوا.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٤خ و ض
خاض الماء خوضاً وخياضاً وخوضة.
واقتحم المخاضة.
وأخضته دابتي وأخاضوا الماء إذا خاضوه بدوابهم وخاوضته في الماء.
وخضت السويق بالمخوض: جدحته وخوّضته.
ومـن المجـاز: خاضـوا فـي الحديـث وتخاوضوا فيه.
وهو يخوض مع الخائضين أي يبطل مع المبطلين " وهم في خوض يلعبون " وخضته بالسيف إذا وضعته في أسفل بطنه ثم رفعته إلى فوق وخضـت بقدحـي فـي القـداح: ألقيتـه فيهـا.
وخاوضـه فـي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٣٥٥خاض الماءَ يَخُوضه خَوْضاً وخِياضاً واخْتاضَ اخْتِياضاً واخْتاضَه وتَخَوَّضَه: مَشَى فيه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنه في الغَرْضِ، إِذْ تَرَكَّضَا،
دُعْمُوصُ ماءٍ قَلَّ ما تَخَوَّضَا
أَي هو ماء صافٍ، وأَخاضَ فيه غيره وخَوَّضَ تَخْويضاً. والخَوْضُ: المَشْيُ في الماء، والموضع مَخاضةٌ وهي ما جازَ الناسُ فيها مُشاةً ورُكْباناً، وجمعها المَخاضُ والمَخاوِضُ أَيضاً؛ عن أَبي زيد. وأَخَضْتُ في الماء
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٤* خ و ض * * خَاضَ * الماء من باب قال و * خِيَاضاً * أيضا بالكسر والموضع * مَخَاضَةٌ * وهو ما جاز الناس فيه مشاة وركبانا وجمعها * مَخَاضٌ * و * مَخَاوِضُ * و * أخَاضَ * في الماء دابته و * خَاضَ * الغمرات اقتحمها وخاض القوم في الحديث و * تَخَاوَضُوا * أي تفاوضوا فيه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٤٤٣خاض الماء يخوضه خوضا وخياضا ، بالكسر: دحله ومشى فيه، كخوضه تخويضا، واختاضه . خاض بالفرس: أورده الماء كأخاضه إخاضة، الأخير عن أبي زيد، كذلك خاوضه فيه مخاوضة كما في الأساس. خاض الشراب في المجدح: خلطه وحركه، وكذلك خوضه، قال الحطيئة يصف امرأة سمت بعلها:
وقالت شراب بارد فـاشـربـنـه ولم يدر ما خاضت له في المجادح من المجاز: خاض الغمرات يخوضها خوضا:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٢٨٦خَاضَ المَآءَ
1 خَاضَ المَآءَ خاض المآء , aor. يَخُوضُ, inf. n. خَوْضٌ (S, A, Msb, K) and خِيَاضٌ, (S, A, K,) [He waded, or forded, through the water;] he passed through the water walking or riding: (S:) or he entered into the water; (A, K;) as also ↓ خَوَّضَهُ, (K,) inf. n. تَخْوِيضٌ; (TA;) [or this latter has an intensive signification, as it is said to have in a phrase below;] and ↓ اختاضهُ:
خَاضَ المَآءَ 1 خَاضَ المَآءَ خاض المآء , aor. يَخُوضُ, inf. n. خَوْضٌ (S, A, Msb, K) and خِيَاضٌ, (S, A, K,) [He waded, or forded, through the water;] he passed through the water walking or riding: (S:) or he entered into the water; (A, K;) as also ↓ خَوَّضَهُ, (K,) inf. n. تَخْوِيضٌ; (TA;) [or this latter has an intensive signification, as it is said to have in a phrase below;] and ↓ اختاضهُ: (K:) or he walked in, or through, the water; (Msb;) as also ↓ تخوّضهُ: (TA:) or he entered into the water and walked in it, or through it. (TA.) You say also, خَاضَ بِالفَرَسِ, meaning He brought the horse to the water; as also ↓ اخاضهُ, (K,) inf. n. اـِخَاضَهُ; (AZ;) and ↓ خاوضهُ, (K,) or خاوضهُ فِى المَآءِ, inf. n. مُخَاوَضَةٌ, as in the A: (TA:) or ↓ اخاضوا المَآءَ signifies خَاضُوهُ بِدَوَابِّهِمْ [They waded or forded through the water, or entered into it, &c., with their beasts]: and you say also, ↓ خَاوَضْتُهُمْ فى المَآءِ [I waded or forded with them through the water; &c.; meaning with men, not with beasts]: (so I find in a copy of the A:) and القَوْمُ ↓ اخاض signifies خَاضَتْ خَيْلُهُمُ المَآءَ [The people's horses waded or forded through the water]. (S.) ― -b2- خَاضَتِ الاـِبِلُ لُجَّ السَّرَابِ (tropical:) [The camels passed through the great expanse of mirage]. (A.) ― -b3- خَاضَ البَرْقُ الظَّلَامَ (tropical:) [The lightning penetrated through the darkness]. (A, TA.) ― -b4- خَاضَ اـِلَيْهِ الرِّمَاحَ حَتَّى أَخَذَهُ (tropical:) [He forced his way to him through the spears until he took him, or it]. (A, TA. *) ― -b5- خَاضَ القَوْمُ فِى الحَدِيثِ, (S, A,) and فِيهِ ↓ تخاوضوا, (S, A, K,) (tropical:) The people, or company of men, entered [or waded] together into discourse. (S, A, K.) ― -b6- خَاضَ الغَمَرَاتِ, (S, K,) aor. as above, inf. n. خَوْضٌ, (TA,) (tropical:) He plunged into the submerging floods of ignorance, or the like; syn. اِقْتَحَمَهَا. (S, K, TA.) ― -b7- خَاضَ فِى الأَمْرِ (assumed tropical:) He entered [or plunged] into the affair. (Msb.) ― -b8- In like manner you say, [خَاضَ فِى البَاطِلِ and] البَاطِلَ ↓ اخاض (assumed tropical:) He entered [or plunged] into false, or vain, discourse or speech: (Msb:) and خَاضَ, alone, signifies (tropical:) He said, or spoke, what was false. (A.) It is said in the Kur [lxxiv. 46], (TA,) وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الخَائِضِينَ, i. e. فِى البَاطِلِ (tropical:) [And we used to enter into false, or vain, discourse or speech, with those who entered thereinto]; (Bd, Jel, K;) syn. نَشْرَعُ: (Bd:) or and we used to follow the erring, &c. (O, K.) And again, [lii. 12,] الَّذِينَ هُمْ فِى خَوْضٍ يَلْعَبُونَ (tropical:) [Who amuse themselves in entering into false, or vain, discourse or speech]; (TA;) فى الباطل being here, again, understood. (Bd.) And again, [ix. 70,] وَخُضْتُمْ كَالَّذِى خَاضُوا, i. e. كَخَوْضِهِمْ (tropical:) [And ye have entered into false, or vain, discourse or speech, like their entering thereinto]. (K.) And again, [vi. 67,] الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِى آيَاتِنَا (tropical:) [Who enter into false, or vain, discourse or speech respecting our signs; meaning the Kur-لn]. (TA.) خَاضَ فِيهِ is also explained as signifying (assumed tropical:) He said what was false respecting it. (TA.) And خَوْضٌ signifies (assumed tropical:) The confusing, or confounding, in an affair. (TA.) ― -b9- خَاضَ, (S, A, Mgh, K,) and ↓ خوّض, (A, TA,) also signify He mixed, (S, * K, TA,) and stirred about, (TA,) the beverage, or wine: (S, K, TA:) or he stirred about the سَوِيق with the مِخْوَض. (A, Mgh. *) ― -b10- خَاضَهُ بِالسَّيْفِ (tropical:) He moved about the sword in him, having smitten him: (S, K, * TA:) or he put [or thrust] the sword into the lower part of his belly, and then raised it upwards. (A, * TA.) ― -b11- خُضْتُ بِقِدْحٍ فِى القِدَاحِ, (A, TA,) inf. n. خِيَاضٌ; and القِدَاحَ ↓ خَاوَضْتُ, inf. n. خِوَاضٌ; (TA;) (tropical:) I put an arrow, (A, TA,) which I had borrowed, and by which I expected to have good luck, (TA,) among the [other] arrows (A, TA) used in the game called el-meysir: (TA:) see an ex. (a verse of Sakhr-el-Gheي) in art. خض.
2 خَوَّضَ see 1, first signification: ― -b2- and again in the latter part of the paragraph. ― -b3- خَوَّضَ فِى نَجِيعِهِ [app. meaning He wallowed in his effused blood] is with teshdeed to render the signification intensive. (S.)
3 خَاْوَضَ see 1, second sentence, in two places: and again in the last sentence.
أَخَضْتُ فِى المَآءِ دابَّتِى 4 أَخَضْتُ فِى المَآءِ دابَّتِى ذ [I made my beast to wade, or ford, through the water]. (S, A. *) اخاض القَوْمُ خَيْلَهُمُ المَآءَ [The people, or company of men, made their horses to wade, or ford, through the water] is said when they wade, or ford, with their horses through the water. (TA.) اخاض القَوْمُ: and اخاضوا المَآءَ: [which are evidently elliptical phrases:] and اخاض الفَرَسَ: see 1, second sentence. ― -b2- اخاض البَاطِلَ: see 1. -A2- اخاض المَآءُ The water admitted of being walked [or waded or forded] in or through: contr. to general rule; being intrans. while the unaugmented verb is trans. (Msb.)
5 تَخَوَّضَ see 1, first sentence. ― -b2- تخوّض also signifies He constrained himself to wade, or ford, in, or through, water. (K, * TA.) This is the primary signification: and hence, ― -b3- تخوّض فِى الأَمْرِ (tropical:) He employed, or occupied, himself in the affair: and he used art or artifice or cunning, or his own judgment or discretion, in the affair, or in the disposal or management thereof: and so in the phrase تخوّض فى المَالِ: or, accord. to some, this means he acted wrongly in acquiring the property in an improper manner, in whatsoever way it was possible. (TA.)
6 تَخَاْوَضَ see 1, near the middle of the paragraph.
8 اـِخْتَوَضَ see 1, first sentence.
مَخَاضٌ مَخَاضٌ مخاض : see مَخَاضَةٌ.
مِخْوَضٌ مِخْوَضٌ مخوض [The instrument with which beverage, or wine, is mixed and stirred about]; it is, for beverage, or wine, like the مِجْدَح for سَوِيق: (S, K:) or the instrument with which سويق is stirred about. (A, Mgh.)
مَخَاضَةٌ مَخَاضَةٌ مخاض مخاضه مخاضة [A ford; i. e.] a place where people pass through water, walking or riding: (S, A, K:) or a place where one walks through water: (Msb:) pl. ↓ مَخَاضٌ, (S, K,) [or this is rather a coll. gen. n.,] or مَخَائِضُ, (as in one copy of the S,) and مَخَاوِضُ (AZ, S, K) and مَخَاضَاتٌ. (Msb, TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٧٥خَاض
خَاض ( w ) U ( n. ac. خَوْض [ 1 ] , خِيَاض [ 23I ] ),
a. Entered, plunged into; waded through, forded ( water ).
b. Mixed, stirred up.
c. [ Fī ], Engaged in ( conversation ).
d. Braved, risked.
خَاْوَضَ
خَاْوَضَ III , أَخْوَضَ IV ,
a. Made to enter, plunge into.
b. see V .
تَخَوَّضَ
تَخَوَّضَ V
a. [ Fī ], Entered, plunged into; engaged in ( conversation ).
تَخَاْوَضَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٠١٨خوض
خَاضَ - يَخُوْضُ - خَوْض - خائِض - خائِضِيْن
خَاضَ- يَخُوْضُ + كائن + في شيء: يدخل في داخل الشيء ثم يتحرك داخله: يدخل في داخل الشيء ثم يتحرك داخله بشكل عشوائي محركاً إياه ومغيراً من سكونه وبنيته، وذلك من غير هدف واضح
خَاضَ- يَخوْضُ+ كائن + في أمر: يدخل فيه برأيه وفكره فيحركه ويبدله ويعبث فيه ويغير في بنائه ومحتواه ودلالته بشكل عشوائي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٩ (الإجمالي: ٨٠)
- لعب
الآيات المشتركة: ٥ · Oynarlar
- وذر
الآيات المشتركة: ٣ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- قعد
الآيات المشتركة: ٢ · Temel demektir
- هزأ
الآيات المشتركة: ٢ · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
- حدث
الآيات المشتركة: ٢ · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
- مع
الآيات المشتركة: ٣ · Beraber
- قرطس
الآيات المشتركة: ١ · Kağıt
- وعد
الآيات المشتركة: ٢ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- لقي
الآيات المشتركة: ٢ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- غير
الآيات المشتركة: ٢ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- حبط
الآيات المشتركة: ١ · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- كثر
الآيات المشتركة: ٢ · Kesr(sin ile) kırık demektir
الآيات التي ورد فيها(٩)
… يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ …
Dalarlar
… رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ …
Dalarlar
فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ
Dalarlar
فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ
Dalarlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خوض |
| Yapı | Üçlü (ecvef) |
| Özel Durum | Orta harfi illetli (و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غوص, لعب, لغو |
| Zıt Kök | كفف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir sıvıya, suya veya çamura pervasızca ve ayağıyla basarak girmek, içinde ilerlemek ve suyu bulandırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da ciddiyetten uzak, mesnetsiz, alaycı ve batıl sözlere veya durumlara düşüncesizce kapılıp dalmak |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi sınırları ve zihni sorumluluğu hiçe sayarak toplumsal bir çözülme ve lakaytlık girdabına sürükleniş |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir sohbet veya fikir teatisinden ibaret sanılması; oysa kavramın bilinçli bir laubalilik, hakikati hafife alma ve manevi çözülmeyi içermesi gerçeğinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خو | Boşluk, oyukluk, içeriye nüfuz etme ve dayanaksızlık (karşılaştırınız: خور gevşeklik ve dirençsizlik, خوف emniyetsizlik ve iç boşalması, خول boşluğu dolduracak mal veya hizmetçi kılma, خون emanette gedik açma, خوي karnın veya mekanın boş kalması) | ض | Eklenen kalın ve yayılma karakterli harf, boşluğa yalnızca girmeyi değil, sıvı veya dirençli bir kütlenin içerisine gövdeyle ve ayakla basıp ortalığı yararak, çalkalayarak ve bulandırarak pervasızca ilerleme boyutunu kazandırmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar yarığı (türetme: ح imgesinden ses sürtünmesiyle ayrılma) | Bir sınıra, duvara veya korunaklı bir yüzeye sürtünerek onu aşma, engelde bir gedik ve çatlak açma hareketidir. |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bir alana bağlanma, içine kenetlenme, doğrudan tutunma ve yönelme kuvvetidir. |
| ض | Sıkışma ve baskı (türetme: ص imgesinden yayılma etkisiyle ayrılma) | Genişleyen bir yüzey üzerinde baskı kurma, nesneyi ezerek içine nüfuz etme ve yayılma eylemidir. |
| خوض | Engeli yararak içeriye bağlanma ve baskıyla yayılma | Koruyucu sınırı çiğneyip bir ortama (suya, çamura veya söze) dirençsizce ve pervasızca girmek, o ortamın içinde çalkantı ve baskı oluşturarak derinleşmektir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin suya veya balçığa ayaklarıyla dalıp içinde yürümesi, hayvanın suya sokulması ve çorba veya sevik bulamacının tahta kaşıkla karıştırılmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı beyitte ayak değmemiş ve bulanmamış saf su tasvir edilirken kökün erken fiziksel kullanımı şöyle geçer: كأَنه في الغَرْضِ، إِذْ تَرَكَّضَا، / دُعْمُوصُ ماءٍ قَلَّ ما تَخَوَّضَا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde kamu malının meşru sınırları aşarak sorumsuzca ve keyfi biçimde harcanmasını yeren şu ifadede yer almıştır: رُبَّ مُتَخَوِّضٍ في مال اللّه تعالى |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça خوض kökü, merkezi Sami dillerinde bir sıvının veya dirençsiz ortamın içine fiziksel olarak girmek ve onu yarmak eylemini temsil eden iç Arapça gelişimi güçlü bir köktür. Kökün iki harfli çekirdeği olan Afro-Asyatik *ḫw- / *ḥw- katmanı; oyukluk, iç boşluğu, alana nüfuz etme ve bir maddenin içine girme anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) kök doğrudan üçlü olarak bu morfolojik dizilimde yaygın bir fiil oluşturmaz; buna karşılık Arapçada kök, göçebe yaşamın gerektirdiği akarsulardan yaya veya binek sırtında geçme mecburiyeti (nehir geçidi anlamındaki مخاضة kelimesinde olduğu gibi) doğrultusunda son derece somut ve işlevsel bir yer edinmiştir. Fonetik açıdan son harf olan ض sesi, Güney Sami / Arap sahasına özgü lateralize sürtünmeli karakteriyle, suya temas anındaki baskıyı, püskürmeyi ve çalkantıyı dile yansıtan bir ses-anlam uyumu (onomatopoeia eğilimi) sergiler. Kök, ilksel bedensel tecrübeden (sığ suda paçaları sıvayıp yürüme) süratle zihni ve ahlaki bir eğilime (bir meseleye ölçüsüzce, tedbirsizce ve lakaytça dalma) doğru semantik genişleme kaydetmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suda yürüme ve bulamaç karıştırma | Bedensel olarak suya dalıp çalkalama eyleminden, söz ve fikir ortamına tedbirsizce dalma mecazına geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | *ḫw- ikili kök çekirdeği | Kuzeybatı Sami dillerindeki boşluk ve yarık anlamı, Arapçada üçüncü harfin eklenmesiyle sıvıyı yarma biçiminde özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime ait doğrudan kanıtlanmış ortak kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خوض | Anlamlı | Suya ve söze dalmak | Sıvı veya mesnetsiz söz içine pervasızca girip çalkantı yapmak | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| خضو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| وخض | Anlamlı | Hafif batırma | Mızrak veya iğne gibi bir aleti derine gitmeyecek şekilde hafifçe saplamak | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki tam dalışa karşı yüzeysel batırma |
| وضخ | Anlamlı | Yarışarak su çekme | Kuyudan hızlıca su çekmede yarışmak veya atların koşuda birbirini geçmeye çalışması | Kur'an'da geçmez; su ile temas ve hareket ortaklığı taşır |
| ضخو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ضوخ | Anlamlı | Yer adı / çöl arazisi | Çölde yerleşik belirli bir mevki ve çukur alan için kullanılır | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خوض | Merkez | Pervasızca ve lakaytça dalmak | Suya veya söze derinlik hesabı yapmadan, sorumluluk duymadan ve alaycı bir üslupla girmektir. | Bedensel dalıştan zihni sorumsuzluğa uzanan pervasız giriş |
| غوص | Komşu | Derine inmek, dalgıçlık yapmak | غوص bir hedefe, inciye veya derin gerçeğe ulaşmak maksadıyla bilinçli olarak dibe inmektir; خوض ise hedefsizce, laubalice ve ortamı bulandırarak bata çıka yürümektir. | Bilinçli ve gayeli derinleşme |
| لعب | Komşu | Oyun oynamak, ciddiyetsizlik | لعب hakikati bir eğlence nesnesi yapmaktır; خوض ise o oyun ortamının ve dedikodunun içine bizzat gömülüp sürüklenmektir. | Ciddiyeti terk edip oyalanma |
| لغو | Komşu | Boş ve anlamsız söz | لغو sözün içeriğinin değersiz ve hükümsüz olmasıdır; خوض ise o değersiz söz akıntısına kendini bilerek kaptırmaktır. | Hükümsüz ve beyhude söz |
| كفف | Zıt | El çekmek, geri durmak, engellemek | كفف kendini sakınarak bir eylemin, ortamın veya sözün dışında tutmak, hududu korumaktır; خوض ise hududu çiğneyip içeriye ölçüsüzce dalmaktır. | İradeyle sınırda durma ve korunma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خوض | Suya veya batıl söze sorumsuzca dalmak | Sıvı içinde ayak basarak ilerleme ve mecazen hakikati hafife alarak laubali tartışmalara kapılma | Kesin |
| Latince | Temere ingredi, immergere | Düşüncesizce girmek, içine batmak | Fiziksel batışı karşılar; ancak Arapçadaki alaycılık ve dedikoduya bulanma nüansını tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | To wade into, to plunge into, to dabble in | Suya bata çıka girmek, sorumsuzca dalmak | Fiziksel olarak su içinde yürüme ve mecazi olarak bir konuya yetkisizce ve ciddiyetsizce bulaşma yönünü iyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Waten, sich einlassen auf | Suda bata çıka ilerlemek, kendini kaptırmak | Hem fiziksel suda yürümeyi hem de olumsuz bir işe düşüncesizce karışmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Patauger, s'ingérer frivolement | Çamurda/suda debelenmek, havai biçimde karışmak | Suyun içinde debelenme ve ciddiyetsizce bir tartışmanın içine gömülme anlamlarını birleştirir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon, Wehr Arabic-English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخُوضُونَ / يَخُوضُوا | Ayetlerle alay etme ve inkâr sözlerine dalma | Müşriklerin ve münafıkların vahyi hedef alan alaycı meclisleri ve müminlere bu meclisleri terk etme emri bağlamında (En'âm 6:68, Nisâ 4:140) |
| خَوْضِهِمْ / خَوْضٍ | Gaflet, avunma ve oyalanma girdabı | İnkârcıların peygamberi yalanlarken kendi kurdukları asılsız zihni dünyada eğlenip günlerini tüketmeleri bağlamında (En'âm 6:91, Tûr 52:12, Zuhruf 43:83, Meâric 70:42) |
| نَخُوضُ | Ciddiyetsizlik mazereti arkasına sığınma | Tebük Seferi esnasında münafıkların dini hafife alarak sadece lafa daldıklarını ve eğlendiklerini öne sürmeleri bağlamında (Tevbe 9:65) |
| خَاضُوا / وَخُضْتُمْ | Geçmiş inkârcıların yıkımına sürükleyen günah ortaklığı | Önceki kavimlerin servet ve güçlerine aldanıp batıla dalışlarının sonraki inkârcılar tarafından körü körüne taklit edilmesi bağlamında (Tevbe 9:69) |
| نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ | Ahirette toplumsal günah akıntısına kapıldığını itiraf etme | Cehennemliklerin Saqar'a düşüş gerekçeleri arasında zikrettikleri, batıla dalan kalabalıklara düşüncesizce katılma itirafı bağlamında (Müddessir 74:45) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ayetlerle alay ve ilahi sıfatlar hakkında mesnetsiz tartışmalar | Dini nassları aklı ve nüzul bağlamını gözetmeksizin polemik konusu yapmanın imana zararı ve küfür meclislerinde oturmanın hükmü tartışılmıştır. | Mesnetsiz polemik ve istihza ile dinden çıkış riski |
| Fıkıh | Müfsit meclislerde bulunma ve kamu malını harcama | Günah işlenen, ayetlerle alay edilen ortamlardan fiziksel olarak ayrılma vücubiyeti ve devlet malına haksızca el uzatmanın (تخوض في مال الله) haramlığı işlenmiştir. | Münkeri engelleme veya terk etme mükellefiyeti |
| Tefsir | لعب ve خوض birlikteliği | Müfessirler kökün asıl anlamı olan suda yürümeyi nasslara taşıyarak, batıl söze dalmanın zihni bir çamurda debelenmek olduğunu ve hakikatten kopuş getirdiğini vurgulamıştır. | Batıla batma, ciddiyetsizlik ve zihni savrulma |
| Hadis | Dilin afetleri ve idari tasarruflar | Kişinin cehennemin dibine yuvarlanmasına yol açacak düşüncesizce söylediği sözler ve yetkililerin beytülmali keyfince tüketmesi bu kökle yerilmiştir. | Hesapsız tasarruf ve kontrolsüz söz sarfı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve inanç esasları karşısındaki tutum | İstihza ve lakaytlık | Manevi koruma kalkanını kırma | Dini hakikatleri tefekkür yerine alay ve ciddiyetsizlikle tüketerek kalbi hakikate kapatır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve müzakere ahlakı | Spekülasyon ve cehalet polemiği | Hakikat arayışını bulandırma | Delilsiz, metodolojisiz ve mesnetsiz iddialarla epistemik zemini çamura dönüştürür. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal kamuoyu ve kitle psikolojisi | Popülizm ve dezenformasyon akıntısı | Meşruiyeti ve kamusal aklı çökertme | Toplumu ortak ahlaki hedeflerden koparıp dedikodu ve sorumsuz laf kalabalığı ile yönlendirir. | Güçlü |
| İktisadi | Kamu maliyesi ve mülkiyet sınırları | Beytülmali suistimal ve israf | Mülkiyet emniyetini zedeleme | Kamusal kaynaklara meşru hak ve sınır gözetmeksizin pervasızca el uzatıp keyfi harcama yapmaktır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde türbülans ve viskoz direnç kaybı | Düzenli ve laminer bir akış içine dışarıdan kaba bir kütlenin hızla girmesiyle akış çizgilerinin bozulması, sistemde girdapların oluşması ve enerjinin kaotik biçimde dağılması hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide sürü davranışı ve kamusal müzakerenin erozyonu | Bireylerin rasyonel ve ahlaki eleştiri süzgeçlerini kapatarak topluluk içinde üretilen dedikodu, linç ve laubalilik dalgasına iradesizce kapılması, kamusal aklın yerini kaosa bırakmasıdır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca günahsız bir çene çalma, sıradan arkadaş sohbeti veya herhangi bir konuda serbest fikir beyanı olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, daima meşru sınırların dışına taşan, vahyin vakarını ve ciddiyetini hedef alan, hakikati alaya alan ve bireyi manevi felakete sürükleyen kolektif bir batıla batış hareketini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müminin vahiy ve değerler aleyhine yürütülen ideolojik operasyonlar, dezenformasyon ve alay meclisleri karşısında takınması gereken mesafeli ve ilkeli tavrı kaybederek, bu ortamlara hoşgörü kisvesi altında ortak olması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hakikate yaklaşımda talep ettiği zihni vakar, sorumluluk bilinci ve ciddiyet tavrının tam zıddını ortaya koyar; batılın en tehlikeli yayılma yolunun açık düşmanlıktan ziyade lakaytlık, alaycılık ve laf kalabalığı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini ifşa eden ayetlerde (Tevbe 9:65-69), vahyin ilk muhataplarına müşrik propagandası karşısında tavır belirten emirlerde (En'âm 6:68, Nisâ 4:140) ve ahiret sorgusunda helakin sebeplerini sayan pasajlarda (Müddessir 74:45) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati tahrif etmenin sadece teorik inkârla değil, asıl olarak onu ciddiye almamak, oyun ve eğlenceye dönüştürmek ve toplumsal laubaliliğin bir parçası olmak suretiyle gerçekleştiğini göstererek konformist algıyı düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyakları sıvayarak suya, çamura veya bataklığa pervasızca girmek, içinde yürümek ve ortamı bulandırarak çalkalamak.
- Soyut anlamVahiy, hakikat ve ahlaki sınırlar karşısında ciddiyetsiz bir tavır takınarak, alaycı, mesnetsiz ve batıl söz akıntılarına iradesizce dalıp kaybolmak.
- Sistematik karşılıkEpistemik ve ahlaki sınırların çiğnenmesiyle ortaya çıkan kamusal akıl kaybı, meşruiyet çözülmesi ve kitlesel yozlaşma hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde terimi batıl ve asılsız sözlerin oluşturduğu akış alanının hız vektörünü, bu akışın etrafını içine çeken türbülans ve girdap yoğunluğunu temsil eder. yüzey normali üzerinden alınan integral, bireyin bu kaotik akıntıya kapılma şiddetini ifade eder. basamak fonksiyonu olup, kişinin taşıdığı zihni ve ahlaki ciddiyet düzeyi olan parametresi kritik eşik altına düştüğünde devreye girerek dalış ve savrulma katsayısı 'yi maksimuma ulaştırır; yani bilinç ve ciddiyet zayıfladıkça batıl akıntının içine sürüklenme mutlaklaşır.